ПОСТ

Фарды посту

Фардаў посту тры: 1. Прымаць намер (ніят). 2. Прымаць намер у прамежку паміж яго першым і апошнім часам. 3. Ад шчырай світанкавай зары (фаджр ас-садык), гэта значыць ад таго, як пачынае святлець небасхіл, да заходу сонца [гэта значыць цягам дня паводле шарыяту], устрымлівацца ад таго, што парушае пост.

Вучоныя чатырох мазхабаў аднадушна паведамляюць, што пост пачынаецца, калі белізна, якая называецца фаджр ас-садык, пачынае святлець у адной кропцы бачнага (захіры) небасхілу. У кнізе «Мультака» сказана: «Пост – гэта адмова ад ежы, пітва і блізкасці (джыма) ад світання да заходу сонца. Для посту ў рамадан фард таксама прымаць намер сэрцам у прамежку ад заходу сонца папярэдняга дня да часу Дахва аль-кубра1 ў дзень посту. Калі да часу дахва ён не еў і не піў, ён прымае намер і трымае пост. Пасля часу дахва намер несапраўдны. Прымаючы намер да світання, кажуць: „Я намерыўся заўтра трымаць пост“. Прымаючы намер пасля світання, кажуць: „Я намерыўся сёння трымаць пост“. Такі ж час намеру і для посту па зароку, прызначанаму на пэўны дзень, і для дадатковага (нафіль) посту. На кожны дзень трэба прымаць асобны намер».

Што парушае пост

Калі ў месяцы рамадан чалавек, ведаючы, што ён трымае пост, і прыняўшы намер да таго, як пасвятлела зара, есць ці п’е штосьці карыснае, гэта значыць уводзіць праз рот у страўнік тое, што звычайна ўжываюць як ежу ці лекі, або тое, што дае асалоду і задавальненне, або ўступае ў блізкасць (джыма) ці дапускае яе, то пост парушаецца, і трэба і ўзнавіць яго (када), і даць выкупленне (кафарат).2 Паводле гэтага вызначэння, курэнне цыгарэт парушае пост. Трэба і када, і кафарат. Бо цвёрдыя і вадкія часцінкі дыму праз сліну трапляюць у страўнік. Калі пасля такога, пра што добра вядома, што яно не парушае пост, – напрыклад, пасля кровапускання (хіджама) або абгаворвання (гібат), – чалавек, думаючы, што пост парушаны, наўмысна есць, то пост парушаецца, і трэба і када, і кафарат. Калі чалавек, які ў рамадан не прыняў намеру да світання, да часу дахва зробіць штосьці, што парушае пост, то, паводле двух імамаў, трэба і када, і кафарат. Бо ён страціў магчымасць трымаць пост, прыняўшы намер, хоць такая магчымасць была. А паводле імама Азама, трэба толькі када. Калі ён есць і п’е пасля часу дахва, то, паводле ўсіх трох імамаў, кафарат не патрабуецца. Кара кафарату – гэта адплата за тое, што чалавек разарваў заслону пашаны і годнасці дабраславёнага месяца рамадан. Паводле імама Азама, гэта кара за наўмыснае парушэнне посту ў рамадан, які сахіх ва ўсіх чатырох мазхабах. У шафіцкім мазхабе намер да світання – умова. Ханафіты, якія не прынялі намеру да світання або парушылі пост пад прымусам ці з паважнай прычыны (узр), таксама, паводле імама Азама, кафарату не робяць. Калі парушыць пост када, пост па зароку або дадатковы пост, кафарат не робяць. Калі чалавек, які ў адзін з дзён рамадану парушыў пост такім дзеяннем, што патрабуе толькі када, у іншы дзень зноў наўмысна зробіць тое ж самае, то трэба і кафарат.

«Калі настае месяц рамадан, адчыняюцца брамы Раю, зачыняюцца брамы Пекла, а шайтаны скоўваюцца» Святы хадзіс

