Musuluntar Salmanu Farisi
Kullum nurin Musulunci yana yaɗuwa, sunan Shugabanmu Manzon Allah mai albarka, da aka ji shi, ya fara samun wuri a zukata. Ma’abuta ilimi, waɗanda suke jiran zuwansa da kewa, suna garzayowa Madina cikin nema da motsin rai, suna samun darajar yin imani. Ɗaya daga cikinsu Sayyidina Salmanu Farisi ne. Ya ba da labarin musuluntarsa kamar haka: – Ni daga ƙauyen Jayy na birnin Isfahan a ƙasar Farisa (Iran) nake. Babana shi ne mafi arzikin ƙauyen, ƙasarmu da dukiyarmu suna da yawa. Ni kaɗai ne ɗa a gida, kuma ni kaɗai ne masoyin babana. Saboda haka yakan rene ni kamar ƴa mace. Ba ya yarda mini in fita daga gida. Da yake shi Majusi ne, ya koya mini addinin Majusanci kamar yadda yake so, ba tare da wata gazawa ba. A gida wuta tana ci koyaushe, mu kuma muna bauta mata, muna yi mata sujada.
Da yake dukiyar babana da mallakarsa suna da yawa, wani lokaci ya fitar da ni waje, ya ce: “Ɗana! Idan na mutu, kai ne za ka zama mai waɗannan dukiyoyi, saboda haka je ka san dukiyoyinka da ƙasashenka.” Ni ma na ce: “To”, na zagaya lambunanmu.
Wata rana, da na je in duba gonaki, na ci karo da wata coci. Na ji muryoyin Kiristoci, da na je wurinsu na ga suna ibada a ciki. Da yake ban taɓa ganin irin wannan abu a da ba, na yi mamaki. Domin ibadarmu ba komai ba ce sai hura wuta a yi mata sujada. Su kuwa suna bauta wa Allah wanda ba a gani. Na ce a raina: “Wallahi addinin waɗannan gaskiya ne, namu kuwa ɓatacce ne.” Na kalle su cikin son sani har magariba. Duhu ya fara saukowa tun kafin in isa gonakinmu. Da na ce musu: “Ina asalin wannan addini yake?”, suka ce: “A Dimashƙ yake.” Sannan da na tambaya: “Idan na je Dimashƙ, za su karɓe ni ni ma?”, suka amsa: “I, za su karɓa.” Da na tambaya: “Akwai a cikinku waɗanda za su je Dimashƙ nan ba da daɗewa ba?”, suka faɗi cewa wani ayari zai tafi bayan ɗan lokaci. Mutanen da na yi magana da su kaɗan ne, daga Dimashƙ suka zo Isfahan.
Yayin da nake shagaltuwa da waɗannan, na makara komawa gida. Babana, da ya ga ban dawo ba, ya fara nemana, ya aiki mutane. Sun nema ba su samu ba. Suna cikin ɗimuwa na koma gida. Babana ya ce: “Ina kake har wannan lokaci? Babu wurin da ba mu neme ka ba.” Ni kuma na ce: “Baba! Yau na fita in zagaya gonaki. Amma a hanya na ci karo da wata cocin Kiristoci. Na shiga ciki. Na ga suna imani da Allah wanda ba sa ganinSa, Mai mallakar komai kuma Mai iko a kan komai. Na yi mamakin ibadarsu. Na kalle su har magariba. Na fahimci cewa addininsu gaskiya ne.” Da babana ya ji haka, ya ce: “Ya ɗana! Ka yi tunanin kuskure, addinin ubanninka da kakanninka ya fi nasu daidai. Addininsu ɓatacce ne. Kada ka ruɗu, kada ka yarda!” Ni kuma na ce: “A’a, addininsu ya fi namu alheri; nasu gaskiya ne, namu kuwa ɓatacce ne.” Babana ya husata ƙwarai da wannan, ya ɗaure hannuwana da ƙafafuna, ya tsare ni a gida.
Ina cikin wannan hali, nakan jira labarin ayarin da zai tafi Dimashƙ koyaushe. A ƙarshe na sami labari cewa fadawan cocin Kiristoci sun shirya ayarin.
Na kwance igiyoyina na gudu, na tafi cocin da ayarin yake. Na bayyana cewa ba zan iya zama a waɗannan wurare ba, na haɗu da ayarin na kama hanyar Dimashƙ. A Dimashƙ na tambayi babban malamin addinin Kiristoci. Suka nuna mini wani, na je wurinsa na bayyana masa halina. Na gaya masa ina son in zauna a wurinsa, in yi masa hidima, na roƙe shi ya koya mini Kiristanci, ya sanar da ni Allahu Ta’ala. Ya karɓa. Yanzu na fara yi masa hidima, ina gudanar da ayyukan coci. Shi ma yana koya mini Kiristanci.
