YAƘIN TABUK
Tabuk sananne wuri ne da yake a tsakiyar hanya tsakanin Madina al-Munawwara da birnin Dimashƙ. Wasu sun ce sunan wata maɓuɓɓuga ne. Saboda wannan tafiya ita ce tafiyar yaƙi ta ƙarshe ta Shugabanmu Annabi, aka kira ta “Yaƙin (ghazwa) Tabuk”. Ana kuma kiranta “Fadiha”, domin a wannan yaƙi munafukai sun tozarta. Ana kuma kiranta “Jaishul-Usra”. A wannan tafiya Musulmi sun sha wahala ƙwarai. Ban da haka, hanyar tana da nisa, zafi kuma yana da tsanani ƙwarai. Sojojin maƙiya suna da yawa kuma masu ƙarfi. Lokacin yunwa ne. Mutum goma ne suke hawa raƙumi ɗaya. Yawancin sojoji ba su ci kome ba sai dabino har wata ɗaya. Wani lokaci sukan ci sha’ir soyayye. Wani lokaci kuma ko wannan ba sa samu. An tafi yaƙin Tabuk a shekara ta tara bayan Hijira, a cikin watan Rajab, ranar Alhamis.
A wannan shekara ta tara, wadda Musulunci yake yaɗuwa da sauri a Yankin Larabawa, Larabawa Kiristoci suka rubuta wasiƙa ga Hiraƙl, Sarkin Rum, wanda yake hassadar “Daular Musulunci”, yana kuma son ya hana ta girma. Suka ce: “Mutumin nan da ya bayyana da da’awar annabta ya mutu. Musulmi yanzu suna cikin yunwa da rashi. Idan kana son ka mayar da su addininka, yanzu ne daidai lokacin.” Bisa wannan wasiƙa, Hiraƙl ya tura runduna ta mutum dubu arba’in, ƙarƙashin jagorancin Ƙubad, domin ta yaƙi Musulmi. Da Abin Alfaharin Halittu ya ji wannan labari, ya tara Sahabbansa, ya umarce su su shirya yaƙi. Saboda a wannan shekara an yi fari, Sahabbai suna cikin matuƙar ƙunci ta fuskar dukiya. Halin masu kasuwanci kaɗai ya ɗan fi kyau. Sojojin Musulunci suna da yawa ƙwarai. Kayan abinci da kayan yaƙi kaɗan ne. Za a sha wahala. Shugabanmu Annabi ya kuma so Sahabbansa su ba da taimakon dukiya domin a yi wa sojojin da za su shiga yaƙin tanadi. Wannan buri na Shugabanmu (sallallahu alaihi wa sallam) ya motsa Sahabbai. Kowa yana kawo duk abin da yake a hannunsa, yana ƙoƙarin shirya jihadi da dukiyarsa da ransa.
Sayyidina Abubakar, abokin kogo na Shugabanmu Annabi, ya kawo dukiyarsa gaba ɗaya. Da Manzo Mafi Daraja ya ce: “Me ka bar wa iyalanka, ya Abubakar?”, ya amsa: “Na bar musu Allahu Ta’ala da ManzonSa.” Sayyidina Umar ya kawo rabin dukiyarsa a matsayin taimako. Shugabanmu Annabi ya tambaye shi ma: “Me ka bar wa iyalanka, ya Umar?” Ya amsa: “Na bar daidai da abin da na kawo.” Shugabanmu Annabi kuma ya ce: “Bambancin da yake tsakaninku biyu kamar bambancin da yake tsakanin maganganunku ne.” A kan haka Sayyidina Umar ya yaba masa, ya ce: “Uwata da ubana su zama fansa a gare ka, ya Abubakar! A dukkan gasa a tafarkin alheri kana rigata. Yanzu na fahimta sarai cewa ba zan taɓa riga ka a kome ba.”1 Sahabbai masu girma suna ƙoƙarin taimakawa gwargwadon iyawarsu. Amma munafukai suna yi musu ba’a, suna cewa: “Kuna bayarwa ne don a gani.” Shugabanmu Annabi ya ce: “Wanda ya ba da sadaka a yau, sadakarsa za ta yi masa shaida a wurin Allahu Ta’ala a Ranar Ƙiyama.” Da jin waɗannan kalmomi masu albarka na Shugabanmu Annabi, muminai