ЗДЗЯЙСНЕННЕ НАМАЗУ

Значэнне намазу

Намаз – найвялікшы, найважнейшы і найпрыгажэйшы загад, які Усявышні Аллах дараваў вернікам дзеля нашага любімага Прарока. Намаз – слуп рэлігіі. Хто здзяйсняе свой намаз пастаянна, правільна і поўнасцю, той умацаваў сваю рэлігію і трымае будынак ісламу. Хто не здзяйсняе намазу, той разбурыў сваю рэлігію і будынак ісламу. Наш Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) сказаў: «Галава нашай рэлігіі – намаз». Як не бывае чалавека без галавы, так не бывае і рэлігіі без намазу.

Намаз – першы загад, які ў рэлігіі іслам стаў фардам пасля веры. Усявышні Аллах зрабіў намаз фардам, каб Яго рабы пакланяліся толькі Яму. У Святым Каране больш як у ста святых аятах сказана: «Здзяйсняйце намаз!» У святым хадзісе сказана: «Усявышні Аллах зрабіў фардам здзяйсняць намаз пяць разоў кожны дзень. Усявышні Аллах паабяцаў увесці ў Рай таго, хто, шануючы намаз і выконваючы яго ўмовы, кожны дзень здзяйсняе пяць намазаў».

Намаз – найкаштоўнейшае з усіх пакланенняў, якія загадана выконваць у нашай рэлігіі. У адным святым хадзісе сказана: «У таго, хто не здзяйсняе намазу, няма долі ў ісламе!» І ў іншым святым хадзісе сказана: «Тое, што адрознівае верніка ад няверуючага, – намаз», гэта значыць, вернік здзяйсняе намаз, а няверуючы – не.

Здзяйсняць намаз – гэта разважаць пра веліч Усявышняга Аллаха і разумець сваю мізэрнасць перад Ім. Хто гэта разумее, той заўсёды робіць дабро. Ён зусім не можа рабіць зла. Сэрца таго, хто пяць разоў кожны дзень мае намер стаць перад сваім Госпадам, напаўняецца шчырасцю (іхлас). Кожны рух, які загадана рабіць у намазе, прыносіць карысць сэрцу і целу. Намаз з джамаатам у мячэцях звязвае сэрцы мусульман адно з адным. Ён нараджае паміж імі любоў. Яны разумеюць, што яны браты. Старэйшыя становяцца міласэрнымі да малодшых, а малодшыя – паважлівымі да старэйшых. Багатыя дапамагаюць бедным, а моцныя – слабым. Калі здаровыя не бачаць хворых у мячэці, яны наведваюць іх дома. Яны спаборнічаюць, каб дасягнуць радаснай весткі са святога хадзіса: «Таму, хто спяшаецца на дапамогу свайму брату па рэлігіі, памочнік – Усявышні Аллах».

Намаз утрымлівае людзей ад брыдкага, дрэннага і забароненага. Ён становіцца адкупленнем (кафара) грахоў. У святым хадзісе сказана: «Пяць штодзённых намазаў падобныя на раку, што цячэ перад дзвярыма аднаго з вас. Як на чалавеку, які кожны дзень пяць разоў уваходзіць у тую раку і мыецца, не застаецца бруду, так і тым, хто здзяйсняе пяць штодзённых намазаў, дараваюцца малыя грахі». Намаз пасля веры ва Усявышняга Аллаха і Яго Пасланніка – найвышэйшая з усіх спраў і пакланенняў. Таму намазы трэба здзяйсняць, выконваючы іх фарды, ваджыбы, сунны і мустахабы. Наш Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) у адным са сваіх святых хадзісаў сказаў: «О мая ўмма і мае асхабы! Намаз, які здзяйсняецца з поўным выкананнем усяго, што ён патрабуе, – найвышэйшая з усіх спраў, якія ўхваляе Усявышні Аллах. Ён – сунна прарокаў. Ён – тое, што любяць анёлы. Ён – святло спазнання (марыфат), зямлі і нябёсаў. Ён – сіла цела. Ён – благадаць (барака) ў пражытку. Ён – сродак, каб малітва была прынята. Ён – заступнік перад анёлам смерці. Ён – святло ў магіле і адказ Мункару і Накіру. Ён – цень над чалавекам у Дзень уваскрасення. Ён – заслона паміж чалавекам і агнём Пекла. Ён праводзіць праз мост Сірат, як маланка. Ён – ключ ад Раю. Ён – карона на галаве ў Раі. Усявышні Аллах не даў вернікам нічога важнейшага за намаз. Калі б было пакланенне вышэйшае за намаз, Ён перш за ўсё даў бы вернікам яго. Бо адны анёлы заўсёды стаяць (кіям), другія – у руку, трэція – у саджды, а іншыя – у ташаххудзе. Усё гэта Ён сабраў у адным ракаце намазу і падараваў вернікам. Бо намаз – галава веры, слуп рэлігіі, слова ісламу і ўзнясенне (мірадж) вернікаў. Ён – святло неба і выратаванне ад Пекла».

