ZAMANIN MADINA AL-MUNAWWARA
Da hijirar ƙaunataccen Annabinmu zuwa Madina, a ranar 12 ga watan Rabi’ul-Awwal na shekara ta goma sha uku ta bi’isa, a shekara ta 622 Miladiyya, zamanin Madina, wanda zai ɗauki shekara goma, ya fara. Da Shugabanmu Annabi ya zo gidan Sayyidina Khalid ɗan Zaid Abu Ayyuba al-Ansari, ya fi so ya zauna a ƙasan gidan, a nan ya sauka.1 Ta haka darajar karɓar Shugaban Halittu da ɗaukarsa baƙo a gidansa ta rabu ga wannan mutum mai albarka.
Sayyidina Khalid ya ba da labari kamar haka: “Lokacin da Manzon Allah ya albarkaci gidana da zuwansa, ya fi so ya zauna a ƙasan gidan. Mu kuwa muna zaune a saman gidan, kuma wannan hali yana ɓata mana rai ƙwarai. Wata rana na ce: ‘Uwata da ubana fansarka, ya Manzon Allah! Zuciyata ba ta yarda da zamana a sama, kai kuma a ƙasan gidan ba, ban ga dacewarsa ba. Wannan yana yi mini nauyi ƙwarai. Don Allah ka yarda maɗaukakin mutuncinka ya zauna a sama, mu kuma a ƙasan gidan.’ Sai ya ce: ‘Ya Abu Ayyuba! Zamanmu a ƙasan gidan ya fi dacewa da mu, ya fi mana sauƙi.’ Da tunanin ganawa da masu ziyara da suke zuwa cikin sauƙi, ya ga ya dace ya zauna a ƙasan gidan. Mu kuwa muka zauna a saman gidan.
Wata rana tulunmu na ruwa ya fashe. Saboda tsoron kada ruwan da ya zuba ya ɗiga a kan Manzon Allah ya dame shi, ni da matata muka danne bargonmu guda ɗaya tilo na kaɗifa, wanda muke rufawa, a kan ruwan nan take.”
Abu Ayyuba al-Ansari ya ƙuntata ƙwarai da zama a saman gidan. A ƙarshe shi da kansa ya sauka ƙasan gidan, ya sa Shugabanmu Manzon Allah ya hau sama. Sayyidina Abu Ayyuba ya ce: “Kullum mukan dafa wa Shugabanmu Manzon Allah abincin dare mu aika masa. Idan ya aiko mana da ragowar, ni da matata Ummu Ayyub mukan nemi wuraren da hannun Manzon Allah ya taɓa, mu ci daga nan, mu nemi albarka da haka. Wani dare kuma, Manzon Allah ya mayar da abincin da muka dafa muka aika masa, wanda yake da albasa ko tafarnuwa. Da ban ga alamar hannunsa a cikinsa ba, sai na je wurinsa ina kuka, na ce: ‘Ya Manzon Allah! Uwata da ubana fansarka! Ka mayar da abincin dare. Amma ban ga alamar hannunka mai albarka a cikinsa ba. Alhali kuwa ni da Ummu Ayyub muna neman wuraren da hannunka ya taɓa a abincin da ka mayar, muna neman albarka da haka.’ Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya ce: ‘Na ji wani wari a wannan ganye. Ban ci daga gare shi ba. Ni mutum ne mai magana da mala’ika.’ Na tambaya: ‘Wannan abinci haram ne?’ Da ya ce: ‘A’a! Amma ni ban so shi ba saboda warinsa’, na ce: ‘Abin da ba ka so, ni ma ba na so!’ Annabinmu ya ce: ‘Ku ci shi.’ Sai muka ci daga gare shi, ba mu kuma ƙara dafa wa Manzon Allah abinci da wannan ganye ba.