suka ƙara himmar taimakawa. Sayyidina Usman ɗan Affan ya ɗauki nauyin kayan rabin rundunar.2 Usman Zun-Nurain (radiyallahu anhu) ya ba wannan runduna raƙuma ɗari tara da hamsin tare da kayansu da dawakai hamsin, ya ɗauki nauyin kayan mahayansu, ya kuma aika dinari dubu goma ko kuma ruƙya ɗari bakwai na zinariya.3 Ta haka ya zama wanda ya fi kowa taimako a cikin Musulmi. Sayyidina Usman ya biya buƙatun rundunar ta yadda bai manta ko da babbar allurar da za su yi amfani da ita wajen gyaran salkunan ruwa ba. Saboda wannan taimako nasa, Manzo Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) ya ce: “Daga yau, ba za a rubuta wa Usman zunubi ba.”4 Wani daga cikin Sahabbai, wanda ba shi da dukiya ko kaɗan, ya so ya sami ladan taimakon jihadi, sai a wannan dare ya yi ta jan ruwa a wata gonar dabino har gari ya waye; sannan ya kawo wa Shugabanmu Annabi dabinon da ya samu, ya ce: “Ya Manzon Allah! Domin in sami yardar Ubangijina, na kawo abin da yake a hannuna. Ka karɓa.”
“Ya Umar! Bambancin da yake tsakaninku biyu (kai da Abubakar) kamar bambancin da yake tsakanin maganganunku ne” Hadisi mai daraja
Yayin da maza Musulmi suke ƙoƙarin taimakawa gwargwadon iyawarsu, mata ma suna yin aikin da ya hau kansu a wannan tafarki yadda ya kamata. Lokacin da suke shirin yaƙin Tabuk, Musulmi suna cikin lokaci mai ƙunci ƙwarai. Yunwa ta yi tsanani har mutane da yawa daga cikin Sahabbai masu girma, waɗanda ba su da kome a hannunsu, sukan zo gaban Shugabanmu Manzon Allah, su ce: “Ya Manzon Allah! Mun zama masu tafiya da ƙafa! Ba mu ma da abin ci! Muna son kada mu rabu da kai a wannan yaƙi, mu sami ladan jihadi.” Ƙaunataccen Annabinmu, cikin baƙin ciki, yana sanar musu cewa ba shi da sauran abin hawa da zai ba su. Wata rana Salim ɗan Umair, Abdullahi ɗan Mughaffal, Abu Laila Mazini, Ulba ɗan Zaid, Amr ɗan Humam, Harami ɗan Abdullahi da Irbad ɗan Sariya suka zo gaban ƙaunataccen Annabinmu da wannan buƙata. Da Shugabanmu, cikin babban baƙin ciki, ya ce musu: “Ba ni da abin da zan ɗora ku a kai”, suka fara kuka, saboda baƙin cikin rabuwa da Shugabanmu Annabi da rashin iya shiga jihadi. A kan haka Allahu Ta’ala Ya saukar da wannan aya mai girma, a ma’ana: “(Ya ManzoNa!) Lokacin da suka zo maka (domin su shiga jihadi), ka ce musu: ‘Ba ni da ikon samar muku da abin hawa.’ Saboda ba su da abin da za su ciyar a wannan tafarki (saboda rashin iya shiga yaƙi), suka koma suna zubar da hawayen baƙin ciki. Babu wani nauyi (zunubi) a kansu.”5 A ƙarshe Sayyidina Abbas da Sayyidina Usman suka shirya su ma domin yaƙin. Da shiri ya kammala, Shugabanmu Annabi ya tara rundunar a Saniyyatul-Wada’. Waɗanda ba su shiga yaƙin ba kaɗan ne har kusan babu. Da Manzo Mafi Daraja ya tara rundunar, ya yanke shawarar tafiya, ya bar Muhammadu ɗan Maslama a Madina a matsayin wakilinsa.6 A lokacin da zai fara tafiya, Shugabanmu Annabi ya ce: “Ku ɗauki takalma masu yawa tare da ku. Matuƙar kuna da takalman ajiya, ba za ku sha wahala ba.”