“Abin da kuka ji daga gare ni, ku bayyana wa ƴan’uwanku na addini ma! Ku sanar da juna!” Hadisi mai daraja
Amma daga baya na fahimci cewa shi mugun mutum ne. Domin sadaka, zinariya da azurfar da Kiristoci suke kawowa don a ba talakawa, yakan ɓoye su, ba ya ba masu buƙata. Ya tara cif tulu bakwai na zinariya da azurfa. Babu wanda ya san haka sai ni. Bayan ɗan lokaci ya mutu.
Kiristoci suka taru don binne shi. Na ce musu: “Don me kuke girmama shi haka, shi ba mutum ne da ya cancanci wannan girmamawa ba!” Suka ce: “Daga ina ka fito da wannan?”, ba su yarda da ni ba. Sai na nuna musu wurin zinariyar da ya tara. Suka fitar da tulu bakwai na zinariya da azurfa, sannan suka ce: “Wannan ba mutum ne da ya cancanci a yi masa likkafani da jana’iza ba”, suka jefar da shi a wani wuri, suka rufe shi da duwatsu. Wani dabam ya zo matsayinsa.1
Wannan mutum da gaske mai ilimi ne, mai zuhudu, ba ya ba duniya wani muhimmanci ko kaɗan. Mai neman Lahira ne, koyaushe yana aiki don Lahira, yana ibada dare da rana. Na ƙaunace shi ƙwarai, na zauna a wurinsa na tsawon lokaci. Ina yi masa hidima da son rai. Muna ibada tare.
Wata rana na tambaye shi: “Ya shugabana! Tun da daɗewa ina wurinka, kuma na ƙaunace ka ƙwarai. Domin kana biyayya ga umarnan Allahu Ta’ala, kana nisantar abubuwan da Ya hana. Idan ka rasu, me zan yi, me za ka shawarce ni?” Ya amsa: “Ɗana, a Dimashƙ babu wani da ya rage da zai gyara mutane. Duk wanda ka je wurinsa, zai ɓata ka. Amma a Mosul akwai wani mutum, ina shawartar ka ka same shi.”
Da ya rasu, na tafi Mosul, na sami mutumin da ya siffanta, na ba shi labarin abin da ya faru da ni. Ya karɓe ni a hidimarsa. Shi ma kamar wancan mutum, mai daraja ne ƙwarai, ba mai son duniya ba, mai ibada koyaushe. Shi ma na yi masa hidima na tsawon lokaci. Amma wata rana ya yi rashin lafiya. A lokacin rasuwarsa na yi masa tambayoyin nan ma. Ya shawarce ni da wani mutum a Nasibin. Da ya rasu, nan take na tafi Nasibin. Na sami mutumin da ya faɗa, na sanar da shi ina son in zauna a wurinsa. Ya karɓa, na ɗan yi hidimarsa na wani lokaci ma. Da ya yi rashin lafiya, na gaya masa ya aike ni wurin wani. A wannan karon ya siffanta mini wani mutum dabam a birnin Amuriya na ƙasar Rum. Bayan rasuwarsa na kama hanyar Amuriya. Na sami wannan mutum da ya faɗa ma, na shiga hidimarsa, na zauna tsawon lokaci.
Sannan rasuwarsa ma ta gabato. Da na roƙe shi ya danƙa ni ga wani, ya ce: “Wallahi a yanzu ban san irin wannan mutum ba. Amma zuwan Annabin ƙarshen zamani ya kusa”, ya lissafa alamominsa: “Zai fito daga cikin Larabawa, zai yi hijira daga ƙasarsa, ya sauka a wani birni mai dabino da yawa a tsakanin ƙasa mai duwatsu.
Yana karɓar kyauta, ba ya karɓar sadaka. A tsakanin kafaɗunsa biyu akwai hatimin annabta.” Da wannan mutum ma ya rasu, na yanke shawarar zuwa ƙasar Larabawa bisa abin da ya faɗa. Na yi aiki a Amuriya, na mallaki ƴan shanu kaɗan da wasu tumaki. Wani ayari na ƙabilar Banu Kalb zai tafi ƙasar Larabawa. Da na ce musu: “Waɗannan shanu da tumaki su zama naku, ku kai ni ƙasar Larabawa!”, suka karɓi tayina, suka ɗauke ni tare da su. Amma da muka zo wurin da ake kira Wadil-Ƙura, suka ha’ince ni, suka sayar da ni ga wani Bayahude a matsayin bawa. A wurin da Bayahuden yake na ga lambunan dabino. Na yi tunani: “Tabbas wurin da Annabin ƙarshen zamani zai yi hijira zuwa gare shi nan ne.” Amma ban saba da wurin ko kaɗan ba. Na yi wa wannan Bayahude hidima na wani lokaci. Sannan ya sayar da ni ga ɗan baffansa. Shi kuma ya ɗauke ni ya kawo Madina. Da na isa Madina, na saba da wurin kamar na gan shi a da. Yanzu kwanakina suna wucewa a Madina, ina aiki a gonar inabi da lambun Bayahuden da ya saye ni, ina yi masa hidima. A ɗaya ɓangaren kuma ina cikin rashin haƙurin kaiwa ga ainihin manufata.
