Ƙaunataccen Annabina
Karanta a intanetAbubuwan ciki

AL’AMARIN HUDAIBIYYA

Niyya umra ce, ƙarshe kuwa Hudaibiyya

Watan Zulƙa’ada na shekara ta shida bayan Hijira ne. Wani dare Annabi Mai Girma (sallallahu alaihi wa sallam) ya gani a mafarki cewa ya tafi Makka al-Mukarrama tare da Sahabbai masu girma, suka yi ɗawafin Ka’aba mai girma, wasunsu sun rage gashin kansu, wasunsu kuma sun aske. Da Shugabanmu Manzon Allah ya ba Sahabbansa labarin wannan mafarki nasa, suka yi farin ciki ƙwarai da gaske. Tun bayan Hijira, a yanzu ne za su je Makka, kyakkyawar ƙasarsu da aka haife su aka rene su a cikinta, cike da tunanin baya mai daɗi da mai ɗaci. Za su ziyarci Ka’aba mai tsarki, wadda suke fuskantarta a salloli biyar, suke kuma kewarta, su yi ɗawafi. Wannan wace irin bushara ce mai kyau… Sahabbai masu girma, da zarar sun sami busharar ƙaunataccen Annabinmu: “Lalle za ku shiga Masallacin Harami!”, nan take suka fara shirye-shirye. Habibi Mafi Daraja, bayan ya kammala shirye-shiryensa, ya bar Abdullahi ɗan Ummu Maktum a matsayin wakilinsa a Madina. A ranar Litinin ta farko ta watan Zulƙa’ada, ya hau raƙumarsa mai suna Ƙaswa. Tare da Sahabbansa dubu ɗaya da ɗari huɗu da suka shirya, suka yi bankwana da waɗanda suka rage a Madina. Suka yi niyyar umra, suka nufi Makka, gari mai tsarki. Sun ɗauki tare da su takubbansu, makaman matafiyi, da kuma raƙuma saba’in domin yankawa. Daga cikin ayarin, ɗari biyu mahaya dawakai ne, huɗu kuma mata Sahabbai ne. Ɗaya daga cikin matan ita ce matar ƙaunataccen Annabinmu mai albarka, tsarkakakkiya, uwarmu Nana Ummu Salama. Da suka isa wurin miƙati da ake kira Zulhulaifa, suka ɗaura harama, suka yi sallar azahar. Sannan suka yi wa raƙuman da za a yanka alama a kunnuwansu, suka ɗaura musu igiya a wuyansu. Aka ba Najiya ɗan Jundub Aslami mataimaka, aka ɗora masa aikin kula da raƙuman. Aka naɗa Abbad ɗan Bishr kwamandan wata rundunar mahaya dawakai ta mutum ashirin, aka aike shi gaba domin leƙen asiri. Aka aiki Bishr ɗan Sufyan Makka a matsayin manzo.1 Ƙaunataccen Annabinmu da jaruman Sahabbai, waɗanda suka sanya tufafin harama, a lulluɓe da fari, suka fara yabon Allahu Ta’ala, tabbatar da girman ɗaukakarSa da roƙonSa:

“Labbaika, Allahumma labbaik! Labbaika, la sharika laka labbaik! Innal-hamda wan-ni’mata laka wal-mulk, la sharika lak!”

(Ga ni, ya Allah, ga ni! Na amsa kiranKa akai-akai da maganata da zuciyata, na sunkuyar da kai ga umarninKa. Ba Ka da abokin tarayya; da dukkan wanzuwata na fuskance Ka. Godiya da ni’ima naKa ne kaɗai. Mulki ma naKa ne. Ba Ka da abokin tarayya.) Da wannan talbiya mai albarka sama da ƙasa suna girgiza, Zulhulaifa kuma tana lulluɓe da wani yanayi mai haske. Kowa ya cika da farin ciki, suka bar Zulhulaifa domin su isa Makka da wuri.

A hanya, Sayyidina Umar da Sayyidina Sa’ad ɗan Ubada suka kusanci Habibi Mafi Daraja, suka bayyana damuwarsu suna cewa: “Ya Manzon Allah! Za mu je wurin mutanen da suke cikin halin yaƙi da kai ba tare da makamai ba ne? Muna tsoron kada Ƙuraishawa su kai maka hari, su cutar da jikinka mai albarka!…” Jagoran Duniya da Lahira ya ce musu: “Na yi niyyar umra. A cikin wannan hali ba na son ɗaukar makami.”

Tafiya tana ci gaba cikin kwanciyar hankali. Ana sauka a ƙabilu daban-daban da ke kan hanya, Shugabanmu Annabi yana kiran su zuwa ga Musulunci. Wasunsu suna jin nauyin karɓa, wasunsu kuma suna aika da kyaututtuka. Ta haka suka wuce rabin hanya, suka isa wurin da ake kira Ghadirul-Ashɗaɗ, a bayan Usfan. A nan, Sayyidina Bishr ɗan Sufyan, wanda aka ɗora wa aikin aika da labari ga mutanen Makka a baya, ya gana da Ƙuraishawa ya dawo. Ya ba Shugabanmu Annabi labarin abin da ya gani kamar haka: “Ya Manzon Allah! Ƙuraishawa sun ji labarin zuwanka. Saboda tsoronsu sun yi wa ƙabilun kewaye liyafa, sun nemi taimakonsu. Sun fitar da wata rundunar mahaya dawakai ta mutum ɗari biyu zuwa gare ku domin leƙen asiri. Ƙabilun kewaye sun karɓi wannan buƙata, sun haɗu a wurin da ake kira Baldah. Sun tara sojoji masu yawa, sun kuma yi rantsuwar ba za su bar ku ku shiga Makka ba.”