Lokacin da rundunar ta tashi tafiya, shugaban munafukai, Abdullahi ɗan Ubayy, domin ya tsoratar da Musulmi, ya faɗi maganganun da ba za su taɓa faruwa ba. Har ma yana cewa: “Na rantse, kamar ina ganinsa shi da Sahabbansa an ɗaure su da igiyoyi biyu-biyu…” Amma Sahabbai masu girma ba su kula da waɗannan maganganu ko kaɗan ba, shauƙinsu na shiga jihadi yana ƙara ƙaruwa. Munafukai, da suka ga haka, suka yi ta ƙuna da haushi. Lokacin da Shugabanmu Manzon Allah zai tashi daga Saniyyatul-Wada’ zuwa Tabuk, ya sa aka buɗe tutocin rundunar (manyan tutoci da ƙananan tutoci). Ya ba Sayyidina Abubakar babbar tuta, ya ba Sayyidina Zubair ɗan Awwam wata tuta kuma. Ya ba Usaid ɗan Hudair tutar ƙabilar Aus, ya ba Abu Dujana tutar ƙabilar Khazraj.7 Adadin Sahabbai masu girma da suke ƙarƙashin jagorancin Shugabanmu Annabi mutum dubu talatin ne, dubu goma daga cikinsu mahaya. An naɗa Sayyidina Ɗalha ɗan Ubaidullahi kwamandan reshen dama, Sayyidina Abdurrahman ɗan Auf kuma na reshen hagu.8 Sahabbai masu ɗaukaka suka tashi tafiya cikin zafi mai tsanani ƙwarai, ƙarƙashin jagorancin Annabinsu. Da yake Habibin Allahu Ta’ala yana gabansu, rashin abinci da abin sha ba zai iya mayar da su daga hanyarsu ba; nisan hanyar da za su bi da yawan sojojin maƙiya ma ba za su iya tsoratar da su ba. Da wannan hali kuwa, ana iya zuwa ko’ina. Ƙaunataccen Annabinmu da Sahabbai jarumai, a kowane wurin sauka, bayan sun huta na wani lokaci, sukan ci gaba da tafiyarsu. Wurin saukarsu na takwas shi ne Hijr, inda aka halakar da mutanen Salihu alaihis-salam. Saboda ba su saurari umarnin annabinsu ba, Allahu Ta’ala Ya halakar da su da wata tsawa (saiha), wato ƙara, mai tsanani. Sarkin Halittu ya ce wa Sahabbansa: “A wannan dare wata guguwa mai ƙarfi za ta buso daga kishiyar hanya. Kada kowa ya tashi tsaye sai yana tare da abokinsa. Kowa ya ɗaure gwiwar raƙuminsa. Wannan wuri ne da azaba ta sauka. Kada kowa ya sha daga wannan ruwa, kada kuma ya yi alwala da shi!..” Kowa ya bi wannan umarni. Da dare wata guguwa mai ƙarfi ta taso, ta fara kaɗa ko’ina. A wannan lokaci wani da ya yi sakacin ɗaure raƙuminsa ya tashi shi kaɗai domin ya neme shi; guguwar ta kama shi, ta ja shi, ta jefa shi gindin dutsen Ɗayy. Wani kuma bukatar bayan gida ta matse shi ƙwarai. A wurin da ya tafi domin ya biya bukata, ciwon da ake kira khunaƙ (shaƙewar maƙogwaro) ya kama shi. Da addu’ar Shugabanmu Annabi ya sake samun lafiya.
A wannan safiya babu sauran ruwa ko kaɗan a cikin kwanukan ruwa. Kowa ya kusa mutuwa saboda ƙishirwa. Munafukai suka ɗauki wannan a matsayin dama, suka yi ƙoƙarin tayar da fitina, suna cewa: “Da Muhammadu annabi ne da gaske, da ya yi addu’a ya sauko da ruwan sama.”