Калі пост парушаны памылкова, – напрыклад, калі падчас абдэсту вада трапіла ў горла, – або калі чалавека прымусілі парушыць пост, калі ён зрабіў клізму, увёў у нос вадкія лекі, адэкалон ці дым [дым цыгарэты, якую курыць іншы] або ўдыхнуў дым агару (агаравага дрэва, уду; Aquilaria), падкуранага з амбрай, закапаў у вуха лекі, калі лекі, пакладзеныя на рану на скуры, пранікнулі ўнутр [і калі ўвёў лекі шпрыцам], калі праглынуў штосьці, што не служыць ні лекамі, ні ежай, – напрыклад, паперу, камень, кавалак металу, вату, траву, зярнятка сырога рысу, проса ці сачавіцы, – калі наўмысна выклікаў ваніты поўным ротам, калі чалавек, у якога крывавіць зуб, праглыне адну толькі кроў ці кроў, змешаную са слінай у роўнай колькасці, калі еў, не ведаючы, што ўжо настала світанне, або разгавеўся, думаючы, што сонца зайшло, калі, забыўшыся, што трымае пост, пачаў есці, а потым, думаючы, што пост парушаны, свядома працягваў есці, калі спячаму ўлілі ў рот вады або з ім уступілі ў блізкасць, калі трымаў пост, не прыняўшы намеру, або калі ў рамадан не прыняў намеру да раніцы, а потым, нават калі і прыняў намер, не трымаў пост пасля часу дахва, – ва ўсіх гэтых выпадках пост парушаецца, і пасля свята за кожны дзень трэба ўзнавіць (када) толькі адзін дзень. Кафарат не патрабуецца. Калі ў горла трапіць дождж ці снег, парушаюцца і пост, і намаз. Трэба када. Калі чалавек, абдымаючы, прытульваючы і цалуючы, стане джунубам, пост парушаецца, і трэба када. Калі джунубам не стаў, пост не парушаецца. Калі чалавек наўмысна праглыне тое, што з ночы засталося паміж зубамі, і яно памерам з гарошыну нуту, пост парушаецца, і трэба када. Калі менш за гарошыну, не парушаецца.

Калі чалавек, які еў, забыўшыся, што трымае пост, хоць і ведае, што пост ад гэтага не парушыўся, зноў есць ці п’е, трэба і када, і кафарат.

У кнізе «Мультака» і ва ўсіх кнігах сказана: «Калі лекі, пакладзеныя на рану на галаве ці на целе, прасочацца ў мозг ці ў стрававальны тракт, пост парушаецца. Трэба толькі када». У каментарыі да «Мультака» напісана: «Імам Азам кажа, што ежа, калі прасочыцца праз рану, парушае пост. А два імамы сказалі, што не парушае, бо пост парушаецца, калі штосьці ўвайшло праз адтуліны, якія ёсць у целе ад стварэння». Тахтаві ў каментарыі да «Маракі аль-фалях» добра гэта тлумачыць. Ён кажа: «Калі вядома, што лекі, вадкія ці цвёрдыя, пакладзеныя на рану на галаве ці на целе, дайшлі да мозгу і стрававальнага тракту, пост парушаецца. Калі не вядома дакладна, што яны прайшлі ўнутр, то, калі лекі вадкія, імам Азам сказаў, што пост парушаецца. А два імамы сказалі, што, калі не вядома дакладна, што яны прайшлі ўнутр, пост не парушаецца. Калі лекі, пра якія не вядома дакладна, што яны прасачыліся ўнутр, цвёрдыя, усе тры імамы сказалі, што пост не парушаецца». Адсюль вынікае, што, паводле ўсіх трох імамаў, лекі, пра якія добра вядома, што яны прасачыліся, – цвёрдыя яны ці вадкія, – парушаюць пост. Адсюль таксама вынікае, што прышчэпкі і ін’екцыі лекаў, якія робяць шпрыцам пад скуру ці ў мышцу – у руку, у нагу ці ў любое месца, – парушаюць пост.

Што не парушае пост

Калі ў святы рамадан або ў пост када, кафарату, зароку ці ў дадатковы пост чалавек, забыўшыся, што трымае пост, есць, п’е ці ўступае ў блізкасць, калі ён, трымаючы пост, стане джунубам у сне або стане джунубам наяве, гледзячы (на штосьці), калі намажацца ёдам ці алеем, падвядзе вочы сурмой [нават калі іх колер і пах адчуваюцца ў сліне ці ў мачы], калі пацалуе з пажадлівасцю, будзе абгаворваць, калі яму зробяць кровапусканне (хіджама), калі ў яго мімаволі будуць ваніты поўным ротам або ён наўмысна выкліча нязначныя ваніты, калі ў вуха трапіць вада, калі праз рот ці нос у горла трапяць пыл, дым, муха [або калі праз кіслародны балон падаецца штучнае паветра, або калі немагчыма ўберагчыся, каб у рот і нос не трапіў дым цыгарэт, якія курыць іншы], калі, прапаласкаўшы рот, ён праглыне са слінай вільгаць, што засталася ў роце, калі ён закапае лекі ў вока ці пакладзе ў дупло зуба, нават калі адчувае іх смак у горле, – ні ў адным з гэтых выпадкаў пост не парушаецца.

