РЭЛІГІЙНЫЯ АБАВЯЗКІ ПЕРАД НЯБОЖЧЫКАМ

Што трэба рабіць, калі з’явіліся прыкметы смерці

Прыкметы таго, што набліжаецца смерць, – ступні расслабляюцца і выцягваюцца, нос скрыўляецца, скроні западаюць. Такога хворага кладуць на правы бок і паварочваюць тварам да кіблы. Так класці – сунна. Дазволена класці і на спіну, нагамі да кіблы. Цяпер так і робяць. Але пад галаву трэба нешта падкласці. Тады твар будзе павернуты да кіблы. Калі гэта цяжка, дазволена класці так, як зручна. Падказваючы (талкін) сведчанне адзінства (Каліма ат-таўхід), добра казаць і «Мухаммадун Расулуллах». Прыкметы смерці – задубенне, ахаладжэнне і пах. Калі смерць пазнаюць і раней за гэтыя прыкметы [калі спынілася дыханне, што відаць па тым, што люстэрка, паднесенае да рота, не запацявае, і спынілася сэрца, што відаць па пульсе], закрыць нябожчыку вочы і падвязаць падбародак – сунна.

Што трэба рабіць, калі чалавек памёр

Закрыць яму вочы і падвязаць падбародак – сунна. Падбародак падвязваюць шырокай тканінай над галавой. Закрываючы вочы, казаць «Бісміллях ва аля мілляці Расулілляхі» і чытаць малітву – сунна. Пакуль цела не астыла, згінаць і разгінаць пальцы рук, локці і калені і пакідаць рукі і ногі выпрастанымі – сунна. Так яго будзе лёгка абмыць і загарнуць у саван. Пакуль цела не астыла, з яго здымаюць адзенне і накрываюць шырокай лёгкай прасцінай. Адзін канец прасціны падтыкаюць пад галаву, другі – пад ногі. На жывот, на прасціну ці пад яе, кладуць нешта [нож ці іншае жалеза], каб не дапусціць уздуцця. Добра, калі гэта важыць больш за сто грамаў. Абмыць, загарнуць у саван, здзейсніць пахавальны намаз (джаназа) і пахаваць – фард аль-кіфая. Гэта значыць, калі гэта зробіць столькі людзей, колькі трэба, для астатніх гэта ўжо не фард. Абмываць дазволена і дзіцяці. Калі няма жанчын, мужчына не можа абмыць жанчыну. Але, калі нябожчыца пакрыта з галавы да ног, яе сваяк, а калі сваякоў няма – іншы чалавек, абгарнуўшы руку тканінай і засунуўшы яе пад пакрывала, робіць ёй таяммум. Бо аўрат нябожчыка – як аўрат жывога. Дакранацца да месца, на якое глядзець харам, – таксама харам. Лепш навучыць дзіця і даць абмыць яму. У ханафіцкім мазхабе жанчыну не можа абмываць і дакранацца да яе яе муж. Бо, калі жонка памірае, шлюб (ніках) адразу спыняецца. Глядзець на яе дазволена. Мужу абмываць жонку дазволена ў трох іншых мазхабах. Жонцы абмываць мужа дазволена і ў ханафіцкім мазхабе. Бо пасля смерці мужа шлюб (ніках) працягваецца, пакуль не скончыцца тэрмін чакання (ідда) [чатыры месяцы і дзесяць дзён]. Мужчына не можа абмываць жанчыну, а жанчына – мужчыну. Абгарнуўшы руку тканінай, робяць таяммум. Мужчына, які робіць таяммум, не можа глядзець на рукі чужой жанчыны. Калі ж яна яго сваячка, ён можа не абгортваць руку тканінай. Бо глядзець на рукі і твар сваячкі-махрам і дакранацца да іх дазволена. Калі знойдзена толькі галава чалавека або палова цела, іх не абмываюць і намаз над імі не здзяйсняюць. Іх хаваюць так. Калі знойдзена больш за палову цела, нават без галавы, або палова цела разам з галавой, яго абмываюць і здзяйсняюць над ім намаз. Таму, хто будзе абмываць нябожчыка, мустахаб спачатку самому зрабіць гусль. Калі абмывае джунуб або жанчына ў стане месячных (хайд), гэта макрух. Вада, якой абмывалі нябожчыка, становіцца выкарыстанай вадой (ма аль-мустамаль). Яна становіцца нячыстай (наджыс), бруднай. Таму тыя, хто абмывае, павінны сачыць, каб яна на іх не пырскала, і абгортвацца фартухом. Пасля абмывання нябожчык становіцца чыстым. У месца абмывання, акрамя таго, хто абмывае, і яго памочніка, ніхто не ўваходзіць. Тыя, хто абмывае, павінны быць надзейнымі людзьмі. Яны расказваюць пра прыкметы шчасця, якія ўбачылі на целе, а пра прыкметы няшчасця не расказваюць. Яны не выносяць на людзі хібы нябожчыка. Апякун (валі) можа ўвайсці. Нашага ўладара Пасланніка Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) абмывалі Фадл, сын Аббаса, і Алі (радыяллаху анхум). Усама (радыяллаху анху) ліў ваду. Аббас (радыяллаху анху) уваходзіў і выходзіў. Тое, што прычыняе боль жывому, прычыняе яго і нябожчыку. Таму яго не абмываюць вельмі халоднай і вельмі гарачай вадой. [Каб ён не пачаў пахнуць, яго не кладуць і ў халадзільную камеру. Каб ён не пачаў пахнуць, яго трэба хутка пахаваць і не трымаць, чакаючы тых, хто павінен прыехаць здалёку.] Абмываць вадой Замзам не дазволена.

