SAHABBAN SHUGABANMU ANNABI

Sahabban Annabinmu: Musulmi – mace ko namiji, yaro ko babba – wanda ya ga Shugabanmu Manzon Allah sau ɗaya, ko da na ɗan lokaci kaɗan ne, ko, idan makaho ne, ya yi magana da shi sau ɗaya, kuma ya rasu da imani, ana kiransa Sahib ko Sahabi. A jam’i ana kiransu Sahabbai masu girma (Ashab-i kiram), ko Sahaba-i kiram, ko kuma Sahb (radiyallahu anhum ajma’in). Wanda ya ga Annabinmu yana kafiri, ya yi imani bayan wafatin Manzon Allah, ko kuma wanda ya gan shi yana Musulmi, daga baya ya yi ridda (ya fita daga Musulunci), ba Sahabi ba ne. Wanda ya yi ridda bayan ya zama Sahabi, ya sake yin imani bayan wafatin Manzon Allah, Sahabi ne. Da yake Shugabanmu Annabi annabi ne ga jinsin aljanu ma, aljani ma yakan zama Sahabi.

Bayan annabawa da manyan mala’iku, mafi ɗaukakar dukkan halittu su ne Sahabbai masu girma. Ya kamata a faɗi sunan kowannensu da girmamawa, da ladabi, ana cewa “Sayyidina” ko “radiyallahu anhu”. Duk wanda ya yi imani da cewa Muhammadu alaihis-salam annabi ne, wato kowane Musulmi, ko daga wace ƙabila yake, ko daga wace ƙasa yake, ana kiransa al’ummar Muhammadu alaihis-salam. Kowane ɗaya daga cikin Sahabbai masu girma ya fi dukkan wannan al’umma ɗaukaka. A cikin ayoyi masu girma da suka shafi falala da ɗaukakar Sahabbai masu girma (radiyallahu anhum) an ce, a ma’ana: “Ku ne mafi alherin al’ummomi.”1 “Allahu Ta’ala Ya yarda da waɗanda suka fara imani daga cikin Muhajirun da Ansar, da waɗanda suka bi su da kyautatawa (waɗanda suke tafiya a kan hanyarsu). Su ma sun yarda da Allahu Ta’ala. Allahu Ta’ala Ya shirya musu Aljannoni waɗanda ƙoramu suke gudana a ƙarƙashinsu. Za su dawwama a cikinsu har abada. Wannan babban rabo ne ƙwarai.”2 “Muhammadu (alaihis-salam) Annabin Allahu Ta’ala ne. Waɗanda suke tare da shi (wato Sahabbai masu girma) dukkansu masu tsanani ne ga kafirai. Amma masu jin ƙai ne a tsakaninsu. Kuna ganinsu a mafi yawan lokuta a cikin ruku’u da sujada. Da waɗannan ibadunsu, da tausayin da ƙaunar da suke nuna wa mutane, suna neman yardar Allah Maɗaukakin Sarki da falalarSa. Yawan sujadarsu yana bayyana a fuskokinsu (a fuskokinsu akwai alamu da shaidun yin sujada). Ga halinsu a cikin Attaura haka yake. Siffofinsu a cikin Injila kuma kamar haka ne: suna kama da shuka wadda ta fitar da tsironta, ta ƙarfafa, ta yi kauri, ta miƙe tsaye a kan ƙaranta, wadda take faranta wa manoma rai. (Haka Sahabbai masu girma ma suke. Lokacin da suke kaɗan kuma raunana, daga baya suka yawaita, suka ƙarfafa.) Wannan kwatanci ya sanya kafirai, masu musu, cikin fushi da haushi. Allahu Ta’ala Ya yi wa waɗanda suka yi imani suka aikata ayyukan ƙwarai alkawarin gafara da sakamako mai girma.”3

Wasu hadisai masu daraja game da Sahabbai masu girma:

“Kada ku zagi Sahabbaina! Da wani daga cikin waɗanda suka zo bayan Sahabbaina ya yi sadaka da zinariya gwargwadon dutse, ba zai kai ga ladar da ɗaya daga cikin Sahabbaina ya samu da bayar da tafin hannu ɗaya na sha’ir ba, ko rabinta ma!”4

“Muhammadu (sallallahu alaihi wa sallam) Manzon Allahu Ta’ala ne. Waɗanda suke tare da shi (Sahabbai masu girma) masu tsanani ne ƙwarai ga kafirai, masu jin ƙai ƙwarai (masu tausayi ƙwarai) kuwa a tsakaninsu” Fat’hi: 29

“Sahabbaina kamar taurarin sama suke. Duk wanda kuka bi daga cikinsu, za ku sami shiriya.”5

“Ku kiyayi ƙiyayya da Sahabbaina! Ku ji tsoron Allah! Wanda ya ƙaunace su, saboda ƙaunata yake ƙaunarsu. Wanda ya yi musu ƙiyayya, ya yi mini ƙiyayya. Wanda ya cuce su, ya cuce ni. Wanda ya cuce ni kuma, lalle ya cuci Allahu Ta’ala.”

