Ƙaunataccen Annabina
Karanta a intanetAbubuwan ciki

YAƘIN BADAR

Wannan yaƙi ana kuma kiransa Badar na Biyu, Badrul-Ƙital da Badrul-Kubra. Nasarar da Sahabbai masu girma suka samu a rundunonin sariyya ta fara tsoratar da kafirai. Yanzu ayarinsu yana fita tafiya ƙungiya-ƙungiya, tare da sojoji a gefensu. A shekara ta biyu bayan Hijira, mushrikan Makka suka tara jari daga kowane iyali, suka aika da wani ayari na raƙuma dubu zuwa Dimashƙ. Jagoran ayarin Abu Sufyan ne, ɗaya daga cikin manyan mutanen Makka, wanda bai musulunta ba tukuna.1 An kuma naɗa masu gadi kusan arba’in domin tsaron ayarin… Bayan an sayar da kayan, da dukkan kuɗin za su sayi makamai, waɗanda za a yi amfani da su a yaƙi da Musulmi.

Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam), da ya ji cewa mushrikai sun aika babban ayari zuwa Dimashƙ don kasuwanci, ya ba wasu mutane ƴan kaɗan daga cikin Muhajirun aikin leƙen halinsu. Da suka isa wurin da ake kira Zul-Ushaira, suka gane cewa ayarin ya riga ya wuce, suka koma Madina. Idan aka ƙwace makamai da dukiyar kafirai daga hannunsu, ba za su iya cutar da Musulmi ba, kuma juriyarsu za ta karye. Saboda haka Shugabanmu Manzon Allah ya auna halin da ake ciki, ya fara shirye-shiryen yaƙi nan take.

Annabinmu ya bar Abdullahi ɗan Ummu Maktum domin ya yi wa mutane salla a madadinsa.2 Ya aika Sayyidina Ɗalha ɗan Ubaidullahi da Sa’id ɗan Zaid a matsayin masu leƙen asiri, domin su gano dawowar ayarin.3 Saboda matar Sayyidina Usman tana fama da rashin lafiya mai tsanani, ya umarce shi ya zauna a Madina. Sannan ya ba wasu mutane huɗu aiki. Ta haka masu aiki suka zama mutum takwas.

Wannan dama ba abar bari ce ba. Shugabanmu Annabi ya yi shiri nan take, ya ɗauki Sahabbai ɗari uku da biyar daga cikin Muhajirun da Ansar, ya nufi wurin Badar a ranar goma sha biyu ga watan Ramadan mai albarka. Tare da masu aiki, adadinsu ya kai mutum 313.4 Sittin da huɗu daga cikinsu Muhajirun ne.

Badar wuri ne da hanyoyin Makka, Madina da Sham suke haɗuwa.

Don fita wannan tafiya, matasa sababbin tasowa, har ma mata, suna roƙon Shugabanmu Annabi. Da Ummu Waraƙa ta zo wurin Shugabanmu Manzon Allah ta ce: “Uwata da ubana su zama fansarka, ya Manzon Allah! Idan ka yarda, ina son in tafi tare da ku. Zan ɗaure raunukan waɗanda suka ji rauni, in yi wa marasa lafiya hidima. Ko Allahu Ta’ala Zai ba ni ma rabon shahada!”, sai Habibi Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) ya ce: “Ke zauna a gidanki, ki karanta Alƙur’ani mai girma. Babu shakka, Allahu Ta’ala Zai ba ki rabon shahada.”

“Ke (Ummu Waraƙa) zauna a gidanki, ki karanta Alƙur’ani mai girma. Babu shakka, Allahu Ta’ala Zai ba ki rabon shahada” Hadisi mai daraja

Hanyar tafiyar Yaƙin Badar

Sa’ad ɗan Abu Waƙƙas ya ba da labari: “Lokacin da Shugabanmu Manzon Allah ya so ya mayar da yaran da suke son zuwa yaƙi tare da mu, na ga ƙanena Umair yana ƙoƙarin ɓuya a wani gefe, kada a gan shi. A lokacin yana da shekara goma sha shida. Na ce: ‘Me ya same ka, da kake ɓuya haka?’ Ya ce: ‘Ina tsoron Shugabanmu Manzon Allah ya ɗauke ni ma ƙarami, ya mayar da ni! Alhali ina son in shiga yaƙi, Allahu Ta’ala Ya ba ni rabon shahada.’ A lokacin, da aka sanar wa Shugabanmu Manzon Allah game da shi, ya ce wa ƙanena: ‘Kai koma.’ Sai ƙanena Umair ya fara kuka. Tekun rahama, Habibi Mafi Daraja, bai jure wa hawayensa ba, ya ba shi izini. Takobin ƙanena kuwa, da yake shi da kansa bai iya ɗaurawa ba, ni na ɗaura masa a kugu.”5 Tutar ƙaunataccen Annabinmu, Shugaban Talikai, Mus’ab ɗan Umair, Sa’ad ɗan Mu’az da Sayyidina Aliyu ne suka ɗauka.6 A wurin Sahabbai masu girma akwai dawakai uku kawai da raƙuma saba’in. Ɗaya daga cikin dawakan na Miƙdad ne, ɗaya na Zubair, ɗaya kuma na Marsad ɗan Abu Marsad. Mutum biyu ko uku suna hawan raƙumi ɗaya bi da bi. Shugabanmu Manzon Allah yana hawa bi da bi tare da Sayyidina Aliyu, Abu Lubaba da Marsad ɗan Abu Marsad. Amma dukkansu suna roƙon Manzo alaihis-salam kada ya yi tafiya a ƙafa, ya ci gaba da zama a kan raƙumi: “Rayukanmu su zama fansarka, ya Manzon Allah! Kada ka sauka daga raƙumi. Mu za mu yi tafiya a madadin ɗaukakarka.” Amma Sarkin Halittu bai ɗauki kansa dabam da su ba, ya ce: “Kamar yadda ba ku fi ni ƙarfi a tafiya ba, ni ma ban fi ku wadata da rashin buƙata ga lada da sakamako ba.” Manzo Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) da Sahabbansa masu ɗaukaka suna tafiya a hamada, a cikin zafi mai ƙuna. Ban da haka, suna azumi. Sahabbai masu girma, domin yaɗa Musulunci, suna jure wa wahalhalu masu yawa, suna bin Shugabanmu Annabi da ƙauna da shauƙi. Domin a ƙarshe akwai yardar Allahu Ta’ala da ta ManzonSa, akwai shahada da Aljanna, waɗanda suke marmari ƙwarai… Ƙaunataccen Annabinmu ya dubi halin Sahabbansa, ya yi addu’a: “Ya Allah! Su masu tafiya a ƙafa ne. Ka ba su abin hawa! Ya Allah! Su tsirara ne, ba su da sutura. Ka tufatar da su! Ya Allah! Su mayunwata ne, Ka ƙosar da su. Talakawa ne, Ka wadata su da falalarKa da karamcinKa!”

Lokacin da Shugabanmu Annabi da rundunarsa mai albarka suke tafiya zuwa Badar a cikin wannan zafi mai tsanani, ayarin mushrikai da yake zuwa daga Dimashƙ ma ya kusanci Badar. Sahabbai biyu da Shugabanmu Annabi ya aika domin su sami labarin ayarin suka gano cewa ayarin zai iya isa Badar cikin kwana ɗaya ko biyu, suka koma da sauri. Lokacin da mutanen ayarin suka zo ƙauyen da waɗannan suka sami labari, suka tambayi mutanen ƙauyen: “Kuna da labarin ƴan leƙen asirin Musulmi?” Suka ce: “Ba mu sani ba. Amma wasu mutum biyu sun zo, sun zauna a nan kaɗan, sannan suka tashi suka tafi.”

Abu Sufyan, da ya tafi wurin da aka siffanta masa ya bincika, ya murƙushe kashin raƙumi da yake ƙasa, ya ga ƙwayoyin abinci a cikinsa, ya ce: “Waɗannan abincin dabbobi ne na Madina; a ganina, mutanen nan biyu ƴan leƙen asirin Muhammadu (alaihis-salam) ne.” Da yake zaton Musulmi suna kusa ƙwarai, babban tsoro ya kama shi. Saboda damuwa a kan ƙarshen ayarin, ya yanke shawarar tafiya Makka da sauri ta bakin Bahar Maliya, yana tafiya dare da rana, ba tare da ɓata lokaci ba. Ban da haka, ya aika da wani mutum mai suna Damdam ɗan Amr Ghifari zuwa Makka a matsayin manzo, domin ya sanar da halin da ake ciki.7

“Ya Allah! Su (Sahabbaina) masu tafiya a ƙafa ne. Ka ba su abin hawa! Ya Allah! Su tsirara ne, ba su da sutura. Ka tufatar da su! Ya Allah! Su mayunwata ne, Ka ƙosar da su. Talakawa ne, Ka wadata su da falalarKa da karamcinKa!” Hadisi mai daraja

Da wannan mutum ya zo Makka, ya yage rigarsa ta gaba da ta baya. Ya juyar da sirdin raƙuminsa. A cikin wani hali na ban mamaki ya fara ihu da kururuwa: “Ku taimaka! Taimako!… Ya ku Ƙuraishawa! Ku yi gaggawa!… Muhammadu da Sahabbansa sun kai hari ayarinku, dukiyoyinku da suke wurin Abu Sufyan. Idan kun riska, za ku iya ceto ayarinku!…”

Mutanen Makka, da suka ji haka, suka taru nan take, suka yi shirinsu. Suka tara mahayan raƙuma ɗari bakwai, mahayan dawakai ɗari, da masu tafiya a ƙafa ɗari da hamsin. Da suka ce wa Abu Lahab: “Kai ma ka shigo!”, saboda tsoro ya yi uzurin rashin lafiya. Ya aika As ɗan Hisham a madadinsa. Wani mushriki mai suna Umayya ɗan Khalaf yana shirin yaƙi da sanyin jiki ƙwarai. Domin ya ji Shugabanmu Annabi ya ce: “Sahabbaina za su kashe Umayya.” Da yake ya san cewa mai faɗar wannan magana bai taɓa kauce wa gaskiya ba, Umayya yana tsoro. Saboda haka ya yi uzurin tsufa da ƙiba mai yawa a kan matsin Abu Jahal. Amma da Abu Jahal ya zarge shi da tsoro, ya tilasta ya tafi.

Rundunar mushrikai mutum dubu ce. Dukkansu sun sa sulken ƙarfe. Tare da su akwai mata masu daɗin murya. Ba su manta da ɗaukar kayan kiɗa da giya ba. Suna zaton da irin wannan runduna mai ƙarfi, ba ma mutum ɗari uku ba, har rundunar mutum dubu za su ci ta a ɗan lokaci. Tun kafin su fita hanya, akwai har waɗanda suke lissafin waɗanda za su kashe da ganimar da za su samu. Amma babban burin dukkansu shi ne a kawar da Musulunci. Wannan tarin mushrikai masu kangara ya kama hanya da kiɗan matan da waƙoƙinsu.

A wannan lokaci Abu Sufyan ya yi nisa da Badar, ya ci hanya mai yawa zuwa Makka. Da ya tabbata haɗari ya wuce, ya aika mutuminsa mai suna Ƙais ɗan Imri’il-Ƙais zuwa Ƙuraishawa, ya ce: “Ya jama’ar Ƙuraishawa! Kun fita daga Makka ne domin ku kare ayarinku, mutanenku da dukiyoyinku. Mun kuɓuta daga haɗari. Yanzu ku koma!…” Ban da haka, ya ba da shawara: “Ku nisanci zuwa Madina domin yaƙar Musulmi!”

Lokacin da Ƙais ya kawo wa rundunar mushrikai wannan labari, Abu Jahal ya ce: “Ina rantsuwa, za mu je Badar, mu yi shagali kwana uku da dare uku, mu yanka raƙuma, mu sha giya. Ƙabilun da suke kewaye za su kalle mu, su yi kwaɗayin halinmu, su ga ba mu tsoron kowa. Bayan haka babu wanda zai sami ƙarfin halin kawo mana hari saboda girmanmu. Ya rundunar Ƙuraishawa wadda ba a cinta! Gaba!…” Ƙais ya ga Abu Jahal ba ya cikin halin jin magana, ya koma ya sanar wa Abu Sufyan halin da ake ciki. Abu Sufyan, wanda yake mutum mai hangen nesa, mai hattara, bai iya daure ba, ya ce: “Kaito! Ƙuraishawa sun halaka!… Wannan shirin Amr ɗan Hisham (Abu Jahal) ne. Lalle ya yi wannan aiki ne saboda kwaɗayin zama shugaban mutane. Alhali irin wannan kangara kullum babban tawaya ce da rashin alheri. Idan Musulmi suka gamu da su, kaiton Ƙuraishawa!…”

Abu Sufyan ya isar da ayarin Makka da sauri, ya riski rundunar. A wannan lokaci Jagoran Halittu (sallallahu alaihi wa sallam) yana kusantar Badar tare da Sahabbansa. A wani lokaci ya ga Khubaib ɗan Yasaf da Ƙais ɗan Muharris, daga cikin mushrikan Madina, a cikin rundunar Musulmi. Duk da Khubaib yana da kwalkwalin ƙarfe a kansa, ya gane shi, ya ce wa Sayyidina Sa’ad ɗan Mu’az: “Wannan ba Khubaib ba ne?” Ya ce: “Eh, ya Manzon Allah!” Khubaib jarumi ne mai ƙarfi, wanda ya san fasahar yaƙi. Ya zo wurin Shugabanmu Manzon Allah tare da Ƙais. Annabinmu ya tambaye su: “Don me kuke tafiya tare da mu?” Suka ce: “Kai ɗan ƴar’uwarmu ne kuma maƙwabcinmu. Mu ma muna tafiya tare da mutanenmu ne domin mu tara ganima!” Da Shugabanmu ya tambayi Khubaib: “Ka yi imani da Allahu Ta’ala da ManzonSa?”, ya ce: “A’a.” Manzo alaihis-salam ya ce: “To, ka koma! Wanda ba ya cikin addininmu ba zai iya kasancewa tare da mu ba!” Khubaib ya ce: “Kowa ya san ƙarfin zuciyata, jarumtata, da cewa ni jarumi ne mai buɗe raunuka a ƙirjin maƙiya. Saboda ganima zan yi yaƙi a gefenka da maƙiyinka.” Shugabanmu Annabi bai karɓi taimakonsa ba.

Bayan an yi tafiya kaɗan, Khubaib ya maimaita buƙatarsa, amma Annabinmu ya sanar cewa ba za a karɓi buƙatarsa ba sai ya musulunta. Da suka isa wurin da ake kira Rauha, Khubaib ya zo wurin Shugabanmu Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya ce: “Ya Manzon Allah! Na gaskata, na yi imani cewa Allahu Ta’ala Shi ne Ubangijin talikai, kuma kai annabi ne.” Sai Jagoran Halittu ya yi farin ciki ƙwarai. Ƙais ma, bayan ya koma Madina, ya sami darajar imani (radiyallahu anhu).

Lokacin da rundunar Musulmi ta isa kwarin Safra, ta sami labarin cewa mutanen Makka sun kafa runduna, suna tafiya zuwa Badar domin su ceto ayarinsu. Shugabanmu Annabi ya tara Sahabbansa, ya yi shawara da su a kan wannan al’amari. Domin Musulmin Madina, lokacin da suka yi wa Shugabanmu Manzon Allah mubaya’a a Aƙaba, sun yi alkawari: “Ya Manzon Allah! Ka zo birninmu. A can za mu kare ka daga maƙiyinka, ko da ta hanyar rayukanmu ne, mu kuma bi ka.” Alhali yanzu sun fita daga Madina. A gabansu kuwa akwai babbar rundunar maƙiya da ta ninka su sau da yawa a adadi, makamai da dukiya.

