MAƊAUKAKAN ƊABI’UN SHUGABANMU ANNABI1

Allahu Ta’ala Yana ƙidaya kyautatawa da falalolin da Ya yi wa ƙaunataccen AnnabinSa (sallallahu alaihi wa sallam), Yana lallashin zuciyarsa mai albarka, Yana cewa: “An halicce ka mai kyawawan ɗabi’u.”2

A cikin aya mai girma an ce, a ma’ana: “Babu shakka kai kana kan khuluƙ azim (kai ma’abucin ɗabi’a mai girma ne).” Khuluƙ azim yana nufin kasancewa da sirri, abubuwan ɓoye tare da Allahu Ta’ala, a tsakanin mutane kuma kasancewa mai kyawawan ɗabi’u. Sayyidina Ikrima ya ce: “Na ji daga Abdullahi ɗan Abbas: A cikin wannan aya mai girma, ‘khuluƙ azim’, wato kyawawan ɗabi’u, su ne ɗabi’un da Alƙur’ani mai girma ya sanar.”

Kyawawan ɗabi’un Manzon Allah sun zama sanadin shigar mutane da yawa addinin Musulunci.

Maganganunsa masu daɗi ne ƙwarai, suna ɗaukar zukata, suna jan rayuka. Hankalinsa yana da yawa ƙwarai, har ya zo tsakanin mutane masu tsauri, masu taurin kai, na Yankin Larabawa, ya tafiyar da su da kyau ƙwarai, ya yi haƙuri da cutarwarsu, ya kawo su ga tausasawa da biyayya. Mafi yawansu suka bar addininsu suka musulunta, har suka yi yaƙi da ubanninsu da ƴaƴansu a tafarkin addinin Musulunci.

A tafarkinsa suka sadaukar da dukiyoyinsu da ƙasashensu, suka zubar da jininsu. Alhali ba su saba da irin waɗannan abubuwa ba. Kyawawan ɗabi’unsa, tausasawarsa, afuwarsa, haƙurinsa, falalarsa da karamcinsa sun yi yawa har suna burge kowa. Waɗanda suka gan shi da waɗanda suka ji labarinsa sukan musulunta da son rai. A kowane motsinsa, a kowane aikinsa, a kowace maganarsa, ba a taɓa ganin wani mummunan abu ko wani aibu ba. Duk da cewa ba ya yin fushi da kowa saboda kansa, ga maƙiyan addini, ga waɗanda suka kai wa addini hari da harshe ko da hannu, mai tsauri ne kuma mai tsanani.

Dubban mu’ujizozin Muhammadu alaihis-salam sun bayyana, kowa ya faɗi haka, aboki da maƙiyi. Mafi daraja a cikin waɗannan mu’ujizozi shi ne kasancewarsa mai ladabi kuma mai kyawawan ɗabi’u. Sayyidina Abu Sa’id Khudri ya ce: “Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) yakan ba dabba ciyawa. Yakan ɗaure raƙumi. Yakan share gidansa. Yakan tatsi nonon tunkiya. Yakan ɗinke takalminsa idan ya yage, yakan ɗinka tufafinsa.3 Yakan ci abinci tare da mai yi masa hidima. Idan mai yi masa hidima ya gaji wajen juya dutsen niƙa, yakan taimake shi. Yakan sayi kaya daga kasuwa, ya kawo su gida a cikin buhu. Idan ya haɗu da talaka, da mawadaci, da babba, da ƙarami, shi ne yake fara sallama. Shi ne yake fara miƙa hannunsa mai albarka don musafaha da su. Yakan ɗauki bawa da ubangida, basarake, baƙi da fari daidai. Duk wanda ya kira shi, yakan je wurin da aka kira shi. Abin da aka sanya a gabansa, ko da kaɗan ne, ba ya ƙasƙanta shi, ba ya raina shi.