Wata rana kuma na shirya abincin da zai ishi Shugabanmu Manzon Allah da Abubakar kawai, na kai musu. Manzon Allah ya ce: ‘Ya Abu Ayyuba! Ka gayyato mutum talatin daga manyan Ansar.’ Yayin da nake tunanin ƙarancin abincin, da kuma cewa watakila Manzo Mafi Daraja ya ɗauka wannan abinci mai yawa ne, sai ya sake cewa: ‘Ya Abu Ayyuba! Ka gayyato mutum talatin daga manyan Ansar.’ Cikin tunani dubu na gayyato mutum talatin daga Ansar, suka zo. Suka ci daga wannan abinci, suka ƙoshi. Da suka fahimci cewa mu’ujiza ce, imanin waɗanda suka zo ya ƙara ƙarfi, suka sake yin mubaya’a. Sannan suka tafi. Bayan waɗannan zaɓaɓɓun Sahabbai sun tafi, a wannan karon ya ce: ‘Ka gayyato mutum sittin.’ Da yake na ga abincin bai ragu ba ta mu’ujiza, na gayyato mutum sittin zuwa wurin Manzon Allah cikin ƙarin farin ciki.
“Ku ba raƙumar hanya! An umarce ta da inda za ta durƙusa” Hadisi mai daraja
Madina al-Munawwara da kewayenta
Suka zo, suka ci daga wannan abinci. Dukkansu suka koma, suna tabbatar da mu’ujizar Manzon Allah. Sannan ya ce: ‘Ka kira mutum casa’in daga Ansar.’ Na kira, suka zo. Bisa umarnin Manzon Allah suka zauna a kan abincin goma-goma, suka ci; dukkansu suka ga wannan babbar mu’ujiza suka tafi. Ta haka mutum ɗari da tamanin suka ci abinci. Abincin kuwa gwargwadon abin da na kai ne, kuma yana nan kamar ba a taɓa shi ba.”2
Ƴan’uwantakar Ansar da Muhajirun
Shugabanmu Annabi, domin ya kafa haɗin kai mafi ƙarfi a Madina al-Munawwara, ya sanya Muhajirun da suka yi hijira da Ansar waɗanda suka ba su mafaka a gidajensu ƴan’uwan juna. Da Sayyidina Aliyu ya rage shi kaɗai a ƙarshe, da tunanin an manta da shi, ya tambaya: “Ya Manzon Allah! Ka manta da ni ne?” A lokacin Shugaban Talikai ya ce: “Kai ɗan’uwana ne a duniya da Lahira.” Wannan ƴan’uwantaka ta dogara ne a kan tushen taimakon juna na zahiri da na ruhi. Ta haka baƙin cikin rabuwa da ƙasashensu, da gidajensu da danginsu zai ragu, ko da kaɗan ne. Tun da farko Musulmin Madina sun buɗe wa ƴan’uwansu Muhajirun, waɗanda suka bar ƙasarsu domin su iya rayuwa da addinin Allahu Ta’ala su yaɗa shi, hannu biyu-biyu, sun gayyace su gidajensu, sun yi ƙoƙari da rai da dukiya domin su yi musu kowane irin taimako. Da kafa wannan ƴan’uwantaka suka ƙara rungumar juna da zuciya ɗaya. Shugabanmu Manzon Allah ya sanya kowane Bamuhajiri ɗan’uwan wani Ba’ansare da ya dace da halinsa. Har wannan ƴan’uwantaka ta kai matsayin da za su raba dukiyar da ubanninsu suka bari.3
Kowane mutumin Madina yakan raba ƙasarsa, gonar inabinsa, lambunsa, gidansa, dukiyoyinsa… duk abin da yake da shi gida biyu, ta haka ya ba ɗan’uwansa Bamuhajiri rabi cikin farin ciki. Sayyidina Abdurrahman ɗan Auf, ɗaya daga cikin Muhajirun, ya ba da labari kamar haka: “Lokacin da muka yi hijira zuwa Madina al-Munawwara, Shugabanmu Manzon Allah ya sanya ni ɗan’uwan Sa’ad ɗan Rabi’. Sai ɗan’uwana Sa’ad ya ce mini: ‘Ya ɗan’uwana Abdurrahman! Ni ne mafi arzikin Musulmin Madina ta fuskar dukiya. Na raba dukiyata gida biyu, rabi naka ne.’ Ni kuma na ce: ‘Allahu Ta’ala Ya sanya maka albarka da alheri a dukiyarka. Ni ba ni da buƙatar dukiya. Kawai ka kai ni kasuwar da kuke ciniki, ya isa.’”
