SASHE NA BIYU RAYUWAR KABARI

Shugabanmu Annabi yana raye a cikin kabarinsa

Annabawa suna raye a cikin kaburburansu, da wata rayuwa da ba mu sani ba. Waliyyai da shahidai ma suna raye. Kasancewarsu a raye ba magana ce kawai ba. Suna raye sosai da sosai. A aya mai girma ta ɗari da sittin da tara ta Suratu Ali Imrana an ce, a ma’ana: “Kada ku ɗauki waɗanda aka kashe a tafarkin Allahu Ta’ala matattu! Su rayayyu ne a wurin Ubangijinsu. Ana azurta su.”

Wannan aya mai girma tana sanar da cewa shahidai suna raye. Annabawa kuwa, babu shakka, sun fi shahidai daraja da ɗaukaka. A wurin malaman Musulunci, kowane annabi ya yi wafati yana shahidi. Shugabanmu Manzon Allah ya ce a rashin lafiyarsa ta ƙarshe: “Kullum nakan ji zafin abincin da na ci a Khaibar.”1 Wannan hadisi mai daraja yana sanar da cewa Shugabanmu Manzon Allah ya yi wafati shahidi. Saboda haka, daga nan ma ana fahimtar cewa Shugabanmu, kamar dukkan shahidai, yana raye a cikin kabarinsa.

A cikin hadisi mai daraja da aka ruwaito a “Bukhari” da “Muslim” an ce: “A daren Mi’iraji an wuce da ni ta kusa da kabarin Musa (alaihis-salam). Yana salla a tsaye a cikin kabarinsa.”2

A cikin wani hadisi mai daraja kuma an ce: “Allahu Ta’ala Ya haramta wa ƙasa ruɓar da annabawa.”3 Malamai sun sanar da baki ɗaya cewa wannan gaskiya ne. A cikin “Bukhari” da “Muslim” an rubuta: “A daren Mi’iraji, Allahu Ta’ala Ya aiko dukkan annabawa zuwa ga Annabinmu. Ya zama limaminsu, suka yi salla raka’a biyu.”

Yin salla yana kasancewa da ruku’u da sujada. Wannan labari yana nuna cewa sun yi ta a raye, da jiki, da gangar jiki. Yin sallar Musa alaihis-salam a cikin kabarinsa ma yana nuna haka. A cikin hadisi mai daraja da Abu Huraira ya ruwaito, wanda aka ɗauko daga Muslim, a ƙarshen fasali na farko na babin Mi’iraji a juzu’i na ƙarshe na littafin “Mishkat”, an ce: “Allahu Ta’ala Ya nuna mini. Musa (alaihis-salam) yana salla a tsaye; siriri ne. Gashinsa ba a watse yake ba, ba kuma a sakale yake ba. Yana kama da wani saurayi na ƙabilar Shanu’a. Isa (alaihis-salam) yana kama da Urwa ɗan Mas’ud Saƙafi.”4 Shanu’a sunan ƙabilu biyu ne da suke a Yaman. Waɗannan hadisai masu daraja suna nuna cewa annabawa suna raye a wurin Ubangijinsu. Jikunansu (gangar jikinsu) sun zama masu laushi kamar ruhinsu. Ba kauri suke da shi ba, ba kuma tauri. Suna iya bayyana a duniyar abu da ta ruhi. Saboda haka, annabawa suna iya bayyana da ruhinsu da jikunansu. A cikin hadisi mai daraja ana sanar da cewa Musa da Isa alaihimas-salam suna salla. Yin salla, yin motsi iri-iri ne. Waɗannan motsi da jiki suke kasancewa. Ba da ruhi suke kasancewa ba. Cewar Annabinmu game da Musa alaihis-salam: “Na gan shi mai matsakaicin tsayi, mai ƙarancin nama, siriri, gashinsa a tattare” tana nuna cewa jikinsa ya gani, ba ruhinsa ba.

“Kada ku ɗauki waɗanda aka kashe a tafarkin Allahu Ta’ala matattu! Su rayayyu ne a wurin Ubangijinsu. Ana azurta su” Ali Imrana: 169

Imam Baihaƙi ya ce: “Bayan an sanya annabawa a kabari, ana mayar da ruhinsu ga jikunansu. Mu ba ma iya ganinsu. Suna zama ɓoyayyu, kamar mala’iku. Zaɓaɓɓun mutane kaɗai, waɗanda Allahu Ta’ala Ya ba su hakan a matsayin karama, suke iya ganinsu.” Imam Suyuɗi ma haka ya sanar. Mutane da yawa sun ji amsar sallama daga Ƙabr-i Sa’adat sau da yawa. Daga wasu kaburbura ma an ji ana amsa sallama sau da yawa.

A cikin hadisi mai daraja ma an ce: “Idan aka yi mini sallama, Allahu Ta’ala Yakan mayar mini da ruhina, in amsa ta.”5

Imam Suyuɗi ya ce: “Manzon Allah ya nutse cikin kallon Kyawun Allah (Jamal-i ilahi). Ya manta da jiyoyin jiki. Idan wani Musulmi ya yi sallama, ruhinsa mai albarka yakan fita daga wannan hali, ya ɗauki jiyoyin jiki. A duniya ma, waɗanda haka yake samunsu ba kaɗan ba ne. Lokacin da mutum yake tsananin tunanin wani al’amari na duniya ko na Lahira, ba ya jin abin da ake faɗa a kusa da shi. Shin wanda ya nutse cikin Kyawun Allah zai iya jin wata murya?”