Wata rana na hau wani itacen dabino ina aiki. Ubangidana yana magana da wani a ƙarƙashin wani itace. A wani lokaci sai suka ce: “Ƙabilun Aus da Khazraj su halaka! Wani mutum ya zo Ƙuba daga Makka. Yana cewa shi annabi ne. Waɗannan ƙabilu ma suna karɓarsa, suna shiga addininsa…” Da na ji waɗannan kalmomi, na kusa sumewa. Nan take na sauka ƙasa, na ce wa mutumin nan: “Me ka ce?” Ubangidana ya mare ni mari, ya ce: “Ina ruwanka, don me kake tambaya, ka kula da aikinka!” A ranar da magariba ta yi, na ɗauki ɗan dabino, nan take na tafi Ƙuba. Na shiga wurin Shugabanmu Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam), na ce: “Kai mutum ne salihi, kuma a wurinka akwai talakawa. Na kawo waɗannan dabinai sadaka.”
Manzon Allah ya ce wa Sahabban da suke wurinsa: “Ku zo ku ci dabino.” Suka ci. Amma shi bai ci ko kaɗan ba. Na ce a raina: “Ga ɗaya daga cikin alamomin. Ba ya karɓar sadaka.” Bayan Shugabanmu Manzon Allah ya albarkaci Madina da zuwansa, na sake ɗaukar ɗan dabino, na kawo wa Manzon Allah. Na ce: “Wannan kyauta ce.” A wannan karon ya ci tare da Sahabban da suke wurinsa. Na ce: “Ga alama ta biyu ma ta bayyana.” Dabinon da na kai ya kai kusan ashirin da biyar. Alhali kuwa ƙwallayen dabinon da aka ci sun kai kusan dubu. Da mu’ujizar Shugabanmu Manzon Allah dabinon ya ƙaru. Na ce a raina: “Na sake ganin wata alama.” Na sake zuwa wurin Manzon Allah. Suna binne wata gawa. Da yake ina son in ga hatimin annabta, na kusanta sosai. Ya fahimci burina, ya ɗaga rigarsa. Da bayansa mai albarka ya buɗe, na ga hatimin annabta; nan take na sumbace shi na yi kuka. A lokacin na faɗi kalmar shahada na musulunta.
Sannan na ba Manzon Allah labarin abubuwan da suka faru da ni ɗaya bayan ɗaya. Ya ji daɗi. Ya umarce ni in ba Sahabbai masu girma ma labarin waɗannan. Sahabbai masu girma suka taru, ni ma na ba da labarin abin da ya faru da ni har zuwa mafi ƙanƙantar cikakken bayani…2
Lokacin da Salmanu Farisi ya yi imani, da yake bai san harshen Larabci ba, ya nemi mai fassara. Bayahuden mai fassara da ya zo yana fassara yabon da yake yi wa ƙaunataccen Annabinmu a akasin haka. A lokacin Jibrilu alaihis-salam ya zo, ya sanar da Manzon Allah kalmomin Sayyidina Salmanu daidai. Da Bayahuden ya fahimci al’amarin, ya faɗi kalmar shahada ya musulunta.
Salmanu Farisi, bayan ya musulunta, ya ci gaba da bauta na ɗan lokaci kuma. Da ƙaunataccen Annabinmu ya ce: “Ka kuɓutar da kanka daga bauta, ya Salmanu!”, ya je wurin ubangidansa, ya gaya masa yana son a ƴanta shi. Bayahuden, wanda ya yarda da wannan da ƙyar, ya karɓa da sharaɗin ya dasa tsirran dabino ɗari uku ya rene su har su kai ga bayar da ƴaƴa, ya kuma ba shi dirhami dubu ɗaya da ɗari shida na zinariya (a wata riwaya kusan dirhami dubu huɗu na azurfa).
Ya sanar da Shugabanmu Manzon Allah wannan. Shi kuma ya ce wa Sahabbansa: “Ku taimaki ɗan’uwanku.” Suka tara masa tsirran dabino ɗari uku. Shugabanmu Manzon Allah ya ce: “Ka shirya ramukansu, idan sun kammala ka sanar da ni.” Da ya shirya ramukan ya sanar, Shugabanmu Annabi (sallallahu alaihi wa sallam) ya zo wurin, ya dasa tsirran da hannuwansa masu albarka. Ɗaya daga cikinsu kuwa Sayyidina Umar ne ya dasa. Ban da wanda Sayyidina Umar ya dasa, dukkansu suka ba da ƴaƴa a wannan shekara da izinin Allahu Ta’ala. Shugabanmu Manzon Allah ya tumɓuke wannan guda ɗaya ma, ya sake dasa shi da hannunsa mai albarka, kuma da dasawar ya ba da ƴaƴa.