Da wannan labari, Shugaban Talikai ya damu ƙwarai ya ce: “Ƙuraishawa sun halaka. Tuni yaƙi ya cinye su ya ƙare su… Mushrikan Ƙuraishawa suna zaton suna da wani ƙarfi ne? Wallahi ba zan taɓa fasa yaƙi da su ba har sai Allahu Ta’ala Ya sa wannan addini, wanda Ya aiko ni domin in yaɗa shi, ya rinjaya ya ɗaukaka, ko har sai kaina ya rabu da jikina!” Sannan ya juya ga jaruman Sahabbansa, ya tambayi ra’ayinsu da shawararsu game da wannan al’amari. Sahabbai masu ɗaukaka, waɗanda suka sadaukar da kansu ga Manzon Allah da dukkan zatinsu, suka ce: “Allahu Ta’ala da ManzonSa sun fi sani. Rayukanmu su zama fansarka, ya Manzon Allah! Mu mun tashi ne da niyyar yin ɗawafin Ɗakin Allah. Ba mu zo domin mu kashe kowa ba, ba kuma domin yaƙi ba. Sai dai idan suka so su hana mu ziyartar Ka’aba, lalle za mu yi yaƙi da su, mu kai ga burinmu!…” Wannan ƙudurin Sahabbai masu girma ya yi wa ƙaunataccen Annabinmu daɗi. Ya ce: “To, idan haka ne, ku yi tafiya da sunan Allahu Ta’ala mai daraja!…” Sahabbai, a kewayen Shugabanmu Annabi, suka fara ci gaba zuwa Makka, suna talbiya “Labbaika, Allahumma labbaik!…”, suna kuma kabbara “Allahu akbar! Allahu akbar!…”.

Wata rana a lokacin azahar, Bilalu Habashi, da dukkan kyawun muryarsa, ya yi azan-i Muhammadi, ya sanar da shigowar lokacin salla. A wannan lokaci, rundunar mahaya dawakai ta Ƙuraishawa ta mutum ɗari biyu ta riga ta iso wurin, ta shiga tsakanin Makka da Sahabbai, ta tsaya a shirye don kai hari. Duk da haka, Shugaban Talikai ya yi sahu tare da Sahabbansa masu ɗaukaka, suka tsaya salla. Tsayuwar Sahabbansa kusan dubu ɗaya da ɗari huɗu a bayan ƙaunataccen Annabinmu a sahu ba tare da motsi ba a ƙiyami, sunkuyawarsu zuwa ruku’u, abin kallo ne na musamman. Musamman ma yin sujadarsu gaba ɗaya, kamar wani dutse mai ban tsoro ne yake sunkuyawa yana miƙewa.

“Saboda haƙƙin Allahu Ta’ala, duk abin da Ƙuraishawa suka nema daga gare ni, zan karɓa da sharaɗin girmama Ɗaki mai daraja” Hadisi mai daraja

Tafiyar Hudaibiyya

Nuna tawali’unsu ta hanyar sa goshinsu masu daraja a ƙasa a gaban Allahu Ta’ala ya jefa ƙaunar Musulunci a zukatan wasu daga cikin mahayan dawakan Ƙuraishawa. Lokacin da Sahabbai masu girma suka yi sallama suka fita daga salla, kwamandan mahayan dawakan Ƙuraishawa ya yi nadama yana cewa: “Da mun yi amfani da wannan hali na Musulmi muka kai musu hari ba zato, da mun kashe da yawansu!… Don me ba mu kai musu hari ba yayin da suke cikin salla?” Sannan ya sanar wa abokansa cewa a wannan karo ba za su bar damar ta kuɓuce ba yana cewa: “Kada ku damu. Ko ta yaya, za su sake tsayawa wata salla da ta fi rayukansu da ƴaƴansu soyuwa a gare su!…” Allahu Ta’ala Ya sanar wa Shugabanmu Annabi waɗannan kalmomi nasu ta hanyar aiko da wahayi da Jibrilu alaihis-salam. A cikin ayar da ta zo an ce, a ma’ana: “(Ya MasoyiNa!) Lokacin da kake a cikinsu, za ka jagoranci sallarsu (ta Sahabbanka, a gaban abokan gaba), (ka raba su kashi biyu,) wani kashi ya tsaya tare da kai (a cikin salla, ɗayan kuma a gaban abokan gaba). Su ɗauki makamansu tare da su. Waɗanda suke a cikin salla tare da kai, bayan sun yi raka’a ɗaya, su tafi gaban abokan gaba (suna kiyayewa daga ayyukan da suke ɓata salla). Bayan haka, ɗayan kashin, wanda bai yi sallarsa ba tukuna, ya zo, ya yi raka’a ta biyu tare da kai; su ma su ɗauki sulkunansu, kayan kariyarsu da makamansu tare da su. (Su karanta tashahhudi tare da kai. Idan ka yi sallama, su tafi gaban abokan gaba ba tare da sun yi sallama ba; waɗanda suka fara yin raka’a ɗaya su dawo, su yi wata raka’a ɗaya su kaɗai, su yi sallama. Waɗanda suka yi raka’a ta biyu tare da limami su ma su sake dawowa, su yi wata raka’a ɗaya, su cika sallar su yi sallama.) Kafirai suna son ku gafala daga makamanku da kayanku domin su kai muku hari ba zato… Idan kuka sami wata wahala daga ruwan sama, ko kuka yi rashin lafiya, babu laifi a kanku a ajiye makamanku. Amma duk da haka ku ɗauki dukkan matakan kiyayewa. Babu shakka Allahu Ta’ala Ya shirya wa kafirai azaba mai wulaƙantarwa da ƙasƙantarwa.”2 A lokacin la’asar, da Sayyidina Bilalu ya yi azan, mahayan dawakan Ƙuraishawa suka sake tsayawa tsakanin Makka da Sahabbai masu girma a shirye don kai hari. Shugabanmu Annabi ya jagoranci sallar Sahabbansa kamar yadda aka bayyana a cikin aya mai girma. Mushrikai suka yi mamakin wannan sallar Musulmi mai kiyayewa. Allahu Ta’ala Ya jefa tsoro a zukatansu. Ba su sami ƙarfin halin yin wani motsi ba. Suka bar wurin domin su kai labari Makka. Shugabanmu Annabi da Sahabbansa ma suka tashi daga nan zuwa Makka. Da suka isa iyakar Makka mai tsarki, raƙumar Shugabanmu Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam), Ƙaswa, ta durƙusa ba tare da wani dalili na zahiri ba. Suka yi ƙoƙari sosai don su tashe ta, amma ba ta tashi ba. Bisa haka Sarkin Halittu ya ce: “Ba ta da halin durƙusawa irin wannan. Amma Allahu Ta’ala, wanda a wani lokaci Ya riƙe giwa (ta Abraha) Ya hana ta shiga Makka, yanzu ma Ya riƙe Ƙaswa. Na rantse da Allahu Ta’ala, wanda rayuwata take a hannun ikonSa, cewa duk abin da Ƙuraishawa suka nema daga gare ni daga cikin abubuwan da Allahu Ta’ala Ya haramta yin su a cikin Harami (kamar barin faɗa da zub da jini), lalle zan biya musu wannan buƙata tasu!”