Irin wannan sadaukarwa, da ƴan’uwantakar Musulunci kawai take yiwuwa. Tun daga Adamu alaihis-salam har zuwa wannan zamani an yi ƙaura da yawa. Amma irin wannan hijira mai ma’ana kuma maɗaukakiya, irin wannan haɗuwa cike da ƙauna da rungumar juna ta ikhlasi a tsakanin baƙi da mazauna ƙasa, ba a taɓa yi ba. Haƙiƙa Allahu Ta’ala Ya ce, a ma’ana: “Muminai ƴan’uwan juna ne kawai.”4 Da wannan aka yi nuni cewa ƙauna ta gaskiya da ikhlasi ba sa samuwa da amfanin duniya, sai da imani da aƙida. Wannan hali da yake ga Sahabbai masu girma, da majalisi (suhba) ɗaya na Shugabanmu Manzon Allah ake samunsa. Faidi (faiz) da albarkoki da suke ɓuɓɓugowa daga zuciyar ƙaunataccen Annabinmu mai albarka kamar tekuna suna gudana zuwa zukatan Sahabbai masu girma; sakamakon haka suke ƙaunar juna da sadaukarwar da ba a taɓa gani ba, suke fifita ƴan’uwansu a kan kansu.
“Ya Ubangijina! Ka sanya mana ƙaunar Madina kamar yadda muke ƙaunar birnin Makka. Ka sanya mana ƙaunarta fiye da Makka. Ya Ubangijina! Ka sanya albarka a ma’aunanmu da mudunanmu. Ka sanya birnin Madina lafiya a gare mu. Ka kyautata iskarta!” Hadisi mai daraja
Ansar da Muhajirun, a wannan sabuwar cibiyar Musulunci, hannu da hannu, zuciya da zuciya, suka yi alkawarin za su jure kowace irin sadaukarwa domin addinin Musulunci ya ƙarfafa, a ƙarshe kuma su sami darajar shahada. Ta haka suka taru a kewayen Manzon Allah, suna bin tushen addinin Musulunci, suka kafa sabon tsari da rayuwa mai farin ciki. Yanzu Musulunci, da al’amarin Hijira, ya ɗauki matakinsa na farko a hanyar zama “daula”. Madina al-Munawwara kuwa tana zama shimfiɗar Musulunci da cibiyarsa.
A Madina, ban da Sahabbai masu girma, akwai Kiristoci, Yahudawa da mushrikai masu bautar gumaka. Yahudawa ƙabilu uku ne: Banu Ƙainuƙa’, Banu Ƙuraiza da Banu Nadir. Waɗannan maƙiyan Musulunci ne ƙwarai, musamman ma na ƙaunataccen Annabinmu.
A wannan lokaci mushrikan Makka suka ga cewa haɗa Sahabbansa da Shugabanmu Annabi ya yi a Madina ta hanyar sanya su ƴan’uwan juna, babban haɗari ne a gare su. Idan ba su shawo kan wannan al’amari cikin ɗan lokaci ba, Musulmi za su iya ƙarfafa su kai wa Makka hari, su ƙwace ƙasashensu, gidajensu da wuraren zamansu da suka bari daga hannunsu… Daga mushrikan Makka, waɗanda suke cikin waɗannan tunani, wasiƙun barazana suka riƙa zuwa wa Musulmin Madina. A ɗaya daga cikin waɗannan wasiƙu an ce: “Babu shakka, a cikin ƙabilun Larabawa da ke da ƙiyayya da mu, babu wadda ta husata mu irin ku. Domin alhali ya kamata ku miƙa mana wani mutum namu, kun taimake shi, kun buɗe masa hannu biyu-biyu kun kare shi. Wannan babban laifi ne a gare ku. Don Allah ku fita daga tsakaninmu da shi, ku bar mana shi. Idan al’amuransa suka yi kyau, mu ne za mu fi kowa farin ciki da haka. Idan kuwa akasin haka ne, gyara shi ma a kanmu yake!..”