Da Shugabanmu Manzon Allah ya tambayi Sahabbansa ra’ayinsu, daga cikin Muhajirun Abubakar as-Siddiƙ da Umar al-Faruƙ suka tashi ɗaya bayan ɗaya, suka bayyana cewa ya zama dole a yaƙi rundunar maƙiya. Haka nan daga cikin Muhajirun Miƙdad ɗan Aswad ya tashi ya ce: “Ya Manzon Allah! Duk abin da umarnin Allahu Ta’ala yake, ka zartar da shi. Ka tafi da umarninSa. Muna tare da kai a kowane lokaci, ba za mu rabu da kai ko na ɗan lokaci ba. Ba za mu faɗi magana kamar wadda Bani Isra’ila suka ce wa Musa alaihis-salam ba: ‘Ya Musa! Matuƙar jama’ar jabbarai, azzalumai, suna wannan yanki, ba za mu je can ba, ba kuma za mu shiga wannan gari ba har abada. Yanzu kai da Ubangijinka ku tafi tare, ku biyu ku yaƙe su. Mu za mu zauna a nan…’8 Za mu sadaukar da rayukanmu da kawunanmu a kan tafarkin Allahu Ta’ala da ManzonSa. Muna rantsuwa da Allahu Ta’ala, wanda Ya aiko ka annabi na gaskiya: ko da ka aike mu Habasha da take ƙetaren teku, za mu tafi. Ba za mu taɓa saɓa maka ba ko kaɗan. Muna shirye mu cika kowace buƙatarka. Uwata da ubana, raina su zama fansarka, ya Manzon Allah!…”

“Wanda ba ya cikin addininmu ba zai iya kasancewa tare da mu ba!” Hadisi mai daraja

Yaƙin Badar

Wannan maganar Miƙdad ta faranta wa ƙaunataccen Annabinmu rai ƙwarai, ya yi masa addu’o’in alheri.9

A nan ra’ayin Musulmin Madina yana da muhimmanci ƙwarai. Domin sun fi yawa a adadi, sun kuma yi alkawarin kare Manzon Allah a Madina. Ba su da alkawarin yaƙi a wajen Madina. Da aka fahimci wannan tunani, daga cikin Ansar Sa’ad ɗan Mu’az ya miƙe tsaye ya ce: “Ya Manzon Allah! Idan ka yarda, bari in yi magana a madadin Ansar.” Da aka ba da izini, ya ce: “Ya Manzon Allah! Mun yi imani da kai, mun tabbatar da annabtarka. Duk abin da ka zo da shi gaskiya ne, daidai ne. A kan wannan mun yi maka alkawari ƙaƙƙarfa, mun yi rantsuwa, cewa za mu ji, mu yi ɗa’a. Ba za mu taɓa janyewa daga wannan maganar tamu ba; duk inda ka je, muna ƙarƙashin umarninka. Muna ɗora umarninka a kan kawunanmu. Za mu sadaukar da rayukanmu da kawunanmu a kan tafarkinka. Muna rantsuwa da Allahu Ta’ala, wanda Ya aiko ka annabi na gaskiya: idan ka nutsa cikin teku, mu ma za mu nutsa a bayanka. Babu ɗayanmu da zai yi ja da baya ko taki ɗaya. Duk abin da yake cikin zuciyarka mai albarka, ka umarta, za mu zartar. Dukiyarmu ma, tare da rayukanmu, ta zama fansarka. Ba za mu taɓa juya wa maƙiya baya ba. Masu haƙuri ne mu a yaƙi. Fatanmu shi ne mu faranta maka rai, mu sami yardarka. Rahamar Allahu Ta’ala ta tabbata a gare ka…” Sahabbai masu girma da suka saurari waɗannan kalmomi suka motsu ƙwarai. Dukkansu suka bayyana cewa sun goyi bayan waɗannan kalmomi da zuciya ɗaya. Shugabanmu Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya gamsu ƙwarai, ya yi wa Sayyidina Sa’ad da Sahabbansa addu’a. Yanzu dukkan shakku sun ɓace. Ko da maƙiya sun yi yawa, sun yi ƙarfi nawa, Sahabbai masu ɗaukaka za su bi ƙaunataccen Annabinmu zuwa shahada ba tare da ƙiftawar ido ba, su sami yardar Allahu Ta’ala da ta ManzonSa. Matuƙar Shugaban Halittu yana kansu, babu wurin da ba za a je ba… Abin Alfaharin Talikai, da ya ga biyayyar Sahabbansa a gare shi da kuma kwazonsu, ya ba su bushara: “Ku zo, ku ci gaba! Ku yi farin ciki da falalar Allahu Ta’ala. Wallahi, yanzu ina ganinsu, kamar ina kallon wuraren da jama’ar Ƙuraishawa za su faɗi a kashe a filin yaƙi!” Bayan wannan bushara, Sahabbai masu girma suka bi Shugabanmu Manzon Allah da ƙauna.

Zuwan mala’iku domin taimako

Lokacin da suka isa kewayen Badar, daren Juma’a ne. Ƙaunataccen Annabinmu ya ce wa Sahabbansa: “Ina fatan za ku iya samun wasu bayanai a bakin rijiyar da take gefen wannan ƙaramin tudu.” Ya aika Zakin Allahu Ta’ala, Sayyidina Aliyu, Sa’ad ɗan Abu Waƙƙas, Zubair ɗan Awwam da wasu Sahabbansa zuwa can. Sayyidina Aliyu da abokansa suka tafi bakin rijiyar nan take. A can suka ga masu kiwon raƙuman Ƙuraishawa da masu ɗebo musu ruwa. Da suka ga Musulmi, suka gudu. Amma an kama biyu daga cikinsu. Ɗaya daga cikinsu Ashlam ne, bawan ƴaƴan Hajjaj, ɗayan kuma Arid Abu Yasar, bawan ƴaƴan As ɗan Sa’id.

Da aka kawo su wurin Shugabanmu Annabi, Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya tambaye su: “Ina Ƙuraishawa suke?” Suka amsa: “Sun sauka a bayan wannan tudun yashi da ake gani.” Shugabanmu ya tambaya: “Ƙuraishawa mutum nawa ne?” Suka ce: “Ba mu sani ba.” Tambayar “Raƙuma nawa suke yankawa a rana?” kuwa, suka amsa: “Wata rana tara, wata rana goma.” Sai Shugabanmu Annabi ya ce: “Ba su kai dubu ba, sun fi ɗari tara.” Ya sake tambaya: “Su wane ne daga cikin manyan Ƙuraishawa suke nan?” Da suka ce: “Utba, Shaiba, Haris ɗan Amr, Abul-Bukhtari, Hakim ɗan Hizam, Abu Jahal, Umayya ɗan Khalaf…”, Shugabanmu Manzon Allah ya juya ga Sahabbansa ya ce: “Mutanen Makka sun sadaukar muku da ƙwayoyin idanunsu.” Sannan da ya tambayi waɗannan mutane biyu: “Akwai wanda ya koma daga cikin Ƙuraishawa a lokacin zuwa?”, suka amsa: “Eh. Daga Banu Zuhra, Akhnas ɗan Abu Shariƙ ya koma.” Da Shugabanmu ya ce: “Shi, ko da yake ba ya kan hanya madaidaiciya, bai san Lahira, Allahu Ta’ala da Littafi ba, ya nuna wa Banu Zuhra hanya madaidaiciya… Akwai wani wanda ya koma ban da su?”, ya sami amsar: “Ƴaƴan Adiyy ɗan Ka’ab sun koma.”10

“Ya Manzon Allah! Duk abin da umarnin Allahu Ta’ala yake, ka zartar da shi. Ka tafi da umarninSa. Muna tare da kai a kowane lokaci, ba za mu rabu da kai ko na ɗan lokaci ba” Miƙdad ɗan Aswad (radiyallahu anhu)

Shugabanmu Annabi ya aika Sayyidina Umar zuwa ga Ƙuraishawa da tayin yarjejeniya, domin ya gargaɗe su a karo na ƙarshe. Umar ɗan Khaɗɗab ya ce musu: “Ya ku mutane masu taurin kai! Manzo alaihis-salam yana cewa: ‘Kowa ya bar wannan al’amari, ya koma lafiya. Domin yaƙar waninku ya fi yaƙar ku karɓuwa a wurina!…’”

A kan wannan tayi, Hakim ɗan Hizam, daga cikin mushrikan Ƙuraishawa, ya fito gaba ya ce: “Ya jama’ar Ƙuraishawa! Muhammadu ya yi muku adalci ƙwarai. Ku karɓi abin da yake so nan take. Idan ba ku yi abin da ya faɗa ba, ina rantsuwa, bayan haka ba zai ƙara yi muku adalci ba ko kaɗan!…” Abu Jahal, saboda fushi da wannan maganar Hakim, ya ce: “Ba za mu taɓa karɓar wannan ba, ba kuma za mu koma ba sai mun ɗauki fansa a kan Musulmi. Don kada wani ya ƙara kai hari ayarinmu”, ya rufe hanyoyin sulhu. Sayyidina Umar ya koma.

A wannan dare Shugabanmu Annabi da Sahabbansa masu ɗaukaka suka zo Badar kafin mushrikai, suka sauka a wani wuri kusa da rijiyoyi. Shugabanmu Annabi ya yi shawara da Sahabbansa, ya tambayi ra’ayinsu a kan inda ya kamata a kafa sansani. Daga cikinsu Hubab ɗan Munzir, wanda a lokacin yana da shekara talatin da uku kawai, ya tashi ya nemi izinin magana. Da aka yarda, ya tambaya: “Ya Manzon Allah! Shin wannan wuri ne da Allahu Ta’ala Ya umarce ka da a kafa sansani a nan, wanda dole ne a zauna a cikinsa? Ko kuwa an zaɓe shi ne bisa ra’ayinka da kuma a matsayin dabarar yaƙi?” Shugabanmu Annabi ya ce: “A’a! An zaɓi wannan wuri ne a matsayin dabarar yaƙi.”

Sai Sayyidina Hubab ya ce: “Uwata da ubana, raina su zama fansarka, ya Manzon Allah!

Mu mutanen yaƙi ne. Mun kuma san waɗannan wurare da kyau. Ga rijiyar da take kusa da wurin da Ƙuraishawa za su sauka, tana da ruwa mai daɗi kuma mai yawa. Idan ka yarda, mu sauka a can. Mu rufe dukkan rijiyoyin da suke kewaye. Sannan mu gina tafki, mu cika shi da ruwa. Lokacin da muke yaƙi da maƙiya, duk lokacin da muka ji ƙishirwa, mu zo mu sha ruwa daga tafkinmu. Maƙiya kuwa ba za su sami ruwa ba, su wahala.”11 A lokacin Jibrilu alaihis-salam ya kawo wahayin da yake sanar da cewa wannan ra’ayi daidai ne. Shugabanmu Annabi ya ce: “Ya Hubab! Ra’ayin da ya dace shi ne wanda ka nuna”, ya miƙe tsaye. Duka tare suka zo bakin rijiyar da aka ambata. Suka rufe dukkan rijiyoyi ban da wadda take da ruwa mai daɗi, suka gina babban tafki. Suka cika shi da ruwa, suka sa kwanoni don sha.

A lokacin Sayyidina Sa’ad ɗan Mu’az ya zo wurin Shugabanmu Annabi ya ba da shawara: “Ya Manzon Allah! Mu gina maka wata bukka ta rassan dabino, da za ka zauna a ciki?” Abin Alfaharin Talikai ya ji daɗin wannan ra’ayi na Sa’ad, ya yi masa addu’a. Nan take aka gina bukka. Sarkin Annabawa ya zagaya filin yaƙi tare da Sahabbansa masu daraja, ya duba shi. Lokaci-lokaci yakan tsaya, yana nuna wuraren da za a kashe mushrikan Ƙuraishawa ɗaya-ɗaya da hannuwansa masu albarka, yana cewa: “In sha Allahu, gobe da safe wurin da wane zai faɗi a kashe shi ne nan! In sha Allahu, gobe da safe wurin da wane zai faɗi a kashe shi ne nan! Ga nan! Nan!…”

Daga baya Sayyidina Umar ya ba da labari: “Na ga kowanensu an kashe shi daidai a kan wurin da Manzo Mafi Daraja ya sa hannunsa mai albarka. Ba ɗaya daga cikinsu da ya kasance ko kaɗan a gaba ko a baya.”

Shugaban Talikai (sallallahu alaihi wa sallam) ya raba Sahabbai masu girma gida uku. Ya ba Mus’ab ɗan Umair tutar Muhajirun, Sa’ad ɗan Mu’az ta ƙabilar Aus, Hubab ɗan Munzir kuma ta ƙabilar Khazraj. Kowanensu ya taru ƙarƙashin tutarsa.12 Shugabanmu ya tsara rundunar sahu-sahu, ya daidaita ta.

Lokacin da yake tsara rundunar, ya taɓa ƙirjin Sawad ɗan Ghaziyya, wanda ya fito gaban sahu, da sandar da take hannunsa mai albarka, ya ce: “Ka daidaita, ya Sawad!” Sawad ya ce: “Ya Manzon Allah! Sandar da take hannunka ta yi mini ciwo. Saboda Allahu Ta’ala, wanda Ya aiko ka da addini na gaskiya, Littafi da adalci, ni ma ina son in taɓa ka da sanda haka.” Dukkan Sahabbai masu girma suka yi mamakin wannan maganarsa. Shin ana iya neman ƙisasi (ramuwa) daga Shugaban Halittu? Ana iya yin irin wannan abu? Amma Shugabanmu Manzon Allah ya buɗe gaban rigarsa mai albarka, ya ce: “Zo, ka ɗauki ƙisasi, ka ɗauki haƙƙinka.” Sai Sayyidina Sawad ya sumbaci ƙirji mai albarka na Habibi Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) da babban farin ciki da ƙauna.

Lokacin da kowa yake jiran ƙisasi, da suka ga abin da ya faru, ƴan’uwansa a addini suka yi kwaɗayin halin Sawad. Da ƙaunataccen Annabinmu ya tambaya: “Don me ka yi haka?”, Sawad ya ce: “Uwata da ubana, raina su zama fansarka, ya Manzon Allah! A yau ina ganin ajalina ya zo da umarnin Allahu Ta’ala, kuma ina tsoron rabuwa da kai. Saboda haka, a cikin waɗannan mintuna na ƙarshe a tsakaninmu, na so leɓunana su taɓa jikinka mai albarka. Na so in sanya wannan ya zama dalilin cetonka gare ni a Ranar Ƙiyama, ta haka in kuɓuta daga azaba.” Shugabanmu Annabi ma ya motsu ƙwarai da wannan ƙaunarsa, ya yi wa Sayyidina Sawad addu’a.

Jarumin mujahidi Zubair ɗan Awwam ne zai jagoranci ɓangaren dama na rundunar Musulmi mai albarka, Miƙdad ɗan Aswad kuma ɓangaren hagu.13

Shugabanmu Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya so ya yi shawara da Sahabbansa masu daraja a kan yadda za a fara yaƙi, ya tambaya: “Yaya kuke yaƙi?” Asim ɗan Sabit ya tashi, bakansa da kibiyarsa a hannunsa, ya bayyana ra’ayinsa: “Ya Manzon Allah! Lokacin da Ƙuraishawa suka kusance mu kusan mita ɗari, mu yi musu ruwan kibiya. Sannan da suka zo nisan da hannu yake iya jefa dutse, mu jefe su da duwatsu. Da suka kusance har mashi yana iya kaiwa, mu yi faɗa da masunmu har su karye. Sannan mu zare takubbanmu mu yi faɗa!” Wannan dabara ta yi wa Shugabanmu Annabi daɗi. Ya ba Sahabbansa wannan umarni: “Kada ku bar sahunku ku rabu. Ku tsaya kyam a wurarenku ba tare da motsawa ba. Kada ku fara yaƙi sai na ba da umarni. Kada ku ɓatar da kibiyoyinku kafin maƙiya su kusance ku. Lokacin da maƙiya suka buɗe garkuwarsu, ku harba kibiyarku. Lokacin da maƙiya suka kusanto sosai, ku jefa duwatsu da hannunku. Da suka kusanto, ku yi amfani da masunku. Lokacin da aka haɗu da maƙiya ƙirji da ƙirji kuma, ku yi faɗa da takubbanku…”

“In sha Allahu, gobe da safe wurin da wane zai faɗi a kashe shi ne nan! In sha Allahu, gobe da safe wurin da wane zai faɗi a kashe shi ne nan! Ga nan! Nan!…” Hadisi mai daraja

Sannan aka sa masu gadi, aka ba Sahabbai masu girma hutu. Bisa hikimar Allahu Ta’ala, suka shiga wani barci mai zurfi, har ba sa iya ɗaga fatar idanunsu. Da Shugabanmu Annabi ya shiga bukkar da aka gina da rassan dabino, Sayyidina Abubakar, sannan Sa’ad ɗan Mu’az, suka zare takubbansu, suka yi gadi a bakin ƙofar bukkar. Ƙaunataccen Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) ya ɗaga hannuwansa masu albarka, ya fara roƙon Allahu Ta’ala cikin babban baƙin ciki: “Ya Ubangijina! Idan Ka halaka wannan ƙaramar jama’a, to ba za a ƙara bauta maKa a bayan ƙasa ba…” Wannan addu’a mai tausayi ta ci gaba har asuba.

Wurin da rundunar Musulmi mai albarka ta kafa sansani ƙasar yashi ce. Saboda haka tafiya tana da wuya, ƙafafu suna nutsewa cikin yashi. Da falalar Allahu Ta’ala da albarkar addu’ar Shugabanmu Manzon Allah, a daren nan ruwan sama ya fara zuba, yana ƙara ƙarfi; ruwa ya gudana har rafuka suka kusa cika su zubar. Aka cika kwanonin ruwa, ƙasa kuwa ta tauri har ƙafafu ba sa nutsewa.

Mushrikai kuwa suka tsinci kansu cikin taɓo da rigyawa.

Bayan alfijir, Shugabanmu Manzon Allah ya tada Sahabbansa zuwa salla.