Аднойчы хазрат Алі (радыяллаху анху і каррамаллаху ваджхах) прапусціў пасляпаўдзённы намаз. Ад гора ён кінуўся ўніз з пагорка. Ён стагнаў, плакаў і галасіў. Калі наш Прарок Мухаммад Мустафа (саллаллаху алейхі ва саллям) даведаўся пра яго стан, ён разам са сваімі асхабамі прыйшоў да хазрат Алі (радыяллаху анху). Убачыўшы яго стан, заплакаў і наш Прарок, Уладар Сусвету (саллаллаху алейхі ва саллям). Ён памаліўся. Сонца зноў паднялося. Наш уладар Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) сказаў: «О Алі! Падымі галаву, сонца яшчэ відаць». Хазрат Алі (радыяллаху анху) вельмі ўзрадаваўся гэтаму і здзейсніў свой намаз. Аднойчы ноччу хазрат Абу Бакр ас-Сіддык (радыяллаху анху) шмат пакланяўся, і пад канец ночы яго адолеў сон. Час намазу вітр мінуў. На ранішнім намазе ён ішоў следам за нашым уладаром Прарокам, падышоў да яго ля дзвярэй мячэці і з плачам загаласіў, молячы: «О Пасланнік Аллаха! Дапамажы мне, мой намаз вітр мінуў». Наш уладар Пасланнік Аллаха таксама заплакаў. Тады прыйшоў Джыбрыль алейхіс-салям і сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Скажы Сіддыку, што Усявышні Аллах дараваў яму». Аднойчы ноччу аднаго з вялікіх аўлія, Баязіда Бістамі (куддыса сіррух), адолеў сон, і ён не прачнуўся на ранішні намаз. Ён так плакаў і стагнаў, што пачуў голас: «О Баязід! Я дараваў табе гэтую правіну. Дзякуючы благадаці гэтага плачу Я даў табе яшчэ саваб сямідзесяці тысяч намазаў». Праз некалькі месяцаў яго зноў адолеў сон. Прыйшоў шайтан і разбудзіў яго, схапіўшы за дабраславёную нагу. Ён сказаў: «Уставай, час твайго намазу вось-вось міне!» Хазрат Баязід Бістамі сказаў: «О пракляты, як ты можаш рабіць такое? Ты ж хочаш, каб усе прапускалі намаз і каб мінаў час намазу. Навошта ты мяне разбудзіў?» Шайтан сказаў: «У той дзень, калі ты прапусціў ранішні намаз, ты сваім плачам зарабіў саваб сямідзесяці тысяч намазаў. Сёння, памятаючы пра гэта, я разбудзіў цябе, каб ты атрымаў саваб толькі аднаго намазу і не дасягнуў саваба сямідзесяці тысяч намазаў!»

«У таго, хто не здзяйсняе намазу, няма долі ў ісламе!» Святы хадзіс

Вялікі валі хазрат Джунайд Багдады сказаў: «Адна гадзіна гэтага свету лепшая за тысячу гадоў Дня ўваскрасення. Бо за гэтую адну гадзіну можна ўчыніць праведную, прынятую справу, а за тую тысячу гадоў нічога зрабіць нельга». Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) сказаў: «Хто свядома злучыць адзін намаз з наступным, той будзе гарэць у Пекле восемдзесят хукб». Адна хукба – гэта восемдзесят гадоў вечнага свету. Адзін дзень вечнага свету – тысяча гадоў гэтага свету. Дык вось, о браце мой па рэлігіі! Не марнуй свой час на пустыя, бескарысныя справы. Ведай цану свайму часу. Аддавай свой час найлепшым справам. Наш любімы Прарок сказаў: «Найвялікшае з няшчасцяў – праводзіць час у бескарысных справах». Здзяйсняй свае намазы ў іх час, каб у Дзень уваскрасення не шкадаваць і атрымаць вельмі вялікі саваб! У святым хадзісе сказана: «У магілу таго, хто не здзейсніць намаз у яго час, пакіне яго на аднаўленне (када) і памрэ, не здзейсніўшы яго, адкрыюцца семдзесят вокнаў з Пекла, і ён будзе пакутаваць да Дня ўваскрасення».