Da aka gabatar da halin da ake ciki ga Shugaban Talikai, ya ɗaga hannuwansa masu albarka, ya roƙi Allahu Ta’ala Ya ba da ruwan sama. A cikin yanayi mai zafi marar gajimare, nan take gajimaren ruwan sama suka bayyana. Ruwan sama mai ƙarfi ya fara. Kowa ya cika kwanukansa, ya yi alwala, ya shayar da dabbobi. Da ruwan ya tsaya, gajimaren kuma suka watse, aka ga cewa ruwan ya sauka a kan rundunar kaɗai.
“Wanda ya ba da sadaka a yau, sadakarsa za ta yi masa shaida a wurin Allahu Ta’ala a Ranar Ƙiyama” Hadisi mai daraja
Yaƙin Tabuk
Ƙaunataccen Annabinmu da Sahabbai suka yi kabbara. Suka gode wa Allahu Ta’ala. Suka kuma ce wa munafukai: “Yanzu ba ku da sauran wani uzuri. Ku yi imani da Allahu Ta’ala da ManzonSa, ku zama Musulmi salihai!…” Amma munafukai marasa kunya suka mayar da martani: “Me ya faru ne?… Wani gajimare ya yi ruwa yana wucewa, ya tafi!…” Yunwa ma ta kai matuƙa. Har ta kai ga mutum biyu suna raba dabino ɗaya. Duk da zafi mai tsanani, yunwa da ƙishirwar da suke sha, suka kusanci Tabuk. Habibi Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) ya ce: “Gobe, in sha Allahu, a lokacin walaha (hantsi) za ku isa maɓuɓɓugar Tabuk. Har in zo, kada ku miƙa hannu ga wannan ruwa.” Washegari suka isa can. Ruwan maɓuɓɓugar kaɗan ne ƙwarai. Ƙaunataccen Annabinmu ya sa aka zuba daga wannan ruwa a wani kwano, ya sa hannunsa mai albarka a ciki, ya yi addu’a. Sannan suka zuba shi a maɓuɓɓugar. Ruwan ya ƙumbura, ya yawaita a lokaci guda. Duk da cewa rundunar Musulunci ta mutum dubu talatin ta sha, bai ragu ko kaɗan ba. Daga baya, da wannan ruwa, wanda yake mu’ujiza ta Abin Alfaharin Halittu, aka shayar da kowane wuri. Wannan yanki ya zama fili kore shar, ya cika da albarka har ya yi ambaliya. Lokacin da Manzo Mafi Daraja ya iso Tabuk tare da Sahabbansa masu ɗaukaka, ba su sami rundunonin Rum a gabansu ba, waɗanda suka haɗa da Rumawa da ƙabilun Larabawa da aka mai da su Kiristoci, kamar Amila, Lakhm da Juzam. A Mu’uta rundunar Rum ta mutum dubu ɗari ta sha kashi a gaban mujahidai dubu uku. Yanzu kuwa a gabansu akwai mujahidai dubu talatin, kwamandansu kuma Shugaban Halittu ne. Da Rumawa suka ji cewa ƙaunataccen Annabinmu ya tara Sahabbansa jarumai, yana zuwa, kowannensu ya nemi wurin da zai gudu.
Shugabanmu Manzon Allah, bayan ya yi shawara da Sahabbansa, bai wuce Tabuk ba. A wannan lokaci wasu ƙabilu da ƙasashe da suke zaune a wannan yanki sun ji cewa rundunar Musulunci ta zo. Saboda tsoro, kowannensu ya aika tawaga ga Shugabanmu Annabi, suka nemi aman bisa sharaɗin biyan jizya. Shugabanmu Annabi, saboda rahama, ya karɓi shawarwarinsu; aka rubuta sharuɗɗan yarjejeniya da kowannensu daban-daban, aka ce musu suna cikin aminci.
Jagoran Halittu (alaihi afdalus-salawat) ya jira maƙiya kusan kwana ashirin. A Tabuk ya yi hira da Sahabbansa masu girma sau da yawa, ya wanke zukatansu da tekun nuri. Ya zuba falala (faidi) da albarkun da suke ɓuɓɓuga daga zuciyarsa mai albarka a cikin zukatansu. A ɗaya daga cikin hirarrakinsa marasa tamka, ya ce: “In sanar da ku mafi alherin mutane, mafi darajarsu?” Sahabbai masu girma suka ce: “Ka sanar, ya Manzon Allah!”