“Zuwan Annabin ƙarshen zamani ya kusa. Zai fito daga cikin Larabawa, zai yi hijira daga ƙasarsa, ya sauka a wani birni mai dabino da yawa a tsakanin ƙasa mai duwatsu. Yana karɓar kyauta, ba ya karɓar sadaka. A tsakanin kafaɗunsa biyu akwai hatimin annabta” Fadan cocin Amuriya
Sayyidina Salmanu Farisi ya ba da labari kamar haka: “Wata rana wani mutum yana nemana, yana tambaya: ‘Ina Salmanu Farisi, talaka mukatab (bawan da ya yi yarjejeniya da ubangidansa a kan wani adadi don ya sami ƴanci)?’ Ya same ni, ya ba ni zinariya mai girman ƙwai da take hannunsa. Na ɗauke ta na je wurin Annabinmu, na bayyana masa al’amarin.
Manzon Allah ya sake ba ni zinariyar, ya ce: ‘Ɗauki wannan zinariya ka biya bashinka!’ Da na ce: ‘Ya Manzon Allah! Wannan zinariya ba ta kai nauyin da Bayahuden ya nema ba’, Shugabanmu Manzon Allah ya ɗauki zinariyar nan, ya shafa ta a kan harshensa mai albarka. Sannan ya ce: ‘Ɗauki wannan! Allahu Ta’ala Zai biya bashinka da ita.’ Na rantse da Allah, na auna zinariyar nan, daidai abin da aka nema take. Ita ma na kai na ba da ita. Ta haka na kuɓuta daga bauta.”3
Daga wannan rana Salmanu Farisi ya shiga cikin Ashabus-Suffa.
Mala’iku sukan zo don saurare
Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) yakan karanta Alƙur’ani mai girma da kyau haka, da daɗi da tasiri haka, har waɗanda ba Musulmi ba da suke sauraronsa sukan yi mamaki. Adadin waɗanda suka musulunta saboda sauraronsa yana da yawa.
Sayyidina Bara’u ɗan Azib ya ba da labari cewa: “Bayan wata sallar isha’i na saurari Shugabanmu Manzon Allah yana karanta Suratut Tin; yana karantawa da kyau ƙwarai, har ban taɓa sauraron wani mutum da muryarsa da karatunsa suka fi nasa kamala ba.”
A cikin Sahabbai masu girma akwai da yawa masu murya mai kyau ƙwarai, waɗanda sukan yi kuka su sa wasu kuka idan suna karatun Alƙur’ani mai girma. Ɗaya daga cikinsu Usaid ɗan Hudair ne. Wani dare ya ɗaure dokinsa kusa da shi, ya fara karatun Suratul Baƙara. Yayin da yake karatu, dokin ya firgita farat ɗaya. Sayyidina Usaid ya yi shiru, dokin ya natsu. Ya fara karatu, dokin ya sake firgita. Da ya yi shiru, ya natsu. Da ya sake fara karatu, ya sake firgita. Ɗan Usaid ɗan Hudair, Yahaya, yana kwance a wuri kusa da dokin. Saboda tsoron kada dokin ya cutar da yaron, ya bar karatun.
Da ya dubi sama, ya ga wasu abubuwa suna ƙyalƙyali kamar fitilu a cikin wani hazo mai kama da inuwar farin girgije. Da ya daina karatun, ya ga waɗannan abubuwa masu ƙyalƙyali sun hau sama sun tafi.
Da safe ya je gaban ƙaunataccen Annabinmu mai daraja, ya ba da labarin abin da ya faru da shi.
Da Shugabanmu Manzon Allah ya tambaya: “Ka san mene ne su?”, Sayyidina Usaid ya amsa: “Uwata da ubana fansarka, ya Manzon Allah! Ban sani ba.”
Shugabanmu Annabi ya ce: “Mala’iku ne. Sun kusanci muryarka. Da ka ci gaba da karatu, da sun saurare ka har safe, mutane ma da sun gan su su kalle su. Da ba su ɓuya daga idanun mutane ba.”
Ɗaya daga cikin masu karatun Alƙur’ani mai girma da murya mai taɓa zuciya Sayyidina Abubakar as-Siddiƙ ne. Idan ya fara karatu yana salla, ba ya iya riƙe kansa, hawaye sukan zubo daga idanunsa masu albarka. Waɗanda suka gani sukan yi mamakin wannan halinsa. Wata rana mushrikai suka taru, suka ce: “Wannan mutum yana karanta abin da annabi ya zo da shi da murya mai taɓa zuciya yana kuka. Muna tsoron kada ƴaƴanmu da matanmu su kamu da wannan halinsa, su musulunta.”
Musuluntar Abdullahi ɗan Salam
Ɗaya daga cikin waɗanda suka ga fuska mai albarka ta ƙaunataccen Annabinmu suka ƙaunace shi, waɗanda suka saurari kalmominsa masu albarka da Alƙur’ani mai girma da yake karantawa suka yi mamaki suka musulunta, Sayyidina Abdullahi ɗan Salam ne.
