WASIƘUN KIRA
Wasiƙun da aka aika wa sarakuna
Bayan dawowa daga Hudaibiyya, Annabi Mai Girma (sallallahu alaihi wa sallam) yana fatan Musulunci ya bazu a dukkan duniya, mutane su tsira daga azabar Wuta, su sami farin ciki na gaskiya. Domin an aiko shi rahama ne ga dukkan talikai. Saboda haka ya yi niyyar aika jakadu zuwa ga sarakunan da suke kewaye, ya kira su zuwa ga Musulunci. Zuwa ƙarshen watan Zulhijja na shekara ta shida bayan Hijira, a farkon watan Muharram na shekara ta bakwai, ya aika Amr ɗan Umayya (radiyallahu anhu) zuwa ga Sarkin Habasha; Dihya Kalbi (radiyallahu anhu) zuwa ga Sarkin Rum; Haɗib ɗan Abu Balta’a (radiyallahu anhu) zuwa ga Sarkin Masar. Da irin wannan aiki kuma ya aika Abdullahi ɗan Huzafa (radiyallahu anhu) zuwa ga Sarkin Farisa; Shuja’ ɗan Wahb (radiyallahu anhu) zuwa Ghassan; Saliɗ ɗan Amr (radiyallahu anhu) zuwa Yamama; Ala Hadrami kuma zuwa ga Munzir ɗan Sawi, Amirin Bahrain.1 Waɗannan jakadu su ne zaɓaɓɓu daga cikin Sahabbai masu girma, mafiya kyawun sura da kuma mafiya kyawun magana. Aka rubuta wa kowane sarki wasiƙar kira zuwa ga Musulunci ta dabam. Ƙaunataccen Annabinmu ya buga hatimi a ƙasan wasiƙun da hatiminsa, wanda aka zana a kan dutsen zobensa na azurfa, inda aka rubuta a layi uku, daga ƙasa zuwa sama: “Muhammad, Rasul, Allah”. Da safe, a matsayin mu’ujizar Shugabanmu Annabi, jakadun da za a aika wa sarakuna suka tashi daga barci sun riga sun koyi harshen ƙasar da za su tafi.2
Wasiƙa zuwa ga Najashi Ashama
Sayyidina Amr ɗan Umayya, wanda zai tafi Habasha, zai kuma nemi Najashi Ashama ya aiko Madina Sahabbai masu girma waɗanda suka yi hijira zuwa can a baya. Shugabanmu Manzon Allah ya aika wa Najashi wasiƙu biyu. Amr ɗan Umayya ya isa Habasha cikin ɗan lokaci, ya shiga gaban sarki Najashi Ashama. Da farko ya miƙa wasiƙa ta farko. Najashi ya sauko daga kan karagarsa, ya karɓi wasiƙar da girmamawa da ƙauna ƙwarai. Ya sumbace ta, ya shafa ta a fuskarsa da idanunsa, sannan ya buɗe ta, ya sa aka karanta: “Bismillahir-rahmanir-rahim! Daga Muhammadu alaihis-salam, manzon Allahu Ta’ala, zuwa ga Najashi Ashama, Sarkin Habasha!… Aminci ya tabbata ga wanda ya bi shiriya!…
“Ya sarki! Ina kiranka zuwa ga yin imani da Allahu Ta’ala, wanda ba Shi da kama ko abokin tarayya, da bauta maSa, da bina, da kuma yin imani da abin da Allahu Ta’ala Ya aiko mini. Domin ni manzon Allahu Ta’ala ne, wanda aka umarta da isar da waɗannan” Ƙaunataccen Annabinmu Muhammadu alaihis-salam
Ɗaya daga cikin wasiƙun da Shugabanmu Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam)
ya aika wa sarakuna
A hatimin da yake kusurwar ƙasa ta hagu ta wasiƙar, an rubuta kalmomin “Muhammad, Rasul, Allah” a layi uku, daga ƙasa zuwa sama. Wannan hatimi, da aka zana a kan dutsen zobe na azurfa, ana buga shi a ƙasan kowace wasiƙar kira da aka aika. Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya yi amfani da wannan zobe a matsayin hatimin daula har zuwa lokacin da ya koma Lahira. Daga baya ya zama hatimin Sayyidina Abubakar, sannan na Sayyidina Umar, na uku kuma na Sayyidina Usman a lokacin halifancinsu. Sayyidina Usman ya yi amfani da shi wata shida kaɗai. Wata rana zoben ya zame daga yatsan halifan, ya faɗa cikin rijiyar Aris. Duk da neman da aka yi, ba a taɓa samunsa ba.
Ya sarki! Ina yi maka fatan tsira, ina kuma gode wa Allahu Ta’ala saboda ni’imomin da Ya yi maka. Babu abin bauta sai Shi. Shi ne Malik (Shi kaɗai ne Mai mallaka da juya al’amuran dukkan halittu). Shi ne Ƙuddus (tsarkakakke daga kowane irin aibi da tawaya). Shi ne Salam (Mai tsare bayinSa daga dukkan haɗari). Shi ne Mu’umin (Mai ba da aminci). Shi ne Muhaimin (Mai lura da kome, Mai kiyaye kome).
Ina shaidawa cewa Isa (alaihis-salam) ruhin Allahu Ta’ala ne da kalmarSa, wadda Ya jefa cikin Maryamu, mai tsarki ƙwarai, mai kamun kai, wadda ta ware kanta gaba ɗaya daga kowace irin rayuwar duniya. Ta haka ta ɗauki cikin Isa. Kamar yadda Allahu Ta’ala Ya halicci Adamu da ikonSa, haka nan Ya halicci Isa.
Ya sarki! Ina kiranka zuwa ga yin imani da Allahu Ta’ala, wanda ba Shi da kama ko abokin tarayya, da bauta maSa, da bina, da kuma yin imani da abin da Allahu Ta’ala Ya aiko mini. Domin ni manzon Allahu Ta’ala ne, wanda aka umarta da isar da waɗannan. Yanzu na isar maka da abin da ya wajaba a isar, na yi maka nasihar da za ta tabbatar maka da farin cikin duniya da Lahira. Ka karɓi nasihata! Aminci ya tabbata ga waɗanda suka sami shiriya, suka kama tafarki madaidaici.”
Sarki Ashama, wanda ya saurari wasiƙar Manzo Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) da ladabi da tawali’u ƙwarai, nan take ya faɗi kalmar shahada, ya musulunta:
“Ash-hadu an la ilaha illallah wa ash-hadu anna Muhammadan abduhu wa rasuluhu.” Sannan ya ce: “Ina rantsuwa, shi ne annabin da Yahudawa da Kiristoci, Ma’abuta Littafi, suke jiran zuwansa, wanda annabawan da suka gabata suka yi bushararsa. Da ina da damar zuwa wurinsa, lalle da na tafi, na sami darajar yi masa hidima!” Ya sa wasiƙar cikin wani kyakkyawan akwati da girmamawa, ya ce: “Muddin waɗannan wasiƙu suna nan, alheri da albarka ba za su rabu da Habasha ba.”3 Najashi Ashama ya karanta umarnan da aka sanar a wasiƙa ta biyu da girmamawa, kuma bisa umarnin Annabi ya ɗaura auren uwarmu Ummu Habiba, matar ƙaunataccen Annabinmu mai albarka, da Manzo Mafi Daraja. Bayan haka ya karɓi baƙuncin uwarmu Ummu Habiba da Sahabbai masu girma da suke can kusan wata biyu, sannan ya sa su a jiragen ruwa, ya aika su Madina da kyaututtuka masu yawa. A wasiƙar da ya aika tare da su, ya sanar da cewa ya yi imani.
