YAƘE-YAƘE DA RUNDUNONIN SARIYYA

Tafiya ta yaƙi, yaƙi (ghazwa) da runduna (sariyya)

Abin Alfaharin Halittu (sallallahu alaihi wa sallam) ya shirya rundunoni (sariyya), wato ƙananan ƙungiyoyin soja masu kai hari, domin kiyaye zaman lafiyar Madina da kuma sa ido a kan halin maƙiya. Adadin waɗanda suke shiga waɗannan rundunoni (sariyya), waɗanda Manzon Allah yake aikawa a kan kafirai ba tare da ya halarta da kansa ba, yakan kasance tsakanin mutum biyar zuwa ɗari huɗu. Yaƙe-yaƙen da Shugabanmu Annabi ya halarta, ya kuma jagoranta da kansa, ana kiransu yaƙi (ghazwa). Fitar sojoji zuwa yaƙi ana kiranta tafiya ta yaƙi (safar), halin yaƙi kuma ana kiransa shirin yaƙi.

Ƙaunataccen Annabinmu, domin ya hana harin maƙiya na ba zato, ya kafa tsarin tsaro a Madina, ya fitar da masu sintiri, ta haka ya ɗauki matakan tsaro da suka dace.

Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya yi yaƙi (ghazwa) ashirin da bakwai. Su ne: Abwa (Waddan), Buwaɗ, Badar na farko (Safwan), Zul-Ushaira, Badar (Badrul-Kubra), Ƙarƙaratul-Kudr, Banu Ƙainuƙa’, Sawiƙ, Ghaɗafan (Anmar, Zi Amr), Bahran (Banu Sulaim, Najran), Uhud, Hamra’ul-Asad, Banu Nadir, Ƙaramar Badar (Badrus-Sughra), Zatur-Riƙa’, Dumatul-Jandal, Muraisi’ (Banu Musɗaliƙ), Khandaƙ (Ahzab), Banu Ƙuraiza, Banu Lihyan, Ghaba (Zu Ƙarad), Khaibar, Wadil-Ƙura, Buɗewar Makka, Hunain, Ɗa’if da Tabuk.

Daga cikin waɗannan yaƙe-yaƙe, a tara ne kawai aka yi faɗa. Su ne: Badar (Badrul-Kubra), Uhud, Muraisi’ (Banu Musɗaliƙ), Khandaƙ (Ahzab), Banu Ƙuraiza, Khaibar, Wadil-Ƙura, Hunain da Ɗa’if. An buɗe Makka ba tare da yaƙi ba, mutanenta duka suka musulunta.

A sauran yaƙe-yaƙen ba a yi wani faɗa ba: a wasu an yi yarjejeniya, a wasu maƙiya suka miƙa wuya; wani ɓangare na kafirai bai sami ƙarfin halin haɗuwa da rundunar Musulmi ba, mafi yawan kafirai kuwa, da jin cewa rundunar Musulmi tana zuwa, suka gudu zuwa duwatsu suka ɓace.

Da wannan karin magana dukkan ƙasashe sukan sami nasara da rabo:
“Ka shirya yaƙi, idan kana son sulhu da zaman lafiya.”
Abdülhak Molla

“Ku yaƙi waɗanda suke yaƙar ku, a kan tafarkin Allahu Ta’ala. Amma kada ku ƙetare iyaka, kada ku wuce gona da iri” Baƙara: 190

Rundunonin (sariyya) da Shugabanmu Manzon Allah ya aika

Rundunoni na farko – rundunar Sayyidina Hamza

Ya zama dole a raunana mushrikai ta fuskar kasuwanci da tattalin arziki, a kuma koya musu hankali. Saboda haka ya wajaba a yanke hanyoyin kasuwancin Sham. A wannan lokaci aka ji cewa wani ayarin mushrikai yana wucewa kusa da Madina. A farkon Ramadan, wata na bakwai na shekara ta farko bayan Hijira, ƙaunataccen Annabinmu ya ba da umarnin a yi shirin tafiya nan take, ya naɗa Sayyidina Hamza kwamandan mahaya talatin. Bayan ya yi masa nasihar ya ji tsoron Allahu Ta’ala, ya kyautata wa waɗanda suke ƙarƙashinsa, ya ce: “Ku fita yaƙi a kan tafarkin Allahu Ta’ala, kuna ambaton sunan Allahu Ta’ala! Ku yaƙi waɗanda ba su san Allahu Ta’ala ba…” Ya ba Sayyidina Hamza farar tuta, ya sallame shi.