Ba ya ajiye abinci daga dare zuwa safiya, ko daga safiya zuwa dare. Mai kyawawan ɗabi’u ne. Yana son kyautatawa, yana zaman lafiya da kowa. Mai sakin fuska ne, mai daɗin magana, ba ya dariya yayin magana. Yakan bayyana kamar mai baƙin ciki, amma ba ya ɗaure fuska. Mai tawali’u ne, amma ba mai ƙasƙancin hali ba ne. Mai kwarjini ne, yana haifar da girmamawa da tsoro, amma ba mai kauɗi ba ne. Mai taushi ne kuma mai karamci, amma ba ya almubazzaranci, ba ya ba da wani abu a inda babu amfani, yana tausaya wa kowa. Kansa mai albarka kullum yana sunkuye gaba. Ba ya sa ran kome daga kowa. Wanda yake neman sa’ada da kwanciyar hankali ya zama kamarsa.” Anas ɗan Malik ya ce: “Na yi wa Manzon Allah hidima shekara goma. Bai taɓa ce mini ‘Uf!’ ba. Bai taɓa cewa: ‘Don me ka yi wannan haka?’ ko ’Don me ba ka yi wannan ba?’ ba.”4 Abu Huraira ya ce: “A wani yaƙi muka roƙe shi ya yi addu’ar a halaka kafirai. Sai ya ce: ‘Ba a aiko ni domin in la’anta ko domin mutane su sha azaba ba. An aiko ni ne domin in kyautata wa kowa, mutane kuma su sami kwanciyar hankali.’”5 Allahu Ta’ala Ya ce a aya ta ɗari da bakwai mai girma ta Suratul Anbiya’i, a ma’ana: “Mun aiko ka rahama, alheri ga talikai.”

Abu Sa’id Khudri ya ce: “Kunyar Manzon Allah (haya) ta fi kunyar ƴanmata Musulmi budurwai.”6

Anas ɗan Malik ya ce: “Idan Manzon Allah ya yi musafaha da wani, ba ya janye hannunsa mai albarka daga nasa har sai mutumin ya janye hannunsa.7 Ba ya juya fuskarsa mai albarka daga gare shi har sai mutumin ya juya fuskarsa. Idan yana zaune a wurin wani, yakan zauna a kan gwiwoyinsa biyu, don girmama shi ba ya zama ya ɗaga gwiwarsa mai albarka.”

Jabir ɗan Samura ya ce: “Manzon Allah ba ya yawan magana. Yakan yi magana ne kawai a lokacin da ake buƙata ko idan aka tambaye shi wani abu.” Daga nan ake fahimtar cewa ya zama dole ga kowane Musulmi ya yi shiru, kada ya faɗi maganar banza, maras amfani. A cikin maganganunsa masu albarka akwai tartili da tarsili, wato yakan yi magana a sarari kuma cikin tsari, ana fahimtarsa cikin sauƙi. Anas ɗan Malik ya ce: “Manzo alaihis-salam yakan je ziyarar mara lafiya, yakan bi jana’iza, yakan je wurin da aka kira shi. Yakan kuma hau jaki. Na ga Manzo alaihis-salam a Buɗewar Khaibar. Yana kan jaki wanda linzaminsa igiya ne. Idan Manzo alaihis-salam ya fito daga sallar asuba, yaran Madina da masu hidima sukan kawo kwanukansu cike da ruwa a gabansa, su roƙe shi ya tsoma yatsansa mai albarka a ciki; ko da lokacin sanyi ne, ruwan kuma mai sanyi, ba ya ƙin roƙonsu, yakan faranta musu rai.”8

Anas ɗan Malik ya ƙara da cewa: “Idan wata ƙaramar yarinya ta kama hannun Manzo alaihis-salam ta kai shi wani wuri don wata buƙata, yakan tafi tare da ita, ya warware mata matsalarta.”

“Babu shakka kai kana kan khuluƙ azim (kai ma’abucin ɗabi’a mai girma ne)” Ƙalam: 4

Jabir ya ce: “Ba a taɓa jin Manzo alaihis-salam ya ce ‘babu’ ga abin da aka roƙe shi ba.”

Shugabanmu Annabi ya fi dukkan halittu ɗaukaka ta fuskar kunya (haya) ma. Idanunsa kamar a rufe suke a gaban abubuwan da ba su dace ba. Ba ya faɗa wa kowa abin da ba ya so ya ji.