Wasiƙa zuwa ga Hiraƙl, Sarkin Rum
An ɗora wa Sayyidina Dihya Kalbi aikin kiran Sarkin Rum zuwa ga Musulunci. Zai ba da wasiƙar ga Haris, sarkin Ghassan da yake Busra, shi kuma ya aika ta zuwa ga Hiraƙl, Sarkin Rum. Sayyidina Dihya, wanda ya karɓi wasiƙar kira ta Shugabanmu Annabi (sallallahu alaihi wa sallam) da girmamawa ƙwarai, ya isa Busra da sauri. Ya gana da Haris, ya bayyana masa al’amarin. Haris ya haɗa Adiyy ɗan Hatim, wanda bai riga ya musulunta ba, tare da Dihya, ya aika su zuwa ga Hiraƙl, wanda a lokacin yake Ƙudus. Su biyun suka isa Ƙudus tare, suka fara neman hanyar ganawa da sarkin. Mutanen sarkin suka ce masa: “Idan ka shiga gaban Ƙaisar, za ka yi tafiya da kai a sunkuye; idan ka kusanto kuma, za ka faɗi ƙasa ka yi sujada. Muddin bai ba ka izinin tashi daga sujada ba, ba za ka taɓa ɗaga kanka daga ƙasa ba.” Waɗannan kalmomi suka yi wa Sayyidina Dihya nauyi, sai ya ce musu: “Mu Musulmi ba ma yin sujada ga kowa in ba Allahu Ta’ala ba. Ban da haka, mutum ya yi wa mutum sujada ya saɓa wa halittarsa.” Sai mutanen Ƙaisar suka ce: “To, idan haka ne, Ƙaisar ba zai taɓa karɓar wasiƙar da ka kawo ba, zai kuma kore ka daga gabansa.” Sayyidina Dihya ya ce: “Annabinmu Muhammadu alaihis-salam ba ya yarda wani ya yi masa sujada, balle ma ya sunkuya kaɗan a gabansa. Duk wanda yake son ganawa da shi, ko bawa ne, yakan kula da shi. Yakan karɓe shi a gabansa, ya saurari damuwarsa, ya kawar masa da wahalarsa, ya faranta masa rai. Saboda haka dukkan waɗanda suka bi shi ƴantattu ne, masu daraja.”
“Ina rantsuwa, shi ne annabin da Yahudawa da Kiristoci, Ma’abuta Littafi, suke jiran zuwansa, wanda annabawan da suka gabata suka yi bushararsa” Najashi Ashama (rahmatullahi alaihi)
Ɗaya daga cikin waɗanda suka saurari waɗannan kalmomi ya ce: “Tun da yake ba za ka yi wa Ƙaisar sujada ba, to bari in nuna maka wata hanya dabam, domin ka iya cika aikin da ka ɗauka. A gaban fada akwai wani wuri da Ƙaisar yake hutawa. Kowace rana bayan tsakar rana yakan fita zuwa wannan fili, ya yi yawo a can. A can akwai wani mimbari. Idan akwai wani rubutu a kansa, yakan fara ɗaukarsa ya karanta, sannan ya huta. Yanzu ka tafi, ka sa wasiƙar a kan wannan mimbari, ka jira a waje. Da ya ga wasiƙar, zai sa a kira ka. A lokacin ne za ka cika aikinka.”
Bisa haka Sayyidina Dihya ya bar wasiƙar a wurin da aka faɗa. Hiraƙl ya ɗauki wasiƙar, ya nemi mai fassara da ya iya Larabci. Mai fassara ya fara karanta wasiƙar Shugabanmu Manzon Allah. A saman wasiƙar an rubuta: “Bismillahir-rahmanir-rahim! Daga Muhammadu (alaihis-salam), Manzon Allahu Ta’ala, zuwa ga Hiraƙl, babban Rumawa.” Yannaƙ, ɗan ɗan’uwan Hiraƙl, ya husata ƙwarai da fara wasiƙar haka, sai ya naushi mai fassara a ƙirji da ƙarfi. Saboda ƙarfin naushin, mai fassara ya faɗi ƙasa, wasiƙar mai albarka ta faɗi daga hannunsa. Da Hiraƙl ya tambayi Yannaƙ: “Don me ka yi haka?”, sai ya ce: “Ba ka ganin wasiƙar ne? Ya fara wasiƙar da sunansa kafin sunanka, bai kuma faɗi cewa kai sarki ne ba, ya ce: ‘zuwa ga Hiraƙl, babban Rumawa’. Don me bai rubuta ‘zuwa ga sarkin Rumawa’ ba, bai kuma fara da sunanka ba? Ba za a karanta wasiƙarsa a yau ba.”
Sai Hiraƙl ya ce: “Wallahi, kai ko dai marar hankali ne ƙwarai, ko kuma babban mahaukaci. Ban san kai haka kake ba. Kafin ma in duba abin da yake cikin wasiƙar, kana so ka yayyage ta ka yar? Ina rantsuwa da raina, idan shi, kamar yadda ya faɗa, Manzon Allah ne, yana da hakkin ya rubuta sunansa kafin sunana a wasiƙarsa, ya kuma kira ni babban Rumawa. Ni mai su ne kawai, ba sarkinsu ba.” Sai ya kori Yannaƙ daga gabansa. Sannan ya sa aka kira wani mutum mai suna Usƙuf, mafi ilimi a cikin Kiristoci, shugabansu kuma mai ba shi shawara. Ya sa ya karanta wasiƙar. A ci gaban wasiƙar an ce: “Aminci ya tabbata ga waɗanda suka bi shiriyar Allahu Ta’ala, suka kama tafarki madaidaici!” Bayan haka: “(Ya babban Rumawa!) Ina kiranka zuwa ga Musulunci. Ka karɓi Musulunci, ka tsira. Ka musulunta, Allahu Ta’ala Ya ba ka lada ninki biyu. Idan ka juya baya, zunubin dukkan Kiristoci yana kanka. (Ya ManzoNa!) Ka ce: ’Ya Ma’abuta Littafi (Yahudawa da Kiristoci)! Ku zo zuwa ga kalma ɗaya da take tsakaninmu da ku: kada mu bauta wa kowa sai Allahu Ta’ala, kada mu haɗa Shi da kome, kada kuma mu riƙi wani daga cikinmu Ubangiji mahalicci, mu bar Allahu Ta’ala. Idan suka juya baya daga wannan kalma, ku ce: Ku shaida cewa mu Musulmi ne na gaskiya.’”4
Lokacin da ake karanta wasiƙar Manzo Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam), ɗigo-ɗigon gumi suna zuba daga goshin Hiraƙl. Da aka gama karanta wasiƙar, ya ce: “Tun bayan Sulaimanu alaihis-salam ban taɓa ganin wasiƙa da ta fara da ‘Bismillahir-rahmanir-rahim’ ba.” Da Hiraƙl ya tambayi ra’ayin Usƙuf a kan wannan al’amari, Usƙuf ya ce:
“Wallahi, shi ne annabin da Musa da Isa (alaihimas-salam) suka yi mana bushararsa. Mu dai muna jiran zuwansa.”