Хто свядома не здзяйсняе адзін намаз у яго час, гэта значыць не смуткуе, што не здзейсніў намазу, калі мінае яго час, той выходзіць з рэлігіі або, паміраючы, адыходзіць без веры. А што ж будзе з тымі, хто нават не ўспамінае пра намаз, хто не прызнае намаз абавязкам? Усе вучоныя чатырох мазхабаў аднагалосна абвясцілі, што тыя, хто не надае намазу значэння і не прызнае яго абавязкам, становяцца вераадступнікамі (муртад), гэта значыць няверуючымі. І ў кнізе хазрат Абдулгані Наблусі «Хадыкат ан-надыя», у раздзеле «Беды ад языка», напісана, што той, хто свядома не здзяйсняе намазу, не думае аднавіць яго і не баіцца, што за гэта будзе пакараны, таксама становіцца вераадступнікам (муртад), гэта значыць няверуючым.

Для каго намаз – фард

Здзяйсняць намаз – фард для кожнага мусульманіна, мужчыны і жанчыны, які мае розум і дасягнуў палавой сталасці (булуг). Каб намаз быў фардам, ёсць тры ўмовы:

1. Быць мусульманінам. 2. Мець розум. 3. Дасягнуць палавой сталасці.

У нашай рэлігіі малыя дзеці, якія не маюць розуму і не дасягнулі палавой сталасці (булуг), не адказваюць за здзяйсненне намазу. Але маці і бацькі павінны вучыць сваіх дзяцей рэлігійным ведам і прывучаць іх да пакланення. Наш Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) сказаў: «Усе вы – як пастухі статка! Як пастух ахоўвае свой статак, так і вы павінны ахоўваць ад Пекла тых, хто ў вашых дамах і пад вашай уладай! Вы павінны вучыць іх ісламу! Калі не будзеце вучыць, вы будзеце адказваць». У іншым святым хадзісе ён сказаў: «Усе дзеці прыходзяць на свет здольнымі і схільнымі да ісламу. Потым маці і бацькі робяць іх хрысціянамі, габрэямі і бязбожнікамі». Значыць, першы абавязак кожнага мусульманіна – навучыць сваіх дзяцей ісламу, чытанню Святога Карана, здзяйсненню намазу, умовам веры і ісламу. Маці і бацькі, якія хочуць, каб іх дзіця было мусульманінам і знайшло спакой і супакой на гэтым свеце і ў вечным свеце, павінны перш за ўсё выканаць гэты свой абавязак. Дзіця, якому не далі ведаў пра іслам і добрага нораву, хутка падманваюць людзі, што ідуць дрэнным шляхам. Яно становіцца шкодным для маці і бацькі, для дзяржавы і народа.

Тут мы выклалі пытанні, звязаныя з намазам, паводле ханафіцкага мазхабу, узяўшы іх з кніг вялікіх вучоных гэтага мазхабу і спрасціўшы.

Намазы, якія загадана здзяйсняць мусульманам, падзяляюцца на тры віды: фард, ваджыб і нафіла (дадатковыя). 1. Намазы-фарды: фарды пяці штодзённых намазаў, два ракаты фарду пятнічнага намазу (джума) і пахавальны намаз (джаназа) – гэта намазы-фарды. (Пахавальны намаз – фард аль-кіфая.) 2. Намазы-ваджыбы: намаз вітр, святочныя намазы, намаз, які чалавек паабяцаў як зарок, і намазы-нафілы, якія былі пачаты і перапынены на палове. Аднаўляць (када) прапушчаны намаз вітр таксама ваджыб.

3. Намазы-нафілы: сунны пяці штодзённых намазаў, намаз таравіх і намазы, якія здзяйсняюць з намерам атрымаць саваб, – такія як тахаджуд, тахіят аль-масджыд, ішрак, духа, аўвабін, істыхара, тасбіх, – гэта намазы-нафілы. Гэта значыць, іх здзяйсненне не загадана. Таму, у каго няма доўгу па намазах-фардах і намазах-ваджыбах, даецца саваб і за яго дадатковыя (нафіла) пакланенні.

Пяць штодзённых намазаў

Наш Прарок Мухаммад алейхіс-салям сказаў: «Усявышні Аллах зрабіў для сваіх рабоў фардам здзяйсняць намаз пяць разоў кожны дзень. Тых, хто добра робіць абдэст, здзяйсняе гэтыя пяць намазаў у іх час і добра выконвае свае руку і саджды, Усявышні Аллах даруе і прабачае».