Bayan ya yi sallar asuba da jama’a, ya yi musu magana a kan falalar yaƙar maƙiya da ta shahada, ya ƙarfafa su ga yaƙi. Ya ce: “Lalle Allahu Ta’ala Yana umarni da abin da yake gaskiya kuma daidai. Ba Ya karɓar aikin kowa wanda ba a yi shi saboda yardar Allahu Ta’ala ba… Ku yi ƙoƙarin zartar da umarnin Ubangijinmu, wanda da shi Ya yi muku alkawarin rahamarSa da gafararSa a waɗannan wurare, ku ci jarrabawa! Domin alkawarinSa gaskiya ne, maganarSa gaskiya ce, horonSa kuma mai tsanani ne. Ni da ku, muna dogara ga Allahu Ta’ala, Hayyu kuma Ƙayyum. Mun nemi mafaka gare Shi, mun riƙe Shi, mun jingina gare Shi. Makoma ta ƙarshe ma gare Shi take. Allahu Ta’ala Ya gafarta mini da dukkan Musulmi!…”

Ranar Juma’a, goma sha bakwai ga watan Ramadan mai albarka, rana ta fito. Bayan ɗan lokaci yaƙi mafi tsanani, mafi rashin daidaito, mafi muhimmanci kuma mafi girma a tarihi zai fara…

A gefe ɗaya Abin Alfaharin Talikai (sallallahu alaihi wa sallam) da ƙaramar jama’ar Sahabbansa masu daraja, waɗanda ba sa jin nauyin sadaukar da rayukansu ko gwargwadon zarra; a ɗaya gefen kuwa akwai tarin kafirai masu kangara, masu ƙetare iyaka, waɗanda suka taru domin su shaƙe Musulunci tun yana jariri, su halaka annabin da ya sami darajar zama habibin Allahu Ta’ala. Abin baƙin ciki, a cikinsu akwai har da dangin Manzo Mafi Daraja. Su ma sun zo Badar ne domin su yaƙi ƙaunataccen ɗan’uwansu.

Shugabanmu Annabi ya sake duba tsarin rundunarsa, ya maimaita umarnin da ya bayar. A lokacin mushrikan Ƙuraishawa suka fito daga sansaninsu, suka fara kwararowa zuwa kwarin Badar. Mafi yawansu sun sa sulke. Cikin babban girman kai da alfahari suka kai wa rundunar Musulmi hari. Da Shugabanmu Manzon Allah ya ga wannan halin mushrikai, ya shiga bukka tare da Sayyidina Abubakar, ya ɗaga hannuwansa masu albarka, ya fara roƙon Allah Maɗaukakin Sarki: “Ya Ubangijina! Ga mushrikan Ƙuraishawa suna zuwa da dukkan girman kansu da alfaharinsu!… Suna ƙalubalantarKa, suna ƙaryata AnnabinKa. Ya Allah! Ina roƙonKa Ka cika alkawarin taimako da nasara da Ka yi mini!… Ya Allah! Idan Kana nufin halakar wannan ƙaramar jama’ar Musulmi, bayan haka ba za a sami mai bauta maKa ba!…”

Haka yana roƙon Allahu Ta’ala ba fasawa, yana neman taimako akai-akai. Wannan roƙo na Shugabanmu Annabi, mai tausayi ƙwarai, mai tsaga zuciya, ya ci gaba har ya manta da kansa, har mayafinsa (rida) ya faɗi daga kafaɗarsa mai albarka. Sayyidina Abubakar, wanda bai jure wa wannan roƙo mai raɗaɗi ba, ya ɗaga mayafin mai albarka daga ƙasa da babban girmamawa, ya ɗora shi a kafaɗar Shugabanmu mai albarka, yana yi masa ta’aziyya: “Raina ya zama fansarka, ya Manzon Allah! Wannan roƙo naka ya isa!… Ka riga ka nace wa Ubangijinka a addu’a! Lalle Allahu Ta’ala Zai ba ka nasarar da Ya yi maka alkawari ba da daɗewa ba.” A wannan lokaci Shugaban Talikai ya fito daga bukkar yana karanta waɗannan ayoyi masu girma. A cikinsu an ce, a ma’ana: “Wannan jama’a (ta Badar) ba da daɗewa ba, lalle, za a karya ta, za a ci ta, za su juya baya su gudu. Haƙiƙa, ainihin lokacin azabarsu Ƙiyama ce. Azabar wannan lokaci ta fi muni, ta fi ɗaci.”14

Ƙaunataccen Annabinmu ya zo gaban rundunarsa. Ya karanta wa Sahabbansa masu ɗaukaka waɗannan ayoyi masu girma: “Ya ku waɗanda suka yi imani! Idan kuka haɗu da wata jama’ar maƙiya, ku tsaya kyam, ku ambaci Allahu Ta’ala da yawa, don ku kuɓuta… Ta haka ake fatan ku sami rabo. Ku yi ɗa’a ga Allah da ManzonSa. Kada ku yi saɓani a tsakaninku, in ba haka ba za ku gaza, ƙarfinku (ikonku) ya tafi. Ku yi haƙuri, domin Allahu Ta’ala Yana tare da masu haƙuri.”15

Wannan zai zama yaƙi na farko da aka yi da maƙiya da runduna gaba ɗaya. Yaƙi yana gab da farawa. Zumuɗi ya kai matuƙarsa. Da Manzo Mafi Daraja ya karanta aya mai girma mai ma’anar “Ku ambaci Allahu Ta’ala da yawa…”, dukkan Sahabbai masu girma suka fara cewa gaba ɗaya “Allahu akbar!… Allahu akbar!…”, suna roƙon Allah Maɗaukakin Sarki Ya ba su nasara. Yanzu suna jiran alama ɗaya kawai daga Shugabanmu Annabi. Bisa al’adar wancan zamani, kafin rundunoni biyu su haɗu, jarumai daga ɓangarorin biyu sukan fito fili, su yi faɗa da juna. A wannan faɗa fushin yaƙi da marmarinsa na ɓangarorin biyu sukan ƙaru, su ɗumama su saba da yaƙi. Daga cikin mushrikai, Amir ɗan Hadrami bai bi wannan ƙa’ida ba, ya take ta, ya harba kibiya ga rundunar Musulmi. Kibiyar ta sami Mihja’, daga cikin Muhajirun; ya yi shahada, ruhinsa mai albarka ya hau zuwa Aljanna. Shugaban Annabawa ya ba da bushara game da wannan shahidi na farko: “Mihja’ shugaban shahidai ne.” Sahabbai masu girma suka kai halin da ba sa iya tsayawa a wurarensu. Amma ba tare da umarni ya zo daga Shugabanmu ba, ba sa iya yin ko ƙaramin motsi.

“Ya Ubangijina! Ga mushrikan Ƙuraishawa suna zuwa da dukkan girman kansu da alfaharinsu!… Suna ƙalubalantarKa, suna ƙaryata AnnabinKa. Ya Allah! Ina roƙonKa Ka cika alkawarin taimako da nasara da Ka yi mini!…” Hadisi mai daraja

Cikin kowannensu ya fara tafasa kamar dutsen wuta mai aman wuta!…

A lokacin aka ga mutum uku daga cikin rundunar mushrikai sun fito gaba. Su ne manyan maƙiyan Musulunci daga ƴaƴan Rabi’a: mugun Utba, ɗan’uwansa Shaiba da ɗansa Walid. Suka yi wa mujahidai ihu: “Akwai wanda zai iya yaƙar mu a cikinku?” Daga cikin Sahabbai masu girma, da farko Sayyidina Abu Huzaifa ya fito gaba domin ya yaƙi ubansa Utba, sai Sarkin Talikai ya ce masa: “Kai tsaya!” Sai daga cikin mujahidan Madina ƴaƴan Nana Afra – Mu’az da Mu’awwiz – da Abdullahi ɗan Rawaha suka fito gaba. Suka tsaya a gaban Utba, Shaiba da Walid. Takubba a hannunsu, suna a shirye.

Mushrikai suka ce: “Su wane ne ku?”, suka nemi su bayyana kansu. Da suka ce: “Mu Musulmin Madina ne”, mushrikai suka ce: “Ba mu da wata buƙata da ku! Ƴaƴan Abdulmuɗɗalib muke so. Muna son mu yi yaƙi da su”, suka juya ga rundunar Musulmi suka yi ihu: “Ya Muhammadu! Ka fitar mana da takwarorinmu daga mutanenmu!”

Manzo Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam), bayan ya yi wa waɗannan jarumai uku na Sahabbansa da suke filin addu’a, ya umarce su su koma wurarensu. Sannan ya zagaya idonsa a cikin Sahabbansa ya ce: “Ya ƴaƴan Hashim! Ku tashi! Ku yi yaƙi a kan tafarkin Gaskiya da waɗanda suka zo domin su kashe nurin Allahu Ta’ala da addinansu na ƙarya, domin Allahu Ta’ala Ya aiko Annabinku ne don wannan. Tashi, ya Ubaida! Tashi, ya Hamza! Tashi, ya Aliyu!”

Zakokin Allahu Ta’ala – Sayyidina Hamza, Sayyidina Aliyu da Sayyidina Ubaida – suka sa kwalkwalansu, suka fito fili. Da suka tsaya a gabansu, mushrikai suka ce: “Su wane ne ku? Idan takwarorinmu ne ku, za mu yi yaƙi da ku.” Da suka amsa: “Ni Hamza ne! Ni Aliyu ne! Ni Ubaida ne!”, mushrikai suka ce: “Ku ma mutane masu daraja ne kamarmu. Mun yarda mu yi yaƙi da ku.” Jaruman mujahidan Musulmi suka fara kiran mushrikan zuwa ga imani, amma ba su karɓa ba. Sai ukunsu suka zare takubbansu a lokaci ɗaya, suka far wa mushrikan. Sayyidina Hamza da Sayyidina Aliyu suka kashe kafiran Utba da Walid da bugu ɗaya. Sayyidina Ubaida ya raunata Shaiba. Shaiba ma ya raunata Ubaida. Sayyidina Hamza da Sayyidina Aliyu suka yi gaggawar taimakon Ubaida, suka kashe Shaiba a nan take. Suka ɗauki Sayyidina Ubaida a rungume, suka kawo shi wurin Shugabanmu Manzon Allah.16 Daga idon sawu mai albarka na Sayyidina Ubaida ɗan Haris jini da ɓargo suna gudana. Bai kula da wannan halinsa ba ko kaɗan, ya tambaya: “Raina ya zama fansarka, ya Manzon Allah! Idan na mutu a wannan hali nawa, ba shahidi ba ne ni?” Shugabanmu Annabi ya ce: “Eh, kai shahidi ne”, ya ba shi busharar zama ɗan Aljanna. (Sayyidina Ubaida (radiyallahu anhu) ya rasu a wurin da ake kira Safra a hanyar dawowa daga yaƙi.) Mushrikai, da suka rasa manyan mutanensu uku a wannan faɗa, suka rikice. Duk da haka Abu Jahal, domin ya ɗaga ƙwarin gwiwar rundunarsa, yana ƙoƙarin ba su ta’aziyya: “Kada ku kalli mutuwar Utba, Shaiba da Walid; sun yi gaggawa a faɗa, suka mutu a banza! Ina rantsuwa, ba za mu koma ba sai mun kama Musulmi mun ɗaure su da igiyoyi!…” Jaruman Sahabbai masu girma kuwa suna jiran da rashin haƙuri su hukunta wannan tarin mushrikai da takubbansu da wuri-wuri. Shugabanmu Annabi (sallallahu alaihi wa sallam) yana maimaita wannan addu’a da ba ta saukowa daga harshensa mai albarka: “Ya Allah! Ka cika alkawarin da Ka yi mini!… Ya Allah! Idan Ka halaka wannan ƙaramar jama’ar Musulmi, to ba wanda zai rage a bayan ƙasa da zai bauta maKa!…”

A lokacin daga sahun mushrikai, Abdurrahman, ɗan Sayyidina Abubakar wanda bai musulunta ba tukuna, ɗaya daga cikin Ƙuraishawa mafi ƙarfin zuciya kuma mafi iya harbin kibiya, ya fito fili, ya nemi abokin faɗa. A cikin wannan zafin rana na watan Yuli, aka ga wani mutum daga sahun mujahidai ma ya kama takobinsa nan take, ya fito gaba. Wannan mutum shi ne Sayyidina Abubakar, jarumi, wanda ya sami darajar zama Musulmi na farko da kuma matsayin Siddiƙ, mafificin mutane bayan annabawa… Ya fito gaba ne domin ya yaƙi ɗansa. Amma Shugaban Talikai ya ce masa: “Ya Abubakar! Ba ka sani ba kai a wurina kamar idona mai gani ne, kunnena mai ji? Kada ka rabu da ni! Duk wahalar da ta samu jikina da zuciyata takan sauƙaƙa da ganin fuskarka mai albarka. Da kai zuciyata take ƙarfi.”

Ta haka ya hana shi yaƙi. Abubakar as-Siddiƙ bai iya daure ba, ya ce wa ɗansa: “Ya kai mugu! Ina alaƙarka da ni ta kasance?”

Sannan aka ga Sarkin Annabawa, Habibi Mafi Daraja, ya sunkuya ƙasa, ya ɗauki yashi tafin hannu ɗaya. Ya watsa wannan yashi a kan maƙiya, ya ce: “Fuskokinsu su yi baƙi!… Ya Allah! Ka sa tsoro a zukatansu, Ka sa rawa a ƙafafunsu!”, ya juya ga Sahabbansa, ya ba da umarni: “Ku kai hari!… Ku far musu!” Sahabbai masu ɗaukaka, waɗanda suke jiran alama ɗaya, suka fara aiki bisa umarnin da aka ba su a baya. A cikin sautukan “Allahu akbar!… Allahu akbar!…” kibiyoyi suka fara tashi suna kuwa, duwatsu suna samun abin harinsu, masu suna bugun sulke… Zakokin Allahu Ta’ala: Sayyidina Hamza yana faɗa da takobi biyu a hannuwansa biyu; Sayyidina Aliyu, Sayyidina Umar, Zubair ɗan Awwam, Sa’ad ɗan Abu Waƙƙas, Abu Dujana17 da Abdullahi ɗan Jahsh suna shiga sahun mushrikai ta gefe ɗaya, su fito ta ɗaya gefen, suna rikitar da kafirai. Kowannensu ya zama kagarar da ba a ƙetarewa. Sautukan “Allahu akbar!… Allahu akbar!…” suna cika duniya, girman ɗaukakar Allahu Ta’ala yana sauka a kan kawunan kafirai kamar guduma. Shugabanmu Annabi yana roƙon Allahu Ta’ala: “Ya Hayyu! Ya Ƙayyum! Ya Hayyu! Ya Ƙayyum!” Sayyidina Aliyu ya ce: “A Badar, mafi ƙarfin zuciya kuma mafi jarumta a cikinmu duka Manzo alaihis-salam ne. Wanda ya fi kusa da sahun mushrikai ma shi ne. Lokacin da aka matsa mana, a wurinsa muke neman mafaka.”

Mushrikai suka sa shugabansu Abu Jahal a tsakiyarsu. Suka sa wa ɗaya daga cikinsu tufafi kamar na Abu Jahal, suka mayar da shi kamarsa. Sunan wannan marar rabo Abdullahi ɗan Munzir ne. Sayyidina Aliyu ya far wa Abdullahi, ya yanke kansa a gaban idon Abu Jahal. Sannan suka sa wa Abu Ƙais tufafin. Shi ma Sayyidina Hamza ya kashe shi.

Sayyidina Aliyu yana faɗa da wani mushriki. Mushrikin ya wurga takobinsa ga Sayyidina Aliyu, takobin ya kafe a garkuwa. Lokacin da Sayyidina Aliyu ya wurga Zulfiƙar ɗinsa ga jikin mushrikin mai sulke, yana tsaga shi tare da sulkensa daga kafaɗa zuwa ƙirji, ya ga wani takobi ya haska a saman kansa. Da sauri ya sunkuyar da kansa. Lokacin da wanda ya haska takobin yake cewa: “Karɓa! Wannan ma daga Hamza ɗan Abdulmuɗɗalib ne!”, kan mushrikin ya faɗi ƙasa tare da kwalkwalinsa. Da Sayyidina Aliyu ya juya ya duba, ya ga baffansa Sayyidina Hamza yana faɗa da takobi biyu. Duk lokacin da Annabinmu ya ga Sahabbansa suna faɗa kamar jarumai haka, yakan yaba musu: “Su ne zakokin Allahu Ta’ala a bayan ƙasa.”

“Ya Allah! Ka cika alkawarin da Ka yi mini!… Ya Allah! Idan Ka halaka wannan ƙaramar jama’ar Musulmi, to ba wanda zai rage a bayan ƙasa da zai bauta maKa!…” Hadisi mai daraja

A wani lokaci takobin Sayyidina Ukkasha, wanda yake faɗa a gefen Shugabanmu Manzon Allah, ya karye. Ƙaunataccen Annabinmu, da ya ga haka, ya ɗauki wata sanda da ya gani a ƙasa, ya miƙa masa, ya ce: “Ya Ukkasha! Ka yi faɗa da wannan!…” Da Ukkasha ya karɓi sandar, sai sandar, a matsayin wata mu’ujiza ta Annabinmu, ta zama takobi mai tsawo, mai haske, mai ƙarfin baya kuma mai kaifi. Da wannan takobi ya kashe mushrikai da yawa har zuwa ƙarshen yaƙin.