Sayyidina Hamza, da mahayan da suke ƙarƙashinsa, ya nufi ayarin mushrikai wanda mahaya ɗari uku suke tsaronsa. Da ayarin, wanda yake tafiya daga Dimashƙ zuwa Makka, ya isa wurin da ake kira Sifal-Bahr, suka haɗu da mujahidai. Sahabbai masu ɗaukaka suka shiga tsarin yaƙi nan take, suka shirya don faɗa. A lokacin Majdi ɗan Amr al-Juhani, wanda yake can, ya iso ya shiga tsakani. Majdi ɗan Amr al-Juhani abokin ƙawancen ɓangarorin biyu ne. Da ya ga Musulmi kaɗan ne ƙwarai a adadi, mushrikai kuwa suna da yawa sosai, ya yi tunanin za a iya cin Musulmi. Yana fatan dawwamar daular Musulmi har abada, ya yi sulhu, ya hana ɓangarorin biyu yin faɗa. Sannan Sayyidina Hamza da abokansa suka koma Madina. Da aka sanar wa Shugabanmu Annabi abin da Majdi ya yi, ya nuna yardarsa, ya ce: “Ya aikata aiki mai albarka, mai kyau kuma daidai.”1

Rundunar Ubaida ɗan Haris

Bayan haka rundunoni suka ci gaba ba yankewa. Aka ba Sayyidina Ubaida ɗan Haris mujahidai kusan sittin ko tamanin a ƙarƙashinsa, aka aika shi Rabigh. Da rundunonin biyu suka fuskanci juna, ɓangarorin biyu suka fara harbin kibiya. Wanda ya fara harbin kibiya daga rundunar Musulmi shi ne Sa’ad ɗan Abu Waƙƙas. Mushrikai ɗari biyu da suke ƙarƙashin Abu Sufyan suka zaci cewa mafi yawan rundunar Musulmi suna ɓoye a kwanto, suka ji tsoron Musulmi, suka ga kuɓuta a gudu.2

Mu yi yaƙi a kan tafarkin Allah, mu sami ɗaukaka, ɗaukaka…
A cikin Alƙur’ani Allah Maɗaukaki Yana alkawarin nasara.

“Ku fita yaƙi a kan tafarkin Allahu Ta’ala, kuna ambaton sunan Allahu Ta’ala! Ku yaƙi waɗanda ba su san Allahu Ta’ala ba” Hadisi mai daraja

Yaƙe-yaƙen Shugabanmu Manzon Allah

Yaƙe-yaƙe na farko – Yaƙin Waddan

Ana kuma kiransa Yaƙin Abwa. Shi ne yaƙin farko na Manzon Allah. Ya faru a wata na goma sha biyu bayan Hijira. An bar Sayyidina Sa’ad ɗan Ubada a matsayin wakili a Madina. An fita da mutum sittin a kan Ƙuraishawa da ƙabilar Banu Damra. Sayyidina Hamza ne ya ɗauki tuta. Ba a haɗu da mutanen Makka ba. Suka isa wurin da ake kira Waddan. Aka yi yarjejeniya a rubuce da ƙabilar Banu Damra. Bisa ga wannan yarjejeniya:

1- Banu Damra ba za su taimaki maƙiya ba ko kaɗan,

2- Tsaron rayuka da dukiyar Banu Damra zai kasance ƙarƙashin kariyar Musulmi,

3- A madadin haka, duk lokacin da Shugabanmu Annabi ya kira Banu Damra zuwa wani yaƙi, za su yi gaggawar zuwa taimako nan take.