A kan haka ya ce: “Mafi alherin mutane shi ne wanda yake aiki a tafarkin Allahu Ta’ala har numfashinsa na ƙarshe, a kan bayan dokinsa ko raƙuminsa, ko kuma a kan ƙafafunsa biyu. Mafi sharrin mutane kuma shi ne mai ƙetare iyaka wanda yake karanta Littafin Allahu Ta’ala, amma ba ya amfana da shi ko kaɗan.”
Ga wani mutum da ya tambaya game da shahada kuma ya ce: “Na rantse da Allahu Ta’ala, wanda samuwata take a hannun ikonSa, shahidai za su zo a Ranar Ƙiyama takubbansu rataye a wuyoyinsu. Za su zauna a kan mimbarori na nuri.”9
A wannan yaƙi an ga mu’ujizozin Shugabanmu Annabi da yawa. Misali, a lokacin da ake shirin komawa Madina daga Tabuk, Sahabban da suka kai ga rashin iya jurewa saboda yunwa suka gabatar wa Shugabanmu Annabi halin da suke ciki. Shugabanmu Manzon Allah ya sa aka tara ragowar abincinsu a kan wata shimfiɗa ta fata. Da ƙyar suka cika ƙaramar tukunya. Jagoran Talikai (sallallahu alaihi wa sallam) ya sabunta alwalarsa, ya yi salla raka’a biyu. Ya buɗe hannuwansa masu albarka, ya yi addu’a domin abincin ya sami albarka. Sannan ya umarci Sahabbansa su kawo kwanukansu. A cikin katuwar rundunar, aka cika kowane kwano ta yadda ba a bar ko ɗaya a fanko ba. Ban da haka, aka ga cewa, duk da dukkan mujahidai sun ci har suka ƙoshi, abincin da yake a kan shimfiɗar bai ragu ko kaɗan ba.
“Gobe, in sha Allahu, a lokacin walaha (hantsi) za ku isa maɓuɓɓugar Tabuk. Har in zo, kada ku miƙa hannu ga wannan ruwa” Hadisi mai daraja
Rundunar (sariyya) Khalid ɗan Walid zuwa Dumatul-Jandal
Yayin da yake Tabuk, Sayyidina Habibi Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) ya aika Khalid ɗan Walid (radiyallahu anhu) zuwa Dumatul-Jandal. Sarkin wurin, Ukaidir ɗan Abdulmalik, Banasare ne. Sojojin Musulunci suka kusanci kewayen kagarar, suka yi kwanto. A wannan lokaci, da Ukaidir ya ji labarin cewa wani ɓauna ya zo bakin ƙofar kagarar, ya hau dokinsa, ya bi bayansa domin ya farauce shi. Yayin da Ukaidir, ɗan’uwansa Hassan da jama’arsa suke farauta, mujahidai suka kewaye su. Da Hassan ya kai hannu ga takobinsa, aka kashe shi. Ukaidir aka kama shi fursuna. Sauran suka gudu, suka nemi mafaka a kagarar. Sayyidina Khalid ya ce wa Ukaidir: “Zan ba ka aman, in kai ka gaban Manzon Allah. Amma da wannan sharaɗi: za ka shiga kagarar, ka miƙa raƙuma dubu biyu, dawakai ɗari takwas, garkuwoyi ɗari takwas da masu ɗari huɗu. Sarautarka kuma za ta ci gaba da kasancewa a hannunka.” Ukaidir ya yarda. Suka shiga kagarar, suka ɗauki ganimar, suka zo Madina. Aka shigar da Ukaidir da ɗan’uwansa Hasar gaba mai ɗaukaka, sai suka yi imani, suka zama Musulmi.