Hiraƙl ya tambaya: “Me kake ba ni shawara in yi a kan wannan al’amari, me ka ga ya dace?” Usƙuf ya amsa: “Na ga ya dace ka bi shi.” Hiraƙl ya ce: “Na san abin da kake faɗa sosai. Amma ba ni da ƙarfin in bi shi in musulunta. Domin sarautata za ta tafi, za su kuma kashe ni.” Sai ya sa aka kira Sayyidina Dihya da Adiyy ɗan Hatim. Adiyy ya ce: “Ya sarki! Wannan mutum da yake tare da ni, daga Larabawa masu dabbobi da raƙuma, yana ba da labarin wani abin mamaki da ya faru a ƙasarsa.” Da Hiraƙl ya tambaya: “Mene ne abin da ya faru a ƙasarku?”, Sayyidina Dihya ya ce: “Wani mutum ya bayyana a tsakaninmu. Ya bayyana cewa shi annabi ne. Wani ɓangare na mutane suna binsa, wani ɓangare kuma suna adawa da shi. Ana faɗa a tsakaninmu, mu masu imani, da waɗanda ba su yi imani ba.”
Bayan haka Hiraƙl ya fara bincike a kan Shugabanmu Annabi. Ya ba gwamnan Sham umarni a nemo masa wani mutum daga zuriya ɗaya da Manzo Mafi Daraja. A wannan lokaci ya kuma rubuta wasiƙa zuwa ga wani malami a Roma, abokinsa, wanda ya iya Ibrananci, ya tambaye shi game da wannan al’amari. Daga abokinsa na Roma wasiƙa ta zo da take sanar da cewa mutumin da yake magana a kansa Annabin ƙarshen zamani ne. Gwamnan Sham kuma ya haɗu da wani ayarin Ƙuraishawa da ya fita kasuwanci. A cikinsu akwai Abu Sufyan, shugaban Ƙuraishawa, wanda bai riga ya musulunta ba. Abu Sufyan ya ce: “Lokacin da muke Gaza, gwamnan Hiraƙl na Sham ya zo mana kamar zai far mana, ya tambaya: ‘Ku daga mutanen wancan mutumin Hijaz ne?’ Muka ce: ‘E.’ Ya ce: ‘Ku tashi, za ku tafi tare da mu zuwa wurin sarki!’” Ya tafi da Abu Sufyan da waɗanda suke tare da shi zuwa Sham. Gwamnan Sham ya kai Abu Sufyan da waɗanda suke tare da shi gaban Hiraƙl. A wannan lokaci Hiraƙl yana Ƙudus, a Baitul-Maƙdis. Ya zauna tare da wazirinsa, ya sa kambin sarautarsa a kansa. Hiraƙl ya karɓi Abu Sufyan da mutanen Makka kusan talatin da suke tare da shi a nan.
Ya kira mai fassara, ya tambaye su: “A cikinku, wane ne ya fi kusanci ta nasaba da mutumin da yake cewa shi annabi ne?” Abu Sufyan ya amsa: “Ni ne mafi kusancinsa ta nasaba.” Hiraƙl ya sa aka kawo Abu Sufyan kusa da shi, ya ce sauran su tsaya a bayan Abu Sufyan. Da Hiraƙl ya tambaya: “Yaya dangantakarku take?”, ya ce: “Ɗan baffana ne.” (Domin kakan Abu Sufyan Umayya ne. Kakan Manzon Allah kuma Abdulmuɗɗalib ne. Kakanninsu ƴaƴan baffa ne ga juna. Saboda haka ya ce: “ɗan baffana ne”. Nasabobinsu suna haɗuwa a Abdu Manaf, kakan kakanninsu.) Ko da yake da farko Abu Sufyan ya yi ƙarya, saboda tsoron barazanar sarkin, bai iya ƙara yin ƙarya ba.
“Wallahi, shi ne annabin da Musa da Isa (alaihimas-salam) suka yi mana bushararsa. Mu dai muna jiran zuwansa” Usƙuf na Ƙudus
Sannan wannan tattaunawa ta gudana a tsakaninsu. Hiraƙl: – Yaya nasabar mutumin da yake cewa shi annabi ne take a cikinku? – Shi ne mafi kyawun nasaba a zamaninsa. Ta fuskar nasaba shi ne zaɓaɓɓenmu. – Shin a cikinku akwai wanda ya yi da’awar annabta kafin shi? – Babu. – Shin a cikin kakanninsa akwai wani sarki da ya zo? – A’a. – Masu daraja na mutane ne suke binsa, ko kuwa talakawa da raunana? – Waɗanda suke binsa talakawa ne, raunana, matasa da mata. Daga cikin tsofaffin mutanensa da masu daraja, babu masu binsa da yawa. – Masu binsa suna ƙaruwa ne ko suna raguwa? – Suna ƙaruwa. – Shin akwai wanda ya shiga addininsa, sannan ya koma baya saboda rashin so ko fushi? – Babu. – Kafin ya ce shi annabi ne, shin an taɓa ganin ya yi ƙarya? – A’a. – Shin wannan annabi ya taɓa karya alkawari, ya ƙi cika maganarsa? – A’a, bai taɓa yi ba. Sai dai yanzu mun ƙulla yarjejeniya da shi ta barin faɗa na wani lokaci. A cikin wannan lokaci ba mu san abin da zai yi ba. – Me yake umartarku da shi? – Yana umartarmu da bauta wa Allah Ɗaya kaɗai, kada mu haɗa Shi da kome. Yana hana mu bauta wa abin da kakanninmu suka bauta wa (gumaka). Yana umartarmu da yin salla, da gaskiya, da taimakon talakawa, da nisantar haram, da cika alkawari, da rashin cin amana, da sadar da zumunci. Waɗannan tattaunawa a Baitul-Maƙdis suka gudana, kuma a nan ne aka karanta wasiƙar Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) mai albarka. Da Hiraƙl ya sumbaci wasiƙar, ya shafa ta a idanunsa, ya sa ta a kansa, hayaniya ta ƙaru a tsakanin Rumawa.
Sarkin ya ba da umarnin a fitar da Abu Sufyan da Ƙuraishawan da suke tare da shi waje. Abu Sufyan, wanda bai riga ya musulunta ba, a nan ya faɗa da rantsuwa cewa ya gaskata al’amarin ƙaunataccen Annabinmu zai ƙare da nasara. Sayyidina Dihya ya tsaya a gaban Hiraƙl, da kyakkyawar fuskarsa mai albarka da muryarsa mai daɗi ya ce: “Ya Ƙaisar! Wanda ya aiko ni gare ka daga Busra (Haris) ya fi ka alheri. Ina rantsuwa da Allahu Ta’ala, wanda ya aiko ni zuwa gare shi (Manzon Allah) kuwa ya fi shi, ya kuma fi ka alheri. Ya wajaba ka saurari maganata da tawali’u, ka karɓi nasihohin da aka ba ka! Domin idan ka yi tawali’u, za ka fahimci nasihohin. Idan ba ka karɓi nasihohin ba, ba za ka iya zama mai adalci ba!”