Bayan haka suka so su tashe Ƙaswa. Raƙumar ta yi tsalle ta tashi. Ba ta shiga cikin iyakokin Harami ba; ta tsaya daidai a kan iyakar, a wurin da ake kira Hudaibiyya. Shugabanmu Annabi da Sahabbai masu girma suka sauka a wannan wuri mai ƙarancin ruwa.

“Mushrikan Ƙuraishawa suna zaton suna da wani ƙarfi ne? Wallahi ba zan taɓa fasa yaƙi da su ba har sai Allahu Ta’ala Ya sa wannan addini, wanda Ya aiko ni domin in yaɗa shi, ya rinjaya ya ɗaukaka, ko har sai kaina ya rabu da jikina!” Hadisi mai daraja

Manzo Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) ya sa aka kafa tantinsa a wajen iyakar Makka mai albarka. Suka fara jira a nan tare da Sahabbansa. Duk sa’ad da lokacin salla ya yi, sukan shiga cikin iyakar Makka al-Mukarrama su yi salla. A rijiyoyin ba a sami ruwan sha da na amfani ba. Akwai ruwa ne kawai a cikin butar Shugabanmu Annabi. Sahabbai, da suka shiga hali mai wuya, suka ce: “Rayukanmu su zama fansarka, ya Manzon Allah! A wurinmu, a cikin butarka kaɗai akwai ruwa. Mun halaka.”

Shugaban Talikai ya ce: “Muddin ina a tsakaninku, ba za ku halaka ba.” Sannan, yana cewa “Bismillah”, ya sa hannunsa mai albarka a kan butar. Sannan da ya ɗaga shi ya ce: “Ku ɗauka!…”, sai ruwa ya fara gudana daga tsakanin yatsunsa masu albarka kamar maɓuɓɓuga. Sahabbai masu girma suka sha ruwa har suka ƙoshi, suka yi alwala, suka cika dukkan salkunansu, suka shayar da dawakansu da raƙumansu. Ƙaunataccen Annabinmu, tekun rahama, wanda yake kallon Sahabbansa yana murmushi, ya gode wa Allahu Ta’ala. Sayyidina Jabir ɗan Abdullahi, wanda yake wurin a wannan rana, ya ce: “Mu mutum dubu ɗaya da ɗari huɗu ne. Ko da mun kai mutum dubu ɗari, wannan ruwa zai ishe mu duka.”

Bai’atur-Ridwan

Yayin da Manzo Mafi Daraja yake a Hudaibiyya, Budail, shugaban ƙabilar Khuza’a, wadda take abokantaka da Musulmi tun da daɗewa, ya zo gabansa, ya sanar da cewa rundunar Ƙuraishawa, da haɗuwar ƙabilun kewaye ma, ta sauka a Hudaibiyya, sun kuma yi rantsuwar yin yaƙi har sai rundunarsu ta watse. Bisa haka Shugabanmu Annabi ya ce: “Mu ba mu zo nan domin yaƙi da kowa ba. Mun zo ne kawai domin mu yi umra, mu yi ɗawafin Ka’aba mai girma mu ziyarce ta. Duk da haka, duk wanda ya yi ƙoƙarin hana mu ziyartar Ɗakin Allah, za mu yi yaƙi da shi. Babu shakka yaƙe-yaƙe sun gajiyar da Ƙuraishawa ƙwarai, sun raunana su, sun kuma jefa su cikin asara mai yawa. Idan suka so, zan ƙayyade musu wani lokaci na sulhu. A cikin wannan lokaci su kasance cikin aminci daga ɓangarena. Kada su shiga tsakanina da sauran ƙabilu. Su bar ni ni kaɗai da su. Idan na yi galaba a kan waɗancan ƙabilu, Allah Maɗaukakin Sarki kuma Ya ba su shiriya suka musulunta, mushrikan Ƙuraishawa, idan suka so, za su iya musulunta kamar su. Idan kuwa ni, kamar yadda suke zato, ban iya galaba a kan sauran al’ummomi ba, a lokacin su kansu sun sami hutu, sun sami ƙarfi ke nan. Idan kuwa mushrikan Ƙuraishawa ba su karɓi waɗannan ba, suka tashi yaƙi da ni, na rantse da Allahu Ta’ala, wanda rayuwata take a hannun ikonSa, cewa zan yi yaƙi da su saboda wannan addini da nake ƙoƙarin yaɗawa har sai kaina ya rabu da jikina. A lokacin kuma Allahu Ta’ala babu shakka Zai cika alkawarinSa na taimakona!”