Tarko
Mujahidai suka bar Tabuk, suka kama hanyar Madina. Munafukai suka shirya a tsakaninsu su ƙulla wa ƙaunataccen Annabinmu tarko, su kashe shi. Wani dare, suka yi kwanto a wani matsattsen mashigi a kan hanyar da rundunar Musulunci take bi, suka fara jira. Sayyidina Ammaru ɗan Yasir yana jan linzamin raƙumin Shugabanmu Annabi, a bayansa kuma Sayyidina Huzaifa ɗan Yaman yake zuwa. Jibrilu alaihis-salam ya sanar cewa munafukai sun haɗa baki, sun shirya kisa. Lokacin da ya kusanci mashigin, Shugabanmu Annabi ya ce wa rundunar: “Ku, ku bi ta cikin kwarin; wurin ya fi sauƙi, ya kuma fi faɗi a gare ku.” Yayin da shi yake tafiya zuwa matsattsen mashigin, rundunar tana bin ta cikin kwarin. Da Manzo Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) ya kusanci mashigin, wannan ƙungiyar munafukai, da fuskokinsu a rufe, suka kai hari. Sayyidina Huzaifa, yana cewa: “Ya maƙiyan Allahu Ta’ala!”, ya fara dukan munafukai da dabbobinsu da sandar da take hannunsa. Munafukai goma sha biyun, da suka tsorata da wannan ihu da kururuwa, nan take suka gauraya cikin sojoji. Shugabanmu Manzon Allah ya sanar wa Sayyidina Huzaifa sunayensu, ya kuma yi masa gargaɗi kada ya faɗa wa wasu.
Sayyidina Usaid ɗan Hudair, da ya ji al’amarin, ya zo gaban Shugabanmu Annabi, ya roƙa ƙwarai: “Raina ya zama fansa a gare ka, ya Manzon Allah! Ka sanar da ni su, in kawo maka kawunansu!” Amma Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) bai ba da izini ba.10
Masallacin Dirar
A ƙarshe ƙaunataccen Annabinmu da Sahabbansa jarumai, bayan sun tsoratar da Rumawa, sun karya tsayayyarsu, suka kusanci Madina mai nuri. Sarkin Halittu ya umarci Sahabbansa su sauka a wurin da ake kira Zi Awan, da yake kusa ƙwarai da Madina. Yayin da Sahabbai suke hutawa, wasu munafukai ƴan kaɗan suka zo wurin ƙaunataccen Annabinmu, suka nemi ya albarkaci Masallacin Dirar da zuwansa. Masallacin Dirar yana Ƙuba. Munafukai ne suka gina shi a gaban masallacin farko da Shugabanmu Manzon Allah ya sa aka gina a Ƙuba a lokacin hijirarsa zuwa Madina. Lokacin da ƙaunataccen Annabinmu yake tafiya Tabuk tare da Sahabbansa, munafukai sun zo gabansa, sun gayyace shi, suna cewa: “Ya Manzon Allah! Mun gina sabon masallaci; ba za ka zo ka yi mana limancin salla a can ba?” Amma Shugaban Talikai, wanda yake cikin tafiya, ya ce musu, in Allah Ya nufa, zai iya shiga wurin a lokacin dawowa daga Tabuk.
Manufar munafukai ita ce su raba jama’ar Musulmi, su mai da su kayan aiki na burikansu, su tayar da fitina, su jefa su a kan juna. Har ma za su gayyaci sojojin Rum zuwa Madina, su taimake su da makaman da suka tara a wannan masallaci. Da sun sa Shugabanmu Annabi ya yi salla a can, da mutane za su ɗauka cewa Masallacin Dirar wuri ne mai tsarki. Ta haka Musulmi za su yi gasa da juna domin yin salla a can, a ganinsu kuma za su faɗa cikin tarkon munafukai!… Jagoran Talikai (sallallahu alaihi wa sallam) ya karɓi wannan gayyata ta munafukai, ya yanke shawarar zuwa. Allahu Ta’ala Ya saukar da ayoyi masu girma na 107 da 108 na Suratut Tauba, Ya bayyana haƙiƙanin al’amarin. A kan haka Shugaban Talikai ya ce wa Malik ɗan Dukhshum da Asim ɗan Adiyy: “Ku shiga wannan masallaci, wanda mutanensa azzalumai ne. Ku rushe shi, ku ƙone shi!” Suka tafi tsakanin magariba da isha’i, suka sa wa ginin wuta. Sannan suka rushe shi ƙaf. Munafukai ba su ce uffan ba.11 Mutanen Madina, da suka ji cewa Shugabanmu Annabi da Sahabbansa masu ɗaukaka suna zuwa, nan take suka taru, suka fito domin tarbarsu cikin ɗoki mai yawa…
Mutuwar Abdullahi ɗan Ubayy
Wata biyu bayan ƙaunataccen Annabinmu ya dawo daga tafiyar yaƙin Tabuk, a watan Shawwal, shugaban munafukai, Abdullahi ɗan Ubayy, ya mutu. Bayan haka ƙungiyoyin munafukai suka rushe, suka watse.12 Ta haka, ba kawunan munafukai kaɗai ba, har na mushrikai da Yahudawa ma a Ƙasar Larabawa aka murƙushe, ayyukansu na adawa da Musulunci kuma suka ƙare.