Ƙadi Iyad, a littafin “Shifa”, ya kawo wannan ruwaya ta Sulaiman ɗan Suhaim: “Wata rana da dare na ga Abin Alfaharin Halittu a mafarki, na ce: ‘Ya Manzon Allah! Ka san sallamar mutanen da suke zuwa su yi maka sallama?’ Ya ce: ‘I, na sani, kuma ina karɓar sallamarsu, ina amsawa.’” Hadisai masu daraja da suke sanar da cewa annabawa suna raye a cikin kaburburansu suna da yawa ƙwarai, har suna ƙarfafa juna. Misali, an ce: “Ina jin salatin da ake yi mini a kusa da kabarina. Waɗanda ake yi a wurare masu nisa ana sanar da ni.” Abubakar ɗan Abu Shaiba ya ruwaito wannan hadisi mai daraja. Wannan da irin waɗannan hadisai masu daraja suna cikin littattafan manyan limaman hadisi shida. A cikin hadisi mai daraja da Ibn Abid-Dunya ya ruwaito daga Sayyidina Abdullahi ɗan Abbas an ce: “Idan wani ya wuce ta kabarin wanda ya sani, ya yi masa sallama, mamacin yakan gane shi, ya amsa. Idan ya yi sallama ga mamacin da bai sani ba, mamacin yakan yi farin ciki, ya amsa.”

Idan aka tambaya yadda Manzon Allah yake amsa wa kowane ɗaya daban-daban daga cikin waɗanda suke yi masa salati da sallama a lokaci guda a kowane wuri na duniya, amsar ita ce: kamar rana ce a lokacin azahar, wadda a lokaci ɗaya take watsa haske a kan dubban birane. Sayyidina Ibrahim ɗan Bishar ya ce: “Bayan na yi hajji, na tafi Madina domin ziyarar Ƙabr-i Sa’adat. A gaban Hujra-i Sa’adat na yi sallama. Na ji amsar: ‘Wa alaikas-salam’.”

A cikin hadisi mai daraja an ce: “Bayan na mutu, ina fahimta kamar yadda nake a raye.” A cikin wani hadisi mai daraja kuma an ce: “Annabawa suna raye a cikin kaburburansu, suna salla.”6

An rubuta a littattafai ingantattu ƙwarai cewa Sayyid Ahmad Rifa’i, ɗaya daga cikin manyan waliyyai, da waliyyai da yawa sun ji amsar sallamar da suka yi wa Manzon Allah, kuma Ahmad Rifa’i ya sami darajar sumbatar hannun Manzon Allah mai albarka. Imam Suyuɗi yana cewa a littafinsa: “Waliyyai masu daraja maɗaukakiya suna ganin annabawa kamar ba su mutu ba. Ganin da Shugabanmu Annabi ya yi wa Musa alaihis-salam a raye a cikin kabarinsa mu’ujiza ce. Ganin waliyyai ma haka karama ce. Rashin yin imani da karama daga jahilci yake fitowa.”

A cikin hadisi mai daraja da Ibn Hibban, Ibn Maja da Abu Dawud suka ruwaito an ce: “A ranakun Juma’a ku yi mini salati da yawa! Ana sanar da ni su.” Da aka ce: “Bayan mutuwa ma za a sanar?”, ya ce: “Ƙasa ba ta ruɓar da jikin annabawa. Idan wani mumini ya yi mini salati, wani mala’ika yakan ba ni labari, ya ce: ‘Wane ɗan wane daga cikin al’ummarka ya gaishe ka, ya yi maka addu’a.’”

Kamar yadda Shugabanmu Manzon Allah, yana raye, ya kasance rahamar Allahu Ta’ala da babbar ni’ima ga Sahabbansa, bayan wafatinsa ma shi babbar ni’ima ne ga dukkan al’ummarsa. Shi ne sanadin alherai. A cikin hadisi mai daraja da Bakr ɗan Abdullahi al-Muzani ya ruwaito, Manzo Mafi Daraja ya ce: “Rayuwata alheri ce a gare ku. Kuna faɗa mini, ni ma ina faɗa muku. Bayan na mutu, wafatina ma alheri ne a gare ku. Za a nuna mini ayyukanku. Idan na ga ayyukanku nagari, zan gode wa Allahu Ta’ala. Idan na ga munanan ayyukanku, zan nemi muku yafiya da gafara.”7

Sayyidina Ƙusam ɗan Abbas ya sami darajar hidimar binne Shugabanmu Manzon Allah. Da aka gama hidima a cikin kabari, shi ne ya fito na ƙarshe. Ya ce: “Ni ne na ƙarshe da ya ga fuskar Manzon Allah mai albarka. A cikin kabarinsa leɓunansa masu albarka suna motsi. Na sunkuya a kansa, na kasa kunne. Yana cewa: ‘Ya Ubangijina! Al’ummata!.. Ya Ubangijina! Al’ummata!..’”8

Ganin Shugabanmu Annabi

Shin ana iya ganin Shugabanmu Manzon Allah a barci da a farke? Idan ana iya gani, abin da ake gani shi kansa ne, ko kuma kamanninsa? Malamanmu sun ba da amsoshi iri-iri a kan wannan. Bayan sun sanar da baki ɗaya cewa yana raye a cikin kabari, mafi yawansu sun bayyana cewa shi kansa ake gani. Ana fahimtar haka daga hadisai masu daraja ma. A cikin hadisi mai daraja an ce: “Wanda ya gan ni a mafarki, kamar wanda ya gan ni a farke yake.”9 Saboda haka Imam Nawawi ya ce: “Ganinsa a mafarki, ganin shi kansa ne sosai.” A cikin hadisi mai daraja an ce: “Wanda ya gan ni a mafarki, gaskiya ya gani. Domin shaiɗan ba ya iya shiga siffata.”10

“Wanda ya gan ni a mafarki, kamar wanda ya gan ni a farke yake” Hadisi mai daraja

Imam Ibrahim Laƙani yana cewa: “Malaman hadisi sun sanar da baki ɗaya cewa ana iya ganin Manzon Allah a farke, kamar yadda ake ganinsa a mafarki.” Ga kowane hali daga cikin biyun ana iya kawo misalai da yawa. Mu kawo ƴan kaɗan daga cikinsu:

Shehu Mu’inuddin Chishti yakan ziyarci maƙabartu a kowane gari da ya je, ya zauna a wurin na ɗan lokaci. Idan aka gane shi, ya shahara a wuraren da ya isa, ba ya tsayawa, yakan fita a ɓoye, ba tare da sanin kowa ba. Ɗaya daga cikin waɗannan tafiye-tafiyensa ta kasance zuwa Makka. Ya tafi Makka al-Mukarrama, ya ziyarci Ka’aba mai girma. Ya zauna a Makka na ɗan lokaci, daga nan ya tafi Madina al-Munawwara. Wata rana da yake ziyarar kabarin Annabinmu mai daraja, aka ji wata murya daga hubbarensa: “Ku kira Mu’inuddin!” Bisa wannan umarni, mai kula da hubbaren ya yi kira da ƙarfi: “Mu’inuddin!” Daga wurare da yawa aka ji muryar: “Na’am!” Sannan suka ce: “Wane Mu’inuddin kake nema? A nan akwai mutane da yawa masu suna Mu’inuddin.” Sai mai kula da hubbaren ya koma, ya tsaya a bakin ƙofar Rauda-i Mutahhara. Ya ji wata murya tana kira sau biyu: “Ka kira Mu’inuddin Chishti!” Bisa wannan umarni, mai kula da hubbaren ya yi kira ga jama’a da ƙarfi: “Ana neman Mu’inuddin Chishti!”

Da Shehu Mu’inuddin Chishti ya ji wannan magana, sai ya shiga wani hali daban gaba ɗaya. Yana kuka, yana zubar da hawaye, yana yin salati, ya kusanci hubbaren ƙaunataccen Annabinmu, ya tsaya cikin ladabi. A wannan lokaci ya ji wata murya: “Ya Ƙuɗbul-Mashayikh! Shigo ciki!”

Annabinmu ya ce: “Kai mai hidimar addinina ne. Ya wajaba ka tafi Indiya. Tafi Indiya. A can akwai wani birni da ake kira Ajmir. A can akwai wani daga cikin zuriyata (jikokina), mai suna Sayyid Husaini. Ya tafi can da niyyar jihadi da yaƙi. A yanzu ya yi shahada. Ajmir yana gab da faɗawa hannun kafirai. Saboda tafiyarka can da albarkarta, Musulunci zai yaɗu, kafirai kuma za su ƙasƙanta, su rasa ƙarfi da tasiri.” Sannan ya ba shi wani rumman, ya ce: “Ka kalli wannan rumman da kyau, ka ga inda za ka tafi, ka fahimta.” Shehu Mu’inuddin Chishti ya karɓi rumman da Shugabanmu Annabi ya ba shi, ya kalla kamar yadda aka umarce shi, ya ga abin da yake tsakanin gabas da yamma gaba ɗaya. Shehu Ahmad Rifa’i ya tafi hajji. A dawowarsa, lokacin da yake ziyarar hubbaren Manzo Mafi Daraja mai albarka a Madina al-Munawwara, ya faɗi waƙa mai wannan ma’ana:

Mun yi nisa da sumbatar ƙasarka, ya shugabana,
Da ba zan iya zuwa da kaina ba, ruhina nake aikawa wakilina.
Yanzu ni’imar ziyartarka ta zama rabona;
Ba da hannunka mai albarka, leɓuna su sumbace shi, ya Habibi!

Da waƙar ta ƙare, hannunsa mai albarka ya bayyana daga kabarin ƙaunataccen Annabinmu. Sayyid Ahmad Rifa’i kuma ya sumbaci hannun Shugabanmu Annabi mai albarka cikin matuƙar girmamawa da ladabi. Dukkan waɗanda suke wurin sun ga al’amarin cikin mamaki. Bayan ya sumbaci hannun Shugabanmu Annabi mai albarka, ya kwanta a bakin ƙofofin Rauda-i Mutahhara. Yana kuka, ya roƙi dukkan jama’ar da suke wurin: “Ku wuce kuna takawa a kaina!” Malamai suka ga dole su fita ta wasu ƙofofi. Wannan karama ta shahara ƙwarai, ta zo har zamaninmu daga baki zuwa baki. Halayen Imam Ibn Abidin wajen bin addini sun shahara, karamominsa da labaransa suna da yawa.

Lokacin da yake karanta tahiyya a cikin salloli biyar, yakan ga Shugabanmu Manzon Allah da idon kansa. Idan bai iya ganinsa ba, yakan sake yin wannan salla. Ɗaya daga cikin mafi girman malaman Musulunci, mujaddadin shekara dubu ta biyu, Imam Rabbani Ahmad Faruƙi Sirhindi, ya ce: “A kwanakin ƙarshe na watan Ramadan mai daraja, wani hali mai kyau ƙwarai ya bayyana. Ina kwance a kan shimfiɗata. Na rufe idanuna. Na ji cewa wani ya zo, ya zauna a kan shimfiɗata. Da na duba, sai ga shugaban farko da na ƙarshe, sayyidinsu. Nan take na daidaita kaina. Ƙaunataccen Annabinmu ya ce: ‘Na zo ne in rubuta maka ijaza (izini). Ban taɓa rubuta wa kowa irin wannan ijaza ba.’ Na ga cewa a cikin rubutun wannan takardar ijaza an rubuta manyan falaloli na wannan duniya, a bayanta kuma kyaututtuka da yawa na Lahira.”

Shehu Abdulƙadir Jilani, a littafin “Ghunya”, ya ba da labari, yana ruwaitowa daga Sayyidina Ibrahim Tamimi: Khidir alaihis-salam ya ce mini: “Idan kana son ganin Manzon Allah a mafarki, bayan ka yi sallar magariba, ba tare da ka yi magana da kowa ba har zuwa isha’i, ka tashi tsaye, ka yi sallar awwabin da take bayan sallar magariba. A kowace raka’a biyu ka yi sallama.