Shugaban Talikai, Manzo Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam), a gefe ɗaya yana faɗa, a ɗaya gefen kuma yana faɗar wannan hadisi mai daraja mai albarka, wanda yake zuga Sahabbansa: “Ina rantsuwa da Allahu Ta’ala, wanda raina yake hannun ikonSa: waɗanda suka yi yaƙi a yau suna fatan yardar Allah Maɗaukakin Sarki, suna nuna haƙuri da tsayin daka, aka kuma kashe su suna ci gaba ba tare da sun juya baya ba, lalle Allah Maɗaukaki Zai shigar da su AljannarSa.” Umair ɗan Humam, da ya ji wannan magana mai albarka, ya ce: “Madalla! Madalla! Ashe, domin in shiga Aljanna, ba abin da nake buƙata sai in yi shahada!”, ya ƙara yawaita hare-harensa. A gefe ɗaya yana faɗa da maƙiya, a ɗaya gefen kuma yana cewa: “Ba a zuwa wurin Allahu Ta’ala da guzurin duniya, sai dai da tsoron Allah Maɗaukaki, aikin Lahira, haƙuri da tsayin daka a jihadi kawai. Dukkan sauran guzuri, babu shakka, yana ƙarewa, yana ƙarewa!…” Ta haka ya yi faɗa har ya yi shahada.

Yaƙi ya tsananta ƙwarai!… Aƙalla mushrikai uku suke far wa Sahabi ɗaya a lokaci ɗaya. Babu abin da ya iya tsoratar da Sahabbai masu girma, masu ɗaukaka, waɗanda suke ƙoƙarin kai wa kowannensu takobi dabam. Duk lokacin da suka ce “Allahu akbar! Allahu akbar!…”, suna sake samun ƙarfi, ba sa gajiya da kai hari akai-akai. A wani lokaci harin mushrikai ya tsananta, Sahabbai masu girma suka shiga hali mai wuya. A lokacin Shugabanmu Manzon Allah ya shiga bukkarsa da aka gina da rassan dabino tare da Sayyidina Abubakar. Annabinmu ya sake fara roƙon Allahu Ta’ala, yana cewa: “Ya Ubangijina! Ka ba ni taimakon da Ka yi mini alkawari!…” A wannan lokaci wahayi ya zo. A cikinsa an ce, a ma’ana: “A lokacin kuna neman taimako da nasara daga Ubangijinku, sai Ya amsa muku wannan buƙata, Ya karɓi addu’arku, Yana cewa: ‘Lalle Ni Zan taimake ku da mala’iku dubu masu zuwa bi da bi.’”18 Shugabanmu Annabi ya tashi nan take ya ce: “Bushara, ya Abubakar! Taimakon Allahu Ta’ala ya iso maka! Ga Jibrilu. A kan tuddan yashi, ya riƙe linzamin dokinsa, ya ɗauki makami, yana jiran umarni.” Kamar yadda aka sanar a cikin Suratul Anfal, Allah Maɗaukakin Sarki Ya ce wa mala’iku, a ma’ana: “A lokacin da Ubangijinka Ya yi wahayi ga mala’iku: ’Ina tare da ku (wajen ba Musulmi nasara da taimako). Ku ƙarfafa muminai (da busharar nasara), ku ba su ƙarfi da iko. Yanzu Zan sa tsoro da firgita a zukatan kafirai. Ku buga a kan wuyoyinsu, ku karya gaɓoɓin yatsun hannuwansu da ƙafafunsu, wuraren haɗuwarsu.’ Domin sun saɓa wa Allahu Ta’ala da ManzonSa. Duk wanda ya saɓa wa Allahu Ta’ala da ManzonSa (zai gamu da azabarSa), horon Allahu Ta’ala mai tsanani ne ƙwarai!”19

Bisa wannan umarni Jibrilu, Mika’ilu da Isra’filu alaihimus-salam, kowannensu da mala’iku dubu tare da shi, suka ɗauki wurarensu bi da bi a gefen ƙaunataccen Annabinmu, a damansa da a hagunsa.20

Jibrilu alaihis-salam ya naɗe rawani rawaya a kansa. A kawunan sauran mala’iku kuwa akwai fararen rawuna. Sun sakar da ƙarshen rawunansu a bayansu, sun hau fararen dawakai. Jagoran Talikai ya ce wa Sahabbansa: “Mala’iku suna da alamomi da shaidu. Ku ma ku yi wa kanku alama da shaida!”

Zubair ɗan Awwam ya naɗe zane rawaya a kansa a matsayin rawani, Abu Dujana kuma ja. Sayyidina Aliyu ya sa farar alama, Sayyidina Hamza kuma ya sa fikafikan jimina a ƙirjinsa. Da mala’iku suka shiga yaƙi, halin da ake ciki ya canza a ɗan lokaci. Kafin Sahabbai masu girma su wurga takobi ga kafirin da yake gabansu, kansa yakan rabu da jikinsa ya faɗi ƙasa. A damar Shugabanmu Annabi da hagunsa, a gabansa da bayansa, ana ganin mutanen da ba a sani ba suna faɗa da mushrikai.

Sayyidina Sahl ya ba da labari: “A Yaƙin Badar, lokacin da ɗayanmu ya wurga takobinsa ga kan wani mushriki, muna ganin kansa ya rabu da jikinsa, ya mirgine ƙasa, tun kafin takobin ya kai ga abin harinsa!…”

Kisan Abu Jahal

An kama mai riƙe da tutar mushrikai, Abu Aziz ɗan Umair. Kwamandansu Abu Jahal kuwa yana ƙoƙarin ɗaga ƙwarin gwiwar rundunarsa, yana faɗar waƙoƙi ba fasawa domin ya ƙarfafa Ƙuraishawa. Yana kai hari kamar saurayi, yana alfahari: “Uwata ta haife ni ne saboda irin waɗannan kwanaki!…”, yana zuga matasa. Daga cikin mushrikai, Ubaida ɗan Sa’id ya sa sulke tun daga kai har ƙafa. Idanunsa kawai ake gani. A kan dokinsa yana juyawa, wani lokaci wannan gefe, wani lokaci wancan gefe, yana cewa: “Ni ne Abu Zatil-Karish! Ni ne Abu Zatil-Karish!”, wato ni mai babban ciki ne, uban ciki, yana ƙalubale a ganinsa. Jarumin mujahidi Sayyidina Zubair ɗan Awwam ya kusance shi, ya nufa da mashinsa daidai idonsa, ya ce: “Allahu akbar!”, ya wurga. Mashin da ya sami abin harinsa ya kayar da shi daga dokinsa zuwa ƙasa. Lokacin da Sayyidina Zubair ya je wurinsa a guje, Ubaida ya riga ya mutu. Duk da ya taka kumatunsa da ƙafarsa ya ja da dukkan ƙarfinsa, mashin ya fito da ƙyar, ya tanƙwara. Jarumtar da Sayyidina Zubair ya nuna a Yaƙin Badar babba ce ƙwarai. Babu wurin da bai ji rauni ba a jikinsa. Ɗansa Urwa ya ba da labarin wannan hali: “Babana ya sami manyan raunukan takobi uku. Ɗaya daga cikinsu yana wuyansa. Raunin ya bar tabo mai zurfi ƙwarai, har ina iya sa yatsana a cikinsa.” Abdurrahman ɗan Auf ma yana faɗa da Ƙuraishawa ba tausayi, ba tare da ya kula da jinin da yake gudana daga raunukan da ya samu ba, yana kayar da duk wanda ya zo gabansa. Sayyidina Abdurrahman ya ba da labarin wani al’amari da ya shaida: “A wani lokaci babu wanda ya rage a gabana. Da na dubi damana da haguna, wasu samari biyu daga cikin Ansar suka faɗa idona. Na so in kasance tare da wanda ya fi ƙarfi kuma mafi iya bugu a cikinsu. Ɗaya daga cikin waɗannan samari biyu ya kalle ni da idonsa, sannan ya juya gare ni ya tambaya: ‘Ya baffa! Ka san Abu Jahal?’ Na ce: ‘Eh, na san shi.’ Da na tambaya: ‘Ya ɗan ɗan’uwana, me za ka yi da Abu Jahal?’, ya ce: ‘An ba ni labari cewa yana zagin Manzon Allah. Ina rantsuwa da Allahu Ta’ala, idan na gan shi, ba zan taɓa rabuwa da shi ba har sai na kashe shi ko ni kaina na mutu.’ Gaskiya, na yi mamakin wannan magana ƙaƙƙarfa kuma tabbatacciya da wani saurayi ya faɗa cikin zumuɗi.

“Ya Abubakar! Ba ka sani ba kai a wurina kamar idona mai gani ne, kunnena mai ji? Kada ka rabu da ni! Duk wahalar da ta samu jikina da zuciyata takan sauƙaƙa da ganin fuskarka mai albarka. Da kai zuciyata take ƙarfi” Hadisi mai daraja

Na biyu daga cikin waɗannan samari biyu ma ya kalle ni daga sama har ƙasa, ya faɗi abin da ɗayan ya faɗa. A lokacin na ga Abu Jahal! Yana ta kai-kawo a cikin rundunar Ƙuraishawa ba tsayawa. Da na ce: ‘Ya ku samari! Wannan mutumin da yake tafiya nan da can cikin gaggawa shi ne Abu Jahal’, nan take suka kama takubbansu, suka nufi Abu Jahal.

Suka fara faɗa. Waɗannan samari ƴan’uwa ne, ƴaƴan Nana Afra, masu suna Mu’az da Mu’awwiz.” A lokacin Mu’az ɗan Amr, ɗaya daga cikin jaruman Sahabbai masu girma, ya sami damar kusantar Abu Jahal. Ya far wa Abu Jahal, wanda yake zaune a kan doki mai dogon wutsiya, ya buga ƙafarsa da takobi da dukkan ƙarfinsa. Ƙafar Abu Jahal ta faɗi ƙasa. A lokacin Ikrima, wanda bai musulunta ba tukuna, ya zo taimakon ubansa da gaggawa, ya fara faɗa da Sayyidina Mu’az ɗan Amr.

A wannan lokaci ƴan’uwan nan Mu’az da Mu’awwiz suka fito gaba kamar shaho. Suna kayar da duk wanda ya zo gabansu, suka isa ga Abu Jahal. Suka sassare shi da takubbansu har suka zaci ya mutu.

Sayyidina Mu’az ɗan Amr kuwa, a faɗar da ya yi da Ikrima, ya ji rauni a hannunsa da damtsensa. Hannunsa mai albarka ya yanke daga wuyan hannu, ya rage rataye a fata. Mu’az ɗan Amr, wanda ya tsunduma cikin faɗa, ba shi da lokacin da zai shagala da hannunsa, ya ɗaure shi don magani. Ko da hannunsa da aka yanke yana rawa rataye a fata, yana faɗa kamar jarumi.

Allahu akbar!… Wane irin imani mai ƙarfi ne wannan!… Wane irin abin kallo ne wannan!… Sayyidina Mu’az, bayan ya yi faɗa haka na ɗan lokaci, ya ga ikon motsinsa ya ragu. Dalilin haka shi ne hannunsa da aka yanke. Nan take ya taka shi da ƙafarsa, ya tsinke shi ya yar…21

Naufal ɗan Khuwailid, daga cikin mugayen maƙiyan Musulunci, yana daga cikin fitattun jaruman Ƙuraishawa. Yana ta ihu ba fasawa, yana ƙoƙarin zuga tarin mushrikai da tunzura su. Da Shugabanmu Annabi ya ga wannan halinsa, ya yi addu’a: “Ya Allah! Ka zama mai taimakona a kan Naufal ɗan Khuwailid. Ka kawo masa ƙarshe.” Zakin Allahu Ta’ala, Sayyidina Aliyu, da ya ga mushrikin Naufal, ya far masa nan take. Ya sauko da takobinsa da irin wannan ƙarfi har ƙafafunsa biyu, duk da suna rufe da sulke, suka yanke tare. Sannan ya buga wuyansa da takobinsa, ya raba kansa da jikinsa.22

Umayya ɗan Khalaf, wanda ya kwantar da Bilalu Habashi a kan yashi mai zafi, ya ɗora manyan duwatsu a ƙirjinsa, yana daga cikin mugayen mushrikai mafi muni. Wannan babban maƙiyin Musulunci, wanda ya yi amfani da kowace dama domin ya yi wa Shugabanmu Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) azaba, a kwarin Badar ma yana ƙoƙarin tara mushrikai, yana ƙoƙarin kashe nurin Musulunci. Sayyidina Bilalu, da ya ga wannan halinsa, ya kusance shi da takobi a zare, ya tsaya a gabansa ya ce: “Ya shugaban kafirci, Umayya ɗan Khalaf!… Idan ka kuɓuta, kada ni in kuɓuta!”, ya far masa. A lokaci ɗaya kuma, da ya yi ihu: “Ya ƴan’uwa Ansar! Ku yi gaggawa, shugaban kafirci yana nan!”, Sahabbai masu girma suka kewaye Umayya, suka kashe shi nan take.23

A rundunar mushrikai ba a sauran shugaba. Kowannensu ya rasa abin yi, yana ƙoƙarin gudu duk inda ya samu. Kagarar kafirci ta rushe. Sahabbai masu ɗaukaka suka ci gaba da bi. An kama wani ɓangare na mushrikai. A cikin fursunonin akwai har Abbas, baffan ƙaunataccen Annabinmu.24

Nasara ta zama ta muminai

Shugabanmu Annabi (sallallahu alaihi wa sallam) ya tambayi Sahabbansa masu ɗaukaka: “Akwai wanda yake da wani labari game da Naufal ɗan Khuwailid?” Sayyidina Aliyu ya fito gaba ya ce: “Ya Manzon Allah! Ni na kashe shi.” Ƙaunataccen Annabinmu, da ya yi farin ciki ƙwarai da wannan labari, ya yi kabbara: “Allahu akbar!”, ya ce: “Allahu Ta’ala Ya karɓi addu’ata game da shi.”

Da aka faɗa masa cewa an kashe Umayya ɗan Khalaf ma, ya yi farin ciki ƙwarai, ya ce: “Alhamdulillahi! Godiya ta tabbata ga Allahu Ta’ala. Ubangijina Ya tabbatar da bawanSa, Ya ɗaukaka addininSa.”

Manzo Mafi Daraja ya ce game da Abu Jahal: “Me Abu Jahal ya yi, me ya same shi, wa zai je ya duba?”, ya ba da umarnin a neme shi a cikin matattu. Suka nema, ba su same shi ba. Shugabanmu Annabi ya ce: “Ku nema, ina da magana game da shi. Idan ba ku iya gane shi ba, ku dubi tabon rauni da yake gwiwarsa. Wata rana ni da shi muna liyafar Abdullahi ɗan Jud’an. Mu biyu duka matasa ne. Na ɗan girme shi kaɗan. A cikin cunkoso na ture shi. Ya faɗi a kan gwiwoyinsa. Ɗaya daga cikin gwiwoyinsa ta ji rauni, kuma tabon wannan rauni bai gushe daga gwiwarsa ba.”

Sai Abdullahi ɗan Mas’ud ya tafi neman Abu Jahal. Ya same shi a raunane, ya gane shi. Ya ce: “Kai ne Abu Jahal?” Ya taka wuyansa da ƙafarsa. Ya kama gemunsa ya ja, ya ce: “Ya maƙiyin Allahu Ta’ala! A ƙarshe Allahu Ta’ala Ya ƙasƙantar da kai, Ya wulaƙanta ka?” Abu Jahal ya ce: “Don me zai ƙasƙantar da ni, ya wulaƙanta ni! Ya kai makiyayin tumaki! Allah Ya ƙasƙantar da kai, Ya wulaƙanta ka. Ka hau wuri mai tsawo ƙwarai, wanda ba a hawa! Ka faɗa mini a yau nasara da rinjaye suna wane ɓangare.” Sayyidina Ibn Mas’ud ya ce: “Nasara tana ɓangaren Allah da ManzonSa.” Lokacin da yake cire kwalkwali daga kan Abu Jahal, ya ce: “Ya Abu Jahal! Zan kashe ka.” Abu Jahal ya ce: “Kai ba kai ne na farko da ya kashe babban mutumin mutanensa ba. Amma gaskiya, kisan da za ka yi mini zai yi mini nauyi ƙwarai. Aƙalla ka yanke wuyana kusa da ƙirjina, don kaina ya yi kama da mai girma!” – ta haka ya nuna matsayin da kafircinsa, girman kansa da alfaharinsa suka kai.

Da Ibn Mas’ud bai iya yanke kan Abu Jahal da takobinsa ba, ya yanke shi da takobin Abu Jahal. Sannan ya kawo makaminsa, sulkensa, kwalkwalinsa da kansa, ya ajiye a gaban Shugabanmu Annabi, ya ce: “Uwata da ubana su zama fansarka, ya Manzon Allah! Wannan kan Abu Jahal ne, maƙiyin Allahu Ta’ala.” Ƙaunataccen Annabinmu ya ce: “Shi ne Allah, wanda babu abin bauta sai Shi.” Sannan ya tashi, ya tafi tare da Sahabbansa har wurin gawar Abu Jahal. A can ya ce: “Godiya ta tabbata ga Allahu Ta’ala, wanda Ya ƙasƙantar da kai, Ya wulaƙanta ka.