Budail, shugaban ƙabilar Khuza’a, ya tashi domin ya isar da abin da Shugabanmu Annabi ya faɗa zuwa sansanin Ƙuraishawa. Mushrikai, bayan sun saurari abin da Shugabanmu Manzon Allah ya faɗa daga Budail, suka aiki Urwa ɗan Mas’ud, ɗaya daga cikin manyan mutanensu, zuwa ga Shugabanmu Annabi domin tattaunawa. Da Urwa ya sanar da cewa Ƙuraishawa sun tsaya ƙwarai a kan ƙudurin ba za su bar kowa ya shiga Makka ba, Habibi Mafi Daraja ya ce: “Ya Urwa! Faɗa saboda Allah! Za a iya hana yanka waɗannan raƙuman yanka, da ziyarta da ɗawafin wannan Ka’aba mai girma?” Bayan haka ya faɗa wa Urwa ma abin da ya faɗa wa shugaban ƙabilar Khuza’a.

Urwa, a ɗaya ɓangaren yana sauraron Shugabanmu Annabi, a ɗaya ɓangaren kuma yana lura da hali da motsin Sahabbai masu girma, yadda suke mu’amala da juna da kuma Shugaban Talikai, da girmamawa da ladabinsu. Bayan ya saurari tayin ƙaunataccen Annabinmu, ya tashi, ya yi tafiya domin ya ba Ƙuraishawa labarin wannan. Ya je wurinsu ya ce: “Ya jama’ar Ƙuraishawa! Kun sani cewa na je a matsayin jakada zuwa gaban sarakuna da yawa irin su Ƙaisar, Najashi da Kisra. Na rantse cewa, har zuwa yanzu, ban taɓa ganin an yi wa wani sarki girmamawa da ladabin da Musulmi suke nuna wa Muhammadu ba. Babu ɗaya daga cikin Sahabbansa da yake magana sai da izininsa; idan gashi ɗaya ya faɗo daga kansa, sukan kamo shi su ɓoye a ƙirjinsu domin neman albarka. Yayin da suke magana a wurinsa, suna rage muryoyinsu har ba a ji. Saboda girmamawarsu gare shi, ba sa iya duban fuskarsa, suna runtse idanunsu ƙasa. Idan ya yi wa Sahabbansa wata ishara ko ya ba da wani umarni, suna ƙoƙarin aiwatar da shi ko da rayukansu ne za su tafi.

Ya jama’ar Ƙuraishawa! Ko nawa kuka kai hannu ga takubbanku, kuka nemi dukkan hanyoyi, ba za su miƙa muku ko gashi ɗaya na Annabinsu ba. Har ma ba za su bar wata cuta ta same shi ko kowa ya taɓa shi ba. Halin da ake ciki ke nan. Ku yi tunani sosai a kan abin da ke biye da wannan! Duk da haka, Muhammadu yana yi mana tayin sulhu mai kyau; ku amfana da shi!”

Mushrikan Ƙuraishawa ba su karɓi waɗannan kalmomi ba, suka yi wa Urwa rashin kunya, suka ɓata masa rai. Manzo Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam), da bai sami labari daga sansanin Ƙuraishawa ba, ya aiki Khirash ɗan Umayya a matsayin jakada domin ya maimaita tayinsa. Mushrikai suka yi wa jakadan Musulunci rashin kunya ƙwarai. Suka yanka raƙuminsa suka ci, suka faɗa masa domin su kashe shi. Khirash ɗan Umayya, wanda ya kuɓuta daga hannunsu da ƙyar, ya zo gaban Shugabanmu Annabi ya ba da labarin halin da ake ciki; wannan cin mutunci da aka yi wa jakadansa ya ɓata masa rai ƙwarai. A wannan lokaci, daga sansanin mushrikai, Hulais, shugaban ƙabilar Ahabish, ya bayyana. Yana zuwa ga Shugabanmu Annabi. Mushrikai sun ɗora masa aikin jakadanci. Ƙaunataccen Annabinmu, da ya ga Hulais yana zuwa, ya ce: “Wannan mai zuwa daga wata al’umma ne da take girmama abin yanka, take kuma ƙoƙarin aiwatar da umarnin Allahu Ta’ala da yin ibada. (Ya Sahabbaina!) Ku kori raƙuman yanka zuwa gare shi domin ya gani!” Sahabbai masu girma suka saki raƙuman yanka zuwa gare shi, suka yi talbiya suna cewa: “Labbaika, Allahumma labbaik!” Hulais, da ya ga dabbobin yankan, masu ɗaure wuya, masu alama a kunnuwa, ya dube su na dogon lokaci. Idanunsa suka cika da hawaye, bai iya hana kansa cewa ba, da wata murya mai baƙin ciki da ta fito daga zurfin ruhinsa: “Musulmi ba su da wata niyya sai ɗawafi da ziyartar Ka’aba. Hana su wannan wane irin mummunan aiki ne! Na rantse da Ubangijin Ka’aba cewa Ƙuraishawa za su halaka saboda wannan mummunan aiki nasu!” Shugaban Talikai, da ya ji waɗannan kalmomi, ya ce: “Eh, haka ne, ya ɗan’uwa daga ƴaƴan Kinana.” Hulais, saboda kunya, bai iya zuwa gaban Shugabanmu Manzon Allah ba, har ma bai iya duban fuskarsa mai albarka ba. Ya koma sansanin Ƙuraishawa. Ya ba da labarin abin da ya gani, ya faɗi ra’ayinsa a fili yana cewa: “Ban ga hana shi ziyartar Ka’aba da kuke yi daidai ba.” Mushrikan Ƙuraishawa suka yi fushi ƙwarai, suka zargi Hulais da jahilci.