A kowace raka’a ka karanta “Hamdu”, wato Suratul Fatiha, sau ɗaya, da Suratul Ikhlas sau bakwai. Bayan ka yi sallar isha’i ma a jam’i, ka koma gidanka, ka yi witiri. Lokacin da za ka kwanta barci kuma, ka yi salla raka’a biyu, kana karanta “Hamdu” da Suratul Ikhlas sau bakwai a kowace raka’a. Bayan salla ka faɗi sujada, ka yi istigfari ga Allahu Ta’ala sau bakwai, ka ce sau bakwai: ‘Subhanallahi wal-hamdu lillahi wa la ilaha illallahu wallahu akbar wa la haula wa la ƙuwwata illa billahil-aliyyil-azim’. Sannan ka ɗago kanka daga sujada, ka zauna, ka ɗaga hannuwanka, ka ce: ‘Ya Hayyu, ya Ƙayyum, ya Zal-jalali wal-ikram, ya Ilahal-awwalina wal-akhirin, wa ya Rahmanad-dunya wal-akhirati wa Rahimahuma, ya Rabbi, ya Rabbi, ya Rabbi, ya Allah, ya Allah, ya Allah’.

Sannan ka tashi tsaye, ka karanta wannan addu’a. Sannan ka faɗi sujada, ka karanta wannan addu’a. Sannan ka ɗago kanka daga sujada, ka fuskanci alƙibla, ka kwanta yadda kake so, ka yi barci. Har barci ya kama ka, ka riƙa yi wa Shugabanmu Annabi salati mai daraja.”

Na ce: “Ina son ka sanar da ni daga wurin wa ka koyi wannan addu’a.” Khidir alaihis-salam ya ce: “Ba ka yarda da ni ba ne?” Na ce: “Na rantse da Allahu Ta’ala, wanda Ya aiko Muhammadu alaihis-salam annabi na gaskiya, na yarda da kai.”

Khidir alaihis-salam ya ce: “Na kasance a majalisar da Manzon Allah ya koyar da wannan addu’a, ya yi wasiyya da ita. Na koyi wannan addu’a daga wanda ya koya masa.” Ni ma na yi kamar yadda Khidir alaihis-salam ya faɗa. A kan shimfiɗata na fara yi wa Shugabanmu Annabi salati mai daraja. Saboda farin cikin cewa zan ga Shugabanmu Annabi, barci ya gudu daga idanuna, ban iya barci ba har gari ya waye.

“Malaman hadisi sun sanar da baki ɗaya cewa ana iya ganin Manzon Allah a farke, kamar yadda ake ganinsa a mafarki” Ibrahim Laƙani (rahmatullahi alaihi)

Na yi sallar asuba, na zauna har rana ta hau. Na yi sallar walaha, wato sallar hantsi. Na ce wa kaina: “Idan na kai yamma, zan yi kamar yadda na yi jiya da dare.” A lokacin sai barci ya ɗauke ni. A mafarkina mala’iku suka zo, suka ɗauke ni, suka kai ni Aljanna. A can na ga ɗakunan sarauta da fadoji da aka gina da yaƙutu, zumurrudu da lu’ulu’u, da koguna na zuma, na madara da na abubuwan shan Aljanna. Na tambayi mala’ikun da suka kai ni Aljanna: “Ga wa wannan ɗakin sarauta yake?” Mala’ikun suka ce: “Na waɗanda suke aikata aikin da ka aikata ne.” Ba su fitar da ni daga Aljanna ba sai da suka ciyar da ni daga abincin Aljanna, suka shayar da ni daga ruwan Aljanna. Sannan suka fitar da ni daga Aljanna, suka dawo da ni wurin da nake.

Sannan Shugabanmu Manzon Allah ya zo wurina tare da annabawa saba’in da sahu saba’in na mala’iku, waɗanda tsakanin kowane sahu da wani kamar tsakanin gabas da yamma ne; ya yi mini sallama, ya kama hannuna. A lokacin na ce: “Ya Manzon Allah! Khidir alaihis-salam ya sanar da cewa ya ji wannan hadisi daga gare ka.” Shugabanmu Annabi ya ce: “Khidir ya faɗi gaskiya; abin da ya ba da labarinsa gaskiya ne. Khidir shi ne mafi ilimin waɗanda suke doron ƙasa. Shi ne shugaban abdal. Yana daga cikin rundunonin Allah a doron ƙasa.”

Na sake cewa: “Ya Manzon Allah! Ga wanda ya aikata wannan aiki, akwai wani sakamako ban da wannan da na gani?” Ya ce: “Wane sakamako ne ya fi wanda ka gani, wanda aka yi maka kyautarsa? Ka ga wurinka da matsayinka a Aljanna. Ka ci daga ƴaƴan itatuwan Aljanna, ka sha daga abubuwan shanta. Ka ga mala’iku da annabawa tare da ni. Ka ga huruliyai.”

Na ce: “Ya Manzon Allah! Wanda ya yi aikin da na yi, amma bai ga abin da na gani a mafarki ba, za a ba shi abin da aka ba ni?” Ya ce: “Na rantse da Allahu Ta’ala, wanda Ya aiko ni annabi na gaskiya, za a gafarta manyan zunuban da wannan mutum ya aikata. Fushin Allahu Ta’ala game da wannan mutum zai ɗauke. Na rantse da Allahu Ta’ala, wanda Ya aiko ni annabi na gaskiya, wanda ya yi wannan aiki, ko da bai ga abin da ka gani a mafarki ba, abin da aka ba ka za a ba shi ma. Wata murya daga sama tana kira: ‘Allahu Ta’ala Ya gafarta wa wanda ya aikata wannan aiki, da al’ummar Muhammadu daga gabas har zuwa yamma.’”

Na ce: “Ya Manzon Allah! Kamar yadda na ga kyawunka da Aljanna, wannan mutum ma yana da rabo a cikin waɗannan?” Ya ce: “I, duka za a ba shi.”