Yaƙin Buwaɗ

Wannan yaƙi shi ne yaƙi na biyu na Manzon Allah. Shekara ta biyu bayan Hijira ce, watan Rabi’ul-Awwal. An bar Sayyidina Sa’ib ɗan Usman ɗan Maz’un a matsayin wakili a Madina. Da aka sami labari cewa wani ayarin mushrikai na mutum ɗari, ƙarƙashin jagorancin Abu Sufyan, yana tafiya Dimashƙ da raƙuma dubu biyu da ɗari biyar, aka fita da mutum ɗari biyu a kan ayarin Ƙuraishawa. Duk da an bincika ko’ina taki-taki har zuwa dutsen Buwaɗ, ba a kama mushrikan ba.

Yaƙin Zul-Ushaira

An yi wannan yaƙi a farkon wata na goma sha shida bayan Hijira. An sami labari cewa wani babban ayarin kasuwanci na mushrikan Makka, ƙarƙashin jagorancin Abu Sufyan, yana tafiya Dimashƙ. Manzon Allah ya bar Abu Salama ɗan Abdulasad a matsayin wakilinsa. Ya ba Sayyidina Hamza (radiyallahu anhu) tuta. Suna da raƙuma talatin, suna hawansu bi da bi. Mujahidai ɗari da hamsin ko kusan ɗari biyu suka zo wurin da ake kira Ushaira, suka jira ƴan kwanaki. Ba a sami damar kama ayarin ba. Suka yi sulhu da Banu Mudlij, suka koma Madina.

Yaƙin Badar na farko

Ana kuma kiransa Yaƙin Safwan. Kwanaki kaɗan ne suka wuce bayan dawowa daga Yaƙin Buwaɗ, sai aka sami labari cewa wani Baƙuraishe mai suna Kurz ɗan Jabir Fihri, tare da mutanensa, ya kai hari dutsen Jamma, ya kora shanu da raƙuman da suke kiwo a can ya tafi da su.

Shugabanmu Annabi ya bar Zaid ɗan Harisa a matsayin wakilinsa, ya nufi wurin da abin ya faru tare da wasu Sahabbai. A wannan karon ya ba Sayyidina Aliyu tuta.

Lokacin da mujahidai suka isa wurin da abin ya faru, Kurz da sauran sun riga sun bar dabbobin, sun ɓoye sawunsu. Duk da an duba ƙarƙashin kowane dutse har zuwa kwarin Safwan na Badar, ba a same su ba.

Rundunar Abdullahi ɗan Jahsh (sariyyar Baɗn Nakhla)

Wata rana Shugabanmu Annabi ya so ya shirya runduna (sariyya) zuwa Nakhla domin leƙen asirin mushrikan Ƙuraishawa. Ya so ya naɗa Sayyidina Abu Ubaida ɗan Jarrah kwamandan sojojin da za a aika. Da Abu Ubaida ɗan Jarrah ya karɓi wannan umarni, ya fara kuka saboda raɗaɗin rabuwa da Annabinmu.

“Bushara ga waɗanda suka mutu a hanyar hajji da waɗanda suke yaƙi a kan tafarkin Allah!” Hadisi mai daraja

Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya naɗa Sayyidina Abdullahi ɗan Jahsh shugaba (amir) a madadinsa.3

Abdullahi ɗan Jahsh yana daga cikin waɗanda suke rayuwar Musulunci da zuciya ɗaya. Lokacin da ya musulunta, duk da kafirai sun yi masa azabar da ba a iya tunaninta, ya tunkare su da ƙarfin imani, ya jure wa cutarwarsu da zaluncinsu da ƙarfin hali. Saboda haka Shugabanmu Annabi ya ce wa Sahabbansa game da shi: “Shi ne mafi jurewa da haƙuri da yunwa da ƙishirwa a cikinku.” Abdullahi ɗan Jahsh, da jin bushara da Shugabanmu Manzon Allah ya ba shahidai, kullum yana ƙwallafa rai ga shahada. A yaƙe-yaƙe yana faɗa a gaba-gaba kamar jarumi.