Sauran al’amura da suka faru a shekara ta tara bayan Hijira
Lokacin da Manzon Allah ya iso Tabuk, da farko sarakunan Aila, sannan na Jarba suka zo, suka biya kharaj. Manzon Allah ya sa aka rubuta takardar alkawari, ya ba su a hannunsu. A wannan yaƙi ya aika wa Hiraƙl wasiƙa, ya sake gayyatarsa zuwa Musulunci. Amma bai sami shiriya ba.
“Na rantse da Allahu Ta’ala, wanda samuwata take a hannun ikonSa, shahidai za su zo a Ranar Ƙiyama takubbansu rataye a wuyoyinsu. Za su zauna a kan mimbarori na nuri” Hadisi mai daraja
A wannan shekara Nana Ummu Kulsum, ƴar Manzon Allah, ta rasu. Manzon Allah da kansa ya yi limancin sallar jana’izarta; yayin da ake binne ta, hawaye suka zuba daga idanunsa masu albarka a bakin kabarinta.
Sanatul-Wufud (Shekarar Tawagogi)
Bayan ya dawo daga tafiyar yaƙin Tabuk, Jagoran Talikai (sallallahu alaihi wa sallam) ya aika jakadu zuwa ƙasashe daban-daban, ya gayyace su zuwa Musulunci. Mutanen Umman da Bahrain suka sami darajar zama Musulmi.
Yanzu Musulunci yana yaɗuwa da babban sauri. Ana aika wa ƙabilu da ƙasashen kewaye malamai domin su koyar da tushen addini, da gwamnoni domin su gudanar da mulkinsu. A shekara ta tara bayan Hijira ma Madina ta ga kwararar tawagogin masu zama Musulmi. Tawagogin da suka zo daga ƙabilu daban-daban suka sanar cewa sun bi Shugaban Talikai, suka sami rabauta. Saboda yawan waɗanda suka zo, aka kira wannan shekara Sanatul-Wufud (Shekarar Tawagogi). Duk lokacin da wani jakada ya zo, Manzon Allah yakan sa tufafi masu daraja. Yakan sa Sahabbai ma su sa kyawawan tufafi. Yakan karɓi masu zuwa a wuri mai tsabta da kyau. Yakan yi musu liyafa, ya sallame su da kyautuka masu yawa. Su kuma sukan koma suna farin ciki, suna yabo da godiya. Ɗaya daga cikin ƙabilun da suka aika jakadu ita ce ƙabilar Banu Murra. Suka aika mutum goma sha uku a matsayin jakadu. Waɗannan suka sanar cewa ƙabilarsu ta zama Musulmi. Suka ce a ƙasarsu ba a yin ruwan sama ko kaɗan, ciyawa ba ta tsiro, suna kuma fama da tsananin yunwa. Domin su kuɓuta daga wannan ƙunci, suka nemi addu’a daga Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam). Ya yi addu’a: “Ya Ubangijina! Ka ƙosar da su da ruwan sama.” Da jakadun ƙabilar Banu Murra suka koma ƙasarsu, suka ga mutanensu sun sami sauƙi gaba ɗaya. Domin a ranar da Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya yi musu addu’a, an yi ruwan sama mai yawa a can. Wannan kuwa ya zo daidai da lokacin da aka yi addu’ar.