Uwarmu Nana A’isha ta ba da labari: “Idan aka sanar wa Shugabanmu Manzon Allah cewa wani ya aikata abin da ba a so, yakan ce a ma’ana ta gaba ɗaya, ba tare da ya faɗi sunansa ba: ‘Don me suke yin haka?’ Ta haka yakan hana mutumin mummunan aikin da ya yi ko maganar da ya faɗa, ba tare da ya faɗi sunansa ba.”9

Anas ɗan Malik ya ba da labari: “Wata rana wani mutum, wanda ya shafa wani abu mai launin rawaya a fuskarsa, ya shiga wurin Shugabanmu Annabi. Bai ce masa kome ba. Bai faɗi wata magana da za ta ɓata masa rai ba. Da ya fita waje, sai ya ce: ‘Da kun gaya masa, da ya wanke abin da yake fuskarsa!’”10

Shugabanmu Manzon Allah mai haɗa kan al’ummomi ne. Ba ya sa su ƙin juna. Yakan karrama babban kowace al’umma, ya zaunar da shi a mazaunin girma.

Bai hana kowa ganin kyawunsa mai albarka ba. Yakan nemi Sahabbansa masu girma, ya tambayi waɗanda ba su zo ba. Yakan yi wa waɗanda suke zaune a wurinsa nasiha, ya ba su rabonsu.

Daga mu’amalarsa, tunanin “ya fi ƙaunar wani fiye da wani” bai taɓa shiga zuciyar kowa ba. Yakan yi haƙuri da wanda ya zo wurinsa da ƙara, ya saurare shi.

Ba ya barin wanda ya zo wurinsa ya tafi har sai mutumin ya tashi da kansa. Yakan nuna wa dukkan mutane kyawawan halayensa da ɗabi’unsa a mafi kyawun hanya. A wurinsa kowa daidai yake ta fuskar haƙƙi da adalci. Babu wanda yake da wani fifiko ko bambanci a kan wani. Uwarmu Nana A’isha ta ce: “Ban taɓa ganin wanda yake da kyawawan ɗabi’u kamar Shugabanmu Manzon Allah ba. Duk lokacin da wani daga cikin Sahabbansa ko iyalansa (Ahlul-Baitinsa) ya kira shi, babu shakka yakan amsa da cewa: ‘Na’am!’”11

Shugabanmu Manzon Allah yakan kira Sahabbansa da mafi kyawun sunaye. Ba ya katse maganar kowa. Ba ya katse maganar wanda yake magana da shi har sai mutumin ya gama maganarsa ko ya tashi tsaye don tafiya. Game da kyakkyawar mu’amalarsa, tausayinsa da jin ƙansa, Allahu Ta’ala Ya ce a aya ta ɗari da ashirin da takwas mai girma ta Suratut Tauba, a ma’ana: “Shan wahalarku yana cutar da shi, yana ɓata masa rai. Yana matuƙar kula da ku; ga muminai mai jin ƙai ne ƙwarai, yana musu fatan alheri mai yawa.”

Allahu Ta’ala Ya ce a aya ta ɗari da bakwai mai girma ta Suratul Anbiya’i, a ma’ana: “(Ya MasoyiNa!) Ba Mu aiko ka ba face rahama ga talikai.”

Shugabanmu Annabi yakan sauƙaƙa wasu abubuwa saboda damuwar kada su yi wa al’ummarsa wuya. Ya ce: “Da ba don kada in tsananta wa al’ummata ba, da na umarce su da amfani da asuwaki a kowace alwala.”12 Ta fuskar cika alkawari ma, babu wanda ya taɓa zuwa a cikin mutane da ya fi Shugabanmu Annabi. Abdullahi ɗan Abul-Hamsa ya ba da labari: “Na yi ciniki da Annabinmu tun kafin a sanar da shi annabta. Wani saura ya rage masa a wurina. Na yi masa alkawarin mu haɗu a wuri kaza a lokaci kaza, na kuma manta. Bayan kwana uku, da na tuna alkawarin da na yi, nan take na ruga zuwa wurin. Da na ga yana nan yana jira tun kwana uku, na tsaya cik saboda mamaki. Ya ce mini: ‘Saurayi, ka gajiyar da ni! Ina jiranka a nan tun cif kwana uku.’” Siffar tawali’u ta Shugabanmu Annabi tana da girma, ba ta da kamarta, har ba ta samuwa a wurin kowa, har ma a wurin wani annabi (alaihimus-salam).