Abdullahi ɗan Salam, wanda ya san Attaura da Injila sosai, kafin ya yi imani malamin Yahudawa ne. Shi da kansa ya ba da labarin musuluntarsa kamar haka: “Na karanta Attaura da bayanenta a wurin babana na koya. Wata rana babana ya ba ni labarin siffofin annabin da zai zo a ƙarshen zamani, da alamominsa da ayyukan da zai yi, ya ce: ‘Idan ya zo daga zuriyar Haruna, zan bi shi; in ba haka ba kuwa ba zan bi shi ba!’ Ya mutu kafin zuwan Manzon Allah Madina.
Lokacin da na ji cewa Manzon Allah ya bayyana annabtarsa a Makka, na san siffofinsa, sunansa da lokacin da zai zo. Saboda haka na riƙa sa ido, ina jiransa. Na ɓoye wannan hali nawa daga Yahudawa, na yi shiru har zuwa lokacin da na ji daga wani cewa Manzon Allah ya sauka baƙo a gidan ƴaƴan Amr ɗan Auf a wurin da ake kira Ƙuba kusa da Madina.
Wata rana ina tsinkar ɗanyen dabino daga itacen dabino a lambuna, sai wani daga ƴaƴan Nadir ya yi ihu: ‘Yau mutumin Larabawa ya zo!’ Rawar jiki ta kama ni. Nan take na yi kabbara: ‘Allahu akbar.’ A lokacin gwaggona Khalida ƴar Haris tana zaune a ƙarƙashin itacen. Tsohuwa ce sosai. Da ta ji kabbarata, ta kwaɓe ni, ta ce: ‘Allah Ya sa hannunka ya koma banza, kada Ya kai ka ga abin da kake fata! Wallahi da ka ji zuwan Musa ɗan Imrana4, da ba ka yi farin ciki fiye da wannan ba!’ Na ce mata: ‘Ya gwaggo! Wallahi shi ɗan’uwan Musa ɗan Imrana ne, annabi ne kamarsa. Yana kan tafarkinsa, kuma an aiko shi da tauhidin da aka aiko shi da shi.’
Sai ta ce mini: ‘Ya ɗan ɗan’uwana! Shin shi ne annabin da aka sanar da mu cewa za a aiko shi kusa da Ƙiyama?’ Na ce: ‘I.’ Ta ce: ‘To, gaskiyarka.’5
Lokacin da Manzon Allah ya yi hijira zuwa Madina, nan take na haɗu da mutane don in gan shi. Da na ga fuskarsa mai albarka, fuskarsa mai nuri, na ce: ‘Fuskarsa ba za ta iya zama fuskar maƙaryaci ba!’ Manzon Allah yana bayyana wa mutanen da suka taru Musulunci, yana yi musu nasiha. Hadisi mai daraja na farko da na ji daga Manzon Allah a nan shi ne: ‘Ku yaɗa sallama a tsakaninku, ku ciyar da mayunwata, ku sada zumunci (ku ziyarci dangi na kusa), ku yi salla a lokacin da mutane suke barci. Ta haka za ku shiga Aljanna lafiya.’
Abin Alfaharin Talikai (sallallahu alaihi wa sallam) ya gane ni da nurin annabta, ya ce: ‘Kai ne malamin Madina, Ibn Salam?’ Da na ce: ‘I’, ƙaunataccen Annabinmu ya ce: ‘Kusato’, ya yi wannan tambaya: ‘Ya Abdullahi! Faɗa saboda Allahu Ta’ala! Shin ba ka karanta siffofina a cikin Attaura ka koya ba?’ Ni kuma na ce: ‘Mene ne siffofin Allahu Ta’ala, za ka iya faɗa?’
Game da wannan tambaya Manzon Allah ya ɗan jira, sai Jibrilu alaihis-salam ya saukar da Suratul Ikhlas. Da na ji wannan sura da Shugabanmu Manzon Allah ya karanta, nan take na ce wa Annabinmu: ‘I, ya Manzon Allah! Gaskiya kake faɗa, na shaida cewa babu abin bauta sai Allahu Ta’ala. Kai bawanSa ne kuma ManzonSa’, na faɗi kalmar shahada na musulunta. Sannan na ce: ‘Ya Manzon Allah! Yahudawa al’umma ce azzaluma, masu yin ƙarya da take ba mutum mamaki, masu ɗora wa mutum abin da ba shi da tushe da ƙage. Idan sun ji sun san na musulunta kafin ka tambaye su halina da dukkan al’amarina ka sani, lalle za su yi mini ƙagen da hankali ba ya ɗauka a gabanka. Ka fara tambayar su game da ni!’, na ɓuya a wani gefen gidan. Bayana wasu gungun manyan Yahudawa suka shigo ciki. Shugabanmu Manzon Allah ya tambayi Yahudawa: ‘Wane irin mutum ne Abdullahi ɗan Salam a cikinku?’ Yahudawa suka ce: ‘Shi ne babban malaminmu, kuma ɗan babban malaminmu! Ibn Salam shi ne mafi alherinmu, kuma ɗan mafi alherinmu!’ Sai Shugabanmu Manzon Allah ya tambayi Yahudawa: ‘Idan ya musulunta, me za ku ce a kan haka?’