“Ya Urwa! Faɗa saboda Allah! Za a iya hana yanka waɗannan raƙuman yanka, da ziyarta da ɗawafin wannan Ka’aba mai girma?” Hadisi mai daraja

A wannan karo mushrikai suka aiki Mikraz ɗan Hafs, wanda ya shahara da zalunci, a matsayin jakada. Shi ma ya karɓi amsarsa ya koma. Bayan jakadancin Mikraz, mushrikai suka faɗa cikin tsoron kada Musulmi su kai hari ba zato.

Shugabanmu Annabi ba ya son barin al’amarin a rabi, yana kuma son aika ɗaya daga cikin Sahabbansa mai daraja a wurin Ƙuraishawa. A ƙarshe aka yanke shawarar aika Sayyidina Usman. Ƙaunataccen Annabinmu ya ce wa Usman ɗan Affan: “Ka faɗa musu: ‘Mu ba mu zo nan domin yaƙi da kowa ba. Mun zo ne kawai domin ɗawafi da ziyartar Ka’aba mai girma. Za mu yanka raƙuman yanka da ke tare da mu mu koma’, ka kuma kira su zuwa ga Musulunci!” Haka kuma ya gargaɗe shi da ya yi wa Musulmin da ke Makka busharar cewa za a buɗe Makka ba da daɗewa ba.3

Sayyidina Usman ya je wurin mushrikai, ya faɗa musu abin da Shugabanmu Annabi ya faɗa daidai. Su ma suka ba da amsa mara kyau ga tayin Sayyidina Usman. Suka ce idan ya so shi kaɗai zai iya yin ɗawafin Ɗakin Allah. Sayyidina Usman kuwa ya ce: “Muddin Manzo alaihis-salam bai yi ɗawafin Ɗakin Allah ba, ni ma ba zan yi ba!” Mushrikai, da suka yi fushi ƙwarai da wannan, suka tsare shi. Wannan labari ya isa ga Sahabbai a sigar: “An yi wa Usman shahada.” Da suka sanar da Shugabanmu Annabi halin da ake ciki, ya yi baƙin ciki ƙwarai ya ce: “Idan wannan labari gaskiya ne, ba za mu bar nan ba sai mun yi yaƙi da wannan al’umma.” Sannan ya zauna a ƙarƙashin wata bishiya mai suna Samura da take wurin, ya ce: “Allahu Ta’ala Ya umarce ni da ku yi mini mubaya’a (bai’a)”, ya kira Sahabbansa zuwa ga mubaya’a. Jaruman Sahabbai, suna sa hannunsu a kan hannun Shugabanmu Annabi mai albarka, suka yi alkawari suna cewa: “Mun yi maka mubaya’a a kan mu yi yaƙi a gabanka, mu tabbatar da buɗewa har sai Allahu Ta’ala Ya ba ka nasara, ko mu yi shahada a wannan tafarki.” Shugabanmu Annabi, yana sa hannunsa ɗaya a kan ɗayan, ya yi mubaya’a da kansa a madadin Sayyidina Usman wanda ba ya wurin. Manzo Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) ya ji daɗi ƙwarai da wannan mubaya’a ta Sahabbansa ya ce: “Babu ɗaya daga cikin waɗanda suka yi mubaya’a da gaske a ƙarƙashin bishiya da zai shiga Wuta.” Wannan mubaya’a aka kira Bai’atur-Ridwan.4 Sahabbai masu girma (radiyallahu anhum), sun riga sun zare takubbansu, ba sa iya zama a wurarensu, suna jiran wata ishara ta Manzo alaihis-salam. A wannan lokaci ƴan leƙen asirin Ƙuraishawa da suke leƙen sansanin Musulunci sun ga cewa mujahidai sun yi wa ƙaunataccen Annabinmu mubaya’a a kan su yi yaƙi a wannan tafarki har sai sun sha ruwan shahada, suna kuma shirye-shirye. Nan take suka je sansanin Ƙuraishawa, suka ba da labarin abin da ya faru. Shugabanmu Annabi, don kowane irin hali, yana barin masu tsaro da dare domin su kare Sahabbansa. A wani dare daga kwanakin da aka tsare Sayyidina Usman, wani tarin mushrikai hamsin ƙarƙashin jagorancin Mikraz suka kai hari domin su faɗa wa sojojin Musulunci a cikin barci. A wannan dare, Muhammadu ɗan Maslama da abokansa suke tsaro. Bayan ɗan gajeren faɗa suka kama kafiran da suka zo ƙam. Mikraz kaɗai ya iya gudu. Suka kawo fursunonin gaban Shugabanmu Manzon Allah. Aka ɗaure wasunsu, aka kuma yafe wa wasunsu. Mushrikai sun so su sake kai hari a dare na gaba, amma aka sake kama su. Shugabanmu Annabi ya yafe musu su ma, ya sake su.

Yarjejeniyar sulhu ta Hudaibiyya

Rundunar kafirai, da ta fahimci cewa rundunar Musulunci tana jira dare da rana a shirye don yaƙi, kuma za su iya kai hari a kowane lokaci, tsoro ya shiga zuciyarta. Da suka ga babu wata mafita sai yarjejeniya, suka zaɓi tawagar jakadu da gaggawa. Aka ce wa wannan tawaga da aka zaɓa ƙarƙashin shugabancin Suhail ɗan Amr: “Ku yi yarjejeniya da sharaɗin kada su shiga Makka a wannan shekara.”