Пяць штодзённых намазаў складаюць сорак ракатаў. Сямнаццаць ракатаў з іх – фард, тры ракаты – ваджыб, а дваццаць ракатаў – сунна. А менавіта: 1. Ранішні намаз – чатыры ракаты. Спачатку здзяйсняюцца два ракаты сунны, потым два ракаты фарду. Гэтая сунна вельмі моцная. Ёсць і тыя, хто называе яе ваджыбам. 2. Паўдзённы намаз – дзесяць ракатаў. Спачатку здзяйсняюцца чатыры ракаты першай сунны, потым чатыры ракаты фарду, а пасля фарду – два ракаты апошняй сунны.

3. Пасляпаўдзённы намаз – восем ракатаў. Спачатку здзяйсняюцца чатыры ракаты сунны, потым чатыры ракаты фарду.

4. Вячэрні намаз – пяць ракатаў. Спачатку здзяйсняюцца тры ракаты фарду, потым два ракаты сунны. 5. Начны намаз – трынаццаць ракатаў. Спачатку здзяйсняюцца чатыры ракаты сунны, потым чатыры ракаты фарду, потым два ракаты апошняй сунны, а пасля гэтага – тры ракаты намазу вітр.

Фарды намазу

Фард – гэта катэгарычны загад Усявышняга Аллаха, каб нешта было зроблена. Пакуль не выкананы фарды пакланення, гэта пакланенне не бывае сапраўдным (сахіх). Калі чалавек здзяйсняе намаз, фард – выканаць дванаццаць умоў. Сем з гэтых фардаў – па-за намазам, а пяць – унутры яго. Фарды па-за намазам называюцца шарт (умовы), а тыя, што ўнутры, – рукн (асновы). [Некаторыя вучоныя казалі, што пачатковы такбір (такбір ат-тахрыма) належыць да ўнутранай часткі намазу. Паводле іх, і ўмоў, і асноў намазу – па шэсць.] Тое, што ў намазу так шмат умоў, паказвае, што намаз – вялікая справа і найважнейшае з пакланенняў. А калі дадаць да гэтага яшчэ яго ваджыбы, сунны, мустахабы, макрухі і муфсіды, становіцца зразумела, як раб будзе стаяць перад сваім Госпадам і як яму трэба стаяць. Рабы – слабыя, бяссільныя, бедныя стварэнні. З кожным уздыхам яны маюць патрэбу ва Усявышнім Аллаху, які іх стварыў. Намаз – гэта пакланенне, якое паказвае рабу яго бяссілле.

«У магілу таго, хто не здзейсніць намаз у яго час, пакіне яго на аднаўленне (када) і памрэ, не здзейсніўшы яго, адкрыюцца семдзесят вокнаў з Пекла, і ён будзе пакутаваць да Дня ўваскрасення» Святы хадзіс

А) Умовы (шарт) намазу

Фардаў па-за намазам, гэта значыць яго ўмоў, – сем. Яны такія:

1. Ачышчэнне (тахарат) ад хадасу

Гэта значыць, што той, хто не мае абдэсту, павінен зрабіць абдэст (рытуальнае амавенне), а той, хто ў стане джунуб, – гусль.