Da Hiraƙl ya ce: “Ci gaba”, Sayyidina Dihya ya ce: “To, ina kiranka zuwa ga yin imani da Allahu Ta’ala, wanda Isa alaihis-salam ya yi maSa salla. Ina kiranka zuwa ga yin imani da wannan Annabi ummiyyi (wanda bai iya karatu da rubutu ba), wanda da farko Musa alaihis-salam, bayansa kuma Isa alaihis-salam suka yi bushararsa, suka ba da labarin zuwansa. Idan ka san wani abu a kan wannan al’amari, kuma kana son samun farin cikin duniya da Lahira, to ka yi la’akari da su. In ba haka ba, za ka rasa farin cikin Lahira, ka zauna cikin kafirci da shirka. Ka kuma sani sosai cewa Allahu Ta’ala, Ubangijinka, Mai halaka azzalumai ne, Mai sauya ni’imomi ne.”
Hiraƙl ya ce: “Ni ba na barin wani rubutu da ya shigo hannuna ba tare da na karanta shi ba, ba na kuma barin wani malami da ya zo wurina ba tare da na tambaye shi abin da ban sani ba, na koya. Daga wannan ba na ganin kome sai alheri da nagarta. Ka ba ni lokaci har in yi tunani, in sami gaskiya.” Daga baya Hiraƙl ya kira Sayyidina Dihya wurinsa, ya yi magana da shi su biyu kaɗai. Ya bayyana abin da yake cikin zuciyarsa kamar haka: “Na sani cewa wanda ya aiko ka Annabin ƙarshen zamani ne, wanda aka yi bushararsa a littattafai, ake kuma jiran zuwansa. Sai dai idan na bi shi, ina tsoron Rumawa su kashe ni. Bari in aika ka zuwa ga Safaɗir; shi ne mafi girman malamansu, suna girmama shi fiye da ni. Dukkan Kiristoci suna binsa. Idan ya yi imani, dukkan Rumawa za su yi imani. A lokacin ni ma zan bayyana abin da yake zuciyata da aƙidata a fili.”
Bayan haka Hiraƙl ya rubuta wata wasiƙa, ya ba Sayyidina Dihya, ya aika shi zuwa ga Safaɗir.
Ruhubana Safaɗir
Shugabanmu Manzon Allah ya aika wa Safaɗir ma wasiƙa. Da Safaɗir ya karanta wasiƙun, ya ji siffofin Shugabanmu Annabi, ya ce babu shakka ko kaɗan cewa shi ne Annabin ƙarshen zamani wanda Musa alaihis-salam da Isa alaihis-salam suka ba da labarin zuwansa, kuma ya yi imani. Ya tafi gidansa, ya kulle kansa, bai fita zuwa wa’azin da yake yi kowace Lahadi ba har mako uku. Kiristoci suka yi ihu: “Me ya sami Safaɗir, tun da ya gana da wancan Balarabe bai fito waje ba? Muna son ganinsa!”
Safaɗir ya tuɓe baƙar rigar ruhubanci da take jikinsa. Ya sa farar riga, ya ɗauki sandarsa a hannu, ya zo coci. Bayan ya tara mutanen garin, ya miƙe tsaye, ya ce: “Ya ku Kiristoci! Ku sani cewa wasiƙa ta zo mana daga Ahmad (alaihis-salam). Ya kira mu zuwa ga addinin gaskiya. Na sani a fili, kuma na yi imani, cewa shi manzon Allahu Ta’ala ne na gaskiya.” Da Kiristoci suka ji haka, suka far wa Safaɗir, suka yi ta dukansa har ya yi shahada. Sayyidina Dihya ya zo, ya sanar wa Hiraƙl abin da ya faru.
Hiraƙl ya ce: “Ban faɗa maka ba? A wurin Kiristoci Safaɗir ya fi ni soyuwa da daraja. Da sun ji irin wannan magana daga gare ni, da sun kashe ni kamar shi.” A cikin labarin da Bukhari ya kawo a littafinsa “Sahih”, wanda Zuhri ya riwaito, kuwa an ce: “Hiraƙl ya sa aka kira manyan Rumawa zuwa fadarsa da take Hims, ya ba da umarnin a rufe ƙofofi. Sannan ya hau wani wuri mai tsayi, ya ce: ‘Ya ku jama’ar Rumawa! Kuna son ku sami farin ciki da kwanciyar hankali, mulkinku ya dawwama, kuma ku bi abin da Isa alaihis-salam ya faɗa?’ Rumawa suka tambaya: ‘Ya sarkinmu! Me za mu yi don mu sami waɗannan?’ Hiraƙl ya ce: ‘Ya ku jama’ar Rumawa! Na tara ku ne saboda wani al’amari na alheri. Wasiƙar Sayyidina Muhammadu ta zo mini. Yana kira na zuwa ga addinin Musulunci. Wallahi, shi ne annabin da muke jiran zuwansa, wanda muka same shi a rubuce a littattafanmu, muka kuma san alamominsa. Ku zo mu bi shi, mu sami tsira a duniya da Lahira.’ Sai kowa ya fara faɗar munanan kalmomi, suna gunaguni, suka ruga zuwa ƙofofin domin su gudu waje. Amma da yake ƙofofin a rufe suke, ba su iya fita ba. Da Hiraƙl ya ga wannan hali na Rumawa, ya fahimci yadda suke gujewa Musulunci haka, ya ji tsoron ransa, ya ce: ‘Ya ku jama’ar Rumawa! Kalmomin da na faɗa don in auna riƙonku da addininku ne. Na ga da idanuna riƙonku da addininku da kuma halinku da ya faranta mini rai.’ Sai Rumawa suka yi wa Hiraƙl sujada, kuma da aka buɗe ƙofofin fadar, suka fita suka tafi.”5 Hiraƙl ya kira Sayyidina Dihya, ya ba shi labarin abin da ya faru. Ya ba shi kyaututtuka, kowanne ya fi ɗayan daraja. Ban da haka ya rubuta wasiƙa zuwa ga Shugabanmu Annabi (sallallahu alaihi wa sallam). Ya aika wasiƙarsa da kyaututtukan da ya sa aka shirya zuwa ga ƙaunataccen Annabinmu ta hannun Sayyidina Dihya.
“Babu shakka ko kaɗan cewa shi ne Annabin ƙarshen zamani wanda Musa alaihis-salam da Isa alaihis-salam suka ba da labarin zuwansa” Ruhubana Safaɗir
Hiraƙl ya so ya musulunta, amma saboda tsoron rasa matsayinsa da tsoron mutuwa, bai yi imani ba. A wasiƙar da ya rubuta wa Shugabanmu Annabi an ce: “Zuwa ga Muhammadu, Manzon Allah, wanda Isa alaihis-salam ya yi bushararsa, daga Ƙaisar, Sarkin Rum! Jakadanka ya zo mini tare da wasiƙarka. Ina shaidawa cewa kai manzon Allah ne na gaskiya. Mu dai mun same ka a rubuce a Injila, kuma Isa alaihis-salam ya yi mana bushararka. Na kira Rumawa zuwa ga yin imani da kai, amma ba su yarda ba. Da sun saurare ni, lalle da wannan ya zama alheri a gare su. Ina matuƙar son in kasance a wurinka, in yi maka hidima, in wanke ƙafafunka.” Sayyidina Dihya ya bar Hiraƙl, ya zo Hisma. A hanya, a kwarin Shanar, ɗaya daga cikin kwarurukan Juzam, Hunaid ɗan Us, ɗansa da mutanensa suka yi wa Sayyidina Dihya fashi. Suka ƙwace masa duk abin da yake da shi, ban da tsofaffin tufafinsa. A wannan yanki Dubaib ɗan Rifa’a ɗan Zaid da mutanensa sun karɓi Musulunci. Da Dihya ya zo wurinsu, ya ba su labarin abin da ya faru, sai suka far wa Hunaid ɗan Us da ƙabilarsa, suka karɓo dukkan kayan.