Ya maƙiyin Allah! Kai ne fir’aunan wannan al’umma.” Sannan ya gode wa Allahu Ta’ala: “Ya Ubangijina! Ka cika alkawarin da Ka yi mini.” Shugabanmu Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya sa aka ɗaure raunukan Sahabbai masu girma da suka ji rauni. Ya sa aka tantance waɗanda suka yi shahada. An ba da shahidai goma sha huɗu: shida daga cikin Muhajirun, takwas daga cikin Ansar. Lokacin da ruhohinsu masu albarka duka suke tashi zuwa Aljanna, an kashe mutum saba’in daga cikin mushrikan da suke ƙoƙarin kashe nurin Musulunci, an kuma kama mutum saba’in. Shugabanmu Manzon Allah ya aika Abdullahi ɗan Rawaha da Zaid ɗan Harisa zuwa Madina domin su isar da busharar nasara. Shugabanmu Annabi ya yi wa shahidai sallar jana’iza25, ya sa aka binne su a kaburburansu. Daga gawawwakin mushrikai, suka jefa ashirin da huɗu a cikin wata busasshiyar rijiya, sauran kuma suka jefa su tare a cikin ramuka, suka rufe su. Shugaban Talikai ya zo bakin rijiyar tare da Sahabbansa masu daraja, ya ce: “Ya ku waɗanda aka jefa a rijiya!” Sannan ya lissafa sunayen mushrikan da aka kashe tare da sunayen ubanninsu: “Ya Utba ɗan Rabi’a! Ya Umayya ɗan Khalaf! Ya Abu Jahal ɗan Hisham!… Wane irin mugayen mutane kuka kasance ga Annabinku! Kun ƙaryata ni, wasu kuwa suka tabbatar da ni, suka gaskata ni. Kun fitar da ni daga birnina, daga ƙasata, wasu kuwa suka buɗe mini ƙofofinsu, suka rungume ni. Kun yaƙe ni, wasu kuwa suka taimake ni. Shin kun sami abin da Ubangijinku Ya yi muku alkawari? Ni na sami nasarar da Ubangijina Ya yi mini alkawari.”

“(Ya Sahabbaina!) Mala’iku suna da alamomi da shaidu. Ku ma ku yi wa kanku alama da shaida!” Hadisi mai daraja

Sayyidina Umar ya tambaya: “Ya Manzon Allah! Kana magana da mutanen da suka zama mushe?” Sai Manzo Mafi Daraja ya ce: “Ina faɗa saboda Ubangijina, wanda Ya aiko ni annabi na gaskiya: ba ku fi su jina ba. Amma ba sa iya amsawa.”

Mushrikai, waɗanda suka gudu daga filin yaƙi da sauri domin su ceci rayukansu, ba su iya ɗaukar kome daga abin da suka kawo ba. Duka ya faɗa hannun Musulmi. Shugabanmu Annabi ya raba dukiyoyin ganima ga dukkan Sahabbansa da suka halarci Yaƙin Badar da waɗanda aka ba aiki. Suka ƙara zama dare uku a Badar, bayan kwana goma sha tara kuma suka koma Madina. A wannan lokaci Abdullahi ɗan Rawaha da Zaid ɗan Harisa, waɗanda aka aika a matsayin masu bushara, sun kusanci Madina. Ranar Lahadi, lokacin walaha, da suka isa wurin da ake kira Aƙiƙ, suka rabu. Abdullahi ɗan Rawaha ya shiga Madina ta wani gefe, Zaid ɗan Harisa kuma ta wani gefe dabam. Suna zagaya gida-gida, suna sanar da nasara. Abdullahi ɗan Rawaha, mawaƙin Shugabanmu Manzon Allah, yana isar da busharar nasara da murya mai ƙarfi, yana karanta wannan waƙa:

Ya jama’ar Ansar! Ina muku bushara:
Lafiya ƙalau yake, Annabin Allah.
An kashe mushrikai, an kama su,
A cikin fursunoni akwai fitattu masu yawa.
Ƴaƴan Rabi’a da na Hajjaj, dukkansu,
An kashe su a Badar, da Abu Jahal Amr ɗan Hisham ma.

Sayyidina Asim ɗan Adiyy ya tambaya: “Ya Ibn Rawaha! Gaskiya ne abin da ka faɗa?” Abdullahi ɗan Rawaha ya ce: “Eh, wallahi, gaskiya ne! In sha Allahu, gobe Manzon Allah ma zai zo tare da fursunoni, hannuwansu a ɗaure!”

Rasuwar Nana Ruƙayya

A ranar, Nana Ruƙayya (radiyallahu anha), ƴar ƙaunataccen Annabinmu, ta rasu. Mijinta Sayyidina Usman ya yi mata sallar jana’iza. Labarin nasara da ya zo a kan wannan baƙin ciki ya ɗan sauƙaƙa musu zuciya.

Shugabanmu Annabi (sallallahu alaihi wa sallam), tare da Sahabbansa, ya gode wa Allahu Ta’ala, wanda Ya ba shi nasarar Badar, ya yi sujadar godiya. Sannan ya kama hanya zuwa Madina al-Munawwara tare da fursunoni.

Abdullahi ɗan Rawaha da Zaid ɗan Harisa, waɗanda suka riga suka kawo bushara, sun ba da labarin abin da ya faru a Yaƙin Badar da kuma waɗanda suka yi shahada. Yara, mata da masu aiki da suka zauna a Madina suka yi farin ciki ƙwarai da nasarar. Suka fita tarbar Shugabanmu Annabi. A cikin shahidai akwai har Harisa ɗan Suraƙa. Rubayyi’, uwar Sayyidina Harisa, ta sami labarin cewa ɗanta ya yi shahada, kibiyar maƙiyi ta same shi lokacin da yake shan ruwa daga tafki. Uwarmu Rubayyi’, da ta ji wannan labari, ta ce: “Ba zan yi kukan ɗana ba sai Manzo alaihis-salam ya zo. Idan ya dawo Madina lafiya, zan tambaye shi. Idan ɗana yana Aljanna, ba zan yi kuka ba ko kaɗan. Amma idan yana Wuta, zan zubar da jini daga idanuna a maimakon hawaye.”

Lokacin da ƙaunataccen Annabinmu ya dawo Madina tare da Sahabbansa masu girma, Rubayyi’ ta je wurinsa ta ce: “Uwata da ubana su zama fansarka, ya Manzon Allah! Ka san ƙaunata ga ɗana Harisa. Shin ya yi shahada ya shiga Aljanna? Idan haka ne, in yi haƙuri. Idan ba haka ba ne, in zubar da hawaye na jini daga idona.” Habibi Mafi Daraja ya ba ta bushara: “Ya Ummu Harisa! Ɗanki ba Aljanna ɗaya yake ba, yana Aljannoni da yawa. Wurinsa Firdausi ne.” Sai Rubayyi’ ta ce: “Yanzu ba zan yi kukan ɗana ba.” Sarkin Halittu ya nemi kwanon ruwa. Saboda jin ƙai, ya tsoma hannunsa mai albarka cikin ruwan ya fitar. Ya shayar da uwar Sayyidina Harisa da ƴar’uwarsa wannan ruwa. Ban da haka, ya shafa musu wannan ruwa a kawunansu da fuskokinsu. Tun daga ranar fuskokin Rubayyi’ da ƴarta suna da nuri ƙwarai. Rayuwarsu ma ta yi tsawo ƙwarai. Malamin Halittu (alaihi afdalus-salawat) ya raba fursunoni saba’in da aka kawo Madina a tsakanin Sahabbansa, ya ba da umarnin a kyautata musu. Wahayi game da ƙarshen fursunonin bai zo daga Allahu Ta’ala ba tukuna. Shugabanmu Manzon Allah, bayan ya yi shawara da Sahabbansa, ya yanke shawarar a saki fursunonin a madadin fansa (fidya).

An ƙayyade adadin fansa bisa dukiyar kowace fursuna. Daga cikin waɗanda ba su da kuɗi, masu iya karatu da rubutu za su koya wa mutum goma da ba su iya karatu da rubutu ba a Madina, sannan ne kawai za su iya tafiya Makka. Shugabanmu Annabi ya ce wa baffansa Abbas, wanda yake cikin fursunonin: “Ya Abbas! Ka biya kuɗin fansa domin kanka, domin ɗan ɗan’uwanka Aƙil ɗan Abu Ɗalib da Naufal ɗan Haris. Domin kai mai arziki ne.” Sayyidina Abbas ya ce: “Ya Manzon Allah! Ni Musulmi ne. Ƙuraishawa sun kawo ni Badar da ƙarfi.” Manzon Allah ya ce: “Allahu Ta’ala Ya san Musuluncinka. Idan kana faɗar gaskiya, lalle Allahu Ta’ala Zai ba ka ladarsa. Amma a bayyane kai kana ɓangaren adawa da mu ne. Saboda haka dole ka biya kuɗin fansarka.” Da Abbas ya ce: “Ya Manzon Allah! Ba ni da dukiya ban da dirhami 800 da kuka ɗauka daga wurina a matsayin ganima”, Shugabanmu Annabi ya ce: “Ya Abbas! Don me ba ka faɗi waɗancan zinariya ba?” Ya ce: “Wace zinariya?” Ƙaunataccen Annabinmu ya ce: “Zinariyar da ka ba matarka Ummul-Fadl, ƴar Haris, a ranar da za ka fita daga Makka! Lokacin da kake ba ta, babu kowa a wurinku sai ku. Ka ce wa Ummul-Fadl: ‘Ban san abin da zai same ni a wannan tafiya ba. Idan wata masifa ta same ni, ban iya dawowa ba, wannan kaso naki ne, wannan kaso na Fadl ne, wannan kaso na Abdullahi, wannan kaso na Ubaidullahi, wannan kaso kuma na Ƙusam ne.’” Sayyidina Abbas ya yi mamaki, ya ce: “Ina rantsuwa, lokacin da nake ba matata wannan zinariya, babu kowa a wurinmu. Daga ina ka san wannan?” Da Shugabanmu Annabi ya ce: “Allahu Ta’ala Ya ba ni labari”, Abbas ya ce: “Ina shaidawa cewa kai manzon Allahu Ta’ala ne, kuma kana faɗar gaskiya”, ya faɗi kalmar shahada.26 Da Sayyidina Abbas ya musulunta, Shugabanmu Annabi ya ba shi aiki a Makka: ya umarce shi ya kare Musulmin da suke can, ya riƙa aika labarai game da maƙiyan Musulunci.

“Ina faɗa saboda Ubangijina, wanda Ya aiko ni annabi na gaskiya: ba ku fi su (mushen mushrikai) jina ba. Amma ba sa iya amsawa” Hadisi mai daraja

An aika wa Ƙuraishawa, waɗanda aka ci a Yaƙin Badar, labari, aka sanar musu cewa za su iya ɗaukar fursunoninsu a madadin fansa. Amma an sare kan Nadr ɗan Haris, wanda ya yi wa Shugaban Annabawa cutarwa da azaba masu yawa kafin Hijira. Haka kuma an kashe ƙasƙantaccen Uƙba ɗan Abu Mu’aiɗ, wanda ya nuna rashin sa’ar ɗora tumbin raƙumi a bayansa mai albarka lokacin da Manzo alaihis-salam yake salla a Ka’aba. Da kan wannan mugun maƙiyin Musulunci ya rabu da jikinsa, Shugabanmu Manzon Allah ya gode wa Allahu Ta’ala. Ya je wurinsa ya ce: “Wallahi, ban san mugun mutum irinka ba, wanda ya ƙi Allahu Ta’ala, manzonSa da Alƙur’ani mai girma, ya sa annabinSa cikin azaba bayan azaba.”

Fursunoni suka zauna a wurin Sahabbai masu girma (alaihimur-ridwan) har sai da danginsu suka fanshe su. Sahabbai duka sun kyautata wa fursunonin ƙwarai, sun haɗa su a abincinsu.

Abu Aziz, ɗan’uwan Mus’ab ɗan Umair, yana cikin fursunonin. Ya ba da labari: “Ni ma fursuna ne a gidan wani Musulmin Madina. Suna kyautata mini ƙwarai: suna ba ni gurasar da suke ci safe da yamma, su kansu kuwa dole sai su ci dabino kawai. Idan guntun gurasa ya sami hannun ɗayansu, yakan kawo mini kai tsaye. Saboda kunya, nakan mayar wa wanda ya kawo gurasar. Amma shi yakan sake mayar mini da gurasar.”

Haka nan wani Baƙuraishe daga cikin fursunonin mai suna Yazid ya ba da labari: “Lokacin da Musulmi suke dawowa daga Badar zuwa Madina, sun ɗora mu, fursunoni, a kan dabbobi, su kansu kuwa suka yi tafiya a ƙafa.”

A cikin fursunonin akwai har Abul-As ɗan Rabi’, ɗan ƴar’uwar Khadija (radiyallahu anha), surukin Shugabanmu Annabi. Abul-As yana daga cikin ƴan kasuwar Makka, yana da dukiya mai yawa. Ya shahara da amana da riƙon addini. Lokacin da aka aika fansar fursunoni daga Makka, Nana Zainab ta aika har da abin wuyan da uwarta ta ba ta kyauta a ranar bikinta, domin ta cika fansar. Da fansar ta zo, Annabi (sallallahu alaihi wa sallam) ya gane abin wuyan, ya ce: “Ya Sahabbaina, idan kun ga ya dace, ku mayar wa ƴata Zainab da fursunanta tare da fansarsa.” Sahabbai suka yarda. An ba Abul-As izinin tafiya Makka da dukiyarsa, da sharaɗin ya aika Zainab Madina. Abul-As ya tura Zainab da waɗanda suke tare da ita, tare da ɗan’uwansa Kinana. Mushrikai, da suka ji wannan, suka yi fushi, suka aika wasu daga cikin mutanensu a bayansu. Suka riske su a Zi Ɗuwa. Da Habbar ɗan Aswad ya wurga mashinsa, raƙumi ya firgita, ya jefar da Nana Zainab daga kansa ƙasa. Kinana ya zuba kibiyoyinsa a gabansa, ya ce duk wanda ya nufi Zainab da mugunta, zai halaka shi da kibiya. Ya fitar da Zainab daga Makka, ya isar da ita ga wurin da ya dace. Nana Zainab ta kamu da rashin lafiya saboda raunukan da ta samu. Tana da ciki; da ta isa Madina, ciki ya zube. Da Manzo alaihis-salam ya ji wannan, ya yi baƙin ciki ƙwarai.

Cin da aka yi wa mushrikai a Badar da gudunsu daga filin yaƙi a cikin hali na wulaƙanci sun haifar da babban rikici a Makka. Sakamakon da ba su taɓa tsammani ba, har ma bai taɓa zuwa a tunaninsu ba, ya bayyana. Abu Lahab da sauran mushrikai ba su gaskata maganar wanda ya fara kawo labarin ba. Da Abu Sufyan, wanda ya gudu daga filin yaƙi, ya zo Makka, suka kira shi wurinsu nan take. Abu Lahab ya tambaye shi: “Ya ɗan ɗan’uwana! Ba mu labari, yaya aka yi?” Abu Sufyan ya zauna a wani wuri a can. Mutane da yawa suna sauraro a tsaye. Abu Sufyan ya ba da labari:

“Kada ka tambaya ma; da muka haɗu da Musulmi, kamar an ɗaure mana hannu da ƙafa ne. Suka yi yadda suka ga dama: suka kashe wasunmu, suka kama wasunmu. Ina rantsuwa, ba na zargin ko ɗaya daga cikin namu, ba na aibanta shi. Domin a lokacin mun gamu da wasu mutane sanye da fararen tufafi, a kan dawakai masu launin toka, a tsakanin ƙasa da sama. Babu abin da yake iya tsayawa a gabansu, babu kuma wanda yake iya tunkararsu!”

A can akwai Sayyidina Abu Rafi’, bawan Abbas, wanda, duk da ya musulunta tun farkon zamanin Musulunci, bai bayyana Musuluncinsa ba saboda tsoron sharrin mushrikai. Abu Rafi’, wanda yake sauraronsu shiru, ya manta da kome saboda farin ciki, sai ya kwarmata: “Wallahi, su mala’iku ne.”

Abu Lahab ya mare shi mari mai tsanani, ya ɗaga shi ya buga ƙasa. Sannan ya yi masa duka mai yawa. Sai Ummul-Fadl, matar Sayyidina Abbas, wadda take can, ta kasa jurewa. Domin ita ma ta musulunta tun da farko. Ummul-Fadl ta ɗauki ɗaya daga cikin ginshiƙan da suke ɗakin, ta ce: “Ka ɗauke shi marar ƙarfi ne saboda ba shi da kowa, ko?”, ta buge Abu Lahab da ƙarfi. Kan Abu Lahab ya tsage. Ya juya ya tafi, yana zubar da jini, cikin ƙasƙanci, wulaƙanci da reni. Bayan kwana bakwai Allahu Ta’ala Ya ba shi wata cuta da ake kira “baƙar ja”. Ya mutu da wannan cuta. Ƴaƴansa suka bar shi dare biyu ko uku ba tare da sun binne shi ba. A ƙarshe gawar ta fara ruɓa. Kowa yana gudun cutar da ta kama Abu Lahab, yana ƙyamarta, kamar yadda ake gudun annoba. Sai wani daga cikin Ƙuraishawa ya ce wa ƴaƴan Abu Lahab: “Kaitonku! Ba ku jin kunya? Kun bar ubanku a gida har ya ruɓa. Aƙalla ku binne shi a wani wuri, ku ɓoye shi.” Ƴaƴansa suka amsa wa mutumin: “Muna tsoron cutar da take jikinsa!” A wannan karon mutumin ya ce musu: “Ku tafi, ni ma ina zuwa, zan taimake ku.” Sannan ukunsu suka taru. Suka ɗauki gawar, suka kai ta wani wuri mai nisa. Suka jefe ta da duwatsu har ta ɓace a ƙarƙashin duwatsun. Ta haka Abu Lahab ya shiga gidan da zai zauna a cikin azaba da wuta har abada – kabarinsa mai duhu, wanda yake ramin Jahannama.