Як рабіць абдэст паводле ханафіцкага мазхабу

Каб зрабіць абдэст паводле сунны: 1. Пачынаючы абдэст, тры разы мыюць рукі да запясцяў. 2. Правай рукой тры разы набіраюць ваду ў рот. 3. Правай рукой тры разы набіраюць ваду ў нос і левай рукой высмаркваюцца. 4. Набраўшы ваду ў далоні, мыюць твар (тры разы) ад ілба да ніжняй часткі падбародка і да скроняў. Памыць твар адзін раз – фард. Калі мыюць твар, прымаюць намер (ніят) сэрцам. 5. Левай рукой мыюць правую руку (тры разы) да локця. 6. Правай рукой мыюць левую руку (тры разы) разам з локцем. Памыць абедзве рукі разам з локцямі адзін раз – фард. 7. Памыўшы абедзве рукі, зноў намочваюць кісці і гэтай вільгаццю праціраюць (масх) галаву; гэта фард. Пасля гэтага праціраюць вушы і патыліцу. Каб зрабіць гэтыя тры праціранні разам, намочваюць абедзве кісці, на абедзвюх руках складваюць разам тры тонкія пальцы і кладуць рукі на галаву так, каб унутраны бок гэтых пальцаў ляжаў спераду на пачатку валасоў. Кончыкі гэтых трох пальцаў абедзвюх рук павінны датыкацца адзін да аднаго. Вялікія і ўказальныя пальцы і далоні трымаюць на вагу, і яны не датыкаюцца да галавы. Рукі вядуць назад, і тры пальцы кожнай рукі праціраюць галаву. Калі рукі дойдуць да краю валасоў ззаду, тры пальцы адрываюць ад галавы, а далоні абедзвюх рук прыкладваюць да валасоў па баках галавы і, вядучы іх ззаду наперад, праціраюць бакі галавы. Потым указальныя пальцы ўкладваюць ва ўнутраны бок вушэй, а ўнутраны бок вялікіх пальцаў – за вушы і праціраюць вушы зверху ўніз. Потым тыльны бок астатніх трох пальцаў кладуць на патыліцу і, вядучы іх ад сярэдзіны патыліцы ў бакі, праціраюць яе. [Праціраць галаву такім чынам – фард у малікіцкім мазхабе.] 8. Праціраўшы шыю, мыюць ногі: спачатку правую нагу разам з костачкамі (тры разы), праводзячы мезенцам левай рукі паміж пальцамі ног (хілаль), пачынаючы ад мезенца і да вялікага пальца. Потым левую нагу разам з костачкамі (тры разы), зноў праводзячы мезенцам левай рукі паміж пальцамі ног, але гэтым разам пачынаючы ад вялікага пальца і да мезенца. Памыць такім чынам абедзве нагі адзін раз разам з костачкамі з абодвух бакоў – фард.

У адным святым хадзісе Пасланнік Аллаха сказаў: «Хто пасля абдэсту адзін раз прачытае „Інна анзальнаху“, гэта значыць суру аль-Кадр, таго Усявышні Аллах запіша ў лік праведнікаў (сіддык). Калі прачытае два разы, Ён запіша яго ў лік шахідаў. Калі прачытае тры разы, ён будзе ўваскрэшаны разам з прарокамі».

І яшчэ ў адным святым хадзісе ён сказаў: «Хто пасля абдэсту дзесяць разоў прынясе мне салят і салям, у таго Усявышні Аллах развее смутак, узрадуе яго і прыме яго малітву».

Тое, што парушае абдэст

Абдэст парушаюць сем рэчаў, а менавіта:

1. Тое, што выходзіць з пярэдняга і задняга праходаў. 2. Нячыстае, што выходзіць з рота: а) ваніты, калі іх поўны рот; б) калі пры сплёўванні крыві больш, чым сліны. 3. Тое, што выходзіць праз скуру: а) кроў, гной і жоўтая вадкасць, калі яны выходзяць самі; б) калі кроў ці жоўтую вадкасць з нарыву або раны ўбірае вата. 4. Сон: калі чалавек спіць, лежачы на баку або абапіраючыся на локаць ці на штосьці, абдэст парушаецца. 5. Непрытомнасць, вар’яцтва, прыступ падучкі або такое ап’яненне, што чалавек хістаецца на хадзе, парушаюць абдэст. 6. Гучны смех у намазе, у якім ёсць руку і саджды, парушае і намаз, і абдэст. Але ў дзіцяці абдэст не парушаецца.

Усмешка ў намазе не парушае ні намазу, ні абдэсту. Калі смех чуюць тыя, хто побач, гэта называецца гучным смехам (кахкаха). Калі нават сам чалавек яго не чуе, гэта называецца ўсмешкай (табассум). 7. Мубашара фахіша, гэта значыць калі голыя мужчына і жанчына труцца сорамнымі месцамі, – гэта парушае абдэст і мужчыны, і жанчыны. Калі чалавек ведае, што зрабіў абдэст, а потым сумняваецца, ці не парушыўся ён, лічыцца, што абдэст у яго ёсць. Калі ж ён ведае, што абдэст парушыўся, а потым сумняваецца, ці зрабіў ён абдэст зноў, ён павінен зрабіць абдэст.

Гусль (поўнае амавенне)

Каб намаз быў сапраўдным (сахіх), абдэст і гусль павінны быць правільнымі. Для кожнай жанчыны і кожнага мужчыны ў стане джунуб, а таксама для жанчын, якія ачысціліся ад месячных (хайд) і пасляродавага крывацячэння (ніфас), фард – зрабіць гусль, калі да канца часу намазу застаецца столькі часу, каб паспець здзейсніць гэты намаз. У стан джунуб чалавек трапляе праз палавую блізкасць і праз семявывяржэнне ў сне (іхтылам). Наш Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) кажа: «Таму, хто ўстае, каб зрабіць гусль, даецца столькі савабу, колькі валасоў на яго целе [гэта значыць вельмі шмат], і столькі ж грахоў яму даруецца. Яго ступень у Раі ўзвышаецца. Саваб, які ён атрымае за свой гусль, лепшы за ўсё, што ёсць на свеце. Усявышні Аллах кажа анёлам: „Паглядзіце на гэтага Майго раба! Ноччу, не лянуючыся, ён устае, думае пра Мой загад і робіць гусль ад стану джунуб. Будзьце сведкамі, што Я дараваў грахі гэтага Майго раба“».