“Mafi alherin al’ummata su ne waɗanda suke a zamanin da nake ciki. Bayansu, mafi alheri su ne waɗanda suka zo bayansu. Bayansu kuma, mafi alheri su ne waɗanda suka zo daga baya.”

“Wutar Jahannama ba za ta ƙone Musulmin da ya gan ni, ko ya ga waɗanda suka gan ni ba.”6

Ayoyi masu girma da hadisai masu daraja da suke a sama suna nuna ɗaukaka da falalar Sahabbai masu girma a sarari.

Sahabbai masu girma su ne mafi amincin madogara a kan hukunce-hukuncen addini. Domin sun koyi Alƙur’ani mai girma daga Annabinmu, suka koyar da shi suka kuma yi bayaninsa ga waɗanda suka zo bayansu. Ilimomin da suka shafi abin da Annabinmu ya aikata da abin da ya faɗa sun dogara ne a kan abubuwan da waɗannan suka ruwaito, bayan sun gani da kansu, sun ji da kansu.

Hukunce-hukuncen da waɗannan suka ruwaito gaba ɗaya su ne suka zama tushen hadisai masu daraja. A Musulunci, ijma’in al’umma, wato haɗuwar malamai a kan magana ɗaya, a zamanin Sahabbai ne kawai ya tabbata cikakke kuma kamili. Bugu da ƙari, kowane ɗaya daga cikin Sahabbai yana daga cikin malamai mujtahidai waɗanda maganarsu hujja ce kuma shaida a addini. Sun fi mujtahidan da suka zo bayansu ɗaukaka. Malaman Ahlus-Sunna sun kasa matsayin ɗaukakar Sahabbai masu girma gida uku: 1. Muhajirun: su ne waɗanda, kafin a buɗe birnin Makka, suka bar ƙasarsu da danginsu, suka yi hijira daga Makka ko daga wasu wurare zuwa birnin Madina. Waɗannan sun zo wurin Manzon Allah da imani, ko kuma sun yi imani da zuwansu. Sayyidina Amr ɗan As yana daga cikinsu (radiyallahu anhum ajma’in).

2. Ansar: Musulmin da suke a birnin Madina ko a wuraren da suke kusa da wannan birni, a cikin ƙabilu biyu masu suna Aus da Khazraj, ana kiransu Ansar. Domin sun yi wa Shugabanmu Annabi da mutanen Makka alkawarin cewa za su yi musu kowane irin taimako da sadaukarwa, kuma sun cika alkawarinsu (radiyallahu anhum ajma’in).

3. Sauran Sahabbai masu girma: su ne Musulmin da ba Muhajirun ba ne, ba Ansar ba ne, amma sun zo daga wasu wurare, suka sami darajar zama tare da Shugabanmu Annabi (sallallahu alaihi wa sallam). Waɗanda suka yi imani lokacin da aka buɗe birnin Makka, ko a wasu wurare, suna daga cikinsu. Waɗannan ana kiransu Sahabi kawai (radiyallahu anhum ajma’in). Mafi ɗaukakar Sahabbai masu girma su ne halifofin Manzon Allah huɗu. Waɗannan, bisa tsarin halifanci, su ne: Sayyidina Abubakar, Sayyidina Umar, Sayyidina Usman da Sayyidina Aliyu. Bayansu, mafi ɗaukaka su ne sauran shida daga cikin Ashara Mubashshara, wato mutane goma da aka yi musu busharar Aljanna (Ɗalha ɗan Ubaidullahi, Zubair ɗan Awwam, Abdurrahman ɗan Auf, Sa’ad ɗan Abu Waƙƙas, Sa’id ɗan Zaid, Abu Ubaida ɗan Jarrah), da kuma Sayyidina Hasan da Sayyidina Husaini (radiyallahu anhum ajma’in).

Bayansu, masu ɗaukaka su ne mutum arba’in na farko da suka musulunta. Sannan Sahabbai ɗari uku da goma sha uku da suka halarci Yaƙin Badar. Sannan jarumai ɗari bakwai da suka halarci Yaƙin Uhud. Bayansu, masu ɗaukaka su ne mutum dubu ɗaya da ɗari huɗu waɗanda, a shekara ta shida bayan Hijira, a ƙarƙashin bishiya, suka yi wa Manzon Allah alkawari suna cewa: “Mutuwa akwai, komawa baya babu!” Wannan alkawari ana kiransa “Bai’atur-Ridwan”.7