Daga baya Shugabanmu Manzon Allah ya aika Zaid ɗan Harisa a kan Hunaid ɗan Us da mutanensa. Dukkan mazauna wannan yanki suka yi imani. Da ya isa Madina, Sayyidina Dihya bai ma shiga gidansa ba, ya tafi kai tsaye ƙofar Habibi Mafi Daraja. Ya ƙwanƙwasa ƙofar. Annabinmu ya tambaya: “Wane ne?” Dihya ya ce: “Dihyatul-Kalbi.” Shugaban Talikai ya ce: “Shigo.” Sayyidina Dihya ya shiga ciki, ya ba da labarin dukkan abin da ya faru dalla-dalla. Ya karanta wa Shugabanmu Annabi wasiƙar Hiraƙl. Manzon Allah ya ce: “Akwai saura ɗan lokaci da zai zauna (a kan karaga). Muddin wasiƙata tana wurinsu, mulkinsu zai ci gaba.”
Ko da yake Hiraƙl ya rubuta a wasiƙarsa cewa ya yi imani da Annabinmu, Shugabanmu Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya ce: “Ƙarya yake yi. Bai bar addininsa ba.” Hiraƙl ya naɗe wasiƙar ƙaunataccen Annabinmu a cikin wani aɗlas na alharini, ya ajiye ta cikin wani akwatin zinariya mai zagaye. Iyalan Hiraƙl sun kiyaye wannan wasiƙa, sun kuma ɓoye ta daga kowa. Sukan faɗa, kuma sun gaskata, cewa muddin wannan wasiƙa tana hannunsu, mulkinsu zai ci gaba. Haƙiƙa haka kuwa ya kasance.6
Wasiƙa zuwa ga Muƙauƙis, Sarkin Masar
Kafin Manzo Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) ya aika Haɗib ɗan Abu Balta’a zuwa ga Sarkin Masar, ya tambaya: “Ya ku Sahabbaina! Wane ne a cikinku zai kai wannan wasiƙa ga Sarkin Masar, yana sa ran lada daga Allahu Ta’ala?” Sai Sayyidina Haɗib ya yi wuf daga wurinsa, ya miƙe tsaye, ya ce: “Ya Manzon Allah! Ni zan kai!” Annabinmu kuma ya ce: “Ya Haɗib! Allahu Ta’ala Ya sanya wannan aikinka ya zama mai albarka a gare ka!” Sayyidina Haɗib ɗan Abu Balta’a ya karɓi wasiƙar daga ƙaunataccen Annabinmu. Ya yi bankwana, ya tafi gidansa. Ya shirya dabbarsa. Bayan ya yi bankwana da iyalansa ma, ya kama hanya. Sayyidina Haɗib ya ji cewa Muƙauƙis, Sarkin Masar, yana Iskandariyya, sai ya isa fadarsa. Mai gadin ƙofa, wanda ya san manufarsa tun kafin ya shigar da shi, ya girmama Sayyidina Haɗib ƙwarai. Bai sa shi jira ko kaɗan ba. A lokacin Muƙauƙis yana cikin wani jirgi a kan teku, yana magana da mutanensa. Sayyidina Haɗib ya shiga wani ƙaramin kwale-kwale, ya zo wurin da Muƙauƙis yake. Ya ba shi wasiƙar Annabinmu. Muƙauƙis ya karɓi wasiƙar daga Haɗib, ya fara karantawa:
“Bismillahir-rahmanir-rahim!
Daga Muhammadu, bawan Allahu Ta’ala kuma manzonSa, zuwa ga Muƙauƙis, babban Ƙibɗawa (tsoffin mutanen Masar)! Aminci ya tabbata ga waɗanda suka bi shiriya. Ina kiranka zuwa ga Musulunci, domin ka tsira. Ka musulunta, ka tsira, ka kuma sami lada ninki biyu daga Allahu Ta’ala. Idan ka juya baya, zunubin dukkan Ƙibɗawa yana kanka! ’(Ya ManzoNa!) Ka ce: Ya Ma’abuta Littafi (Yahudawa da Kiristoci)! Ku zo zuwa ga kalma ɗaya da take tsakaninmu da ku: kada mu bauta wa kowa sai Allahu Ta’ala, kada mu haɗa Shi da kome, kada kuma mu riƙi wani daga cikinmu Ubangiji mahalicci, mu bar Allahu Ta’ala. Idan suka juya baya daga wannan kalma, ku ce: Ku shaida cewa mu Musulmi ne na gaskiya!’”7
Da aka karanta wasiƙar Sarkin Halittu, Muƙauƙis ya ce wa Sayyidina Haɗib: “Allah Ya sa alheri!” Sarkin Masar ya tara kwamandojinsa da manyan mutanen daularsa, ya fara magana da Haɗib. Ya ce: “Zan tambayi wasu abubuwa da nake son fahimta, in yi magana da kai a kansu.” Da Sayyidina Haɗib ya ce: “Ka tambaya, mu yi magana!”, Muƙauƙis ya ce: – Ka ba ni labarin wanda ya aiko ku. Shin annabi ne? Ka ɗan faɗa mini game da shi! – E, shi annabi ne. – Idan da gaske shi annabi ne, don me bai tsine wa mutanensa ba, waɗanda suka fitar da shi daga ƙasarsa ta asali, suka tilasta masa ya nemi mafaka a wani wuri? – Kai ka yi imani cewa Isa ɗan Maryamu alaihis-salam annabi ne, ko ba haka ba? Lokacin da mutanensa suka so su kama shi su kashe shi, duk da haka bai tsine musu ba, kuma Allah Maɗaukakin Sarki Ya ɗaga shi zuwa saman duniya. Ya saka masa. Ashe bai kamata ya roƙi Allahu Ta’ala halakar mutanensa ba? Bai yi haka ba.
“Ya Haɗib! Allahu Ta’ala Ya sanya wannan aikinka ya zama mai albarka a gare ka!” Hadisi mai daraja
– Ka ba da amsa mai kyau ƙwarai. Lalle kai mai hikima ne da ya zo daga wurin wani ma’abucin hikima. Ka kwana a wurinmu a daren nan, gobe zan ba ka amsata.