«Усе дзеці прыходзяць на свет здольнымі і схільнымі да ісламу. Потым маці і бацькі робяць іх хрысціянамі, габрэямі і бязбожнікамі» Святы хадзіс

Фарды гуслю

Паводле ханафіцкага мазхабу ў гуслі тры фарды: 1. Памыць унутраную частку рота. Калі ў роце застанецца ненамочанае месца хоць бы з кончык іголкі або калі не намочацца паверхня зубоў і ямкі ў зубах, гусль не будзе сапраўдным.

2. Памыць нос. Калі вада не пройдзе пад засохлы бруд у носе і пад разжаваны хлеб у роце, гусль не будзе сапраўдным.

У ханбаліцкім мазхабе памыць рот і нос – фард і пры абдэсце, і пры гуслі. У шафіцкім, малікіцкім і ханбаліцкім мазхабах пры гуслі фард таксама мець намер (ніят).

3. Памыць кожнае месца цела. Фард – памыць унутраную частку пупка, вусы, бровы і бараду і скуру пад імі, а таксама валасы на галаве. Калі на пазногцях, вуснах, павеках ці на якім-небудзь іншым месцы цела ёсць рэчывы, якія не прапускаюць ваду [калі на пазногцях ёсць лак], гусль лічыцца незробленым.

Як рабіць гусль

Паводле ханафіцкага мазхабу гусль паводле сунны робяць так:

1. Спачатку трэба памыць абедзве рукі і сорамнае месца (аўрат), нават калі яны чыстыя, і тыя месцы цела, дзе ёсць нечысць (наджасат).

2. Потым трэба зрабіць поўны абдэст для намазу і, мыючы твар, мець намер зрабіць гусль. Калі пад нагамі не збіраецца вада, трэба памыць і ногі.

3. Потым трэба тры разы паліць ваду на ўсё цела: спачатку тры разы на галаву, потым на правае плячо, потым на левае плячо. Пры кожным паліванні гэты бок павінен цалкам намакнуць. Пры першым паліванні трэба расціраць цела. Пры гуслі, калі вада, вылітая на адзін орган, сцякае на іншыя органы, тое месца таксама ачышчаецца, бо пры гуслі ўсё цела лічыцца адным органам. Калі ж пры абдэсце вадой, вылітай на адзін орган, намочваецца іншы орган, ён не лічыцца памытым. Калі гусль скончаны, зноў рабіць абдэст – макрух. Але калі падчас гуслю абдэст для намазу парушыўся, яго трэба зрабіць яшчэ раз.

Важнае тлумачэнне для тых, у каго на зубах пломбы і каронкі

У ханафіцкім мазхабе, калі не намочацца прамежкі паміж зубамі і ямкі ў зубах, гусль не будзе поўным. Таму, калі зубы пакрытыя каронкамі ці запламбаваныя, гусль не бывае сапраўдным (сахіх). Чалавек не выходзіць са стану джанабат. Калі вада не трапляе пад каронкі і пломбы з золата, срэбра і іншых рэчываў, якія самі не нячыстыя (наджыс), то паводле ўсіх вучоных ханафіцкага мазхабу гусль недапушчальны. Хто не можа выканаць нейкі фард у сваім мазхабе, той павінен ісці за іншым мазхабам (таклід) толькі для таго, каб выканаць гэты фард. Але, робячы гэта, ён павінен выконваць і ўмовы абдэсту таго мазхабу, за якім ідзе. У малікіцкім і шафіцкім мазхабах пры гуслі мыць унутраную частку рота – не фард.

Каб чалавек з ханафіцкага мазхабу, у якога ёсць каронкі ці пломбы, ішоў за малікіцкім мазхабам [або шафіцкім мазхабам], дастаткова, каб пры гуслі, пры абдэсце і калі ён мае намер здзейсніць намаз, ён памятаў, што ідзе за імамам Малікам [або імамам Шафіі]. Гэта значыць, гусль будзе сапраўдным у таго, хто, пачынаючы яго, скажа ў сэрцы: «Я маю намер зрабіць гусль і ісці за малікіцкім мазхабам [або шафіцкім мазхабам]».