Jin girman kai bai taɓa samuwa a wurinsa ba. Lokacin da aka ba Annabinmu zaɓi tsakanin ya zama annabi sarki ko annabi bawa, ya zaɓi zama annabi bawa.13 Sai Isra’filu alaihis-salam ya ce wa Shugabanmu Annabi: “Babu shakka Allahu Ta’ala Ya ba ka wannan siffa ma da ka ƙi ta saboda tawali’u. Domin a Ranar Ƙiyama kai ne mafi girman ƴaƴan Adamu. Kai ne mutum na farko da zai tashi daga kabarinsa. Kai ne kuma wanda zai fara yin ceto.”

Shugabanmu Annabi ya ce wa uwarmu Nana A’isha:

“An gabatar mini da cewa duwatsun Makka da ƙasarta su zama zinariya. Na ce: ‘A’a, ya Ubangijina! Wata rana in kasance da yunwa, wata rana da ƙoshi. A ranar da na kasance da yunwa, in roƙe Ka, in yi Maka addu’a. A ranar da na kasance da ƙoshi kuwa, in yi Maka yabo da godiya.’”14

Wata rana Jibrilu alaihis-salam ya zo wurin Shugabanmu Annabi ya ce:

“Allahu Ta’ala Yana gaishe ka. Idan ya so, in mayar masa da waɗannan duwatsu zinariya. Duk inda ya tafi, waɗannan duwatsun zinariya za su kasance tare da shi.”

Ƙaunataccen Annabinmu ya amsa da cewa: “Ya Jibrilu! Duniya gidan wanda ba shi da gida ne. Kuma ita dukiyar wanda ba shi da dukiya ce. Wanda ba shi da hankali ne yake tara ta.”15 Sai Jibrilu alaihis-salam ya ce: “Ya Muhammadu! Allahu Ta’ala Ya tabbatar da kai da ƙaul-i sabit.”

Uwarmu Nana A’isha ta ce: “Akwai lokacin da cikakken wata ɗaya yakan wuce, ba mu hura wuta a gidanmu ba (don dafa abinci). Dabino da ruwa kawai ake samu.”

Ibn Abbas ya ce: “Shugabanmu Manzon Allah da iyalansa (Ahlul-Baitinsa) dare da yawa sukan kwanta ba tare da sun ci abincin dare ba. Ba sa samun abin da za su ci da dare.” Uwarmu A’isha ta ce: “Cikin Shugabanmu Manzon Allah mai albarka bai taɓa ƙoshi da abinci ba. A kan haka ma bai taɓa kai ƙara ga kowa ba. Buƙata ta fi wadata a wurinsa. Ko da ya yi ta murɗewa dukan dare saboda yunwa, wannan hali ba ya hana shi azuminsa na rana.16

“An gabatar mini da cewa duwatsun Makka da ƙasarta su zama zinariya. Na ce: ‘A’a, ya Ubangijina! Wata rana in kasance da yunwa, wata rana da ƙoshi. A ranar da na kasance da yunwa, in roƙe Ka, in yi Maka addu’a. A ranar da na kasance da ƙoshi kuwa, in yi Maka yabo da godiya’” Hadisi mai daraja

Da ya so, da ya roƙi Ubangijinsa dukkan taskokin duniya, abincinta da rayuwar wadata. Ina rantsuwa, idan na ga wannan halinsa, nakan tausaya masa, in yi kuka. Nakan shafa cikinsa mai albarka da hannuna, in ce:

‘Raina ya zama fansa gare ka! Shin ba zai yiwu ka sami wasu amfani daga wannan duniya da za su ba ka ƙarfi ba?’