Sayyidina Haɗib, yana nufin Fir’auna na zamanin Musa alaihis-salam, ya ce wa Muƙauƙis: – Kafin kai, akwai wani sarki a nan. Ya ce wa mutanensa: “Ni ne mafi girman abin bauta!”, ya yi da’awar cewa shi Ubangiji ne. Allahu Ta’ala kuwa Ya hukunta shi da azabar duniya da ta Lahira, Ya ɗauki fansa a kansa. Ka ɗauki darasi daga wannan, kada ka zama abin darasi ga waɗansu! – Mu muna da addini. Ba za mu bar wannan addininmu ba sai an sami wanda ya fi shi alheri. – Addinin da ya fi addinin da kake riƙe da shi alheri, wanda kake cewa ba za ka bar shi ba sai an sami wanda ya fi shi, babu shakka Musulunci ne. Muna kiranka zuwa ga wannan addini na ƙarshe na Allahu Ta’ala, Musulunci. Allahu Ta’ala Ya cika addininSa da shi, Ya sanya shi ya ishi mutane, kuma wannan tabbatacce ne. Wannan Annabi bai kira kai kaɗai ba, ya kira dukkan mutane zuwa ga addinin Musulunci. A lokacin Ƙuraishawa su ne suka fi kowa nuna masa adawa da kaushin hali; Yahudawa su ne suka fi kowa ƙiyayya da shi; Kiristoci kuwa su ne suka fi kowa kusanci da shi. Ina rantsuwa da Allahu Ta’ala, bushararar da Musa alaihis-salam ya yi ta zuwan Isa alaihis-salam, kamar bushararar da Isa alaihis-salam ya yi ta zuwan Muhammadu alaihis-salam take. Saboda haka kiranmu zuwa ga Alƙur’ani mai girma kamar kiranka Yahudawa zuwa ga Injila yake. Babu shakka ka sani cewa an aika kowane annabi zuwa ga mutanen da za su fahimce shi, su gane shi. Kuma ya zama wajibi a kan waɗannan mutane su yi wa wannan annabi ɗa’a. To, kai ma kana cikin waɗanda suka riski wannan Annabi. Muna kiranka zuwa ga wannan sabon addini.
Bisa waɗannan kalmomi na Sayyidina Haɗib, Muƙauƙis ya ce: – Na bincika halin wannan annabi. A umarnansa da haninsa ban sami wani abu da bai dace da hankali ba ko kaɗan. A fahimtata, shi ba masihirci ba ne, ba boka ba ne, ba kuma maƙaryaci ba ne.
Na sami wasu daga cikin alamomin annabta a tattare da shi. Bayyana abubuwan da suke ɓoye ɗaya ne daga cikin waɗannan alamomi. Daga wannan mutum an sami labarin wasu asirai. Sannan ya nemi lokaci yana cewa: “Bari in ɗan ƙara tunani!”
Da dare Muƙauƙis ya tashi Sayyidina Haɗib daga barci, ya sanar da cewa yana son ƙara yin tambayoyi da dama game da Shugabanmu Annabi.
Sannan wannan tattaunawa ta gudana a tsakaninsu:
– Idan za ka ba ni amsa ta gaskiya ga abubuwan da zan tambaya game da shi, ina son in tambayi abubuwa uku.
– Tambayi abin da kake so! Kullum zan faɗa maka gaskiya.
– Zuwa ga me Muhammadu yake kiran mutane?
– Yana kira zuwa ga bauta wa Allahu Ta’ala Shi kaɗai. Yana umarni da yin salla sau biyar a cikin dare da rana, da azumin watan Ramadan, da cika alkawarin da aka ɗauka. Yana hana cin naman mushe.
“(Ya ManzoNa!) Ka ce: ‘Ya Ma’abuta Littafi (Yahudawa da Kiristoci)! Ku zo zuwa ga kalma ɗaya da take tsakaninmu da ku: kada mu bauta wa kowa sai Allahu Ta’ala, kada mu haɗa Shi da kome, kada kuma mu riƙi wani daga cikinmu Ubangiji mahalicci, mu bar Allahu Ta’ala. Idan suka juya baya daga wannan kalma, ku ce: Ku shaida cewa mu Musulmi ne na gaskiya!’” Ali Imrana: 64
Sai Muƙauƙis ya tambaya:
– Ka siffanta mini kamanninsa da surarsa (yadda jikinsa yake)! Haɗib ya siffanta a taƙaice. Bai lissafa abubuwa da yawa ba. Sai Muƙauƙis ya ce:
– Akwai sauran wasu abubuwa da ba ka faɗa ba: a idanunsa akwai ɗan ja, a bayansa kuma akwai hatimin annabta. Yana hawa jaki, yana sa suf (tufafin ulu), yana cin dabino da abinci marar nama da yawa. Baffanninsa ko ƴaƴan baffanninsa suna kare shi. Sayyidina Haɗib ya ce: – Waɗannan ma siffofinsa ne.
Muƙauƙis ya sake tambayar Sayyidina Haɗib game da Annabinmu: – Yana shafa kwalli? – E! Yana kallon madubi, yana tsefe gashinsa; a tafiya da a gida, ba ya rabuwa da madubi, da gidan kwalli, da matsefinsa da kuma asuwakinsa! – Na san cewa akwai sauran wani annabi da zai zo, ina kuma zaton zai fito daga Sham. Domin annabawan da suka gabata duk daga can suka fito. Gaskiya ne, na kuma ga a littattafai cewa annabi na ƙarshe zai fito a Ƙasar Larabawa, ƙasar tsanani, ƙunci da rashi. Lokacin bayyanar annabin da muka sami siffofinsa a rubuce a littattafai kuma, babu shakka, wannan zamani ne. Mun sami siffarsa a rubuce a littafi kamar haka: “Ba ya haɗa ƴan’uwa mata biyu a aure ɗaya, yana karɓar kyauta, ba ya karɓar sadaka. Yana zama da tarayya da talakawa da miskinai.” Game da binsa kuwa, Ƙibɗawa ba za su saurare ni ba. Ni kuma ba zan iya rabuwa da mulkina ba. Game da wannan kuwa ni marowaci ne ƙwarai. Wannan annabi zai mallaki ƙasashe, bayansa kuma Sahabbansa za su zo har zuwa waɗannan ƙasashe namu su zauna. A ƙarshe za su yi galaba a kan waɗanda suke nan. Ni ba zan ambaci kalma ɗaya daga wannan ga Ƙibɗawa ba, ba na kuma son in sanar da kowa wannan maganarmu!
Bayan wannan magana Muƙauƙis ya kira marubucinsa da yake rubutu da Larabci. Ya sa ya rubuta wa wasiƙar Annabinmu amsa kamar haka: “Zuwa ga Muhammadu ɗan Abdullahi, daga Muƙauƙis, babban Ƙibɗawa! Aminci ya tabbata a gare ka. Na karanta wasiƙar da ka aiko. Na fahimci abin da ka ambata a cikinta da kuma kiran da ka yi. Ni ma na san cewa wani annabi zai zo. Amma ina zaton zai fito daga Sham. Na karrama jakadanka. Na aiko maka da kuyangi biyu masu daraja ƙwarai a wurin Ƙibɗawa da kuma tufafin sawa. Na kuma ba ka kyautar alfadara domin ka hau.” Muƙauƙis bai yi wani abu ban da wannan ba, bai kuma musulunta ba. Ya karɓi baƙuncin Sayyidina Haɗib a Masar kwana biyar. Ya girmama shi ƙwarai, ya karrama shi. Sannan ya ce: “Ka koma ƙasarka nan take, wurin shugabanka! Na ba da umarnin a aika masa da kuyangi biyu, dabbobin hawa biyu, zinariya misƙali dubu (misƙali ɗaya = giram 4.8), kaya ashirin na tufafi masu laushi na aikin Masar da kuma waɗansu kyaututtuka. Na kuma ce a ba ka dinari ɗari da kaya biyar na tufafi. Ka bar wurina ka tafi! Ka kula, kada Ƙibɗawa su ji ko kalma ɗaya daga bakinka!” Ban da haka Muƙauƙis ya ba Shugabanmu Annabi kyautar ƙoƙon billur (gilashi mai haske), zuma mai ƙanshi, rawani, yadin lilin na musamman na Masar, kayan ƙanshi irin su itacen ƙanshi na ud (Aquilaria) da miski, sanda, gidan kwalli a cikin wani akwati, man wardi, matsefi, almakashi, asuwaki, madubi, allura da zare.