Калі чалавек з ханафіцкага мазхабу, у якога ў роце каронкі ці пломбы, мае такі намер, яго гусль, гэта значыць поўнае амавенне, становіцца сапраўдным. Ён выходзіць са стану джанабат і становіцца чыстым. Калі ён ідзе за малікіцкім [або шафіцкім] мазхабам, яго абдэст і намазы таксама становяцца сапраўднымі. Ён можа быць імамам і для тых, у каго няма каронак і пломбаў.

Фарды гуслю ў астатніх трох мазхабах

У малікіцкім мазхабе:

1. Ніят (намер),

2. Далк (расціранне),

3. Мувалат,

4. Праводзіць пальцамі праз валасы і бараду (хілаль),

5. Памыць кожнае месца цела.

У шафіцкім мазхабе:

1. Ніят,

2. Памыць кожнае месца цела. [Калі ў шафіцкім мазхабе кажуць, што фардаў гуслю тры, маецца на ўвазе ачышчэнне цела ад нечысці (наджасат). Паколькі пры мыцці цела змываецца і нечысць, няма нічога дрэннага ў тым, каб казаць, што фардаў гуслю два.]

У ханбаліцкім мазхабе: фард гуслю адзін – памыць усё цела. Гэта рукн гуслю, гэта значыць фард унутры гуслю. Пачынаючы гусль, фард таксама мець намер і вымавіць басмалу. Паколькі ўнутраная частка рота і носа лічыцца знешняй часткай цела, мыць іх таксама фард.

1. Мець намер,

2. Вымавіць басмалу,

3. Памыць унутраную частку рота,

4. Памыць унутраную частку носа,

5. Памыць кожнае месца цела.

Фарды абдэсту ў астатніх трох мазхабах

У малікіцкім мазхабе:

1. Ніят,

2. Памыць твар,

3. Памыць абедзве рукі,

«Таму, хто ўстае, каб зрабіць гусль, даецца столькі савабу, колькі валасоў на яго целе [гэта значыць вельмі шмат], і столькі ж грахоў яму даруецца. Яго ступень у Раі ўзвышаецца» Святы хадзіс

4. Працерці (масх) усю галаву [скура і валасы на ўзроўні мочак вушэй належаць да галавы]. 5. Памыць абедзве нагі. 6. Мувалат [мыць органы адзін за адным без перапынку],

7. Далк [расціраць месца, якое мыюць].

У шафіцкім мазхабе:

1. Ніят,

2. Памыць твар,

3. Памыць абедзве рукі,

4. Працерці невялікую частку галавы,

5. Памыць абедзве нагі,

6. Тартыб [мыць па парадку].

У ханбаліцкім мазхабе:

1. Ніят,

2. Вымавіць басмалу,

3. Памыць твар,

4. Памыць рот,

5. Памыць нос,

6. Памыць абедзве рукі,

7. Працерці ўсю галаву [вушы належаць да галавы],

8. Памыць абедзве нагі,

9. Тартыб. 10. Мувалат.

Таяммум

Таяммум азначае ачышчэнне зямлёй. Калі для абдэсту ці гуслю няма вады або калі вада ёсць, але карыстацца ёю немагчыма, таяммум робяць чымсьці чыстым з роду зямлі, напрыклад чыстай зямлёй, пяском, вапнай або каменем. У ханафіцкім мазхабе таяммум можна рабіць і да таго, як настаў час намазу. У астатніх трох мазхабах да надыходу часу ён недапушчальны.

Фарды таяммуму

Фардаў таяммуму тры: 1. Мець намер. 2. Пацерці ўнутраны бок абедзвюх кісцяў аб чыстую зямлю і працерці ўвесь твар. 3. Ударыць рукамі па чыстай зямлі і працерці спачатку правую, а потым левую руку. Ёсць і тыя, хто кажа, што фардаў таяммуму два: другі і трэці фарды яны лічаць адным фардам. Абодва выклады правільныя.

Таяммум для абдэсту і таяммум для гуслю робяцца аднолькава.

Як рабіць таяммум

1. Спачатку прымаюць намер ачысціцца ад стану джанабат або ад стану без абдэсту. Каб можна было здзяйсняць намаз з таяммумам, недастаткова мець намер проста зрабіць таяммум. Трэба мець намер зрабіць таяммум дзеля нейкага пакланення, напрыклад, каб здзейсніць пахавальны намаз (джаназа) або зрабіць саджду ат-тылава, або дзеля абдэсту, або дзеля гуслю. Калі намерваюцца зрабіць таяммум, няма патрэбы адрозніваць абдэст і гусль. Маючы намер дзеля абдэсту, чалавек ачышчаецца і ад стану джанабат. З таяммумам, які зроблены з намерам ачысціцца ад стану джанабат, можна здзяйсняць намаз. Другі таяммум для абдэсту не патрэбны.