A cikin Ƙuraishawan da aka kama a Badar akwai har Walid ɗan Walid. Abdullahi ɗan Jahsh ne ya kama shi. Ƴan’uwan Walid, Hisham da Khalid ɗan Walid, wanda bai musulunta ba tukuna, suka zo Madina. Abdullahi ɗan Jahsh bai so ya sake shi ba sai an biya fansar kuɓuta (fidya). Duk da Khalid ya yarda da wannan, ɗan’uwansa Hisham, wanda uba ɗaya ne da shi amma uwa dabam, bai karɓa ba. Shugabanmu Manzon Allah ya ba da shawarar a ba da makamai da kayan yaƙi na ubansu. Duk da Hisham ya yarda da wannan, Khalid bai karɓa ba. Amma a ƙarshe suka yarda a madadin takobin ubansu, sulkensa da kwalkwalinsa, waɗanda darajarsu dinari ɗari ce. Suka kuɓutar da Walid daga kamu, suka kama hanyar Makka. Amma Walid, a Zulhulaifa da take hanyar Makka, nisan mil huɗu daga Madina, ya rabu da su, ya zo wurin Shugabanmu Annabi, ya yi imani, ya zama daga cikin Sahabbai masu girma. Bayan wani lokaci da musuluntarsa, ya tafi Makka wurin ƴan’uwansa. A lokacin Khalid ɗan Walid ya tambaye shi: “Tun da za ka musulunta, me ya hana ka yi kafin a biya fansar kuɓuta? Ka fitar da abin tunawa da ya rage mana daga ubanmu daga hannunmu. Don me ka yi haka?”, Walid ya amsa: “Na ji tsoron Ƙuraishawa su ce: ‘Bai iya jure wa kamu ba, sai ya bi Muhammadu alaihis-salam.’”

“Ya Abbas! Allahu Ta’ala Ya san Musuluncinka. Idan kana faɗar gaskiya, lalle Allahu Ta’ala Zai ba ka ladarsa. Amma a bayyane kai kana ɓangaren adawa da mu ne. Saboda haka dole ka biya kuɗin fansarka” Hadisi mai daraja

Ƴan’uwansa, da suka yi fushi ƙwarai da wannan amsa, suka ɗaure shi a kurkuku tare da wasu Musulmi daga Banu Makhzum – Ayyash ɗan Abu Rabi’a da Salama ɗan Hisham (radiyallahu anhuma). Walid ɗan Walid (radiyallahu anhu) ya yi shekaru a kurkuku saboda ya yi imani. Ya sha zalunci da azaba masu yawa daga baffansa Hisham, ɗaya daga cikin mugayen maƙiyan Musulunci, da danginsa mushrikai. Manzo Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) ya yi addu’a kamar haka domin Ayyash ɗan Abu Rabi’a, Salama ɗan Hisham da Walid, waɗanda suke fama da zaluncin mushrikai: “Ya Allah! Ka kuɓutar da Walid ɗan Walid, Salama ɗan Hisham, Ayyash ɗan Rabi’a da sauran muminai da ake ɗauka (waɗanda suke shan wahala a hannun kafirai) raunana (kuma marasa ƙarfi). Ya Allah, Ka tattake Mudar (Ƙuraishawa) da ƙarfi (ƙwarai). Ka sa waɗannan shekaru (a kansu) su yi kama da shekarun Yusufu.”

Da albarkar addu’ar Shugabanmu Manzon Allah, Sayyidina Walid ya sami wata dama, ya gudu daga wurin da aka ɗaure shi. Ya zo Madina al-Munawwara, ya sadu da ƙaunataccen Annabinmu. Da Habibullah ya tambayi halin Ayyash ɗan Rabi’a da Salama ɗan Hisham, Walid ya ba da labari cewa an ɗaure ƙafafunsu da juna, suna wahala ƙarƙashin azaba da wahalhalu masu tsanani.

Sarkin Halittu ya yi baƙin ciki ƙwarai da halinsu, ya nemi hanyoyin kuɓutar da su. Da ya tambaya wa zai iya kuɓutar da su, Walid, duk da ya yi shekaru ƙarƙashin azaba, ya amsa da babban ƙarfin zuciya da ƙauna: “Ya Manzon Allah! Ni zan kuɓutar da su, in kawo maka su.” Ya sake zuwa Makka, ya bi wata mace da take kai musu abinci, ya gano wurin Musulmin da ake azabtarwa. Dukkansu biyu suna ɗaure a wani gini marar rufi. Walid ya sauko daga bango da dare, da babban ƙarfin zuciya, ba tare da tsoron mutuwa ba, ya isa wurin abokansa. Waɗannan mazluman biyu, waɗanda ba su da wani laifi sai yin imani, mushrikai sun ɗaure su a wani dutse, suna yi musu kowane irin zalunci a cikin zafi mai ƙuna na hamadar Ƙasar Larabawa. Walid ya kuɓutar da waɗannan ƴan’uwansa masu albarka a addini, ya ɗora su a kan raƙuminsa. Shi kuwa ya kama hanya a ƙafa, ba takalmi, domin ya isa da wuri-wuri Madina al-Munawwara, wurin Manzon Allah da yake ƙauna ƙwarai. Ba zafin hamada mai ƙuna ne yake ƙona shi ba, ƙaunar saduwa da Shugaban Talikai ce.

Ya isa Madina cikin kwana uku – da yunwa, da ƙishirwa, ba takalmi. Yatsunsa sun kakkarye saboda duwatsu. Walid ɗan Walid, a cikin jini, ya sadu da Habibullah da yake ƙauna ƙwarai.

Nasarar Badar ta nutsar da Musulmi cikin babban farin ciki. Mushrikai kuwa suka faɗa cikin babban baƙin ciki da hasara. Najashi, Sarkin Habasha, ma, da ya ji nasarar Shugabanmu Manzon Allah, ya tafi wurin Sahabbai masu girma da suke ƙasarsa nan take, ya ba da bushara: “Godiya ta tabbata ga Allahu Ta’ala, wanda Ya ba ManzonSa nasara a Badar, Ya yi masa kyautar rinjaye.”

Al’amuran da suka faru bayan Yaƙin Badar

Ƙaunataccen Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) yana fama a Madina da Yahudawa, da munafukai masu nuna Musulunci irin su Abdullahi ɗan Ubayy, da kuma mushrikai. Ban da haka, yana kiran ƙabilun mushrikai da suke wajen Madina zuwa ga Musulunci, yana ƙoƙari su sami darajar musulunta. Yaƙe-yaƙe irin su Ƙarƙara, Banu Ƙainuƙa’, Sawiƙ, Ghaɗafan, Bahran… duka an yi su ne bayan Yaƙin Badar.

Wasu al’amura da suka faru a shekara ta biyu bayan Hijira

A wannan shekara umarnin faralta zakka, bayar da sadakar fidda kai, yin sallar idi da yanka layya ya zo. Shugabanmu Manzon Allah ya aurar da ƴarsa Ummu Kulsum ga Sayyidina Usman. Annabinmu ya auri Hafsa, ƴar Sayyidina Umar, da Zainab ƴar Khuzaima (radiyallahu anhuma). An haifi Sayyidina Hasan, ɗan Sayyidina Aliyu.

Aurensa da Nana A’isha

Shugabanmu Annabi ya yi baikon Nana A’isha tun lokacin da yake Makka, amma ba a yi bikinsu ba tukuna. Wata rana Sayyidina Abubakar ya tambayi Jagoran Talikai: “Ya Manzon Allah! Me ya hana ka haɗuwa da matarka?” Manzon Allah ya ce: “Sadaki.” Sai Sayyidina Abubakar ya aika wa Manzon Allah kuɗin sadaki.27

Bayan haka aka yi bikin uwarmu Nana A’isha. A lokacin Shugabanmu Annabi yana da shekara hamsin da biyar.28 Uwarmu Nana A’isha tana da hazaƙa da baiwa ƙwarai, tana iya faɗar al’amura a cikin waƙa nan take. Ba ta taɓa mantawa da abin da ta koya da ta haddace ba. Tana da hankali ƙwarai, mai hazaƙa, malama, mai iya magana, mai kamun kai kuma salihiya. Saboda ƙwaƙwalwarta mai ƙarfi ƙwarai, Sahabbai masu girma sukan tambaye ta abubuwa da yawa su koya. An yabe ta da aya mai girma.

Yaƙin Ƙarƙaratul-Kudr

Labari ya zo cewa wata jama’a daga ƙabilun Banu Sulaim da Ghaɗafan sun taru a Ƙarƙara. Sai Shugabanmu Annabi ya fita daga Madina da mutum ɗari biyu daga cikin Muhajirun da Ansar. An bar Sayyidina Ibn Ummu Maktum a matsayin wakili a Madina. Sayyidina Aliyu ne ya ɗauki farar tuta. Suka isa wurin, ba su sami kowa ba: mushrikan da suka ji zuwan rundunar Musulmi sun bar wurin. Lokacin da suke tafiya a kwarin, suka gamu da wani makiyayin raƙuma. Suka tambaye shi inda mutanen Banu Sulaim da Ghaɗafan suke. Makiyayin ya ce: “Sun ɗauke ni aiki ne na kwana biyar domin in kula da dabbobinsu. Yanzu ban san inda suke ba.” Aka ƙwace raƙuma ɗari biyar a matsayin ganima. An kama makiyayin Yasar ma. Bayan sun kwana uku a kwarin Ƙarƙaratul-Kudr, suka kora raƙuman, suka nufi Madina. Shugabanmu Annabi ya ware humusin raƙuman a wurin da ake kira Dirar, ya raba sauran. Kowa ya sami raƙuma biyu-biyu. Washegari, lokacin da suke sallar asuba, suka ga wannan makiyayi mai suna Yasar yana salla tare da su. Sai Shugabanmu Annabi ya ƴanta wannan bawa. Sannan suka koma Madina lafiya.

“Wallahi, ban san mugun mutum irinka ba (Uƙba ɗan Abu Mu’aiɗ), wanda ya ƙi Allahu Ta’ala, manzonSa da Alƙur’ani mai girma, ya sa annabinSa cikin azaba bayan azaba” Hadisi mai daraja

Duk ran da ya ƙone a wutar shauƙi marar iyaka yakan zama nuri,
Zuciyar da ta rushe da raɗaɗin ƙauna kuwa takan sake ginuwa ta yi fure.

Yaƙin Banu Ƙainuƙa’

Wata rana Yahudawan Banu Ƙainuƙa’ suka so su yi wa wata mata Musulma ba’a. Ɗaya daga cikin Sahabbai, da ya ga haka, ya zare takobinsa nan take, ya kashe Bayahuden. Yahudawa suka taru, suka kashe wannan Sahabi mai albarka, ya yi shahada. Aka sanar wa Shugabanmu Annabi wannan al’amari. Manzo Mafi Daraja ya tara su a filin kasuwar Ƙainuƙa’, ya ce: “Ya jama’ar Yahudawa! Ku ji tsoron faɗawa cikin azaba irin wadda Allahu Ta’ala Ya ba Ƙuraishawa, ku musulunta. Kun sani sosai cewa ni annabi ne da Allahu Ta’ala Ya aiko. Wannan ma, da alkawarin da Allahu Ta’ala Ya yi muku, kun karanta su a littafinku…”

“Godiya ta tabbata ga Allahu Ta’ala, wanda Ya ba ManzonSa nasara a Badar, Ya yi masa kyautar rinjaye” Najashi Ashama (rahmatullahi alaihi)

Yaƙin Banu Ƙainuƙa’

Duk da wannan rahama da aka nuna musu, Yahudawa, waɗanda suka karya yarjejeniyar da suka yi, suka ƙalubalanci Sarkin Talikai: “Ya Muhammadu! Kada cin da ka yi wa mutanen da ba su iya yaƙi ba ya ruɗe ka! Muna rantsuwa, mu mutanen yaƙi ne! Sai lokacin da ka fara yaƙi da mu ne za ka gane irin jaruman da muke!…” Ta haka suka karya yarjejeniyar da ta gabata, suka bayyana ƙalubalensu a fili. Sai Jibrilu alaihis-salam ya kawo wahayi, a cikinsa an ce, a ma’ana: “(Ya MasoyiNa!) Idan kana tsoron ha’incin wata jama’a da ta yi yarjejeniya (da kai) (saɓa wa yarjejeniyar), ka sanar da su kai tsaye, (kafin ka buɗe yaƙi) bisa gaskiya da adalci, cewa ka yi watsi da alkawarinsu. Domin Allahu Ta’ala ba Ya son maha’inta.”29

A cikin wata aya mai girma kuma an ce, a ma’ana: “Ya ManzoNa! Ka ce wa waɗannan Yahudawa kafirai: lalle za a ci ku, za a tattara ku a kora ku zuwa Jahannama. Wannan wani mugun wurin zama ne!”30

Habibi Mafi Daraja, nan take, a tsakiyar watan Shawwal, ranar Asabar, ya kafa runduna, ya nufi kagarar da Yahudawan Ƙainuƙa’ suke. Sayyidina Hamza ne ya ɗauki farar tuta, a Madina kuma an bar Abu Lubaba a matsayin wakili.31

Runduna mai albarka ta kewaye kagarar Ƙainuƙa’. Yahudawan da suka ce: “Wane irin jaruman yaƙi ne mu!…”, ba ma maganar fitowa su tunkara ba, ba su ma sami ƙarfin halin harba kibiya ɗaya daga kagararsu ba. Shugabanmu Manzon Allah ya sa ido a kan hanyoyin shiga da fita. Babu wanda ya iya fita waje. Wannan hali ya ci gaba kwana goma sha biyar.32

Yahudawa suka ji tsoro, suka miƙa wuya. Duk da ya kamata a kashe kowannensu, ƙaunataccen Annabinmu, wanda aka aiko shi rahama ga talikai, ya yi jin ƙai, ya ba Yahudawan Ƙainuƙa’ izinin tafiya Dimashƙ. Ba a ba ɗayansu izinin zama a wuraren nan ba. Ta haka aka fitar da su daga ƙasashen Madina.33 Banu Ƙainuƙa’ suka yi ƙaura daga ƙasashensu. Dukiyoyinsu da makamansu suka zama ganima ga Musulmi.

Yaƙin Sawiƙ

Abu Sufyan, da ya gudu daga Yaƙin Badar ya isa Makka, ya yi bakance cewa “ba zai shafa mai a kansa ba, ba kuma zai je wurin matansa ba” har sai ya ɗauki fansa a kan Muhammadu (sallallahu alaihi wa sallam). Domin ya cika bakancensa, a shekara ta biyu bayan Hijira, ranar Lahadi, biyar ga watan Zulhijja, ya kama hanya zuwa Madina tare da mahaya ɗari biyu. Wani dare, a Madina, ya je gidan wani mutum, ya tambaye shi game da Shugabanmu Annabi. Mutumin bai kula da shi ba.

Har ƙofarsa ma bai buɗe ba. Ya tashi daga can, ya sauka a matsayin baƙo a wurin Sallam ɗan Mishkam. Washegari ya tashi daga can, ya zo yankin Arid. A wannan yanki ya gamu da Ma’bad ɗan Amrush, daga cikin Ansar, da mai hidimarsa, ya kashe su suna kan aikinsu, suka yi shahada. Ya cinna wa wata gonar dabino wuta. Ya ce: “Rantsuwata ta cika”, ya tafi daga can.

Lokacin da aka sanar wa Shugabanmu Annabi (sallallahu alaihi wa sallam) wannan al’amari, ya bar Abu Lubaba a matsayin wakili a Madina, ya bi bayan Abu Sufyan tare da mutum ɗari biyu.

“Lalle za a ci ku, za a tattara ku a kora ku zuwa Jahannama. Wannan wani mugun wurin zama ne!” Ali Imrana: 12

Mushrikai, da suka ji wannan, suka fara gudu. Domin su kuɓuta, suka bar kayansu da wani irin abincin hatsi da ake kira “sawiƙ” a can, tare da tukwanen da suka kawo don dafawa, suka gudu. Musulmi suka samo waɗannan, suka ɗauke su a matsayin ganima. Saboda haka ake kiran wannan yaƙi Yaƙin Sawiƙ.

Auren Sayyidina Aliyu da Nana Fatima

Shekara ta biyu bayan Hijira ce. Nana Fatima, ƴar Abin Alfaharin Halittu (sallallahu alaihi wa sallam), ta cika shekara goma sha biyar.

Wata rana Nana Fatima ta shiga wurin Manzo Mafi Daraja saboda wata hidima. Shugabanmu Manzon Allah ya lura cewa ƴarsa ta kai shekarun aure. Tun daga ranar, mutane da yawa suka nemi auren uwarmu Fatima az-Zahra. Manzo alaihis-salam bai kula da su ba, ya ce: “Al’amarinta yana bisa umarnin Allah Maɗaukaki ne.”