Adadin Sahabbai masu girma: a Buɗewar Makka akwai Sahabbai dubu goma sha biyu, a yaƙin Tabuk dubu talatin, a Hajjin Bankwana dubu casa’in, lokacin da Manzon Allah ya yi wafati kuma akwai Sahabbai kusan dubu ɗari da ashirin da huɗu a bayan ƙasa. Akwai wasu riwayoyi ma a kan wannan.8

Sahabbai masu girma na ƙarshe da suka rasu su ne: Abdullahi ɗan Aufa, ya rasu a Kufa a shekara ta 705 Miladiyya (86 bayan Hijira). Abdullahi ɗan Yasr a shekara ta 706 Miladiyya (88 bayan Hijira) a Dimashƙ, Sahl ɗan Sa’ad a shekara ta 709 Miladiyya (91 bayan Hijira) a Madina yana da shekara 100, Anas ɗan Malik a shekara ta 711 Miladiyya (93 bayan Hijira) a Basra, Abuɗ-Ɗufail Amir ɗan Wasila a shekara ta 718 Miladiyya (100 bayan Hijira) a Makka suka rasu (radiyallahu anhum ajma’in). Bayan wafatin Annabinmu, a zamanin Halifofi Huɗu ma, Sahabbai masu girma sun riƙe alkawarinsu na yaɗa addinin Musulunci da yin jihadi. Ba su taɓa saɓa alkawarinsu ba. Dukkansu, da haɗin kai, suka bar wuraren zamansu da gidajensu, suka fita daga Ƙasar Larabawa, suka bazu ko’ina. Mafi yawan waɗanda suka tafi ba su dawo ba, suka yi jihadi a wuraren da suka tafi har suka mutu, suka yaɗa addinin Musulunci. Ta haka a cikin ɗan lokaci kaɗan aka buɗe ƙasashe da yawa. A wuraren da aka buɗe Musulunci ya yaɗu da sauri. Sahabbai masu girma dukkansu adalai ne. Dukkansu suna da rabo a sanar da Musulunci. Su ne suka tara Alƙur’ani mai girma. Su ne suka ruwaito hadisai masu daraja daga Annabinmu. Ƙaunar dukkansu ita ce mafi muhimmancin sharaɗin kasancewa a kan aƙidar Ahlus-Sunna, sharaɗin da ba a rabuwa da shi. (An wallafa an kuma buga littattafai da yawa da suke rubuta hidimomin da Sahabbai masu girma suka yi wa addinin Musulunci, rayuwarsu abar koyi, falalolinsu, sunayen dukkansu da tarihin rayuwarsu. Littattafan “Eshâb-ı kirâm” da “Menâkıb-ı Çihâr Yâr-i Güzîn”, waɗanda Hakikat Kitabevi ya buga, suna da daraja ƙwarai.)

“Sahabbaina kamar taurarin sama suke. Duk wanda kuka bi daga cikinsu, za ku sami shiriya” Hadisi mai daraja

Mahbubin Ubangijin talikai Muhammadu ne,
Mai tsarkin jiki, mai suna Ahmad, rahama ne ga talikai.
Ma’abucin ɗabi’a mai girma, wanda aka ce masa “Laulaka…”,
Mabuɓɓugar ilimi ne, da ladabi, da faidi, da nuri, da ƙauna.
Shi ne matsakanci na gaskiya a tsakanin Gaskiya da bawa,
Maganarsa waraka ce ga rayuka, sunansa yana goge tsatsar zuciya.
Shi ne likita na gaskiya ga mara lafiyar zuciya da ya fid da rai,
Ba shi kaɗai ba, har al’ummarsa ta fi mala’iku ɗaukaka.
Ga wannan bawanSa mafi zaɓi, Gaskiya Ya ba da mataimaka,
Bayin da Ya fi ƙauna Ya sanya su Sahabbansa.
Manzon Allah ya ce: “Hanyarsu hanyata ce”,
Ya nuna cewa wannan ƙarni shi ne mafi alherin ƙarnoni.
Sun ƙaunaci Muhammadu Mustafa fiye da ransu,
Saboda shi suka bar dukiya, da mallaka da muƙamansu.
Don su yaɗa Musulunci suka ba da rai da ƙauna –
Ya Ubangiji, wannan wane hali ne mai kyau, ya Ubangiji, wannan wace izza ce!
A cikin zama ɗaya da shi rayukansu suka tsarkaka,
Zukatansu suka cika da ma’arifa, da faidi, da nuri, da tajalli.
Halayen waliyyai sun same su nan take,
Kuma kullum suka bi shi – wannan wace daraja ce mai girma!
Dukkansu adalai ne, ba sa zaluntar kowa,
Ba sa taɓa neman halifanci saboda ransu.
Saboda haka ba sa yaƙi da juna, ba sa ɓata wa juna rai,
Suna a mafi ɗaukakar matsayi, kuma dukkansu mujtahidai ne.