«Памрыце да таго, як памрэце. Патрабуйце справаздачы ад сябе да таго, як з вас спытаюць справаздачы!» Святы хадзіс

Абмыванне нябожчыка

Вакол лавы для абмывання (сарыр) спачатку запальваюць бахур і тры разы абносяць яго вакол, абкурваючы. Можна і пяць разоў. Бахур – гэта расліна. Да яго дамешваюць габлюшкі агару (агаравага дрэва, уду; Aquilaria) і смалу стыракса, кладуць у пасудзіну з агнём і трымаюць лаву ў дыме, што падымаецца. Лава павінна быць вышынёй да пупа і злёгку нахіленай. Рыхтуюць ваду, у якой варылі лісце сідру ці мыльнік, а потым астудзілі, або ваду, у якую дадалі белае пахучае рэчыва, што называецца камфарай. Вада павінна быць не вельмі гарачай, але салёнай. Халаднаватая і салёная вада запавольвае гніенне. Абмываючы нябожчыка, прымаць намер – сунна. Без намеру ён становіцца чыстым, але фард не здымаецца. Пакрытае цела кладуць на абкураную лаву на спіну ці так, як зручна. Яго абмываюць так, каб частка паміж пупам і каленямі была пакрыта. Бо аўрат жанчыны для жанчын – такі ж, як аўрат мужчыны для мужчын. Класці нябожчыка на лаве тварам да кіблы – сунна. Нябожчыку, нават дзіцяці, спачатку робяць абдэст. Але ў рот і нос ваду не ўліваюць, а ачышчаюць іх тканінай. Калі вада трапіць у рот, ён хутчэй пачне гніць. Спачатку абмываюць твар. Потым абмываюць рукі, праводзяць мокрымі рукамі (масх) па галаве, вушах і патыліцы і абмываюць ногі. Галаву і бараду мыюць алтэем ці мылам. Потым паварочваюць на левы бок і абмываюць, паліваючы вадою правы бок. Ваду трэба ліць так, каб яна сцякала да месцаў, якія дакранаюцца да дошкі лавы. Так абмываюць, тры разы абліўшы вадою. Потым гэтак жа кладуць на правы бок і абмываюць, тры разы паліваючы вадою левы бок ад пляча да ног. Потым садзяць і злёгку націскаюць на жывот. Калі нешта выйдзе, яго абмываюць [гэта значыць змываюць, паліваючы вадою]. Потым кладуць на левы бок і зноў абмываюць правы бок [гэта значыць ліюць ваду ад пляча да ног]. Так, паводле сунны, абмываюць тры разы. Калі пасля абмывання выйдзе тое, што парушае абдэст, нябожчыка не абмываюць нанова і абдэст не робяць. Калі выпадуць валасы, іх кладуць у саван. Хаваць ногці, валасы і зубы і жывога чалавека – сунна. Пасля абмывання цела на лаве абціраюць тканінай. На валасы і бараду кладуць сумесь пахучых рэчываў, што называецца ханут, або камфару. Класці шафран – макрух. На часткі цела, якімі нябожчык рабіў саджду [лоб, нос, калені, пальцы рук і ног], кладуць вату, пасыпаную камфарай. Дазволена класці вату ў рот, нос, вушы і на вочы. Таго, хто ўтапіўся, таксама абмываюць тры разы або з намерам абмывання тры разы варушаць у вадзе. Таго, хто змок пад дажджом, таксама абмываюць.