“Allahu Ta’ala Ya sanar da ni cewa Yana ƙaunar mutum huɗu. Ya umarce ni da in ƙaunaci waɗannan huɗu. Su ne Aliyu, Abu Zarr, Miƙdad da Salmanu” Hadisi mai daraja
Yahudawa suka amsa: ‘Allah Ya kare shi daga irin wannan abu!’
A lokacin na fito daga inda na ɓuya, na tabbatar da shi, na ce: ‘Ya jama’ar Yahudawa! Ku ji tsoron Allahu Ta’ala! Ku karɓi abin da ya zo muku. Ina rantsuwa da Allahu Ta’ala, ku da kanku kun sani: wannan shi ne manzon Allahu Ta’ala, wanda kuka ga sunansa da siffofinsa a rubuce a cikin Attaura da take hannunku. Ina shaidawa babu abin bauta sai Allahu Ta’ala. Ina kuma shaidawa Muhammadu alaihis-salam bawanSa ne kuma manzonSa.’ Sai Yahudawa suka ce: ‘Shi ne mafi sharrinmu kuma ɗan mafi sharrinmu!’, suka liƙa mini aibobi iri-iri, suka ƙaga mini ƙarairayi, suka fara ɓata mini suna. Na ce: ‘Ai wannan ne abin da nake tsoro. Ya Manzon Allah! Ban faɗa maka ba cewa su mutane ne azzalumai, maƙaryata, masu ƙage, waɗanda ba sa ƙyamar kowane mugun abu? Ga shi duk ya fito fili!’ Manzon Allah ya ce wa Yahudawa: ‘Shaidarku ta farko ta ishe mu, ta biyu kuwa ba ta da amfani.’ Bayan haka na koma gida nan take.
Na kira iyalina da dangina zuwa ga Musulunci. Dukkansu, har da gwaggona, suka musulunta.
Musuluntata ta fusata Yahudawa ƙwarai. Saboda haka suka fara matsa mini. Har wasu daga cikin malaman Yahudawa suka yi ƙoƙarin su juyar da ni daga Musulunci, suna cewa: ‘Annabi ba ya fitowa daga Larabawa; mutumin nan naka sarki ne kawai’, amma ba su yi nasara ba.”
Tare da shi, Sa’alaba ɗan Sa’aya, Usaid ɗan Sa’aya, Asad ɗan Ubaid da wasu Yahudawa suka musulunta da gaskiya. Amma wasu malaman Yahudawa suka ce: “Mugayenmu ne kawai suka yi imani da Muhammadu. Da su daga nagarinmu ne, da ba su bar addinin kakanninsu ba.” Sai Allahu Ta’ala Ya saukar da aya mai girma a matsayin amsa gare su, Ya ce, a ma’ana: “Dukkansu (Ma’abuta Littafi) ba ɗaya suke ba. A cikin Ma’abuta Littafi akwai wata jama’a mai ibada da ɗa’a: suna karanta ayoyin Allahu Ta’ala a lokutan dare, suna masu sujada.”6
Kullum halina yana ƙara muni, ƙwarai da gaske, ya Manzon Allah!
Bari ayyukana su gyaru, ka taimake ni, ya Manzon Allah!
Wannan ƙasƙantaccen raina ya ɓata, ya sa ni bin shaiɗan,
Da irin wannan saɓo, ta yaya zan nemi mafaka, ya Manzon Allah?
Shin zai yiwu a kuɓuta daga sha’awar rai da ta shaiɗan,
In shiriya ba ta iso mini daga gare ka ba, ya Manzon Allah?
Idan falalarka da kyautarka suka isa ga mai zunubi ko na ɗan lokaci,
Hanyarsa a duniya biyu aminci ce, ya Manzon Allah!
Na girmama umarni da hani, ban kira haram halal ba,
Ƙarshen kowane zunubina ya zama nadama, ya Manzon Allah!
Ya Manzon mutane da aljanu, mafificin mutane,
Saboda ikhlasina, ka yi mini kyautar ceto, ya Manzon Allah!
“Ku yaɗa sallama a tsakaninku, ku ciyar da mayunwata, ku sada zumunci, ku yi salla a lokacin da mutane suke barci. Ta haka za ku shiga Aljanna lafiya” Hadisi mai daraja
Tsohon hoton Madina al-Munawwara (1890)
Wasu al’amura da suka faru a shekara ta farko bayan Hijira
A shekara ta farko bayan Hijira, daga cikin Ansar As’ad ɗan Zurara, Bara’u ɗan Ma’rur, Kulsum ɗan Hidm, daga cikin Muhajirun kuma Usman ɗan Maz’un suka rasu. Ban da haka, Sayyidina Abubakar da Bilalu Habashi (radiyallahu anhuma), da suka kasa jure wa tasirin iska da ruwan Madina, suka kamu da zazzaɓin cizon sauro. Sai Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya yi addu’a: “Ya Ubangijina! Kamar yadda Ka soyar mana da Makka, Ka soyar mana da Madina, Ka ba mu albarka da yalwar arziki a nan.” Allah Maɗaukakin Sarki kuma Ya karɓi addu’arsa, Ya soyar wa Muhajirun da Madina.