Mutum goma daga ƙabilar Banu Asad suka zo, suka mai da zamansu Musulmi abin gori, suka ce: “Mun zo daga wuri mai nisa a shekarar yunwa. Mun zama Musulmi da zaɓinmu, kafin sojoji su zo a kanmu.” Game da su aya ta goma sha bakwai ta Suratul Hujurat ta sauka. Mu’awiya ɗan Saur ɗan Ubada ɗan Bikar, wanda yake shugaban tawagar Banu Bikar, yana da shekara wajen ɗari. Tare da shi akwai ɗansa Bushair, Majma’ ɗan Abdullahi da Abdu Amr ɗan Asam. Ya roƙi Manzon Allah ya shafa hannunsa mai albarka a gaɓoɓin ɗansa, ya ce: “Domin ya girmama ni ƙwarai, ya kuma kyautata mini ƙwarai.” Manzon Allah ya shafa fuskar Bushair da hannunsa mai albarka, ya ba su awaki da yawa. Ya kuma canza sunan Abdu Amr zuwa Abdurrahman. Tawagar Banu Najib mutum goma ne. Sun kawo zakkar dukiyoyinsu da dabbobinsu ma tare da su. Manzon Allah ya yi farin ciki ƙwarai da zuwansu. Ya umarta a sauke su a wuri mai kyau. Jakadan Najib ya yi tambayoyi a kan farilla da sunna da yawa har ƙaunar Manzon Allah a gare shi ta ƙara ƙaruwa. Ya ƙara girmamawa da karimci a gare shi. Ya yi masa mu’amala dabam da sauran jakadu. Ya kuma sa aka kira saurayin da ya rage a wurin kayansu; da ya ga cewa ya juya wa kome baya in ban da Allahu Ta’ala, ya yi masa addu’ar alheri shi ma. Kamar sauran, ya yi masa kyauta shi ma. Wannan jama’a suka koma ƙabilarsu cikin farin ciki, sun sami abin da suke so. Wata jama’a daga Banu Kinana suka zo, suka zama Musulmi. Shugabansu Wasila ɗan Asƙa’ ne. Lokacin da ya zo, Manzon Allah yana shirin tafiyar yaƙin Tabuk. Ya yi mubaya’a, ya tafi ƙabilarsa. Ubansa bai yi imani ba. Ƴar’uwarsa ta yi imani. Daga can ya tafi Madina, ya bi bayan rundunar Tabuk. Ya riski Manzon Allah. An aika shi tare da Khalid zuwa yaƙin Ukaidir. Raƙuma da yawa suka faɗa rabonsa.
Daga Banu Sa’ida Dimam ɗan Sa’alaba ya zo. Ya zo gaban Manzon Allah, ya yi masa tambayoyi da yawa a kan salla, azumi, hajji da zakka. Da ya gama tambayoyinsa, ya ce: “Na yi imani, na gaskata dukkan abin da ka zo da shi daga wurin Allah.” Ya tafi wurin mutanensa, ya isar musu da Musulunci. Dukkan wannan ƙabila ta zama Musulmi.
Ya Manzon Allah! Wanda bai sumbaci ƙasar
Da ta taɓa ƙafafun bawan da yake bakin ƙofarka ba,
Wanda bai sadaukar da ransa saboda wannan rabauta ba,
Ba shi da ƙaunarka; ban yarda ba, maganarsa ƙarya ce.
Da zan mai da ƙasar da ka taka rawani a kaina;
Da zan sumbace ta, in shafa ta a idanuna, in mai da ita maganin zuciya;
Da zan mai da ita fitilar da take samun tafarki madaidaici;
In faɗa a hanyoyinka, ina ƙaunarka, ina mamakinka.
Kowace iska da ta buso daga wajenka nakan shaƙe ta,
Nakan bincika ko akwai alamar ƙanshinka mai daɗi a cikinta;
Iyalaina da ƴaƴana su zama fansa a tafarkinka;
Uwata, ubana, danginmu da ƙarin rayuka dubbai.
Maulana Khalid, mai ƙaunarka daga zuciya, yana cewa:
Ya Sarkin Talikai, ya masoyin duniya duka!
Rai ɗaya nake da shi, daga gare ka yake, kyautarka ce gare ni,
Ba zan iya cewa na kawo maka rai domin in sadaukar ba.
Maulana Khalid Baghdadi
“Ya Ubangijina! Ka ƙosar da su (ƙabilar Banu Murra) da ruwan sama” Hadisi mai daraja
Hoton Ka’aba mai girma da dare