«Нябожчык у магіле – як чалавек, які тоне ў моры: ён увесь час чакае малітвы ад бацькі, маці, братоў і сяброў» Святы хадзіс

Загортванне мужчыны ў саван

Паводле сунны, саван мужчыны складаецца з трох частак. У Стамбуле прынята купляць на саван мужчыне сем метраў батысту, а жанчыне – восем метраў. Шырыня – 130–140 сантыметраў. 1. Ізар: ад галавы да ног. Шырыня – больш за адзін метр. 2. Каміс [доўгая кашуля, як сукня]: яго даўжыня – удвая большая за адлегласць ад плячэй да ног. Гэты кавалак складаюць папалам і на згібе робяць просты выраз, каб прайшла галава. Рукавоў і полаў не выразаюць. 3. Ліфафа: яна даўжэйшая, чым ад галавы да ног, і шырэйшая. Над галавой і пад нагамі яе канцы збіраюць і звязваюць тканінай. Хазрат імам Раббані кажа, што калі саван мае больш за тры часткі, гэта бідат. Добра, перш чым класці саван у дамавіну, абкурыць кожную частку асобна. Карысна шыць саван з бялізны і адзення праведнікаў і валі або класці іх у саван, на твар ці на грудзі. У дамавіну спачатку сцелюць ліфафу. Потым на яе сцелюць ізар. Каміс таксама кладуць у дамавіну. Потым тры ці пяць разоў абносяць вакол дамавіны бахур. На ўсе тры часткі савана пасыпаюць ханут. Калі нябожчыка абцёрлі, каміс бяруць з дамавіны, надзяваюць праз галаву і выцягваюць да ног: палову спераду, палову ззаду. Са словамі Басмалы нябожчыка кладуць у дамавіну на ізар. Спачатку на нябожчыка загортваюць левы край ізара, потым правы. Ліфафу загортваюць гэтак жа. Гэта значыць, правы край кладзецца паверх левага.