[Аўтар кнігі «Бахр ар-раік» (рахматуллахі таала алейх) кажа: «Рот часам лічыцца ўнутранай часткай цела. Таму, калі той, хто трымае пост, праглыне сваю сліну, яго пост не парушаецца. Гэта як пераход нечыстот унутры чалавека са страўніка ў кішэчнік. Кроў, што выходзіць у рот з раны ў роце, пасля вырывання зуба, з месца ўколу або са страўніка, не парушае ні абдэсту, ні посту. Калі гэтую кроў выплюнуць ці праглынуць, яны не парушаюцца і тады, калі сліны больш, чым крыві, гэта значыць калі яна жоўтая. Калі ў рот трапляе нешта іншае са страўніка, таксама не парушаюцца ні абдэст, ні пост. Калі ж яно выйдзе з рота вонкі ў колькасці поўнага рота, парушаюцца абодва. Нутро рота часам лічыцца і знешняй часткай цела. Калі набраць у рот вады, пост не парушаецца». Гэтак жа напісана і ў кнізе «Джаўхара». Як бачым, калі пасля вырывання зуба ідзе шмат крыві, то, калі яе выплюнуць, пост не парушаецца. Калі чалавек не трымае пост і праглыне яе, яго абдэст не парушаецца. Калі крыві менш, чым сліны, не парушаецца ні тое, ні другое.

У кнізе «Фатава аль-Хіндыя» сказана: «Клізма і закапванне алею ў вуха парушаюць пост, але кафарату не патрабуюць. Калі ўліць ваду ці алей у мужчынскі орган, пост не парушаецца, нават калі вадкасць дойдзе да мачавой бурбалкі. Калі ўліць у жаночы орган, пост парушаецца. Калі ўвесці ў задні праход ці ў жаночы орган мокры ці намазаны алеем палец, пост парушаецца. Калі палец сухі, не парушаецца. Калі пры ачышчэнні вада трапіць у задні праход, пост парушаецца».] Каштаваць ежу на смак, не глытаючы яе, жаваць жуйку без дабавак, гэта значыць натуральную, цалаваць, калі ёсць сумнеў, ці не стане чалавек джунубам, мыцца, каб астудзіцца, – усё гэта не парушае пост, але лічыцца танзіхан макрух. Падводзіць вочы сурмой, мазаць вусы алеем і нюхаць кветкі, мускус, адэкалон – пост не парушае і не макрух. Як сурма і алей для вусоў дзеля ўпрыгожання – макрух, так і насіць кветкі ў руцэ ці на каўняры – макрух. Нюхаць тое, у чым ёсць пыл ці дым, і жаваць жуйку з дабаўкамі, напрыклад з цукрам і да т. п., пост парушае. Місвак (палачка для чысткі зубоў) і кровапусканне (хіджама) – не макрух.

Калі чалавек у святы рамадан наўмысна парушыць пост, намер на які ён прыняў да часу імсак, трэба і кафарат, і када.

У дадатковым посце і ў посце када кафарату няма.

Для кафарату трымаюць пост шэсцьдзесят дзён запар, не перарываючы, акрамя дзён рамадану і пяці дзён, у якія трымаць пост харам. Пасля гэтага, апроч таго, трымаюць пост када столькі дзён, колькі дзён посту было парушана. [Трымаць пост у першы дзень свята разгавення і ў чатыры дні свята ахвярапрынашэння – харам.] Калі чалавек на гэта не здольны, ён двойчы корміць шэсцьдзесят бедных цягам аднаго дня або аднаго беднага цягам шасцідзесяці дзён. Або дае кожнаму з іх маёмасць у памеры фітры. За адзін дзень посту када трымаюць пост адзін дзень. Калі нехта скажа: «Калі гэта рамадан, я намерыўся, а калі не – я без намеру», то трымаць пост з такім намерам зусім не дазволена. Тыя, хто пачынае пост у рамадан не таму, што ўбачыў на небе маладзік, а паводле загадзя падрыхтаваных календароў, павінны пасля свята трымаць два дні посту з намерам када. Як вылічваецца дзень пачатку святога рамадану, падрабязна напісана ў кнізе «Se’âdet-i Ebediyye».

Ібн Абідын (рахімахуллаху таала) кажа: «У пахмурнае надвор’е, нават калі прагучаў азан, не трэба разгаўляцца (іфтар), пакуль не пераканаешся, што сонца зайшло. Калі разгавецца да таго, як з’явіцца большасць зорак, выконваецца мустахаб, які называецца „таджыль“ (спяшацца з разгаўленнем). Калі ў нейкім месцы, убачыўшы, што сонца зайшло, разгаўляюцца, то той, хто знаходзіцца высока, напрыклад на мінарэце, не разгаўляецца, пакуль не ўпэўніцца, што сонца зайшло і для яго. Тое ж датычыцца ранішняга намазу і сухуру».

«Пост – гэта шчыт, які абараняе верніка ад Пекла» Святы хадзіс

О правадыр прарокаў,
о настаўнік аўлія,
Прарок сусветаў,
Ахлян ва сахлян мархаба.
Ты – умілаваны душ,
ты – загад для сэрцаў,
ты – султан двух светаў,
Ахлян ва сахлян мархаба.
Ты – умілаваны Госпада,
не адлучай нас ад заступніцтва,
Ахмад, Мухаммад, Мустафа,
Ахлян ва сахлян мархаба.
Юнус кажа слова праўды,
да твайго парога схіляе твар,
у Дзень збору ён нас чакае,
Ахлян ва сахлян мархаба.