Wata rana Abubakar, Umar da Sa’ad ɗan Mu’az suna zaune a masallaci, suka yi magana: “Kowa ya nemi auren Nana Fatima sai Sayyidina Aliyu. Ba a amince wa kowa ba.” Sayyidina Siddiƙ ya ce: “A ganina, Aliyu ne zai sami rabonta. Ku zo mu je mu ziyarce shi, mu buɗe wannan magana. Idan ya yi uzurin talauci, mu taimaka.” Sa’ad ya ce: “Ya Abubakar! Kai kullum alheri kake yi. Tashi, mu ma mu raka ka.” Ukunsu suka fita daga masallaci, suka tafi ganin Sayyidina Aliyu. Sayyidina Aliyu ya ɗauki raƙuminsa ya tafi, yana shayar da gonar dabino ta wani daga cikin Ansar. Da ya gan su, ya tarbe su, ya tambayi lafiyarsu. Sayyidina Abubakar ya tambaya: “Ya Aliyu! A kowane aikin alheri kai ne na gaba, kuma kana da matsayi a wurin Manzo Mafi Daraja wanda babu wanda ya same shi. Kowa ya nemi auren Nana Fatima. Ba a amince wa kowa ba. Muna zaton za ta zama rabonka. Don me ba ka yi ƙoƙari ba?”

Da Sayyidina Aliyu ya ji wannan, idanunsa masu albarka suka cika da hawaye, ya ce: “Ya Abubakar! Ka ƙona mini zuciya ƙwarai. Babu wanda yake kwaɗayinta fiye da ni. Amma ƙuncin hannuna ya hana wannan.” Sayyidina Abubakar ya ce: “Kada ka ce haka. A wurin Allahu Ta’ala da ManzonSa, duniya ba kome ba ce. Talauci ba zai iya hana wannan ba. Je ka, ka nema.”

Sayyidina Aliyu ya ce: “Na shiga wurin Manzon Allah da kunya da jin nauyi. Dukkan girma da kwarjinin Manzon Allah suna tattare da shi. Na zauna a gabansa, ban iya magana ba. Shugabanmu Manzon Allah ya tambaya: ‘Don me ka zo, kana da wata buƙata?’ Na yi shiru. Da ya ce: ‘Lalle ka zo ne ka nemi auren Fatima’, na iya cewa: ‘Eh’ kawai. (Shugabanmu Annabi ya sanar wa Nana Fatima cewa Sayyidina Aliyu ya nemi aurenta. Ita ma ta yi shiru.) Shugabanmu Annabi ya tambaya: ‘Me kake da shi da za ka ba Fatima sadaki?’ Na ce: ‘Ya Manzon Allah, ba ni da abin da zan ba ta a wurina.’”

Ya sake tambaya: “Ina rigar sulke ta Huɗami da na ba ka, me ya same ta?” Da ya ce: “Tana wurina”, ya ce: “Ka sayar da ita, ka kawo mini kuɗinta. Wannan ya isa sadaki.”34 A wata riwaya kuma, da Shugabanmu Manzon Allah ya tambayi Sayyidina Aliyu: “Me kake da shi?”, ya amsa: “Ina da doki da rigar sulke”, Shugabanmu Manzon Allah kuma ya ce: “Dokin zai zama maka dole, amma ka sayar da sulkenka.” A wata riwaya kuma ya ce: “Ya Aliyu, je ka, ka yi hayar wani gida don kanka.”

Sayyidina Aliyu, har zuwa lokacin da ya yi aure, yana zaune tare da Shugabanmu Annabi. Bisa umarnin Shugabanmu Annabi, ya yi hayar gidan Harisa ɗan Nu’uman, da yake kusa da Masallacin Annabi, a gaban ɗakin Nana A’isha. Ya aika sulkensa kasuwa. Sayyidina Usman (radiyallahu ta’ala anhu), lokacin da yake zagaya kasuwa, ya gane sulken Sayyidina Aliyu. Ya kira dillali ya ce: “Nawa mai wannan sulke yake nema a kansa?” Dillalin ya ce: “Yana neman dirhami ɗari huɗu.” Usman (radiyallahu anhu) ya ce: “Zo, ka karɓi kuɗinsa.” Sannan ya koma gidansa mai albarka. Ya karɓi sulken daga dillalin, ya biya kuɗinsa. Ya ce: “Wannan sulke bai cancanci kowa ba sai shi. Wannan kuɗi ma ya kashe shi a biki. Ya kuma karɓi uzurinmu.” Ya ba da dirhami ɗari huɗu, ya ɗora sulken a kansu, ya aika wa Sayyidina Aliyu a matsayin kyauta. Lokacin da Sayyidina Aliyu ya zo wurin Annabinmu da sulken da dirhaman, Shugabanmu Annabi ya yi wa Sayyidina Usman addu’o’in alheri masu yawa, ya ce: “Usman abokin tafiyata ne a Aljanna.” Sannan ya kira Bilalu Habashi, ya ba shi wani ɓangare na kuɗin, ya ba da umarni: “Ka ɗauki wannan kuɗi, ka fita kasuwa! Ka sayo ɗan ruwan fure, da sauran kuɗin kuma ka sayo zuma, ku tsarma da ruwa a cikin kwano mai tsabta a wani gefen masallaci. Ku yi sharbar zuma, don mu sha bayan an ɗaura aure. Ka gayyaci Sahabbaina daga cikin Ansar da Muhajirun da suke nan zuwa masallaci, ka sanar wa mutane cewa za a ɗaura auren Fatima da Aliyu.”

Bilalu Habashi ya fita waje, ya sanar wa mutane cewa za a ɗaura auren Sayyidina Aliyu da Nana Fatima. Sahabbai masu girma suka zo Masallacin Annabi, suka cika cikinsa da wajensa. Sai Shugabanmu Annabi ya tashi, ya yi wannan huɗuba: “Dukkan godiya da yabo na Ubangijin talikai ne. Shi ne wanda ake yabo saboda ni’imomin da Ya bayar, ake bauta maSa saboda ikonSa da ƙarfinSa marasa iyaka, ake tsoron azabarSa da hisabinSa, hukuncinSa da umarninSa suke mulki a bayan ƙasa da a sammai. Shi ne wanda Ya halicci halittu da ikonSa, Ya bambanta su da juna da hukunce-hukuncenSa na adalci, Ya ɗaukaka mutane da addinin (Musulunci) da AnnabinSa Muhammadu (alaihis-salam)… Allahu Ta’ala Ya umarce ni in aurar da ƴata Fatima ga Aliyu ɗan Abu Ɗalib. Yanzu ina sa ku shaida: na aurar da Fatima ga Aliyu ɗan Abu Ɗalib (bisa umarnin Allahu Ta’ala) da sadakin misƙali 400 na azurfa. Ubangijina Ya haɗa su, Ya sa wannan ya zama mai albarka a gare su. Ya sa zuriyarsu ta zama tsarkakakkiya, mabuɗin rahama, ma’adanin hikima, amintacciya ga al’ummar Muhammadu.

Abin da zan faɗa ke nan. Ina neman gafara daga Ubangijina domin kaina da ku.”

Sannan Sayyidina Aliyu ya tashi, ya yi wannan gajeriyar huɗuba: “…Ina yin salati da sallama ga Muhammadu alaihis-salam, wanda muke a gabansa, wanda ya aurar mini da ƴarsa mai albarka Fatima da sadakin misƙali 400 na azurfa. Ya ƴan’uwana a addini! Babu shakka, kun ji abin da Shugabanmu Annabi ya faɗa, kun shaida. Ni ma ina shaida da wannan, na yarda. Na karɓa daidai haka. Allahu Ta’ala shaida ne ga maganganunmu duka, wakili ne gare mu duka.”35

“Usman abokin tafiyata ne a Aljanna” Hadisi mai daraja

Bayan an gama ɗaurin auren, Shugabanmu Annabi ya sa aka kawo sabon dabino, ya ce: “Ku zo, ku ɗauka daga wannan dabino, ku ci.” Kowa ya ɗauka ya ci. Sannan Sayyidina Bilalu ya rarraba sharbar zuma, suka sha ita ma, Sahabbai duka suka yi addu’a: “Barakallahu fikuma wa alaikuma wa jama’a shamlakuma.” Lokacin da aka ɗaura auren, Fatima (radiyallahu anha) tana da shekara goma sha biyar, Aliyu (radiyallahu anhu) kuma yana da shekara ashirin da biyar.

Bayan ɗaurin auren Nana Fatima tana kuka. Shugabanmu Annabi ya zo wurinta ya ce: “Ya Fatima! Me ya same ki, da kike kuka? Ina rantsuwa da Allahu Ta’ala, na aurar da ke ga mafi ilimin masu nemanki, mafificinsu a haƙuri da hankali, kuma na farkonsu da ya musulunta.” Nana Fatima ta ce: “Baba! Sadakin kowace yarinya da ake aurarwa ana ƙaddara shi, ana ƙayyade shi da zinariya da azurfa. Idan sadakina ma aka ƙaddara shi haka, wane bambanci zai kasance tsakaninka da sauran? A Ranar Ƙiyama, gwargwadon adadin masu zunubi daga cikin muminai da za ka yi wa ceto, ni ma ina son in yi wa matansu ceto. Burina ke nan.”

Da Allahu Ta’ala Ya sanar cewa an karɓi wannan buƙata ta Nana Fatima, Shugabanmu Manzon Allah ya ce: “Ya Fatima, kin nuna cewa ƴar annabi ce ke!”

Sayyidina Aliyu ya ce: “Watanni da dama suka wuce bayan waɗannan al’amura. Ba a yi wata magana a kan wannan ba a majalisa. Ni ma saboda kunyata ban iya buɗe baki ba. Amma Shugabanmu Manzon Allah, a wasu lokuta da ya gan ni ni kaɗai, yakan ce: ‘Wane irin kyakkyawar mata ce matarka! Bushara gare ka: ita ce shugabar matan talikai.’”

A waɗannan kwanaki Sayyidina Aƙil, yayan Sayyidina Aliyu, ya ce: “Ya Aliyu! Mun yi farin ciki da wannan ɗaurin aure. Amma burina shi ne waɗannan mutane biyu masu rabo su kasance kusa da juna.” Sai Sayyidina Aliyu ya ce: “Ni ma burina ke nan, amma ina jin kunya.” Lokacin da Sayyidina Aƙil ya kama hannun Sayyidina Aliyu, suka tafi gidan Shugabanmu Annabi, suka gamu da Ummu Aiman, baiwar Manzon Allah. Suka faɗa mata halin da ake ciki. Ummu Aiman ta ce: “Ba a buƙatar zuwanku don wannan al’amari. Mu za mu haɗa kai da matan Annabi tsarkaka (azwaj-i ɗahirat), mu sanar muku. Domin a wannan al’amari maganar mata ake saurara.”

Ummu Aiman ta faɗa wa matan Manzon Allah wannan al’amari. Sai sauran matan tsarkaka suka zo gidan Nana A’isha. Suka tuna Nana Khadija, suka ce: “Da tana raye, da ba mu da wata damuwa.” Shugabanmu Manzon Allah ya yi kuka ya ce: “Ina mace irin Khadija? Lokacin da mutane suke ƙaryata ni, ita ta tabbatar da ni, ta kashe dukkan dukiyarta a tafarkina. Ta taimaki addinin Musulunci ƙwarai. A rayuwarta Allah Maɗaukaki Ya umarce ni: ‘Ka ba Khadija bushara: an gina mata fada ta zumurrudu a Aljanna.’” Matan Shugabanmu Manzon Allah suka gabatar da buƙatar Sayyidina Aliyu. Sai Shugabanmu Manzon Allah ya umarci Ummu Aiman ta kira Sayyidina Aliyu. Da Aliyu ya zo, matan da suke majalisar suka tashi suka tafi. Sayyidina Aliyu ya zauna ya sunkuyar da kansa. Manzon Allah ya tambaya: “Kana son matarka, ya Aliyu?”

Aliyu (radiyallahu anhu) ya ce: “Eh, ya Manzon Allah! Uwata da ubana su zama fansarka.” Manzo Mafi Daraja ya ce wa Asma’u ƴar Umais: “Je ki, ki shirya gidan Fatima.” Asma’u ta tafi gidan da za a kai Nana Fatima amarya. Ta yi matashi ɗaya da sabon fata, matashi ɗaya da fata mai faci, matashi ɗaya kuma da tabarma, ta cika cikinsu da tsagin dabino. Shugabanmu Manzon Allah, bayan sallar isha’i, ya zo gidan Fatima, ya duba abubuwan da aka shirya.

Annabinmu ya ba da umarnin a sayi abinci, kayan ado da kayan ƙanshi da kashi biyu bisa uku na kuɗin da Sayyidina Aliyu ya kawo, da kashi ɗaya bisa uku kuma a sayi tufafi, ya sa aka cika kayan gida. A cikin kayan ɗaki na Nana Fatima da kayan gidanta akwai waɗannan: matashi uku da Asma’u ƴar Umais ta shirya, darduma ɗaya mai zare a gefe, matashin kai ɗaya cike da tsagin dabino, dutsen niƙa na hannu biyu, salkar ruwa ɗaya, tulun ruwa ɗaya na yumɓu, ƙoƙon ruwa ɗaya na fata, tawul ɗaya, zane ɗaya, fatar rago ɗaya jemammiya, darduma ɗaya ta Yaman mai launi iri-iri, tsohuwa da gashinta ya zube, gado ɗaya saƙaƙƙe da ganyen dabino, tufafi biyu masu launi iri-iri na ƙirar Yaman, da bargo ɗaya na alharini. Bayan haka Shugabanmu Manzon Allah ya ba Sayyidina Aliyu ɗan kuɗi, ya ce ya sayo dabino da mai. Sayyidina Aliyu ya ba da labarin abin da ya biyo baya kamar haka:

“Na sayi dabino da dirhami biyar, mai kuma da dirhami huɗu. Na kawo wurin Manzon Allah. Ya nemi shimfiɗar cin abinci ta fata. Ya haɗa dabino, gari, mai da kindirmo da hannunsa mai albarka, ya yi wani irin abinci, ya ce: ‘Ya Aliyu! Je ka, duk wanda ka samu, ka kawo shi.’ Na fita waje, na ga mutane da yawa ƙwarai, na gayyace su duka, na shiga ciki na ce: ‘Ya Manzon Allah! Mutane suna da yawa.’

Shugaban Talikai, Abin Alfaharin Halittu, ya ce: ‘Ka riƙa shigar da su goma-goma, su ci abinci.’ Haka na yi. Suka lissafa: mutum ɗari bakwai, maza da mata, sun ci abinci, sun ƙoshi.”

Bayan an ci walimar (liyafar biki) Sayyidina Aliyu da Fatima, kamar yadda Ummu Aiman ta ba da labari, Shugabanmu Annabi ya ce wa Sayyidina Aliyu: “Ya Aliyu, ƴata Fatima ta tafi gidanku amarya. Ni ma zan zo bayan sallar magariba in yi addu’a. Ku jira ni.”

Da Sayyidina Aliyu ya zo gida, ya zauna a wata kusurwa. Nana Fatima ma ta zauna a wata kusurwar gidan dabam. Sannan Shugabanmu Manzon Allah ya zo, ya ƙwanƙwasa ƙofa. Ummu Aiman ta buɗe ƙofar.

Manzon Allah ya tambaya: “Ɗan’uwana yana nan?” Ummu Aiman ta ce: “Uwata da ubana su zama fansarka, ya Manzon Allah! Wane ne ɗan’uwanka?” Da Shugabanmu Manzon Allah ya ce: “Shi ne Aliyu ɗan Abu Ɗalib”, Ummu Aiman ta ce: “Ka aurar da ƴarka ga ɗan’uwanka?” Shugabanmu Manzon Allah ya ce: “Eh.” Daga tambayar Manzon Allah “Ɗan’uwana yana nan?”, Ummu Aiman ta zaci cewa wannan aure bai halatta ba. Shugabanmu Manzon Allah kuwa, da cewa “Eh”, ya nuna cewa abin da yake hana aure shi ne haihuwa daga uwa ɗaya.

Sannan Shugabanmu Manzon Allah ya tambayi Ummu Aiman: “Asma’u ƴar Umais ma tana nan?” Da ta amsa: “Eh”, ya ce: “Ashe, ta zo ne hidimar ƴar Manzon Allah.” Da Ummu Aiman ta ce: “Eh”, ya yi mata addu’a: “Ta sami alheri.”