Загортванне жанчыны ў саван

Паводле сунны, саван жанчыны складаецца з пяці частак: каміс, ізар, ліфафа, хімар і нагрудная павязка. Хімар – гэта хустка даўжынёй каля сямідзесяці пяці сантыметраў. Яе канцы звісаюць на твар, вакол галавы яе не абгортваюць. Нагрудная павязка – ад плячэй да каленяў. У дамавіну спачатку сцелюць ліфафу. Потым на яе сцелюць ізар. Каміс таксама кладуць у дамавіну. Перад ізарам ці пасля яго сцелюць нагрудную павязку. Калі каміс жанчыны закрыты, яе валасы дзеляць на дзве часткі і кладуць з двух бакоў на грудзі, паверх каміса. На валасы кладуць хімар, а па-над ім загортваюць ізар. Перад ізарам ці пасля яго абгортваюць нагрудную павязку. Потым загортваюць ліфафу. Галаўны і ножны канцы ліфафы і яе сярэдзіну [гэта значыць на ўзроўні жывата] абгортваюць і завязваюць тканінай. Вялікага хлопчыка загортваюць як мужчыну. Вялікую дзяўчынку загортваюць як жанчыну. Малога хлопчыка загортваюць у адну частку, малую дзяўчынку – у дзве. Мёртванароджанае дзіця, выкідыш і частку чалавечага цела [напрыклад, руку] у саван не загортваюць, а абгортваюць тканінай і хаваюць. Дамавіна павінна быць з дошак, злучаных без цвікоў, у паз. Пасля кароткай малітвы і пасля таго, як нябожчыку даравалі ўсе правы, яго нясуць на мусала і здзяйсняюць над ім намаз.

Наведванне магіл і чытанне Святога Карана

У канцы кнігі «Шырат аль-іслам» сказана, што наведванне магіл – сунна. [Наведваць іх трэба раз на тыдзень, а прынамсі – у святы. Наведванне ў чацвер, пятніцу ці суботу дае большую ўзнагароду.] Той, хто наведвае, думаючы пра тое, што нябожчык сатлеў, бярэ з гэтага павучанне. Усман (радыяллаху анху), праходзячы каля магілы, вельмі плакаў, і яго барада намакала. І нябожчык атрымлівае карысць ад малітвы, якую за яго чытаюць. Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) наведваў магілы сваіх сваякоў і сваіх асхабаў (радыяллаху таала анхум). Пасля саляму і малітвы садзяцца тварам да магілы, спіной да кіблы. Церці аб магілу рукі і твар, цалаваць зямлю – звычай хрысціян. Дазволена цалаваць толькі зямлю магілы маці і бацькі.

У святых хадзісах сказана:

«Калі чалавек прыходзіць да магілы знаёмага і аддае салям, той пазнае яго і адказвае на яго салям». «Калі чалавек, наведаўшы магілу верніка, скажа: „Аллахумма інні асалюка бі-хаккі Мухаммадін ва алі Мухаммадін ан ля туаззіба хазаль-маййіт“, кара з нябожчыка здымаецца». «Той, хто кожную пятніцу наведвае магілу маці і бацькі або аднаго з іх, будзе прабачаны».

Лепш не ехаць у далёкія краіны дзеля наведвання магіл вялікіх асоб, а наведваць іх, калі едзеш туды па іншай справе. Толькі ехаць наведаць нашага ўладара Прарока (алейхіс-саляту вас-салям) – узнагарода. Той, хто наведвае прарокаў (алейхімус-салям) і аўлія (алейхімур-рахма), атрымлівае карысць ад іх дабраславёных душ. Яго сэрца ачышчаецца настолькі, наколькі вялікія яго любоў і адданасць ім. Калі ў маўзалеях хтосьці робіць грэх, напрыклад калі прыходзяць і непакрытыя жанчыны, не трэба пакідаць наведванне; калі нельга перашкодзіць гэтаму, трэба ненавідзець гэта сэрцам. Гэтак жа трэба ісці і на пахаванне верніка, дзе ёсць жанчыны, дзе спяваюць песні, ілахі ці гавораць прамовы. Ля магілы ці ў іншым месцы трэба чытаць Святы Каран, дарыць узнагароду за гэта памерлым і маліцца за іх. Бо на месца, дзе чытаецца Святы Каран, сыходзяць міласэрнасць і благадаць (барака). Малітва, якую там чытаюць, прымаецца.