Ƙaunataccen Annabinmu ya karɓi jakadun Ƙuraishawa. Buƙatar farko ta jakadun ita ce a saki mutanensu da aka ɗaure. Shugaban Talikai kuma ya ce: “Muddin ba ku saki Sahabbaina da kuka tsare a Makka ba, ba zan saki waɗannan mutanenku ba!” Suhail ya ce: “Gaskiya ka yi mana adalci da insafi ƙwarai”, ya sa aka saki Sayyidina Usman da aka tsare a Makka da kuma kusan Sahabbai goma da suka ɗaure a baya. Bayan haka aka saki mushrikan da aka kama aka ɗaure a lokacin harin.

Bayan doguwar tattaunawa, aka kai ga yarjejeniya. Lokacin rubuta ta ya zo. Aka zaɓi Sayyidina Aliyu a matsayin marubuci. Aka shirya takarda da tawada domin rubuta yarjejeniyar sulhu. Habibullah, wanda aka aiko rahama ga talikai, ya ce wa Sayyidina Aliyu: “Rubuta:

‘Bismillahir-rahmanir-rahim!’” Suhail nan take ya ƙi wannan ya ce: “Na rantse cewa ban san ma’anar kalmar ‘Rahman’ ba. Kada ka rubuta haka; rubuta ‘Bismika Allahumma’! In ba haka ba, ba zan kusanci sulhu ba!” Shugabanmu Annabi yana ganin hikimomi masu girma ƙwarai a cikin yin sulhun. Saboda haka ya ce: “‘Bismika Allahumma’ ma kyakkyawa ce”, ya umarci Sayyidina Aliyu da ya rubuta haka. Bayan an rubuta, da Shugabanmu Annabi ya ce: “Waɗannan su ne sharuɗɗan da Muhammadu Manzon Allah ya yi yarjejeniya da sulhu a kansu da Suhail ɗan Amr, ya kuma sa hannu domin ɓangarorin su cika sharuɗɗansu”, sai aka ga Suhail ya riƙe hannun Sayyidina Aliyu, ya juya ga Shugabanmu Annabi ya ce: “Mun rantse cewa, da mun karɓi cewa kai Manzon Allah ne, da ba mu saɓa maka ba, da ba mu hana ka ziyartar Ka’aba ba. Saboda haka, a maimakon ‘Manzon Allah’, rubuta ‘Muhammadu ɗan Abdullahi’!”

Shugabanmu Annabi ya karɓi wannan ma ya ce: “Wallahi ko da kun ƙaryata ni, ni babu shakka Manzon Allahu Ta’ala ne. Sa a rubuta sunana da sunan ubana ba ya kawar da annabcina. Ya Aliyu! Goge shi, rubuta ‘Muhammadu ɗan Abdullahi’.”

Babu ɗaya daga cikin Sahabbai masu girma da zuciyarsa ta yarda da goge kalmar “Manzon Allah”. A lokaci guda suka manta da kome, suka ce: “Ya Aliyu! Rubuta ‘Muhammadu Manzon Allah’; in ba haka ba, takobi ne kawai zai yanke tsakaninmu da waɗannan mushrikai!…” Shugabanmu Annabi ya ji daɗin wannan kishin Sahabbansa, amma ya yi musu ishara da hannuwansa masu albarka su yi shiru. Da ya umarci Sayyidina Aliyu da ya goge, sai ya nemi gafara yana cewa: “Raina ya zama fansarka, ya Manzon Allah! Hannuna ba ya iya goge wannan siffa taka mai albarka!…” Ƙaunataccen Annabinmu ya nemi ya nuna masa wurin. Da ya nuna, ya karɓa daga hannunsa, ya goge da yatsansa mai albarka, ya sa aka rubuta “ɗan Abdullahi”. Sannan aka fara rubuta sharuɗɗan: 1) Yarjejeniyar za ta ɗauki shekara goma; a cikin wannan lokaci ɓangarorin biyu ba za su yi yaƙi da juna ba.

“Babu ɗaya daga cikin waɗanda suka yi mubaya’a da gaske a ƙarƙashin bishiya da zai shiga Wuta” Hadisi mai daraja

  1. Musulmi ba za su ziyarci Ka’aba a wannan shekara ba. Sai dai za su iya ziyarta bayan shekara ɗaya. 3) Musulmin da suka zo ziyartar Ka’aba za su zauna kwana uku, ba za su riƙe wani makami tare da su ba ban da makamin matafiyi. 4) Yayin da Musulmi suke ɗawafin Ka’aba, mushrikan Makka za su fita daga Ka’aba, su ba su damar yin ɗawafi cikin ƴanci.

  1. Idan wani daga Ƙuraishawa ya musulunta, ya je Madina ba tare da izinin waliyyinsa (mai kula da shi) ba, za a mayar da shi; idan kuwa wani daga Musulmi ya koma ɓangaren Ƙuraishawa ya je Makka, ba za a mayar da shi ba. Da Sayyidina Umar ya tambaya game da wannan sharaɗi: “Ya Manzon Allah! Za ka karɓi wannan sharaɗi ma?”, sai ƙaunataccen Annabinmu ya ce yana murmushi: “Eh. Waɗanda za su tafi daga gare mu zuwa gare su, Allahu Ta’ala Ya nisanta su daga gare mu!”

  2. Idan wani daga Sahabbai ya zo Makka da niyyar yin hajji ko umra, ransa da dukiyarsa za su kasance cikin aminci.

  3. Idan wani daga mushrikai, yana zuwa Sham, Masar ko wani wuri, ya sauka a Madina, shi ma ransa da dukiyarsa za su kasance cikin aminci.