Shi kuwa yakan ce: ‘Ya A’isha! Me zan yi da duniya? Ƴan’uwana annabawa Ulul-Azmi sun jure wa abin da ya fi wannan tsanani. Amma sun ci gaba da rayuwarsu a cikin wannan hali. Suka haɗu da Ubangijinsu. Saboda haka Ubangijinsu Ya kyautata komawarsu zuwa gare Shi ƙwarai, Ya ƙara musu lada. Ina jin kunyar yin rayuwar wadata. Domin irin wannan rayuwa za ta bar ni a baya daga gare su. Abu mafi kyau kuma mafi ƙaunatuwa a wurina shi ne haɗuwa da ƴan’uwana da masoyana, in kuma kasance tare da su.’”

Uwarmu Nana A’isha ta ce: “Manzon Allah ya yi wafati kusan wata ɗaya bayan waɗannan maganganunsa.” Karamcin Shugabanmu Annabi ma ya zama abin faɗa a bakin kowa. A cikin wannan kyakkyawar ɗabi’a ma babu wanda ya iya kaiwa ga Annabinmu.

Ibn Abbas ya ce: “Shugabanmu Manzon Allah shi ne mafi karamcin mutane ta fuskar kyautatawa. A cikin watan Ramadan mai daraja, da kuma lokacin da ya haɗu da Jibrilu alaihis-salam, yakan fi iskar safiya karamci.” Anas ɗan Malik ya ce: “Ina tafiya tare da Manzo alaihis-salam. A jikinsa akwai burd-i Najrani, wato wata riga ta zanen Yaman. Wani mutumin ƙauye ya zo daga baya, ya ja shi daga wuyan rigar da ƙarfi, har wuyan rigar ya yi masa tabo a wuyansa mai albarka, alamar ta kuma zauna. Manzo alaihis-salam ya yi dariya da wannan halin mutumin, ya kuma yi umarni a ba shi wani abu.” Manzo alaihis-salam yana da wata maƙwabciya tsohuwa. Ta aika da ƴarta zuwa ga Manzo alaihis-salam. Ta roƙa: “Ba ni da tufafin da zan rufe jikina don in yi salla. Ka aiko mini da tufafin da zan rufe jikina a cikin salla.” A wannan lokaci Manzo alaihis-salam ba shi da wata tufa. Ya cire rigar da take jikinsa mai albarka, ya aika wa matar. Da lokacin salla ya yi, bai iya zuwa masallaci ba tare da tufafi ba. Da Sahabbai masu girma suka ji wannan hali, suka ce: “Manzo alaihis-salam yana yin karamci har ya kai ga ya rasa riga, ya kasa zuwa masallaci don sallar jam’i. Mu ma mu rarraba dukkan abin da muke da shi ga talakawa.” Nan take Allahu Ta’ala Ya aiko da aya ta ashirin da tara mai girma ta Suratul Isra’i. Da farko Ya ce wa HabibinSa, a ma’ana:

“Kada ka ɗaure hannuwanka a wuyanka, kada kuma ka buɗe su gaba ɗaya (kada ka yi rowa, kada kuma ka ƙi ba da kome)”, sannan Ya ce: “Kada ka rarraba dukiyarka (har ka faɗa cikin ƙunci, ka rasa salla, ka yi baƙin ciki) har ba ta ragu maka ba! (Ka yi matsakaici a cikin sadaka.)”

A wannan rana, bayan salla, Sayyidina Aliyu ya zo wurin Manzon Allah ya ce: “Ya Manzon Allah! Yau na karɓi bashin dirhami takwas na azurfa don in ciyar da iyalina. Bari in ba ka rabin wannan. Ka saya wa kanka riga.” Manzo alaihis-salam ya fita kasuwa, ya sayi riga ɗaya da dirhami biyu. Yayin da yake tafiya don sayen abinci da sauran dirhami biyu, ya ga wani makaho yana zaune. Yana cewa: “Wane ne zai ba ni riga saboda yardar Allah da kuma domin ya sami tufafin Aljanna?” Ya ba shi rigar da ya saya. Da makahon ya ɗauki rigar a hannunsa, ya ji ƙanshi mai daɗi kamar miski. Ya fahimci cewa wannan ƙanshi daga hannun Manzo alaihis-salam mai albarka ya fito, domin kowane abu da Manzo alaihis-salam ya sanya ko sau ɗaya, ko da ya tsufa ya ragargaje, kowane ɓangarensa yakan yi ƙanshi mai daɗi kamar miski.