Yarjejeniya ta farko a rubuce
Kafin hijirar Shugabanmu Manzon Allah, Abdullahi ɗan Ubayy, shugaban ƙabilar Khazraj da take Madina, an shirya za a naɗa shi sarkin Madina. Da mafi yawan ƙabilun Aus da Khazraj suka musulunta bayan mubaya’o’in Aƙaba, sannan kuma bayan al’amarin Hijira, sarautar Abdullahi ɗan Ubayy ba ta tabbata ba. Saboda haka Abdullahi ɗan Ubayy yana cizon haƙori, da farko ga Shugabanmu Annabi da Sahabbai masu girma da suka yi hijira, sannan ga Sahabban Madina, amma bai iya nuna ƙiyayyarsa a fili ba. Tare da wasu mutane ƴan kaɗan irinsa, ya kafa ƙungiyar munafukai. Waɗannan, a gaban Musulmi suna cewa sun shiga addinin Musulunci, amma a bayansu suna yi musu ba’a. A ɓoye suka fara shuka ƙwayar nifaƙi (munafunci), suna haddasa fitina. Sun yi nisa a wannan, har suka yi ƙoƙarin su juya kalmomi masu albarka na Abin Alfaharin Talikai (sallallahu alaihi wa sallam), su canza su.
A wannan lokaci mushrikan Makka ma ba su zauna kawai ba: suna ƙoƙarin su yi wa Shugabanmu Manzon Allah a Madina abin da ba su iya yi masa a Makka ba. Kamar yadda suka aika wa mushrikan Madina wasiƙun barazana, haka suka riƙa aika wa ƙabilun Yahudawa na Madina wasiƙu da saƙonni cike da barazana. Wannan barazana tasu ta sa Yahudawa suka kusanci Shugabanmu Manzon Allah.
A lokacin Yahudawa suka zo wurin Shugabanmu Manzon Allah suka ce: “Mun zo mu yi sulhu da ku. Mu yi yarjejeniya, don kada mu cutar da juna.” Annabinmu ya yi yarjejeniya da su mai ƙa’idoji hamsin da biyar. Ga wasu daga cikin ƙudurorin da aka ɗauka a cikinta:
1. Wannan yarjejeniya takarda ce da Manzon Allah Muhammadu alaihis-salam ya rubuta tsakanin Musulmin Makka da na Madina, da waɗanda suke bin su, da waɗanda suka shigo daga baya, da kuma waɗanda suke yaƙi tare da su.