Sayyidina Abdullahi ɗan Jahsh ya ce: “A ranar, bayan Manzo alaihis-salam ya yi sallar isha’i, ya kira ni wurinsa, ya ce: ‘Ka zo wurina da sassafe. Ka zo da makaminka ma. Zan aike ka wani gefe.’

Da safe na tafi masallaci. Takobina, bakana, kibiyoyina da jakata suna jikina, garkuwata kuma tana gefena. Manzo alaihis-salam, bayan ya yi sallar asuba da jama’a, ya koma gidansa. Da yake na zo tun da wuri, ina jira a bakin ƙofa. Ya sami wasu mutane ƴan kaɗan daga cikin Muhajirun da za su tafi tare da ni. Ya ce: ‘Na naɗa ka kwamanda a kan waɗannan mutane’, ya ba ni wata wasiƙa, ya ce: ‘Tafi! Bayan ka yi tafiyar dare biyu, ka buɗe wasiƙar. Ka yi aiki da abin da aka umarta a cikinta.’ Na tambaya: ‘Ya Manzon Allah! Wane gefe zan nufa?’ Ya ce: ‘Ka bi hanyar Najdiyya. Ka nufi rijiyar Raƙiyya!’”

Lokacin da aka ba Abdullahi ɗan Jahsh aikin tafiyar Nakhla, a karon farko aka ba shi laƙabin Amirul-Muminin. Shi ne shugaba na farko da aka kira da wannan suna a Musulunci. Da runduna ta mutum takwas ko goma sha biyu, bayan kwana biyu, da suka isa wurin da ake kira Malal, ya buɗe wasiƙar; a cikinta an rubuta:

“Bismillahir-rahmanir-rahim. Idan ka duba wannan wasiƙa, ka ci gaba da tafiya da sunan Allahu Ta’ala da albarkarSa, har sai ka sauka a kwarin Nakhla da yake tsakanin Makka da Ɗa’if. Kada ka tilasta ɗaya daga cikin abokanka ya tafi tare da kai! Ka leƙi asirin Ƙuraishawan da suke kwarin Nakhla da ayarin Ƙuraishawa, ka bi su, ka sa musu ido. Ka sanar da mu labaransu.”

Amirul-Muminin Sayyidina Abdullahi ɗan Jahsh, bayan ya karanta wasiƙar, ya ce: “Mu bayin Allahu Ta’ala ne, kuma dukkanmu gare Shi za mu koma. Na ji, na yi ɗa’a. Zan zartar da umarnin Allahu Ta’ala da na ƙaunataccen ManzonSa”, ya sumbaci wasiƙar, ya ɗora ta a kansa. Sannan ya juya ga abokansa ya ce: “Wanda yake ƙwallafa rai ga shahada a cikinku, ya zo tare da ni. Wanda ba ya son zuwa, yana iya komawa. Ba na tilasta wa kowannenku. Idan ba ku zo ba, ni kaɗai zan tafi, in zartar da umarnin Manzo alaihis-salam.” Abokansa duka gaba ɗaya suka amsa: “Mun ji umarnin Shugabanmu Annabi. Mu masu ɗa’a ne ga Allahu Ta’ala, ga Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) da kuma gare ka. Duk inda kake so, ka tafi da albarkar Allahu Ta’ala.”

Wannan ƙaramar runduna, wadda Sayyidina Sa’ad ɗan Abu Waƙƙas ma yake cikinta, ta kama hanya zuwa Hijaz, ta isa Nakhla. Suka ɓuya a wani wuri, suka fara leƙen asirin Ƙuraishawan da suke wucewa daga can. A lokacin wani ayarin Ƙuraishawa ya wuce. Raƙumansu masu kaya ne. Mujahidai suka kusanci ayarin, suka kira su zuwa ga Musulunci; da ba su karɓa ba, suka fara faɗa. Suka kashe ɗaya, suka kama biyu, ɗaya kuma, saboda yana kan doki, ba su iya riskarsa ba. Dukkan dukiyar kafiran ta zama ta mujahidai. Abdullahi ɗan Jahsh ya ware humusi (kashi ɗaya bisa biyar) na waɗannan dukiyoyin ganima domin Shugabanmu Manzon Allah. Wannan ita ce ganima ta farko da Musulmi suka samu.4

Shugabanmu Annabi ya bayyana wa fursunonin Musulunci, ya gayyace su su yi imani. Hakam ɗan Kaisan ya musulunta. Usman ɗan Kaisan ya ƙi Musulunci, ya tafi Makka.