Da na ce: “Ya Manzon Allah! Ya dace a koya wa dukkan muminai, maza da mata, wannan addu’a, a sanar musu da ladarta?”, ya ce: “Na rantse da Allahu Ta’ala, wanda Ya aiko ni annabi na gaskiya, babu wanda yake aikata wannan aiki sai waɗanda Allahu Ta’ala Ya halicce su masu rabo (sa’idai).” Wanda ya ga Annabinmu Muhammadu alaihis-salam a mafarki a siffarsa ta gaskiya, lalle shi ya gani. Domin shaiɗan ba ya iya shiga siffarsa. Amma shaiɗan yana iya bayyana da wata siffa daban. Ga wanda bai san Manzon Allah ba, bambance wannan ba abu ne mai sauƙi ba. Wasu malamai kuma sun ce: “Ganin Shugabanmu Annabi a wata siffa daban ma, ganinsa ne. Amma wannan alama ce ta tawaya a addinin wannan mutum. Duk wanda ya ga Shugabanmu Annabi a mafarki a siffarsa ta gaskiya, ya mutu mumini, zai shiga Aljanna.”

Abu Huraira ya ruwaito wannan hadisi mai daraja na Shugabanmu: “Idan wani, a daren Juma’a, ya yi salla raka’a biyu, yana karanta Fatiha da Ayatul-Kursiyyu sau ɗaya-ɗaya da Suratul Ikhlas sau goma sha biyar a kowace raka’a, bayan salla kuma ya ce sau dubu: ‘Allahumma salli ala Muhammadinin-nabiyyil-ummiyyi’, zai gan ni a mafarkinsa kafin Juma’a ta gaba ta zo. Za a gafarta wa wannan mutum dukkan zunubansa da suka gabata da na gaba. Aljanna ta waɗanda suka gan ni ce.”

Ziyarar Ƙabr-i Sharif na Shugabanmu Annabi

Abin Alfaharin Halittu ya ce: “Duk wanda ya ziyarce ni bayan wafatina, kamar wanda ya ziyarce ni ina raye yake.” A cikin wani hadisi mai daraja da aka ruwaito a littafin “Mir’ât-i Medîne” ya ce: “Duk wanda ya ziyarci kabarina, cetona ya wajaba a gare shi.” Ibn Khuzaima, Bazzar, Daraƙuɗni da Ɗabarani ne suka ruwaito wannan hadisi mai daraja. A cikin wani hadisi mai daraja da Imam Bazzar ya ruwaito an ce: “Duk wanda ya ziyarci kabarina, cetona ya halatta a gare shi.” A cikin hadisi mai daraja da aka ruwaito a “Sahihu Muslim mai daraja” da littafin “Mu’jam” na Abubakar ɗan Muƙri an ce: “Idan wani ya zo domin ya ziyarce ni, ba shi da niyyar wani abu dabam, ya cancanci in yi masa ceto a Ranar Ƙiyama.” Wannan hadisi mai daraja yana ba da labarin cewa Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) zai yi wa waɗanda suka zo Madina al-Munawwara domin ziyararsa ceto.

Ka kiyayi barin ladabi: wannan unguwar masoyin Allah ce,
Wurin da kallon Allah yake kaiwa ne, maƙamin Mustafa ne wannan!
Sabon wata a sama, mai yagaggiyar ƙirji ne saboda ƙaunar Babus-Salam,
Fitilarsa taurarin Jauza’ ne; mafitar nuri da haske ne wannan!
Wurin barcin Habibin Allah Mai Girma ne; a cikin falala,
Ya fi har Al’arshin Allah Mai Girma ne wannan!
Da hasken wannan ƙasa duhun rashi ya ɓace,
Halittu sun sha kwalli da ita a idanu biyu, suka kuɓuta daga makanta.
Ka shiga wannan haikali, ya Nâbî, da sharaɗin kiyaye ladabi;
Wurin ɗawafin mala’iku ne, wurin sumbatar annabawa ne wannan!
Nâbî

A cikin wani hadisi mai daraja da Daraƙuɗni ya ruwaito an ce: “Duk wanda ya yi hajji, bai ziyarce ni ba, ya cutar da ni.” Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) yana son a ziyarce shi ne domin al’ummarsa ta sami lada ta wannan hanya ma. Saboda haka malamanmu na fiƙihu, bayan sun yi aikin hajji, sukan zo Madina al-Munawwara, su yi salla a Masallaci mai daraja. Sannan sukan ziyarci Rauda-i Mutahhara, Mimbar-i Munir da Ƙabr-i Sharif, wanda ya fi Arsh-i A’la falala, sannan wuraren da Manzon Allah ya zauna, ya yi tafiya, ya jingina, ginshiƙin da yakan jingina a lokacin da wahayi yake zuwa, da wuraren da Sahabbai masu girma da Tabi’ai suka wuce, waɗanda suka yi aiki a lokacin gina masallaci da gyara shi, suka sami darajar ba da dukiyoyinsu da kuɗaɗensu; su sami albarka da ganinsu. Malamai da salihai da suka zo bayansu ma sukan zo Madina bayan hajji, su yi kamar yadda malamanmu na fiƙihu suka yi. Kamar jiya, yau ma mahajjata, suna riƙo da wannan, suna yin ziyara a Madina al-Munawwara.

“Idan wani ya zo domin ya ziyarce ni, ba shi da niyyar wani abu dabam, ya cancanci in yi masa ceto a Ranar Ƙiyama” Hadisi mai daraja

Imam Abu Hanifa, wanda yake kamar rana a cikin malaman Musulunci, ya ce: “Ziyarar Ƙabr-i Sa’adat, wadda take daga cikin mafi ɗaukakar mustahabbai, ibada ce da take kusa da darajar wajibi.” Wanda ya tafi ziyarar Ƙabr-i Sharif na Shugabanmu Manzon Allah, ya wajaba ya yi salati mai daraja da yawa. An sanar a cikin hadisi mai daraja cewa waɗannan salati da sallamar da ake yi suna isa ga Shugabanmu Annabi. An bayyana ladubban ziyarar ƙaunataccen Annabinmu kamar haka:

Idan an hango birnin Madina al-Munawwara daga nesa, a yi salati da sallama. Sannan a ce: “Allahumma haza haramu nabiyyika, faj’alhu wiƙayatan li minan-nari wa amanan minal-azabi wa su’il-hisab.” Idan zai yiwu, kafin a shiga birni ko masallaci, a yi wankan janaba. A shafa turare. A sa sababbin tufafi masu tsabta. Domin waɗannan suna nuna girmamawa da ladabi. A shiga Madina al-Munawwara cikin tawali’u, natsuwa da kwanciyar hankali. Bayan an ce “Bismillahi wa ala millati Rasulillah”, a karanta aya mai girma ta tamanin ta Suratul Isra’i. Nan da nan bayanta, ana cewa: “Allahumma salli ala Muhammadin wa ala ali Muhammad. Waghfir li zunubi waftah li abwaba rahmatika wa fadlik”, a shiga Masallacin Annabi. Sannan, a kusa da mimbarin Shugabanmu Manzon Allah, a tsaya yadda ginshiƙin mimbari zai kasance a daidai kafaɗar dama, a yi salla raka’a biyu ta tahiyyatul-masjid. Ƙaunataccen Annabinmu yakan yi salla a nan. Wannan wuri yana tsakanin kabarin Shugabanmu Annabi da mimbarinsa. A cikin hadisi mai daraja an ce: “Tsakanin kabarina da mimbarina lambu ne daga lambunan Aljanna. Mimbarina yana kan tafkina (haudi).”11 Sannan a yi sujada ga Allahu Ta’ala, saboda Ya ba da damar ziyartar kabarin Manzon Allah mai albarka.

Bayan addu’a, a tashi, a zo Ƙabr-i Sharif na Shugabanmu Annabi, Hujra-i Sa’adat, a ba alƙibla baya, a tsaya cikin ladabi a gaban fuskar Manzon Allah mai albarka, a nesa kamar mita biyu. Ba a ƙara kusantowa fiye da haka. A kasance cikin tawali’u da ƙanƙan da kai (khushu’u da khudu’u), kuma, kamar yadda Allahu Ta’ala Ya yi umarni a cikin Alƙur’ani mai girma, a kasance cikin ladabi a gaban Shugabanmu Manzon Allah, kamar yana raye, kamar ana gabansa maɗaukaki. Kada a bar natsuwa da kwanciyar hankali. Rashin sanya hannu a bangwayen Ƙabr-i Sharif, da tsayawa cikin ladabi a nesa, ya fi dacewa da girmamawa. A tsaya kamar a cikin salla. A kawo surar Shugabanmu Manzon Allah mai albarka, mai laushi, a cikin zuciya, a yi tunanin cewa ya san mai ziyara, yana jin maganarsa, sallamarsa da addu’o’insa, kuma yana amsawa, yana cewa “Amin”. Domin Shugabanmu Manzon Allah ya ce: “Duk wanda ya yi mini salati a kusa da kabarina, ina jin shi.” Haka kuma an sanar a cikin hadisi mai daraja cewa an bar wani mala’ika wakili a Ƙabr-i Sharif na Shugabanmu Manzon Allah, wannan mala’ika kuma yana isar masa da sallamar masu yi masa sallama daga al’ummarsa. Sannan a ce: “As-salamu alaika ya sayyidi ya Rasulallah! As-salamu alaika ya Nabiyyallah! As-salamu alaika ya Safiyyallah! As-salamu alaika ya Habiballah! As-salamu alaika ya Nabiyyar-rahma! As-salamu alaika ya Shafi’al-umma! As-salamu alaika ya Sayyidal-mursalin! As-salamu alaika ya Khataman-nabiyyin!”

“Allahu Ta’ala Ya ba ka mafi girman lada da sakamako. Ina shaida cewa ka yi aikinka na annabta. Ka isar da amana. Ka yi wa al’ummarka nasiha. Har yaƙini (mutuwa) ya zo maka, ka yi jihadi a tafarkin Allahu Ta’ala. Allahu Ta’ala Ya yi maka salati da sallama har zuwa Ranar Ƙiyama. Ya Manzon Allah! Mu, mun zo wurinka daga wurare masu nisa ƙwarai. Mun zo ne domin mu ziyarci Ƙabr-i Sharif ɗinka, mu biya haƙƙinka, mu ga abubuwan da ka aikata a wurinsu, mu sami albarka da ziyartarka, mu roƙe ka ka zama mai ceto a gare mu a wurin Allahu Ta’ala. Domin kurakuranmu sun tanƙware bayanmu. Zunubanmu sun yi wa kafaɗunmu nauyi. Ya Manzon Allah! Kai, mai ceto ne, kuma wanda ake karɓar cetonsa. An yi maka alkawarin Maƙamul-Mahmud. Haka kuma Allahu Ta’ala Yana cewa a cikin Alƙur’ani mai girma (a aya mai girma ta sittin da huɗu ta Suratun Nisa’i, a ma’ana): ’Ba Mu aiko kowane annabi ba, sai domin a yi masa ɗa’a (daga al’ummar da aka aiko shi zuwa gare ta) da umarnin Allahu Ta’ala. Da su, bayan sun zalunci kawunansu (sun cutar da kansu), sun zo maka, suka nemi gafara daga Allahu Ta’ala, kuma ManzoNa ma ya nema musu gafara, lalle da sun sami Allahu Ta’ala Mai karɓar tuba, Mai jin ƙai.’ Mu, mun zo gabanka. Amma mu, mun zalunci kawunanmu. Muna neman gafarar zunubanmu. Ya Manzon Allah! Ka yi mana ceto a wurin Allahu Ta’ala. Ya Manzon Allah! Ka roƙi Allahu Ta’ala Ya karɓi rayukanmu muna kan sunnarka, gobe a Ranar Ƙiyama Ya sanya mu cikin waɗanda za su zo filin Mahshar tare da kai, Ya ba mu rabon zuwa tafkinka, mu sha a tafkinka. Ya Manzon Allah! Muna neman cetonka”, haka za a yi addu’a, sannan a karanta aya mai girma ta goma ta Suratul Hashr, wadda ma’anarta: “… Ya Ubangijinmu! Ka gafarta mana, da ƴan’uwanmu waɗanda suka riga mu da imani! Kada Ka bar wata ƙiyayya a cikin zukatanmu ga waɗanda suka yi imani! Ya Ubangijinmu! Lalle Kai, Mai tausayi ne ƙwarai, Mai jin ƙai!..”

