Yankunan da aka aika ma’aikatan zakka
Ya kuma ba Sayyidina Abu Musa al-Ash’ari aiki a Makka domin ya koyar da Alƙur’ani mai girma da al’amuran addini.1 Ya naɗa Abu Sufyan ɗan Harb sarkin Najran, na lardin Yaman. Ya kuma ba shi Kasir ɗan Abdullahi a matsayin mataimaki. Bayan al’amuran Makka sun kammala, aka zo Marruz-Zahran. Sauran ganimar ma a nan aka raba ta. Sannan ya sake tashi tafiya tare da Sahabbansa masu ɗaukaka, a ƙarshen watan Zulƙa’ada suka isa Madina. Sun fita daga Madina ne a ranar goma ga watan Ramadan mai albarka, ranar Laraba. Wannan tafiyar yaƙi ta ɗauki kusan wata uku.
Wata rana na nutse cikin tekun baƙin ciki, na shiga tunani,
Na ɓace wa kaina, na manta da wanda nake,
Na tuna saɓona, na ji tsoron ƙarshena,
Sai na ji wani sayyid yana karanta wannan farkon baiti:
Kai ne Ahmad, Mahmud da Muhammadu, ya shugabana,
Kai ne gare mu sarki da Gaskiya take ƙarfafawa, ya shugabana.
Muna da fata; ba ma yin nishi da yanke ƙauna,
Jarin imani ba ma barinsa ya lalace,
Ba ma barin ƙofarka mu nemi mafaka a wurin baƙi,
A ƙarƙashin inuwarka ba ma kallon wani.
Kai ne Ahmad, Mahmud da Muhammadu, ya shugabana,
Kai ne gare mu sarki da Gaskiya take ƙarfafawa, ya shugabana.
Şeyh Galib
Wasu al’amura da suka faru a shekara ta takwas bayan Hijira
Mutane huɗu na Banu Sa’alaba suka zo majalisin Manzon Allah. Suka ce: “Mutanenmu ne suka aiko mu. Mun ji cewa ba tare da yin hijira ba, Musulunci ba ya cika.” Ya ce: “Duk inda kuke, ku kasance a kan taƙawa; ko da ba ku yi hijira ba, babu laifi. Babu wata illa da za ta sami addininku da mutanenku.” Sannan ya aika su gidan Ramla ƴar Haris, aka yi musu liyafa. Sannan ya ba kowannensu uƙiyya huɗu na azurfa, ya ba su izinin komawa gidajensu. A wannan shekarar Zainab, ƴar Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam), ta rasu. Aka yi mata akwatin gawa. Akwatin gawa na farko a Musulunci ita aka yi wa. Ita matar Abul-As ce. A lokacin Badar, lokacin da Abul-As ya raka ta daga Makka zuwa Madina, a hanya Habbar ya jefi raƙumin Nana Zainab da mashi. Da ta faɗo daga raƙumin, ta yi ɓarin cikinta, ta kamu da rashin lafiya. Wannan ya zama sanadin rasuwarta. Ta bar ƴaƴa biyu. A watan Zulhijja na wannan shekara aka haifi Ibrahim, ɗan Manzon Allah. Uwarsa Nana Mariya ce (radiyallahu ta’ala anha). Abu Rafi’ ya zo ya kawo bushara. Saboda haka ya ƴanta wani bawa. A matsayin aƙiƙa ya yanka rago. Ya sa aka aske kan yaron, ya ba da sadakar azurfa daidai da nauyin gashinsa.
Muhimman al’amura da suka faru a shekara ta tara bayan Hijira
A shekara ta tara bayan Hijira, a farkon watan Muharram, Shugaban Talikai ya naɗa ma’aikatan karɓar zakka (amil, sa’i) ga ƙabilu. Gwargwadon iko, an ba kowace ƙabila amil ɗan ƙabilar. Ya aika Ibn Hasib Aslami ga Aslam da Ghifar; Abbad ɗan Bishr ga Banu Sulaim da Muzaina; Amr ɗan As ga Fazara; Dahhak ɗan Sinan ga Banu Kilab; Rafi’ ɗan Maknat Juhani ga Juhaina; Bishr ɗan Sufyan Ka’abi kuma ga Banu Ka’ab da Banu Tamim.
Bayan shekara ɗaya, mutanen Ɗa’if suka aika da tawagar mutum shida zuwa Madina, gaban ƙaunataccen Annabinmu, domin su zama Musulmi. Shekara ɗaya kafin wannan, lokacin da yake barin Ɗa’if, Shugaban Talikai ya yi addu’a: “Ya Ubangijina! Ka nuna wa mutanen Saƙif tafarki madaidaici, Ka kawo mana su.” Ga shi yanzu mutanen Saƙif sun zo domin su zama Musulmi. Manzo Mafi Daraja ya yi farin ciki ƙwarai da zamansu Musulmi, ya ba su wasu gata, ya aika su Ɗa’if. Ya naɗa Sayyidina Usman ɗan Abul-As gwamna a kansu.2
Rasuwar Najashi
Watan Rajab na shekara ta tara bayan Hijira ne. Wata rana Shugabanmu Manzon Allah ya ce wa Sahabbansa: “Yau wani ɗan’uwanku salihi ya rasu. Ku tashi, ku yi masa sallar jana’iza.” Shugabanmu Annabi ya zama limami, ya yi limancin sallar jana’iza ta gaibu. Sannan ya ce: “Mun nemi gafara daga Allahu Ta’ala ga ɗan’uwanku Najashi Ashama.”
Bayan wani lokaci, a labarin da ya zo daga Habasha, aka sami labarin cewa Najashi Ashama (rahmatullahi ta’ala alaihi) ya rasu. Ya yi daidai da ranar da Shugabanmu Annabi ya yi limancin sallar jana’izarsa a Madina.3
“Duk inda kuke, ku kasance a kan taƙawa; ko da ba ku yi hijira ba, babu laifi. Babu wata illa da za ta sami addininku da mutanenku” Hadisi mai daraja
Raina ya zama fansa a tafarkinka,
Mai kyawun suna, mai kyawun kai, Muhammadu,
Zo ka yi ceto ga wannan bawanka ƙasƙantacce,
Mai kyawun suna, mai kyawun kai, Muhammadu.
Wahalar waɗanda suka zama muminai tana da yawa,
A Lahira za su sami jin daɗi da farin ciki,
Mustafa na talikai dubu goma sha takwas,
Mai kyawun suna, mai kyawun kai, Muhammadu.
Wanda ya zagaya sammai bakwai, ya yi yawo a kan Kursiyyu,
Wanda ya roƙi Gaskiya ga al’ummarsa a Mi’iraji,
Mai kyawun suna, mai kyawun kai, Muhammadu.
Me Yunus zai yi da duniya da Lahira ba tare da kai ba?
Kai annabin gaskiya ne, babu shakka, babu tantama,
Waɗanda ba su bi ka ba za su tafi ba tare da imani ba,
Mai kyawun suna, mai kyawun kai, Muhammadu.