  4. Sauran ƙabilun Larabawa za su iya shiga ƙarƙashin kariyar ɓangaren da suka so, za su kasance da ƴancin haɗa kai da Musulmi ko da mushrikai.5

Lokacin sa hannu a yarjejeniyar ya zo. A wannan lokaci aka ga wani mutum yana zuwa ga rundunar Musulunci yana jan sarƙoƙin da ke ƙafafunsa. Ya matso, ya matso; ya yi ihu yana cewa: “Ku cece ni!…” Shugaban tawagar Ƙuraishawa, da ya ji wannan murya, nan take ya yi wuf ya tashi daga wurinsa. Ya ɗauki wani reshen itace mai ƙaya a hannunsa, ya fara bugunsa a kansa da fuskarsa. Shi kuwa, ya tattara dukkan ƙarfinsa, ya jefa kansa a gindin gwiwoyin Shugabanmu Manzon Allah masu albarka, ya roƙa yana cewa: “Ka cece ni, ya Manzon Allah!” Wannan Musulmi ne da ubansa ya ɗaure shi da sarƙa saboda ya sami ɗaukakar Musulunci a Makka. Kowace rana ana yi masa azaba mai tsanani, ana tilasta masa ya bauta wa gumaka. Ya yi amfani da tafiyar mushrikai zuwa Hudaibiyya, ya tsinke sarƙoƙinsa, ya fita daga Makka ba tare da kowa ya gan shi ba, ya jefa kansa cikin Musulmi. Wannan mutum mai albarka da ya sami shiriya shi ne Sayyidina Abu Jandal, ɗan Suhail, shugaban tawagar mushrikai. Suhail ya nuna wa Shugabanmu Annabi ɗansa Abu Jandal ya ce: “Bisa yarjejeniyar da muka rubuta yanzu-yanzu, wannan shi ne mutum na farko da za ka mayar mini!”

Shugabanmu Annabi da Sahabbai sun damu ƙwarai. Kowa yana jiran amsar da Shugabanmu Manzon Allah zai bayar cikin sha’awa. A gefe ɗaya yarjejeniyar sulhu, a ɗaya gefen kuma wani Sahabi da ke ƙarƙashin azaba… Shugaban Talikai ya ce wa Suhail: “Mu ba mu sa hannu a wannan yarjejeniyar sulhu ba tukuna!” Suhail ya nace yana cewa: “Ya Muhammadu! Mun rubuta mun gama sharuɗɗan yarjejeniyar kafin ɗana ya zo nan. Idan ba ka mayar mini da ɗana ba, ni ma ba zan taɓa sa hannu a ƙasan yarjejeniyar sulhu ba!” Ko da yake Shugabanmu Annabi ya ce: “Ka bar shi a wajen yarjejeniyar saboda ni”, mushrikai ba su karɓi wannan ba. Yayin da Suhail ɗan Amr yake jan ɗansa yana tafiya da shi, Abu Jandal yana kururuwa yana cewa: “Ya Manzon Allah! Ya ƴan’uwana Musulmi!… Ni da na sami ɗaukakar musulunta, na nemi tsari a wurinku, kuna miƙa ni ga mushrikai ne? Kuna ganin ya dace a yi mini azaba da ba a iya jurewa kowace rana? Ya Manzon Allah! Kuna mayar da ni ne domin su mayar da ni daga addinina?!…”

Jure wa wannan roƙo mai ɓata rai yana da wuya ƙwarai. Sahabbai, waɗanda zukatansu suka ji rauni, suka fara kuka. Idanu masu albarka na ƙaunataccen Annabinmu, tekun rahama, su ma sun cika da hawaye. Ya je wurin Suhail, ya roƙe shi yana cewa: “Kada ka yi haka! Ka yafe mini shi!” Amma Suhail ya amsa da cewa: “Ba zai yiwu ba, ba zan yafe shi ba!” Bisa haka ƙaunataccen Annabinmu ya kwantar wa Abu Jandal da hankali yana cewa: “Ya Abu Jandal! Ka ƙara ɗan haƙuri! Ka jure wa abin da ake yi maka! Ka nemi sakamakon waɗannan daga Allahu Ta’ala. Allahu Ta’ala lalle Zai ba ka, kai da Musulmi raunana marasa gata irinka, wani yalwa, wata mafita”, ya kuma ce: “Rashin cika alkawarin da muka ɗauka bai dace da mu ba.” Shi ma ya sanar da cewa zai yi haƙuri yana cewa: “To, ya Manzon Allah.”

Ko mushrikan da ke cikin tawagar ma ba su iya jure wa wannan al’amari mai ɓata rai ba, suka ce: “Ya Muhammadu! Mun ɗauki Abu Jandal ƙarƙashin kariyarmu saboda kai. Ba za mu bar Suhail ya yi masa azaba ba!”

Bayan haka Shugabanmu Manzon Allah da Sahabbai masu girma suka ɗan sami sauƙi. (Suhail ɗan Amr ya musulunta bayan Buɗewar Makka, ya zama daga cikin Sahabbai masu girma.) Aka rubuta yarjejeniyar sulhu kwafi biyu, ɓangarorin suka sa hannu. Mushrikai suka koma sansaninsu.6 Tawagar Ƙuraishawa tana cikin farin ciki ƙwarai saboda waɗannan sharuɗɗa, waɗanda suke kama da masu cutar da Musulmi. Akasin haka, wannan yarjejeniyar sulhu babbar nasara ce ga muminai, waɗannan sharuɗɗa kuma suna amfanin Musulmi ne. Kafin kome, sun amince cewa Musulmi daula ce. Idan wani mushriki daga Makka, yana zuwa Sham ko Masar domin kasuwanci ko wani abu, ya sauka a Madina, ransa da dukiyarsa za su kasance cikin aminci. Ta haka mushrikai za su ga rayuwar Musulmi daga kusa, za su yi mamakin adalcin Musulunci da kyawawan mu’amalolin Sahabbai da juna, za su so Musulunci. A ƙarshe za su musulunta, su shiga cikin sahun Sahabbai. Da wannan yarjejeniya da ya kamata ta ɗauki shekara goma, Musulmi za su ƙaru, su ƙara ƙarfi. Musulunci zai yaɗu ko’ina. Sai dai, saboda sharaɗin: “Idan wani daga Ƙuraishawa ya musulunta ya so ya nemi tsari a Madina, za a mayar da shi”, Shugabanmu Annabi ya damu, ya ce: “Allahu Ta’ala lalle Zai halitta musu wani yalwa, wata mafita.”… Yanzu babu sauran wani aiki da za a yi da mushrikai. Manzo Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) ya ce wa Sahabbai masu girma: “Ku tashi! Ku yanka dabbobin yankanku. Bayan kun aske kanku, ku fita daga harama.” Shugabanmu Annabi ya yanka dabbarsa kafin kowa. Sannan Sayyidina Khirash ɗan Umayya, wanzaminsa, ya aske shi. Sahabbai masu girma suka kakkamo waɗancan gashi masu albarka a sama kafin su faɗi ƙasa, suka ɓoye su domin neman albarka. Sahabbai ma suka yanka dabbobin yankansu, wasunsu suka aske gashin kansu, wasunsu suka rage.7