Sannan a isar da sallamar waɗanda suka aiko sallama, a ce: “As-salamu alaika ya Rasulallah! Wane yana roƙon ka zama mai ceto a gare shi a wurin Allahu Ta’ala. Ka yi masa ceto, da dukkan Musulmi”, a yi salati gwargwadon yadda ake so.

Sannan a matsa rabin mita zuwa dama, a daidai kan Sayyidina Abubakar as-Siddiƙ mai albarka, a yi addu’a: “As-salamu alaika ya khalifata Rasulillah! As-salamu alaika ya rafiƙahu fil-ghar! As-salamu alaika ya aminahu alal-asrar! Allahu Ta’ala Ya ba ka mafi girman lada da sakamako, a matsayin limamin wannan al’umma. Ka zama halifa ga Manzon Allah a mafi kyawun siffa. Ka bi sunnarsa maɗaukakiya a mafi kyawun siffa. Ka yi yaƙi da murtaddai (waɗanda suka bar addini) da waɗanda suka rabu da tafarki madaidaici. Kullum ka faɗi gaskiya. Har ka rasu, ka kasance mataimaki ga waɗanda suke kan tafarkin gaskiya. Amincin Allahu Ta’ala, rahamarSa da albarkarSa su tabbata a gare ka! Ya Allah! Da rahamarKa, Ka karɓi rayukanmu muna kan ƙaunarsa. Kada Ka tozarta ziyararmu gare shi!”

“Tsakanin kabarina da mimbarina lambu ne daga lambunan Aljanna. Mimbarina yana kan tafkina (haudi)” Hadisi mai daraja

Sannan a sake matsawa rabin mita zuwa dama, a daidai kabarin Sayyidina Umar, a ce: “As-salamu alaika ya Amiral-mu’minin! As-salamu alaika ya Muzhiral-Islam! As-salamu alaika ya Muksiral-asnam! Allahu Ta’ala Ya ba ka mafi girman sakamako da lada. Kana raye da bayan mutuwarka, ka taimaki Musulunci da Musulmi. Ka zama mai ɗaukar nauyin marayu. Ka kyautata wa dangi. Ka zama wa Musulmi jagora wanda suka yarda da shi, wanda yake kan shiriya, kuma yake shiryar da mutane zuwa ga tafarki madaidaici. Ka tattara al’amuransu, ka haɗa su. Ka wadatar da talakawansu, ka ɗaure raunukansu. Amincin Allahu Ta’ala, rahamarSa da albarkarSa su tabbata a gare ka!”

Sannan, ana fuskantar Sayyidina Abubakar da Sayyidina Umar, a ce: “As-salamu alaikuma ya daji’ay Rasulillahi wa rafiƙaihi wa waziraihi wa mushiraihi wal-mu’awinaini lahu alal-ƙiyami fid-dini wal-ƙa’imaini ba’adahu bi-masalihil-muslimin! Allahu Ta’ala Ya ba ku mafi kyawun sakamako. Muna riƙon ku tsani (wasila) a wurin Manzon Allah, domin ku roƙi Allahu Ta’ala Manzon Allah ya yi mana ceto, Ya karɓi ƙoƙarinmu, Ya kashe mu a kan addinin Musulunci, Ya kuma tashe mu a kan addinin Musulunci, a Ranar Ƙiyama Ya tashe mu a cikin waɗanda suke kusa da Manzon Allah.”

Sannan a yi addu’a ga kai, ga iyaye, ga waɗanda suka nemi addu’a da ga dukkan Musulmi. Bayan haka a tsaya a gaban fuskar Shugabanmu Manzon Allah mai albarka, a yi addu’a: “Ya Allah! Kana cewa (a ma’ana): ’Ba Mu aiko kowane annabi ba, sai domin a yi masa ɗa’a (daga al’ummar da aka aiko shi zuwa gare ta) da umarnin Allahu Ta’ala. Da su, bayan sun zalunci kawunansu (sun cutar da kansu), sun zo maka, suka nemi gafara daga Allahu Ta’ala, kuma ManzoNa ma ya nema musu gafara, lalle da sun sami Allahu Ta’ala Mai karɓar tuba, Mai jin ƙai.’12 Ya Ubangijina! Muna bin kalaminKa maɗaukaki, muna ɗa’a ga umarninKa, muna roƙon ƙaunataccen AnnabinKa ya yi mana ceto a gabanKa.” Bayan haka a karanta addu’ar da aka karanta a baya, wato aya mai girma ta goma ta Suratul Hashr (a ma’ana):