Masallacin Ƙiblatain

Wata goma sha bakwai ta shuɗe tun da ƙaunataccen Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) ya yi hijira zuwa Madina al-Munawwara. Har zuwa lokacin yakan yi sallolinsa yana fuskantar Baitul-Maƙdis da yake Ƙudus mai daraja. A waɗannan kwanaki maganar Yahudawa: “Wane irin abin mamaki ne! Addininsa dabam yake da namu, amma alƙiblarsa kamar tamu take!” ta iso har wurin Shugabanmu Manzon Allah. Waɗannan jita-jita suka sa zuciyarsa mai daraja ta ɓaci.

Wata rana da Jibrilu alaihis-salam ya zo, ya ce masa: “Ya Jibrilu! Ina son Allahu Ta’ala Ya juyar da fuskata daga alƙiblar Yahudawa zuwa Ka’aba.”

Jibrilu alaihis-salam ya amsa: “Ni bawa ne kawai. Ka roƙi wannan daga Allahu Ta’ala!”

Bayan haka aya mai girma ta 144 ta Suratul Baƙara ta sauka. A cikinta an ce: “(Ya MasoyiNa! Saboda jiran zuwan wahayi) lalle Muna ganin juyawar fuskarka zuwa sama kai-kawo. Saboda haka Za Mu juyar da kai zuwa wata alƙibla da za ka yarda da ita. Yanzu ka juyar da fuskarka wajen Masallacin Harami (Ka’aba). (Ya ku muminai!) Ku ma, duk inda kuke, ku juyar da fuskokinku wajen can a cikin salloli. Babu shakka, waɗanda aka ba Littafi lalle sun san cewa wannan juyar da alƙibla gaskiya ce daga Ubangijinsu. Allahu Ta’ala kuwa ba Ya gafala daga abin da suke aikatawa.”

Lokacin da wannan aya mai girma ta sauka, a tsakiyar watan Sha’aban, ranar Talata, Shugabanmu Manzon Allah yana yi wa Sahabbansa sallar azahar ko ta la’asar a masallacin Banu Salima. A raka’a ta uku ta sallar aka yi umarnin juyawa zuwa Ka’aba. Da karɓar wahayin, nan take ya juya wajen Ka’aba mai girma. Sahabbai masu girma ma suka bi Habibi Mafi Daraja, suka juya wajen can. Daga nan aka fara kiran wannan masallaci Masallacin Ƙiblatain, wato “masallacin alƙibla biyu”.

Shugabanmu Manzon Allah ya tafi Ƙuba ma, ya sake gina mihirabin masallacin da aka fara ginawa da hannuwansa masu albarka, ya canza bangwayen masallacin.5

“Ya Jibrilu! Ina son Allahu Ta’ala Ya juyar da fuskata daga alƙiblar Yahudawa zuwa Ka’aba” Hadisi mai daraja

Alƙiblar farko ta Musulmi ita ce Masallacin Aƙsa, da yake wajen arewa maso yamma. Nan ma alƙiblar Yahudawa ce. Yahudawa suna yi wa Sahabbai masu girma ba’a, suna cewa Musulmi suna juyawa wajen alƙiblarmu. Ƙaunataccen Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) ya yi addu’a ga Allah Maɗaukakin Sarki, ya nemi alƙiblarmu ta zama Ka’aba mai girma. Lokacin da Shugabanmu Manzon Allah yake yin sallar azahar (a wata riwaya sallar la’asar) da jama’a a wannan masallaci, da aya mai girma mai ma’anar “Ku juya wajen Ka’aba” ta sauka, suka juya wajen Ka’aba mai girma, da take wajen kudu maso gabas. Saboda haka ake kiran wannan masallaci Masallacin Ƙiblatain – “masallacin alƙibla biyu”.