“Ya Abu Jandal! Ka ƙara ɗan haƙuri! Ka jure wa abin da ake yi maka! Ka nemi sakamakon waɗannan daga Allahu Ta’ala. Allahu Ta’ala lalle Zai ba ka, kai da Musulmi raunana marasa gata irinka, wani yalwa, wata mafita” Hadisi mai daraja

An zauna a Hudaibiyya kusan kwana ashirin. Shugabanmu Annabi, tare da abokansa, ya tashi domin komawa Madina. A hanya Allahu Ta’ala Ya yi wa Shugabanmu Annabi wahayin Suratul Fat’hi, Ya yi masa bushara cewa Zai cika ni’imarSa da taimakonSa. A kwanakin da Sarkin Halittu (sallallahu alaihi wa sallam) ya albarkaci Madina mai haske da zuwansa a matsayin mai nasara, Abu Basir, daga ƙabilar Saƙif ta Ƙuraishawa, ya sami ɗaukakar musulunta. Abu Basir, da ya fahimci cewa ba zai iya rayuwa a tsakanin mushrikai ba, ya zo Madina a ƙafa. Bisa abin da yarjejeniyar Hudaibiyya ta ɗora kuma, ya bar Madina, ya zauna a wurin da ake kira Is, a bakin tekun Bahar Maliya.8

Wurin nan yana kan hanyar kasuwanci da mushrikan Ƙuraishawa suke bi zuwa Sham. Bayan haka, waɗanda suka musulunta daga Ƙuraishawa suka fara barin Makka, suna zuwa Is, wurin Abu Basir, ba Madina ba. Na farkonsu shi ne Sayyidina Abu Jandal. Daga nan abin ya ci gaba. Suka zama mutum hamsin, ɗari, ɗari biyu, ɗari uku. Ayarin Ƙuraishawa, idan zai je Sham, dole ne ya wuce ta nan. Sayyidina Abu Basir da Musulmin da ke tare da shi suna kama mushrikan da suke wucewa ta nan, suna neman su musulunta. Suna yaƙi da waɗanda ba su musulunta ba, suna jefa su cikin hali mai wuya. Mushrikan Makka, da suka ga cewa hanyoyin kasuwancin Sham sun yanke yanzu, suka aika da tawaga Madina. Suka roƙa a ɗage sharaɗin yarjejeniyar sulhu ta Hudaibiyya: “Idan wani daga Ƙuraishawa ya musulunta ya je Madina ba tare da izinin waliyyinsa ba, za a mayar da shi!…” Shugabanmu Annabi, saboda jin ƙai, ya karɓi wannan buƙata tasu. Ta haka hanyoyin kasuwancin Sham na Ƙuraishawa suka buɗe. Musulmi kuma, a matsayin sakamakon haƙurinsu, suka zo Madina, wurin Shugabanmu Annabi.

YA MAFI KYAWUN KYAWAWA!

Ya mafi kyawun kyawawa, ka ƙone ni da ƙaunarka!
Idona ba ya ganin kome, hankalina kowane lokaci yana cikin tunaninka!
Kai sarkin “Ƙaba Ƙausaini” ne, ni kuwa bawa mai ɓata;
Yaya wannan ruɗaɗɗe zai iya cewa ya zama baƙonka?
Da kallo ɗaya na tausayi ka rayar da zukata matattu;
Na nemi tsari a rahamarka marar iyaka, na ƙwanƙwasa ƙofarka!
Kai maɓuɓɓugar alheri ne, tekun magunguna ne!
Ka yi mini falalar ɗigo ɗaya: na rasa magani ga ciwona!
Kowa yana zuwa Makka – Ka’aba, Safa da Marwa;
Ni kuwa saboda kai na ƙetare duwatsu da tuddai!
Jiya da dare, a mafarki, kaina ya taɓa sammai;
Na ɗauka bayin da ke ƙofarka suka taka ƙeyata!
Ya Sayyidina Jami, bulbulin masoyina!
Daga cikin waƙoƙinka na zaɓi wannan baiti na ɗauka:
“Kamar karnuka masu ƙaiƙayi, masu lanƙwasasshen harshe,
Ina begen ɗigo ɗaya kawai, na zo tekun kyautarka.”
Maulana Khalid Baghdadi (ƙuddisa sirruhu)

“Lalle Mu, Mun ba ka buɗewa bayyananniya” Fat’hi: 1

Wasiƙun kira na Shugabanmu Manzon Allah

Da rana ba za ta haskaka duniya ba,
da ba don zuwan wancan rai ba;
da ba za ta ba duniya haske ba,
da ba don lokacin haihuwarsa mai albarka ba.
Da ba za a gina da billur ba,
cikin farin ciki, fuskarsa mai kama da fure,
da nurin da yake haskakawa a zukata,
da bai zama jiki na mutum ba.
Eyyübî