“… Ya Ubangijinmu! Ka gafarta mana, da ƴan’uwanmu waɗanda suka riga mu da imani! Kada Ka bar wata ƙiyayya a cikin zukatanmu ga waɗanda suka yi imani! Ya Ubangijinmu! Lalle Kai, Mai tausayi ne ƙwarai, Mai jin ƙai!” Sannan, ana karanta ayoyi masu girma “Rabbanaghfir lana wa li-aba’ina wa li-ummahatina wa li-ikhwaninal-lazina sabaƙuna bil-iman”, “Rabbana atina…” da “Subhana rabbika…”, a kammala ziyarar Hujra-i Sa’adat. Sannan a zo Rauda-i Mutahhara, da take tsakanin kabarin Manzon Allah da mimbarinsa. Wuri ne mai siffar murabba’i. A nan a yi salla gwargwadon yadda ake so. A yi addu’a. A yi tasbihi. A yi godiya da yabo ga Allahu Ta’ala. Sannan a zo mimbari. Da niyyar albarkar Manzon Allah ta isa gare shi, a sanya hannu a wurin da Shugabanmu Annabi ya sanya hannunsa mai albarka a lokacin da yake huɗuba. A nan a yi salla raka’a biyu. A roƙi Allahu Ta’ala abin da ake so. A nemi tsari daga fushin Allahu Ta’ala zuwa ga rahamarSa. Sannan a zo kusa da ginshiƙin da aka sanya a wurin da ginshiƙin Hannana yake a dā. Hannana, ginshiƙi ne wanda ya yi nishi saboda Shugabanmu Manzon Allah ya bar shi, ya wuce zuwa mimbari domin yin huɗuba, sannan ya natsu da Manzon Allah ya sauko, ya rungume shi. Sannan a zo ginshiƙin da Sayyidina Abu Lubaba ya ɗaure kansa a jikinsa, ya yi tuba. A nan a yi salla raka’a biyu, a yi tuba da istigfari ga Allahu Ta’ala. A yi addu’o’in da ake so.

A lokacin zaman da aka yi a nan, a shagaltar da dare da karatun Alƙur’ani mai girma, zikirin Allahu Ta’ala, yin addu’a a ɓoye da a fili a kusa da mimbari da kabari, da yin rabiɗa. Bayan ziyarar Shugabanmu Manzon Allah, mustahabbi ne a tafi maƙabartar Baƙi’, a ziyarce ta ma. Sannan a ziyarci sauran kaburbura, musamman kabarin Sayyidush-Shuhada (shugaban shahidai), Sayyidina Hamza. Haka kuma a Baƙi’ a ziyarci Sayyidina Abbas da waɗanda suke a can: Hasan ɗan Aliyu, Zainul-Abidin, ɗansa Muhammad Baƙir da ɗansa Ja’afar Sadiƙ, Sarkin Muminai Sayyidina Usman, Ibrahim, ɗan Shugabanmu Manzon Allah, matan Shugabanmu Manzon Allah tsarkaka da suke a can, gwaggonsa Safiyya da manya da yawa daga cikin Sahabbai da Tabi’ai (radiyallahu anhum ajma’in). A yi salla a Masallacin Fatima da yake Baƙi’. Ranar Alhamis mustahabbi ne a ziyarci shahidan Uhud. A can a ce: “Salamun alaikum bima sabartum. Fani’ima uƙbad-dar. Salamun alaikum ya ahla daril-ƙaumil-mu’minin, wa inna in sha Allahu an ƙaribin bikum lahiƙun.” Sannan a karanta Ayatul-Kursiyyu da Suratul Ikhlas. Ya wajaba masu ziyarar Hujra-i Sa’adat su kasance a farke ƙwarai. Kada tunanin duniya ya kasance a zuciyarsu. Su yi tunanin nurin Muhammadu alaihis-salam mai albarka da ɗaukakar darajarsa. Addu’o’in da ake yi cikin tunanin al’amuran duniya, na ganawa da manyan mutane domin samun amfani, da na ciniki, Allahu Ta’ala ba Ya karɓar su, masu yin su kuma ba sa samun buƙatunsu. Ziyarar Hujra-i Sa’adat ibada ce mai daraja. Ana tsoron waɗanda ba su yi imani da wannan ba su fita daga Musulunci. Domin waɗannan sun saɓa wa Allahu Ta’ala, ManzonSa da dukkan Musulmi. Ko da yake wasu daga cikin malaman Malikiyya sun ce ziyarar Shugabanmu Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) wajibi ce, an sanar da baki ɗaya cewa mustahabbi ce.

“Ya Ubangijinmu! Ka gafarta mana, da ƴan’uwanmu waɗanda suka riga mu da imani! Kada Ka bar wata ƙiyayya a cikin zukatanmu ga waɗanda suka yi imani! Ya Ubangijinmu! Lalle Kai, Mai tausayi ne ƙwarai, Mai jin ƙai” Hashr: 10

AS-SUBHU BADA
As-subhu bada min ɗal’atihi.
Wal-lailu daja min wafratihi.
Faƙar-rusula fadlan wa ula.
Ahdas-subula li dalalatihi.
Safiya ta ɗauki haskenta daga fuskarsa.
Dare kuwa ya ɗauki duhunsa daga baƙaƙen gashinsa.
Da falalarsa da ɗaukakarsa ya fi dukkan manzanni.
Waɗanda suka sami shiriya sun sami hanya da shiryarwarsa.
Kanzul-karami maulan-ni’ami.
Hadil-umami li shari’atihi.
Azkan-nasabi a’alal-hasabi.
Kullul-arabi fi khidmatihi.
Taskar karamci ne, mai ba da kyauta daga wannan taska.
Ya kai al’ummomi ga addininsa da shiriyarsa.
Nasabarsa tsarkakakkiya ce ƙwarai, darajarsa maɗaukakiya ce.
Dukkan Larabawa suna cikin hidimarsa.
Sa’atish-shajaru naɗaƙal-hajaru.
Shuƙƙal-ƙamaru bi isharatihi.
Jibrilu ata lailata asra.
War-Rabbu da’a li hadratihi.
Itatuwa sun yi gudu zuwa gabansa, duwatsu sun yi magana.
Da alamarsa (ta mu’ujiza) wata ya tsage gida biyu.
A daren Isra’i Jibrilu (alaihis-salam) ya zo masa.
Ubangijinsa kuma Ya gayyace shi zuwa gabanSa.
Nalash-sharafa wallahu afa.
Amma salafa min ummatihi.
Fa Muhammaduna huwa sayyiduna.
Fal-izzu lana bi ijabatihi.
Ya sami manyan darajoji.
Allah (jalla jalaluhu) kuma Ya yafe wa al’ummarsa.
Muhammadunmu (sallallahu alaihi wa sallam), shi ne shugabanmu.
Saboda mun karɓe shi, daraja tamu ce.
Abdullahi ɗan Rawaha (radiyallahu anhu)