“Ya Fatima! Me ya same ki, da kike kuka? Ina rantsuwa da Allahu Ta’ala, na aurar da ke ga mafi ilimin masu nemanki, mafificinsu a haƙuri da hankali, kuma na farkonsu da ya musulunta” Hadisi mai daraja

Sannan ya sa aka kawo ruwa a cikin wani kwano. Ya wanke hannuwansa masu albarka. Ya zuba ɗan miski a cikin ruwan. Sannan ya kira Nana Fatima. Nana Fatima, saboda kunya, tana kallon tufafinta. Shugabanmu Manzon Allah ya ɗauki ɗan ruwan, ya yayyafa a ƙirjin Fatima, kanta da bayanta, ya yi addu’a: “Allahumma inni u’izuha bika wa zurriyyataha minash-shaiɗanir-rajim” (Ya Ubangijina, ina neman tsari gare Ka domin kiyaye ta da zuriyarta daga sharrin shaiɗan rajim, wato wanda aka jefe shi da duwatsu). Sannan ya yi wa Sayyidina Aliyu ma haka, ya yi addu’a: “Allahumma barik fihima wa barik alaihima wa barik lahuma fi naslihima.” Ya karanta Suratul Ikhlas da Mu’awwizatain, ya ce: “Ka shiga wurin matarka da sunan Allahu Ta’ala da albarkarSa.” Sannan ya riƙe ƙyauren ƙofar biyu da hannuwansa masu albarka, ya yi addu’a da neman albarka, ya tafi daga can.36

Sayyidina Aliyu ya ce: “Kwana huɗu bayan bikinmu, Shugabanmu Manzon Allah ya zo gidanmu ya albarkace mu da zuwansa. Ya yi mana nasiha da kalmominsa masu ɗaukar zuciya, cike da hikima, ya ce: ‘Ya Aliyu! Kawo ruwa!’ Na tashi na kawo ruwa. Ya karanta wata aya mai girma, ya ce: ‘Ka sha ɗan wannan ruwa. Bari ɗan kaɗan ya rage.’ Haka na yi. Ragowar ruwan ya yayyafa a kaina da ƙirjina. Ya sake cewa: ‘Kawo ruwa.’ Na sake kawo ruwa. Kamar yadda ya yi mini, haka ya yi wa Fatima. Sannan ya fitar da ni waje.”

Bayan Aliyu ya fita, ya tambayi ƴarsa game da Sayyidina Aliyu. Da Fatima ta ce: “Baba, dukkan siffofin kamala suna tare da shi. Amma wasu matan Ƙuraishawa suna ce mini: ‘Mijinki talaka ne’”, Shugabanmu Manzon Allah ya ce: “Ya ƴata! Ubanki da mijinki ba talakawa ba ne. An gabatar mini da dukkan taskoki da dukiyoyin ƙasa da sama. Ban karɓa ba. Na karɓi abin da yake karɓaɓɓe a wurin Allahu Ta’ala. Ya ƴata! Da kin san abin da na sani, da duniya ta zama abar ƙasƙanci da ƙanƙanta a idonki. Saboda Allahu Ta’ala, mijinki shi ne na farkon Sahabbai. Shi babba ne a Musulunci, mafi zurfi kuma ta fuskar ilimi. Ya ƴata! Allahu Ta’ala Ya zaɓi mutane biyu daga Ahlul-Baiti. Ɗaya ubanki ne, ɗaya kuma mijinki. Kada ki taɓa saɓa masa, kada ki yi masa rashin biyayya.”

Abin Alfaharin Halittu (alaihi afdalus-salawat), bayan ya yi wa ƴarsa nasiha, ya kira Sayyidina Aliyu. Ya ba shi amanar Fatima: “Ya Aliyu! Ka kula da zuciyar Fatima. Ita wani ɓangare ne daga gare ni. Ka kyautata mata. Idan ka ɓata mata rai, ka ɓata mini rai ne.” Ya ba Allahu Ta’ala amanar su biyun. Sannan, da ya tashi ya yi niyyar tafiya, Nana Fatima ta ce: “Ya Manzon Allah! Ni zan yi hidimar cikin gida, Aliyu kuma zai yi hidimar waje. Idan ka ba ni wata baiwa, za ta taimake ni a wasu ayyukana. Za ka faranta mini rai.” Shugabanmu Manzon Allah ya ce: “Ya Fatima! In ba ki abin da ya fi mai hidima, ko in ba ki mai hidima?”

Uwarmu Fatima ta ce: “Ka ba ni abin da ya fi mai hidima.” Sai Shugabanmu Manzon Allah ya ce: “Kowace rana, lokacin kwanciya, ki faɗi ‘Subhanallahi’ sau talatin da uku, ‘Alhamdulillahi’ sau talatin da uku, ‘Allahu akbar’ sau talatin da uku, sau ɗaya kuma ‘La ilaha illallahu wahdahu la sharika lah, lahul-mulku wa lahul-hamdu wa huwa ala kulli shai’in ƙadir’. Duka kalma ɗari ne. A Ranar Ƙiyama za ki sami hasanai (alheri) dubu. Hasananki za su yi nauyi a Mizani (ma’auni).” Sannan Shugabanmu Annabi ya fita daga gidan ƴarsa, ya tafi gidansa mai albarka.

Kisan Ka’ab ɗan Ashraf

Da nasarar Badar, tsoro ya shiga zukatan Yahudawa da mushrikai masu bautar gumaka da suke Madina. Wasu Yahudawa suka dawo hayyacinsu, suka ce: “Mutumin da muka karanta siffofinsa a littattafanmu lalle shi ne wannan. Yanzu ba zai yiwu a tunkare shi ba. Domin kullum shi ne zai yi nasara”, suka musulunta. Wasu kuwa suka ce: “Muhammadu ya yi yaƙi da Ƙuraishawa, waɗanda ba su san yaƙi ba. Saboda haka ya yi nasara. Da ya yi yaƙi da mu, da mun nuna masa yadda ake yaƙi, yadda ake samun nasara.”

Wani Bayahude mai suna Ka’ab ɗan Ashraf, da ya ji nasarar rundunar Musulmi a Badar, saboda ƙiyayyarsa ga Musulmi, ya tafi Makka. Ya tara mushrikan da suke can, ya faɗi waƙoƙi domin su kai wa Madina hari, ya ƙarfafa su, ya zuga su. Ya yi yarjejeniya da su a kan yaƙar Shugabanmu Annabi. Har ma ya shirya makircin kashe ƙaunataccen Annabinmu a ɓoye. Allahu Ta’ala Ya sanar wa Shugabanmu Manzon Allah wannan al’amari, Ya ce, a ma’ana: “Su ne waɗanda Allahu Ta’ala Ya la’anta (Ya nisantar da su daga rahamarSa)…”37

Sai Manzo Mafi Daraja ya ce wa Sahabbansa masu daraja: “Wa zai kashe Ka’ab ɗan Ashraf? Domin ya cutar da Allahu Ta’ala da ManzonSa.”

Muhammadu ɗan Maslama ya tambaya: “Ya Manzon Allah! Kana so in kashe shi?” Shugabanmu Manzon Allah ya ce: “Eh, ina so.” Muhammadu ɗan Maslama ya yi kwanaki da yawa yana tunani a kan wannan aiki, yana shirya dabaru. Ya je wurin abokansa Abu Na’ila, Abbad ɗan Bishr, Haris ɗan Aus, Abu Abs ɗan Jabr, ya buɗe musu maganar. Dukkansu suka ga ya dace, suka ce: “Za mu kashe shi tare.” Suka zo wurin Shugabanmu Annabi tare, suka ce: “Ya Manzon Allah! Idan ka yarda, lokacin da muke magana da shi, za mu iya faɗar wasu kalmomi game da kai da za su yi wa Ka’ab daɗi?” Shugabanmu Annabi ya ba su izinin faɗar abin da suke so.

Sai Muhammadu ɗan Maslama ya tafi wurin Ka’ab ɗan Ashraf tare da abokansa. Ya ce: “Wannan Muhammadu ya nemi sadaka daga gare mu. Ya ɗora mana haraji mai yawa. Saboda haka na zo in karɓi wani abu a matsayin bashi daga gare ka.” Ka’ab ya yi farin ciki, ya zaci Muhammadu ɗan Maslama yana tunani kamar shi, ya ce: “Zai ƙara gundurar da ku.” Muhammadu ɗan Maslama ya ce: “Ga shi mun riga mun bi shi sau ɗaya. Za mu ci gaba da bin sa. Mu gani, ƙarshen me zai zama? Yanzu ka ba mu ɗan dabino a matsayin bashi.” Ka’ab ya ce: “Eh, zan ba ku, amma dole ku ba ni wani abu a matsayin jingina!” Muhammadu ɗan Maslama da waɗanda suke tare da shi suka ce: “Me kake so?” Da Ka’ab ya ce: “Ina son matanku a matsayin jingina”, ba su yarda ba. Ka’ab ya ce: “To ku ba ni ƴaƴanku maza a matsayin jingina.” Suka ce: “Su ma ba za mu iya ba da su a matsayin jingina ba. Za a ce an ba da ɗayansu jingina saboda kayan raƙumi ɗaya ko biyu na dabino, wannan kuwa zai zama tabo a gare mu da ba za mu iya mantawa ba. Amma za mu iya ba ka makamanmu da sulkenmu a matsayin jingina.” Ka’ab ya karɓi wannan tayi. Ya kuma sanar musu lokacin da za su zo.38

“Ya Aliyu! Ka kula da zuciyar Fatima. Ita wani ɓangare ne daga gare ni. Ka kyautata mata. Idan ka ɓata mata rai, ka ɓata mini rai ne” Hadisi mai daraja

Wani dare Muhammadu ɗan Maslama ya zo wurin Ka’ab. Abu Na’ila ma yana tare da shi. Ka’ab ya kira su zuwa kagara, shi kuma ya sauko ƙasa domin ya tarbe su. Matar Ka’ab ta ce: “Ina za ka fita a wannan lokaci?” Ka’ab ya ce: “Masu zuwa Muhammadu ɗan Maslama ne da ɗan’uwana Abu Na’ila.” Matarsa ta ce: “Wannan murya da na ji ba ta yi mini kyau ba ko kaɗan. Kamar jini yake ɗiga daga gare ta.” Ka’ab ya ce: “A’a, su Muhammadu ɗan Maslama ne da ɗan’uwana na shayarwa Abu Na’ila. Shi saurayi ne nagari. Ko da a kira shi faɗan takobi da dare, yakan zo ba tare da wata shakka ba. Irin wannan mutum ne shi.” Muhammadu ɗan Maslama ya shigar da mutum biyu, bisa wata riwaya kuma uku, cikin kagarar tare da shi. Su ne Abu Abs ɗan Jabr, Haris ɗan Aus da Abbad ɗan Bishr.39 Sayyidina Muhammadu ɗan Maslama ya ce wa abokansa: “Idan Ka’ab ya zo, zan faɗa masa cewa ina son in sunsuni gashinsa, in riƙe kansa in sunsuna. Lokacin da kuka ga na kama kan Ka’ab sosai, ku buga da takubbanku.” Ka’ab ɗan Ashraf ya fito wurinsu sanye da tufafi masu kyau, yana watsa ƙanshi mai daɗi. Ibn Maslama ya ce: “Ban taɓa sunsunar ƙanshi mai daɗi irin wannan ba har zuwa yau”, ya zo wurin Ka’ab. Ka’ab ya yi alfahari: “Matan Larabawa mafi ƙanshi suna wurina.” Muhammadu ɗan Maslama ya ce: “Za ka ba ni izinin in sunsuni kanka?” Ka’ab ya ce ya yarda. Ibn Maslama ya sunsune shi, ya sa abokansa ma suka sunsuna. Sannan ya ce yana son ya sake sunsuna. A wannan karon Muhammadu ɗan Maslama ya kama kan Ka’ab, ya yi wa abokansa alamar su buga da takubbansu.

Da aka buga takobi na farko, Ka’ab ya yi ihu mai ƙarfi, amma bai mutu ba. Sai Muhammadu ɗan Maslama ya kashe shi da wuƙarsa. Mujahidan da suka kashe Ka’ab suka bar wurin nan take, suka isa Madina. Da suka isar wa Shugabanmu Manzon Allah da bushara, Annabinmu ya gode wa Allahu Ta’ala, ya yi wa mujahidan addu’a. Kisan kafirin Ka’ab ɗan Ashraf ya sa Yahudawa cikin babban tsoro. Domin bayan an kashe fitaccen shugaba irin Ka’ab, kashe su ma lamari ne na lokaci kawai. Da safe suka taru, suka zo wurin Shugabanmu Annabi. Suka yi ƙorafi a kan abin da ya faru da dare. Manzo Mafi Daraja ya ce: “Shi kullum yana damunmu, yana faɗar waƙoƙi a kanmu. Idan wani daga cikinku ya yi haka, ya sani cewa hukuncinsa takobi ne.” Bisa wannan gargaɗi, Yahudawa, saboda tsoro, suka sake yin yarjejeniya da Shugabanmu Manzon Allah…40

Yaƙin Ghaɗafan

Wannan yaƙi ana kuma kiransa “Yaƙin Anmar” da “Yaƙin Zi Amr”. Wata jama’a daga ƙabilun Banu Sa’alaba da Banu Muharib sun taru a wurin da ake kira Zi Amr, sun yanke shawarar su washe duk abin da suka samu a kewayen Madina. Shugabansu wani mai suna Da’sur ɗan Haris ɗan Muharib ne, mai laƙabin Ghauras. Shugabanmu Annabi (sallallahu alaihi wa sallam) ya bar Usman ɗan Affan (radiyallahu anhu) a matsayin wakili a Madina, ya fita daga Madina da runduna ta mutum ɗari huɗu da hamsin. A hanya suka gamu da wani mutum mai suna Jabbar. Suka tambaye shi game da maƙiya. Ya ce: “Ba sa son su yi yaƙi da ku. Da suka gan ku, sun gudu zuwa duwatsu.” Manzon Allah ya gabatar masa da Musulunci. Ya karɓa, ya musulunta.

Lokacin da rundunar Musulmi take tafiya zuwa kwarin, sai ruwan sama ya fara zuba. Ya yi ta zuba da dukkan ƙarfinsa na wani ɗan lokaci, sannan ya ragu, ya ɗauke. Mujahidai, tun daga Shugabanmu Annabi, duk sun jiƙe sharkaf tun daga kai har ƙafa. Kowa a wani gefe yana busar da tufafinsa. Manzon Allah ma ya tuɓe tufafinsa a wani wuri da babu kowa domin ya busar da su, ya shanya su a kan wata bishiya. Lokacin da yake hutawa a ƙarƙashin bishiyar, kafiran da suke leƙen rundunar Musulmi suka ga Manzon Allah shi kaɗai, suka sanar wa Da’sur ɗan Haris. Shi kuma, domin ya kashe Manzon Allah, ya kusanci wurin da yake hutawa a hankali ba tare da sauti ba, ya zare takobinsa, ya ce: “Wane ne zai iya cetonka daga hannuna?” Manzon Allah ya ce: “Allahu Ta’ala Yake cetona.” A nan take Jibrilu alaihis-salam ya zo, ya bugi ƙirjin Da’sur, ya kayar da shi ƙasa, takobin ya faɗi daga hannunsa. Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya ɗauki takobin Da’sur, ya ce: “Wane ne zai cece ka daga hannuna?” Da’sur ya ce: “Babu wanda zai iya cetona”, ya faɗi kalmar shahada, ya musulunta. Ya zama sanadin shigar mutane da yawa cikin imani.41 Ya yi alkawari cewa ba zai ƙara tara sojoji domin yaƙi ba har abada. Aka koma Madina ba tare da an yi arangamar makamai ba. An yi kwana goma sha ɗaya a tafiyar.

Yaƙin Bahran

Ana kuma kiran wannan yaƙi “Banu Sulaim” ko kuma “Yaƙin Najran”. Labari ya zo cewa mushrikai masu yawa da suka taru a Banu Sulaim za su kai wa Madina hari. Aka bar Sayyidina Ibn Ummu Maktum a matsayin wakili. Manzon Allah ya tunkari abokan gaba da runduna ta mutum ɗari uku. Abokan gaba, da suka ji labarin cewa rundunar Musulmi tana zuwa, suka gudu zuwa duwatsu. Saboda haka haɗuwa ba ta yiwu ba. Tafiyar ta ɗauki kwana goma sha biyu.

“Shi (Ka’ab ɗan Ashraf) kullum yana damunmu, yana faɗar waƙoƙi a kanmu. Idan wani daga cikinku ya yi haka, ya sani cewa hukuncinsa takobi ne” Hadisi mai daraja

ƘaunarKa ta ɗauke ni daga kaina;
ina son Ka, ya Ubangijina!
ƘaunarKa, ashe, tana da daɗi ƙwarai;
ina son Ka, ya Ubangijina!
Ba na farin ciki da arziki,
ba na baƙin ciki da rashi.
Da ƙaunarKa nake jin daɗi;
ina son Ka, ya Ubangijina!
Ka umarci ibadu,
Ka yabi halaye nagari,
Ka ba da ni’imomi marasa iyaka;
ina son Ka, ya Ubangijina!
Wane irin rai (nafsu) mai butulci nake da shi, mamaki:
saboda jin daɗinsa, kullum yana halaka ni!
Ni kuwa na sami jin daɗi na gaskiya;
ina son Ka, ya Ubangijina!
Yin ibada da kyau,
aiki domin duniya ma –
shi ne aikina dare da rana, domin
ina son Ka, ya Ubangijina!
Ƙauna ba da baki kawai ake yi ba, ya Hilmi!
Ubangijinka Ya ce: “Ku yi aiki!”
Bari a gane ta a halinka ma;
ina son Ka, ya Ubangijina!
Maƙiyan Musulunci nawa ne,
suna kai wa addini hari a ɓoye.
In ka zauna cik, daidai ne?
Ina son Ka, ya Ubangijina!
Masoyi yakan zauna da ragwanci?
Yakan bar ƙura ta hau kan masoyinsa?
Ka rufe bakin maƙiyi, ka ce:
“Ina son Ka, ya Ubangijina!”