«Той, хто кожную пятніцу наведвае магілу маці і бацькі або аднаго з іх, будзе прабачаны» Святы хадзіс

У кнізе «Джыла аль-кулуб» сказана: той, хто прыходзіць на могілкі, кажа стоячы: «Ассаляму алейкум, йа ахля дар аль-каўм аль-мумінін! Інна іншааллаху ан карыбін бікум ляхікун». Потым з Басмалай чытае адзінаццаць разоў суру аль-Іхлас і адзін раз аль-Фаціху. Потым трэба чытаць малітву: «Аллахумма Раббаль-аджсад аль-балія, валь-ізамін-нахірацілляці хараджат мінад-дуньйа ва хія біка мумінатун, адхіль алайха раўхан мін індыка ва саляман мінні». Да магілы ён падыходзіць з правага боку нябожчыка [з боку кіблы] і з боку ног. Ён аддае салям. Стоячы, на кукішках ці седзячы, ён чытае пачатак і канец суры аль-Бакара, святую суру Ясін, суры аль-Мулк (Табарака), ат-Такасур, святую аль-Іхлас і аль-Фаціху і дорыць узнагароду нябожчыку. У кнізе «Кітаб аль-фікх аля аль-мазахіб аль-арбаа» сказана: «Наведваць магілы, каб узяць павучанне ад нябожчыкаў і задумацца пра вечны свет, – сунна для мужчын. Наведваюць кожную магілу, блізкую і далёкую. Асабліва ехаць далёка, каб наведаць праведнікаў і валі (рахімахумуллаху таала), – сунна. Наведаць дабраславёную магілу Пасланніка Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) – адно з найкаштоўнейшых пакланенняў. Пажылым жанчынам таксама дазволена наведваць магілы, калі яны пакрытыя. Падчас наведвання не дазволена рабіць таваф вакол магілы, цалаваць камень і зямлю, прасіць у нябожчыка тое, чаго ён не можа зрабіць». У аўлія (рахімахумуллаху таала) просяць заступніцтва, каб яны памаліліся за таго, хто просіць, і сталі прычынай таго, каб Усявышні Аллах даў.

Той Сарвар – такі раб нашага Госпада,
што ў кожную хвіліну небяспекі спадзяюцца на яго заступніцтва.
Ён – такі Пасланнік, што кліча людзей
пакланяцца Аллаху – дык ідзіце за ім!
Хто так робіць, той быццам трымаецца за моцную вяроўку,
якая ніколі не парвецца, і адчувае сябе ў бяспецы і спакоі.
О мой Аллах, дазволь, каб і на яго сям’ю і асхабаў,
і на багабаязных, якія ідуць за імі,
заўсёды ліліся аблокі міласэрнасці,
і лагодныя, шчодрыя рабы атрымалі Тваю міласэрнасць.
О Госпадзе, пакуль дзьме ранішні ветрык,
пакуль ад ветрыку калышуцца галіны дрэва бан,
пакуль правадыр каравана сваімі салодкімі напевамі
напаўняе тугой сваіх вярблюдаў,
пасылай аблокі міласэрнасці Гонару Сусвету, яго сям’і і асхабам
і тым, хто ідзе за імі.
Касыда аль-Бурда

Макам Ібрахім Скала з дабраславёным следам нагі Ібрахіма алейхіс-салям, якую ён выкарыстоўваў як рыштаванне і прыступку, калі будаваў Каабу, і дзе ён выконваў свой абавязак заклікаць людзей да Аллаха. Як цуд Ібрахіма алейхіс-салям, гэтая скала, нібы ліфт, падымалася на патрэбную яму вышыню і апускалася і дапамагала яму ўзводзіць будынак. Пакой (максура), у якім знаходзіўся гэты дабраславёны камень, у часы саудаўскага караля Фейсала быў прыбраны і разбураны, а на яго месцы пастаўлена шасцівугольная засклёная вітрына, якая стаіць там і цяпер, і верх быў цалкам адкрыты.