Makahon ya yi addu’a: “Ya Ubangijina! Saboda alfarmar wannan riga, Ka buɗe idanuna!” Idanunsa biyu suka buɗe nan take. Manzo alaihis-salam ya bar wurin. Ya sayi riga ɗaya da dirhami ɗaya. Yayin da yake tafiya don sayen abinci da dirhami ɗaya, ya ga wata yarinya mai hidima tana kuka, sai ya tambaye ta: “Ƴata, don me kike kuka haka?” Yarinyar ta ce: “Ni mai hidima ce ga wani Bayahude. Ya ba ni dirhami ɗaya, ya ce in sayi kwalba da rabin dirhami, da rabin dirhami kuma in sayi mai. Na saye su, ina tafiya. Suka faɗi daga hannuna. Kwalbar da man duka sun lalace, yanzu ban san abin da zan yi ba.” Manzo alaihis-salam ya ba yarinyar dirhaminsa na ƙarshe. Ya ce: “Ki sayi kwalba da mai da wannan, ki kai gida.” Amma ƙaramar yarinyar ta ce: “Ina tsoron Bayahuden zai doke ni saboda na makara zuwa gida.” Manzo alaihis-salam ya ce: “Kada ki ji tsoro! Zan zo tare da ke, in gaya masa kada ya yi miki kome.” Suka zo gida, suka ƙwanƙwasa ƙofa. Bayahuden ya buɗe ƙofa, da ya ga Shugabanmu Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam), sai ya yi mamaki, ya kasa magana. Manzon Allah ya ba Bayahuden labarin abin da ya faru, ya kuma yi ceto don kada ya yi wa yarinyar kome. Bayahuden ya faɗi a ƙafafun Manzon Allah ya ce: “Ya babban Annabi, rawanin kan dubban mutane, wanda dubban zakoki suke jira don su aiwatar da umarninsa! Saboda yarinya mai hidima ka girmama ƙofar wani miskini kamar ni. Ya Manzon Allah! Saboda darajarka na ƴanta wannan yarinya. Ka koya mini imani da Musulunci. Bari in musulunta a gabanka.” Manzo alaihis-salam ya koya masa Musulunci. Ya musulunta. Ya shiga gidansa. Ya ba iyalansa labarin abin da ya faru. Dukkansu suka musulunta. Duk waɗannan sun faru ne da albarkar kyawawan ɗabi’un Manzon Allah.

Ya kamata kowane Musulmi ya ɗauki waɗannan halayen Manzon Allah a matsayin abin koyi gare shi! Ya zama dole ga kowane Musulmi ya siffantu da ɗabi’un Allahu Ta’ala. Domin Shugabanmu Manzon Allah ya ce: “Ku siffantu da ɗabi’un Allahu Ta’ala!” Misali, ɗaya daga cikin siffofin Allahu Ta’ala ita ce “Sattar”. Wato Shi Mai rufe zunubai ne.

Musulmi ma ya kamata ya rufe aibu da kuskuren ɗan’uwansa na addini. Allahu Ta’ala Mai gafarta zunuban bayinSa ne. Saboda haka Musulmi ma ya kamata su gafarta wa juna kurakuransu da laifuffukansu. Allahu Ta’ala Karimi ne, Rahimi ne. Wato falalarSa da kyautarSa suna da yawa, rahamarSa kuma tana da yawa. Ya zama dole Musulmi ya kasance mai karamci kuma mai jin ƙai. Dukkan kyawawan ɗabi’u ma haka suke.

“Na’am! Na san za ku yi kome. Amma ba na son in zauna a keɓe daga masu aiki. Allahu Ta’ala ba Ya son wanda ya rabu da abokansa ya zauna” Hadisi mai daraja

Kyawawan ɗabi’un (akhlaƙ) Manzo alaihis-salam suna da yawa ƙwarai. Ya zama dole ga kowane Musulmi ya koye su, ya kuma siffantu da irin waɗannan ɗabi’u. Ta haka ne ake samun tsira daga masifu da wahalhalu a duniya da Lahira, da kuma samun ceton wancan Shugaban Duniya da Lahira.