Sayyidina Ka’ab ɗan Malik ya rubuta wa wannan wasiƙa amsa mai kyau ƙwarai, yana yabon Annabinmu.
Mushrikan Makka suka rubuta wa mushrikan Madina ma wasiƙun barazana irin wannan. Su ma suka yi musu barazana da cewa: “Idan ba ku fitar da mutuminmu daga birninku ba, ko kuka kashe shi, za mu taso muku, mu kashe ku, mu mayar da matanku bayinmu!..”
Sai mushrikan Madina suka taru a kewayen munafuki Abdullahi ɗan Ubayy, suka yanke shawarar za su cutar da Shugabanmu Manzon Allah a duk lokacin da suka sami dama.
Da Musulmi suka sami labarin wannan hali, suka yi iyakar ƙoƙarinsu domin su kare ƙaunataccen Annabinmu, suka haɗu kamar guda a kewayensa. Har suka kai halin da ba sa iya fita waje da dare, ba sa iya barci a gidajensu.
Ubayy ɗan Ka’ab ya ba da labari cewa: “Lokacin da Shugabanmu Manzon Allah da Sahabbansa suka albarkaci Madina al-Munawwara da zuwansu, Musulmi suka zama abin ƙiyayyar ƙabilun Larabawa mushrikai. Sahabbai suka yi tsaro da makamai har asuba.”
Sahabbai masu girma sun zama kamar jiki ɗaya; a lokutan haɗari sukan garzaya da dukkan ƙarfinsu don taimakon ƴan’uwansu Musulmi. A gabansu ƙaunataccen Annabinmu yake. Kamar yadda Shugabanmu Manzon Allah yake kan gaba a kowane kyakkyawan hali, a jaruntaka ma yana gaba-gaban Sahabbansa. Ko a wane lokaci na dare ne, idan aka ji wani ihu, Annabinmu yakan isa wurin da dokinsa kamar walƙiya kafin kowa ya isa, ya sanar da Sahabbansa cewa babu abin tsoro, ya kwantar musu da hankali.
“Ya Aliyu! Kai ɗan’uwana ne a duniya da Lahira” Hadisi mai daraja
Na Sarkin Duniya da Lahira
watan da aka haife shi ya sake zuwa,
na ma’adanin ilimi da ma’arifa
watan da aka haife shi ya sake zuwa.
Mai neman ceto ya zo,
mai ƙaunarsa ya sami farin ciki,
na wancan ma’abucin kyakkyawar ɗabi’a
watan da aka haife shi ya sake zuwa.
Cikakken watan duhu, ranar hantsi,
furen lambun Allah,
Habibin Gaskiya, Mustafa,
watan da aka haife shi ya sake zuwa.
Ina wani masoyi mai gaskiya? –
ransa da jikinsa su sami hutawa,
na taskar sirrin haƙiƙa
watan da aka haife shi ya sake zuwa.
Wanda ya ƙaunace shi, ya Hüdâyî,
ya sami nasara a kan abin da yake nema,
na Abin Alfaharin Duniya, mafi alherin mutane,
watan da aka haife shi ya sake zuwa.
Wani tsohon hoton Madina
Masallacin Annabi / Madina al-Munawwara
Filin da raƙumar Shugabanmu Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam), Ƙaswa, ta durƙusa a lokacin da ya yi hijira zuwa Madina al-Munawwara.
Ƙaunataccen Annabinmu ya sayi wannan fili, ya sa aka gina masallaci a kansa.
Wafatinsa ma a gidansa da yake manne da wannan masallaci ya kasance,
kuma kabarinsa mai albarka an yi shi a wannan ɗaki.
Daga baya an binne Sayyidina Abubakar da Sayyidina Umar (radiyallahu anhuma) a wannan ɗaki.
An sanar cewa a wurin mutum ɗaya da yake kusa da su
za a binne Isa alaihis-salam.