Muƙauƙis ya haɗa sojoji masu gadi tare da Sayyidina Haɗib ɗan Abu Balta’a, jakadan Musulunci, ya sallame shi. Da suka taka ƙasar Larabawa, suka haɗu da wani ayari da yake tafiya Madina. Haɗib ya mayar da sojojin Muƙauƙis, ya haɗu da wannan ayari.
Haɗib ɗan Abu Balta’a ya zo Madina da kyaututtukan, ya shiga gaban Manzon Allah. Ƙaunataccen Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) ya karɓi kyaututtukan Muƙauƙis. Da Haɗib ya ba da wasiƙar Muƙauƙis, ya isar da maganganunsa, Shugabanmu Annabi ya ce: “Mummunan mutum! Ya ƙi rabuwa da mulkinsa. Alhali mulkin da ya hana shi yin imani ba zai zauna a hannunsa ba!”8
Kuyangi biyun da Muƙauƙis ya aika wa Annabinmu a matsayin kyauta su ne Mariya da ƙanwarta Sirin. Da Haɗib ɗan Abu Balta’a ya ba su shawarar musulunta a hanya, suka karɓa, suka musulunta. Shugabanmu Annabi ya yi farin ciki ƙwarai da musuluntar uwarmu Nana Mariya, ya ɗaukaka ta da aurenta. Daga gare ta ya haifi ɗa mai suna Ibrahim. Sirin kuwa ya ba ta Hassan ɗan Sabit, ɗaya daga cikin Sahabbansa, mawaƙin Annabi.
Daga cikin dabbobin hawa biyun, na mafi kyawun jinsi, masu launin toka da ya kusa zama fari, alfadarar aka sa wa suna Duldul, jakin kuma Ufair ko Ya’afur. Har zuwa wannan rana ba a taɓa ganin farar alfadara a Ƙasar Larabawa ba. Farar alfadara ta farko da Musulmi suka gani Duldul ce. Shugabanmu Annabi yakan sha ruwa da ƙoƙon billur da aka ba shi kyauta. Muƙauƙis ya girmama wasiƙar Annabinmu ƙwarai, ya sa ta a cikin wani akwati da aka yi da hauren giwa.
Ya buga hatimi a akwatin, ya ba ɗaya daga cikin kuyanginsa ajiya. (Wannan wasiƙa da aka ambata an same ta a shekara ta 1267 bayan Hijira (1850 Miladiyya) a cikin littattafan Ƙibɗawa a wani tsohon gidan ibada na ruhubanai a yankin Akhmim na Masar; Sultan Abdulmecid Khan, sarkin Daular Usmaniyya, halifa na 96, ya saye ta, aka kuma sa ta a Sashen Amanoni Masu Tsarki na fadar Topkapı da take Istanbul.)
Wasiƙa zuwa ga Khusrau Parwiz, Kisra na Farisa
Zuwa ga Sarkin Farisa an aika Abdullahi ɗan Huzafa. Lokacin da Sayyidina Abdullahi ya miƙa wa Kisra (Shah) na Farisa mai girman kai wasiƙa mai daraja ta Shugaban Talikai, ya ba marubucinsa ta domin ya karanta.
“Bismillahir-rahmanir-rahim!
Daga Muhammadu (alaihis-salam) manzon Allahu Ta’ala, zuwa ga Kisra, babban Farisawa…”
Marubucin ya karanta har zuwa nan ne kawai, sai jinin Shah mai girman kai ya tafasa, ya husata, ya ƙwace wasiƙar ya yayyage ta. Ya husata matuƙa saboda Shugabanmu Annabi ya fara wasiƙar da sunansa mai daraja. Lokacin da ya so ya kori jakadan Musulunci, Sayyidina Abdullahi ɗan Huzafa, daga gabansa ma, Sayyidina Abdullahi ya ce wa Kisra da masu bautar wuta da suka taru a wurinsa:
“Ya ku mutanen Farisa! Ba ku yin imani da annabawa, ba ku karɓar littattafai. Kuna shafe kwanakinku ƙidayayyu a kan waɗannan ƙasashe da kuke zaune, kuna rayuwa irin ta mafarki!…
“Ya Allah! Kamar yadda shi (Kisra) ya yayyaga wasiƙata, Kai ma Ka yayyaga shi da mulkinsa!…” Hadisi mai daraja
Ya Kisra! Kafin kai, sarakuna da dama sun zauna a kan wannan karaga, suka yi mulki. Waɗanda suka aikata umarnan Allahu Ta’ala sun bar wannan duniya bayan sun sami rabon Lahirarsu; waɗanda ba su aikata ba kuwa sun bar ta cikin halin shiga azabar Allah!…
Ya Kisra! Wannan wasiƙa da na kawo na miƙa maka, a haƙiƙa, babban rabo ne a gare ka. Ka raina ta. Ina rantsuwa da Allahu Ta’ala, idan wannan addini da ka raina ya zo nan, za ka nemi wurin gudu!…”
Sannan ya bar fadar Kisra, ya hau dabbarsa. Ya nisanta daga can da sauri. Da ya zo Madina ya ba Sarkin Halittu labarin al’amarin, sai ya ce: “Ya Allah! Kamar yadda ya yayyaga wasiƙata, Kai ma Ka yayyaga shi da mulkinsa!…”
Allahu Ta’ala Ya karɓi addu’ar ManzonSa: wani dare ɗansa ya caka wa Kisra wuƙa, ya yayyanka shi guntu-guntu. A zamanin Sayyidina Umar kuma aka ci dukkan ƙasashen Farisa da yaƙi, suka koma hannun Musulmi.9
Wasiƙa zuwa ga Haris ɗan Abu Shimr, sarkin Ghassan
Sayyidina Shuja’ ɗan Wahb kuma an aika shi zuwa ga sarkin Ghassan. Shuja’ (radiyallahu anhu) da farko ya yi magana da mai gadin ƙofar sarkin. Da ya kira shi zuwa ga Musulunci, mai gadin ya karɓa, ya aika gaisuwarsa da girmamawarsa zuwa ga Shugabanmu Manzon Allah. Bai sa Sayyidina Shuja’ jira ko kaɗan ba, ya haɗa shi da sarkin. Da Haris ɗan Abu Shimr ya karanta wasiƙar, ya husata, ya jefa ta ƙasa. Sayyidina Shuja’ nan take ya koma Madina al-Munawwara, ya sanar wa Masoyin Allahu Ta’ala al’amarin. Ƙaunataccen Annabinmu ya yi baƙin cikin jefa wasiƙarsa ƙasa, ya ce: “Mulkinsa ya ɓace!” Bayan ɗan lokaci kaɗan Haris ɗan Abu Shimr ya mutu, daularsa ta wargaje.10
Wasiƙa zuwa ga Hauza ɗan Ali, sarkin Yamama
Saliɗ ɗan Amr an aika shi zuwa ga sarkin Yamama. Hauza Kirista ne. Shugabanmu Annabi ya ce a wasiƙarsa: “Bismillahir-rahmanir-rahim! Daga Muhammadu (alaihis-salam) manzon Allahu Ta’ala, zuwa ga Hauza ɗan Ali! Aminci ya tabbata ga waɗanda suka sami shiriya, suka kama tafarki madaidaici! (Ya Hauza!) Ka sani cewa Musulunci zai bazu har zuwa wurare mafi nisa da raƙuma da dawakai za su iya kaiwa, zai yi galaba a kan dukkan addinai. Kai ma ka karɓi Musulunci, ka tsira. Idan ka musulunta, zan sake bar maka mulkin ƙasashen da suke ƙarƙashin ikonka…”
Hauza, sarkin Yamama, ya ƙi karɓar wannan kira mai albarka. Son karaga da kwaɗayin matsayi sun rufe masa idanu. Saboda haka ya rasa babban rabo irin na samun addu’ar Sarkin Halittu. Sayyidina Saliɗ ɗan Amr, jakadan Musulunci, ya ji tausayinsa, ya ce:
“Ya Hauza, sarkin Yamama! Kai ne babban wannan jama’a! Ƙaisarorin da kake zaton manya ne sun mutu, sun koma turɓaya.