2. Babu shakka, waɗannan al’umma ce dabam da sauran mutane.
3. Kowace ƙabila za ta biya kuɗin fansar fursunoninta tare (bisa adalcin da yake tsakanin Musulmi).
4. Musulmi za su yi tsayin daka ga waɗanda suke haddasa rikici a tsakaninsu, ko da ƴaƴansu ne.
5. Yahudawan da suke bin Musulmi ba za a zalunce su ta kowace hanya ba, har ma za a taimake su.
6. Yahudawa za su kasance jama’a ɗaya tare da Musulmi; kowa zai yi abin da addininsa ya hukunta.
7. Babu ɗaya daga cikin Yahudawa da zai fita tafiyar yaƙi ba tare da izinin Muhammadu alaihis-salam ba.
8. Babu wanda zai cutar da wanda ya yi yarjejeniya da shi; lalle za a taimaki wanda aka zalunta.
9. Kwarin Madina wuri ne haramtacce, wanda ba a taɓawa, ga waɗanda suka yi wannan yarjejeniya.
10. Mushrikan Makka da masu taimaka musu ba za a ba su kariya ta kowace hanya ba.
11. Musulmi da Yahudawa za su taimaki juna a kan waɗanda za su kai wa Madina hari.
Da wannan yarjejeniya, Yahudawa za su yi abota da Musulmi (a bayyane), ba za su riƙe musu ƙiyayya ba, ba kuma za su yi musu gaba ba.7
Ya MasoyiNa! Kada ka yi baƙin ciki
Yahudawa, waɗanda suka ɓoye ƙiyayyarsu a cikin zukatansu, bayan sun sa hannu a wannan yarjejeniya, suka fara zuwa wurin Shugabanmu Annabi ƙungiya-ƙungiya. Suka yi tambayoyin da a ganinsu suna da wuya ƙwarai. Daga amsoshin da suka samu, suka gane cewa shi annabi ne na gaskiya. Amma saboda taurin kai da hassada ba su yi imani ba. Sai ƙaunataccen Annabinmu ya ce: “Da mutane goma daga cikin malaman Yahudawa sun yi imani da ni, da Yahudawa duka sun yi imani.” Saboda wannan baƙin ciki na Shugabanmu Manzon Allah, Allahu Ta’ala Ya yi masa ta’aziyya da wannan aya mai girma: “(Ya MasoyiNa!) Ya Manzo mai girma! Kada waɗanda suke cewa da bakinsu ‘mun yi imani’ alhali zukatansu ba su yi imani ba (munafukai) da waɗanda suke gaggawa cikin kafirci daga Yahudawa (halinsu) su sa ka baƙin ciki. Su masu sauraron ƙarya ne ba fasawa, masu leƙen asiri ne (daga Banu Ƙuraiza) domin wasu mutane (Yahudawan Khaibar) da ba sa zuwa wurinka. Suna canza wuraren kalmomin da suka ji, na gaskiya, suna faɗarsu ta yadda za su nisantar da su daga gaskiya. Suna cewa: ’Idan aka ba ku wannan (fatawa), ku karɓe ta; idan ba a ba ku ba, ku yi hattara.’ Duk wanda Allahu Ta’ala Ya so faɗawarsa cikin fitina, kai ba za ka iya hana nufin Allahu Ta’ala ta kowace hanya ba. Su ne waɗanda Allahu Ta’ala bai so Ya tsarkake zukatan(su) ba. Suna da wulaƙanci da ƙasƙanci a duniya, a Lahira kuma suna da azaba mai girma ƙwarai.”8
Saboda yarjejeniyar da aka yi, wasu daga cikin Sahabbai sun ƙulla abota da maƙwabtansu Yahudawa. Allahu Ta’ala Ya hana su wannan ma, Ya ce: “Ya ku waɗanda suka yi imani! Kada ku riƙi wanda ba ɗan’uwanku a addini ba (kafirai da munafukai) abokan ƙauna. Ba sa kasawa wajen cutar da ku da haddasa ɓarna, kuma suna son ku shiga wahala. Ƙiyayyarsu da gabarsu a gare ku sun fito ta bakinsu. Ƙiyayyar da suke ɓoyewa a zukatansu kuwa ta fi girma. Idan kun yi tunani za ku fahimta, Mun bayyana muku ayoyi a kan ƙiyayyarsu (Mun nuna muku abubuwan da ya kamata ku kula da su a fili ƙwarai).”9
Mushrikan Makka suka ci gaba da zuga da tsoratar da mushrikan Madina, munafukai, Yahudawa da ƙabilun da suke kewayen Madina ba fasawa. Suna ƙoƙarin su kashe nurin Musulunci da wuri-wuri, suna neman hanyoyin halaka jiki mai albarka na ƙaunataccen Annabinmu.
“Da mutane goma daga cikin malaman Yahudawa sun yi imani da ni, da Yahudawa duka sun yi imani” Hadisi mai daraja
A kan irin waɗannan ayyuka na munafukai da mushrikai, Shugabanmu Manzon Allah kullum hanyar sulhu yake bi. Wasu daga cikin Sahabbai masu girma sun yi imani cewa ya zama dole a fito a tunkari maƙiya, suna addu’a: “Ya Ubangijina! A gare mu, babu abin da ya fi daraja kamar yaƙar waɗannan mushrikai a kan tafarkinKa. Waɗannan mushrikan Ƙuraishawa sun ƙaryata annabtar HabibinKa, suka tilasta shi barin Makka. Ya Allah! Lalle Za Ka ba mu izinin yaƙar su!…” Shugabanmu Manzon Allah kuwa yana jiran umarnin Allahu Ta’ala a wannan al’amari, yana aiki bisa abin da aka umarta. Yanzu lokacin ya yi. A cikin wahayin da Jibrilu alaihis-salam ya kawo an ce: “Ku yaƙi waɗanda suke yaƙar ku, a kan tafarkin Allahu Ta’ala. Amma kada ku ƙetare iyaka, kada ku wuce gona da iri. Lalle Allahu Ta’ala ba Ya son masu ƙetare iyaka. Duk inda kuka same su (kafirai), ku kashe su. Kamar yadda suka fitar da ku (daga Makka), ku ma ku fitar da su. Fitinar shirkarsu ta fi kisan mutum muni. Matuƙar ba su yaƙe ku a Masallacin Harami ba, ku ma kada ku yaƙe su a can. Amma idan suka kashe ku a can, ku ma ku kashe su a can. Haka ne sakamakon kafirai. Idan suka daina ƙin Allahu Ta’ala da yaƙi, (ku ma ku bari. Domin) lalle Allahu Ta’ala Mai yawan gafara ne, Mai jin ƙai.”10
A cikin wata aya mai girma da aka saukar daga baya kuma an ce: “Ku yaƙi waɗannan mushrikai har sai fitinar shirka ba ta da sauran alama, addini kuma ya zama na Allahu Ta’ala kaɗai (har sai ana bauta wa Allahu Ta’ala kaɗai). Idan suka daina (shirka), (babu zalunci a kansu.) Gaba (horo) tana kan azzalumai ne kaɗai.”11
Ma madahtu Muhammadan bi maƙalati,
Lakin madahtu maƙalati bi Muhammadin.
(Ba na iya yabon Muhammadu alaihis-salam,
Da shi nake ƙara wa rubuce-rubucena daraja.)
Imam Rabbani (rahmatullahi alaihi)