YANKA LAYYA
Layya ita ce yanka ɗaya daga cikin tunkiya, akuya, sa ko raƙumi da niyyar layya a kwanaki uku na farko na Babbar Sallah. 1. Musulmi, ƴantacce, mai hankali kuma baligi, 2. mazauni, wato wanda a shari’ance ba matafiyi ba ne, 3. mawadacin da yake da nisabi fiye da bukatunsa, wato zinariya gram 96 ko kuɗi na wannan ƙima, yanka layya wajibi ne a kansa. Kayan bukata su ne gida ɗaya da kayansa, da tufafi kashi uku. Ana yanka layya daga tunkiya da akuya, raƙumi da sa. Raƙumi ɗaya ko sa ɗaya yana maye gurbin layya bakwai, wato ya halatta mutum bakwai su yi layya da sa ɗaya (ko saniya). Idan wani kuma ya ce: “Ni ma in shiga”, layyar su takwas duka ta zama ɓatacciya (ba ta inganta ba).
Nisabin layya iri ɗaya ne da nisabin zakkar fidda kai. Kamar yadda Ibn Abidin (rahimahullahu ta’ala) ya faɗa, idan rabon wani daga cikinsu ya gaza ɗaya bisa bakwai, babu ɗayansu da layyarsa ta halatta. Saboda haka, ya halatta mutane ƙasa da bakwai su yi tarayya. Yin tarayya yayin saye ya inganta. Yin tarayya bayan an saya ma ya inganta, amma yin tarayya kafin a saya ya fi kyau. Mutum yana iya yin tarayya a sa (ko saniya) na wani daga ɗaya bisa bakwai har zuwa shida bisa bakwai. Suna raba namansa bisa wannan gwargwado. Idan ɗaya daga cikin abokan tarayya ya mutu, magadansa kuma suka ce: “Ku yanka domin shi da kuma domin kanku”, ya inganta.
Aƙiƙa
Aƙiƙa ita ce yanka dabba da niyyar godiya ga Allahu Ta’ala saboda ni’imar ɗa.
A mazhabar Hanafiyya, mustahabbi ne wanda ciyar da yaro yake wajibi a kansa ya sa wa yaron suna a rana ta bakwai, ya aske kansa, ya ba da sadaka gwargwadon nauyin gashinsa – zinariya ko azurfa ga ɗa namiji, azurfa ga ƴa mace – ya kuma yanka daga dukiyarsa dabbar aƙiƙa biyu ga ɗa namiji, ɗaya ga ƴa mace. Dabbar aƙiƙa ya kamata ta kasance kamar dabbar layya. Ana iya yanka ta daga baya ma. [Ana iya yanka ta a kowane lokaci. Ana iya yanka ta a lokacin Babbar Sallah ma. A cikin littafin “Shir’a” an rubuta cewa Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya yanka wa kansa aƙiƙa bayan annabta. Yaron da aka haifa matacce ba a sa masa suna, ba a kuma yanka masa aƙiƙa.] Daga namanta mai yanka yana iya ci, yana kuma iya ba kowa, mawadaci da talaka, dafaffe ko ɗanye.
Aƙiƙa, a mazhabobin Shafi’iyya da Malikiyya, sunna mu’akkada ce. A mazhabobin Shafi’iyya da Hambaliyya ba a jefar da ƙasusuwanta, ba a karya su. Ana raba su daga gaɓoɓinsu, a tara su. Ana binne su a naɗe cikin farin yadi mai tsabta. A mazhabobin Hanafiyya da Malikiyya ana iya karya ƙasusuwanta. Aƙiƙa tana kare yara daga bala’o’i da cututtuka.
“Mafi munin marowata shi ne wanda ba ya yanka layya [alhali yanka ta wajibi ne a kansa]” Hadisi mai daraja
NA FAKE DA KAI, YA RASULALLAH
Zuciya ta zama jini saboda shauƙinka, na jiƙe da jini, ya Rasulallah,
ban san yadda na jure wa waɗannan wutocci ba, ya Rasulallah,
a majalisar azal ni kuka ne marar ƙarewa, ya Rasulallah,
ka faranta mini rai da kyawunka, domin na ƙone, ya Rasulallah.
Kai ne maganin zuciya mai ƙuna, kai ne waraka wadda ba a samu,
kai ne karamci mai girma, idan ka so, kai ne mai bayyana fuska,
kai ne Habibin Allah Mai Girma, kai ne Muhammadu Mustafa,
ka faranta mini rai da kyawunka, domin na ƙone, ya Rasulallah.
Fure ba ta buɗewa, rafi ba ya gudu, in ba nurinka na Ubangiji ba,
duniya ta mutu, numfashi ya ƙare, in ba kallonka ba a sararin sama,
rabuwa ta yi kuka, haɗuwa ta yi kuka, in azal ba ta yi farin ciki da kai ba,
ka faranta mini rai da kyawunka, domin na ƙone, ya Rasulallah.
Rayuka suna narkewa saboda begen ƙanshin furenka mai ba da rai,
duba, rana tana rawa tana ƙuna saboda kewar fuskarka,
roƙo ɗaya ɓatacce yana nishi daga ƙarshen rayuwa,
ka faranta mini rai da kyawunka, domin na ƙone, ya Rasulallah.
Ko na mutu da ƙishirwa a hamadu masu ƙuna, ba zan ji zafi ba,
duwatsu masu aman wuta suna ƙuna a ƙirjina, ba na jin danshin tekuna,
ko harsunan wuta sun yi ruwa daga sammai, na tsotse su, ba zan ji ba,
ka faranta mini rai da kyawunka, domin na ƙone, ya Rasulallah.
Wace irin sa’a ce rufe ido da ƙaunarka, ba da rai a tafarkinka,
shin ba zai yiwu ba, ya Sarkina, in ba da rai a Haraminka?
yayin da idanuna suke mutuwa, ba da rai cikin nishi gare ka yana da sauƙi,
ka faranta mini rai da kyawunka, domin na ƙone, ya Rasulallah.
Na sunkuyar da kai, ni ɓatacce ne, maganin wannan damuwa yana wurinka,
laɓɓana sun ƙone saboda ƙaunarka, ambatonka yana zagaye a ƙafafunka,
duk lokacin da zuciyata ta yi buri, ka karrama wannan Ƙiɗmir,1
ka faranta mini rai da kyawunka, domin na ƙone, ya Rasulallah.
Yaman Dede