Manya na gaskiya kuwa su ne waɗanda suka aikata umarnan Allahu Ta’ala, suka nisanci haninSa, suka cancanci Aljanna. Idan wata jama’a ta sami darajar yin imani, ka yi hattara da karkatar da su daga tafarkinsu madaidaici da ɓatacciyar aƙidarka!… Haƙiƙa ina ba ka shawarar ka aikata umarnan Allahu Ta’ala, ka nisanci haninSa. Idan ka yi imani da Allahu Ta’ala, ka aikata umarnanSa, za ka shiga Aljanna. Idan ka bi shaiɗan, za ka zauna a Wuta.
Idan ka karɓi waɗannan nasihohi nawa, za ka kuɓuta daga abin da kake tsoro, ka sami abin da kake fata. Idan kuwa ka ƙi nasihohina, to babu sauran abin da zan iya yi muku. Sauran ka yi tunani da kanka!…”
Hauza bai saurari waɗannan kyawawan nasihohi na jakadan Musulunci ba. Saliɗ ɗan Amr ya fahimci cewa babu sauran buƙatar zama a Yamama, sai ya koma Madina da sauri. Ya sanar wa ƙaunataccen Annabinmu sakamakon. Manzo Mafi Daraja ya yi baƙin ciki saboda bai sami farin cikin shiga Musulunci ba. Bayan ɗan lokaci kaɗan labarin mutuwar Hauza ya zo. Son karagarsa da kwaɗayin matsayinsa sun ƙare a kabarinsa, wanda yake ramin Wuta ne.11
Wasiƙa zuwa ga Munzir ɗan Sawi, Amirin Bahrain
Ala ɗan Hadrami kuma ya kai wa Amirin Bahrain wasiƙa. Amirin ya karanta wasiƙar mai daraja da ƙauna, ya fahimci abin da ke cikinta, ya sami darajar imani.
Shi (ban da Najashi Ashama) bai ce kamar sauran: “Waɗansu za su ce mini kaza da kaza, zan rasa karagata” ba.
Da cewa “Ash-hadu an la ilaha illallah wa ash-hadu anna Muhammadan abduhu wa rasuluhu!”, ya ceci kansa da waɗanda suka bi shi daga cikin talakawansa daga wutar Jahannama. Ta haka wani ma’abucin matsayi kuma, yayin da ake kiransa zuwa ga musulunta ta wasiƙa, ya nuna wayewar yin imani. Wasu daga cikin talakawansa suka bi shi suka musulunta. Wasu kuma ba su yi imani ba. Munzir ya rubuta halin da yake ciki, ya isar da shi ga ƙaunataccen Annabinmu ta hannun Ala ɗan Hadrami (radiyallahu anhu). Wasiƙar amsa ta Shugabanmu Annabi kamar haka take: “A koya wa waɗanda suka yi maka ɗa’a Musulunci. Waɗanda suka yi tawaye suka taurare, a ɗora musu jizya. Kada a ci yankan Majusawa (masu bautar wuta), kada kuma a yi aure da su.”
Ta haka jakadun Musulunci bakwai suka yi aikinsu, suka sanar da manyan daulolin zamanin samuwar Musulunci. Sun ba su labarin farin ciki na gaskiya, ba su bar wa kalmomin “Ba mu ji ba” wuri a Ranar Ƙiyama ba. A taƙaice, daga cikin ma’abuta matsayi biyu suka yi imani: ɗaya Najashi, ɗaya kuma Munzir. Sauran sun zauna a kan kafirci. Ashama, Sarkin Habasha (rahmatullahi alaihi), ya sami darajar musulunta, da ganin wasu daga cikin Sahabbai masu girma, da samun addu’a mai albarka ta Shugabanmu Annabi, da kuma ɗaura auren Manzon Allah da Ummu Habiba (radiyallahu anha).
“Ya Allah! Wahalhalun da Ummu Ruman ta sha a tafarkinKa da kuma saboda ManzonKa ba a ɓoye suke gare Ka ba” Hadisi mai daraja
Hiraƙl, Sarkin Rum, da Muƙauƙis, sarkin Masar, ba su musulunta ba, amma sun girmama wasiƙun da suka zo musu ƙwarai, suka ba da amsoshi masu laushi, suka kyautata wa jakadun, suka kuma aika wa Shugabanmu Manzon Allah kyaututtuka.
Sarakunan Ghassan da Farisa ba su kyautata wa jakadun ba, sun bayyana ƙiyayyarsu a fili. Sarkin Yamama kuwa ya nuna wa jakadan Musulunci laushin hali.
Sauran al’amuran da suka faru a shekara ta shida bayan Hijira
Zihari ya faru tsakanin Khaula ƴar Sa’alaba ɗan Ƙais ɗan Malik al-Khazraji da mijinta Aus ɗan Samit ɗan Ahzam al-Ansari, kuma Suratul Mujadala ta sauka. Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya ba da izinin tseren dawakai da raƙuma. Lokacin da raƙumar wani Balarabe ta wuce raƙumar Shugabanmu, wadda har zuwa lokacin babu wadda ta taɓa wuce ta, Sahabbai suka yi baƙin ciki, sai ya ce: “Kowace kamala tana da zawali (raguwa), wato kowane hawa yana da sauka.”
Ummu Ruman (radiyallahu anha), uwar uwarmu A’isha (radiyallahu anha), ta rasu. Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya yi mata sallar jana’iza, ya halarci binneta. Manzon Allah da kansa ya saukar da ita cikin kabari. Shugabanmu Annabi (sallallahu alaihi wa sallam) ya yi mata bushara da Aljanna, ya ce: “Duk wanda kallon ɗaya daga cikin huruyan Aljanna zai faranta masa rai, to ya kalli Ummu Ruman.” Bayan ya sake neman mata gafara, ya ce: “Ya Allah! Wahalhalun da Ummu Ruman ta sha a tafarkinKa da kuma saboda ManzonKa ba a ɓoye suke gare Ka ba.”