2. Закасаўшы абодва рукавы вышэй за локці, праводзяць унутраным бокам абедзвюх кісцяў па чыстай зямлі, па камені або па сцяне, атынкаванай глінай ці вапнай, і абедзвюма далонямі адзін раз праціраюць твар, гэта значыць праводзяць па ім так, каб датыкаліся хоць бы тры пальцы. Калі рука не дакранецца да месца на твары памерам хоць з кончык іголкі, таяммум не лічыцца зробленым. Каб цалкам працерці твар, далоні – раскрытыя, чатыры пальцы кожнай рукі зведзены разам, а кончыкі двух доўгіх пальцаў абедзвюх рук датыкаюцца адзін да аднаго – кладуць на мяжу валасоў і павольна апускаюць да падбародка. Пальцы, якія ляжаць гарызантальна, павінны добра працерці лоб, павекі, абодва бакі носа, вусны і частку твару на падбародку. У гэты час далоні праціраюць шчокі.

3. Зноў пацёршы абедзве далоні аб зямлю і ўдарыўшы імі адна аб адну, каб абтрэсці пыл і зямлю, спачатку ўнутраным бокам чатырох пальцаў левай рукі праводзяць па ніжнім баку правай рукі ад кончыкаў пальцаў да локця, потым левай далонню – па ўнутраным баку рукі ад локця да кісці, а потым унутраным бокам левага вялікага пальца – па знешнім баку правага вялікага пальца. Пярсцёнак трэба зняць. Потым гэтак жа правай рукой праціраюць левую руку. Далоні трэба пацерці аб зямлю, але не трэба, каб зямля і пыл заставаліся на руках.

Тое, што парушае таяммум

Калі знікае паважная прычына (узр), з-за якой спатрэбіўся таяммум, калі знойдзецца вада, а таксама ў тых выпадках, якія парушаюць абдэст і гусль, парушаецца і таяммум.

Стан жанчын падчас месячных (хайд) і пасляродавага крывацячэння (ніфас)1

Хайд – гэта кроў, якая ідзе ў здаровай дзяўчынкі, якой споўнілася восем гадоў і пайшоў дзявяты, або ў жанчыны, у якой ад апошняй хвіліны ранейшых месячных прайшло пятнаццаць дзён, і якая працягваецца не менш за тры дні. Выдзяленні любога колеру, акрамя белага, а таксама мутныя называюцца крывёй хайду. Калі ў дзяўчынкі пачынаюцца месячныя (хайд), яна дасягае палавой сталасці, лічыцца жанчынай і становіцца адказнай за загады і забароны рэлігіі. Колькасць дзён ад моманту, калі з’явілася кроў, да дня, калі яна спынілася, называецца перыядам адату (звычайных месячных). Гэты перыяд доўжыцца не менш як 3 і не больш як 10 дзён. Кожная жанчына павінна ведаць колькасць дзён і гадзін свайго адату. Калі дзяўчынцы споўніцца восем гадоў, яе маці, а калі маці няма, – бабулі, старэйшыя сёстры, цёткі па бацьку і па маці абавязаны (фард) навучыць яе ведам пра хайд і ніфас.

«Каб малітвы і істыгфар былі прыняты, трэба здзяйсняць намазы, асцерагацца хараму і чытаць іх, маючы абдэст. Чытаць істыгфар і малітвы з абдэстам – мустахаб» Se’âdet-i Ebediyye

Ніфас – гэта пасляродавае крывацячэнне, гэта значыць кроў, якая ідзе ў жанчыны пасля родаў. Найменшага тэрміну гэтая кроў не мае. Калі кроў спынілася, жанчына павінна адразу зрабіць гусль. Найбольшы тэрмін – 40 дзён. Калі споўніцца 40 дзён, яна робіць гусль і пачынае здзяйсняць намаз, нават калі кроў не спынілася. Кроў, якая ідзе пасля 40 дзён, – гэта істыхада (гэта значыць узр).

Жанчыны павінны таксама ведаць на памяць дні свайго ніфасу (пасляродавага крывацячэння). Крывёю ўзру называецца: кроў, якая працягваецца менш за 3 дні, гэта значыць менш за семдзесят дзве гадзіны хоць бы на пяць хвілін; у той, у каго месячныя толькі пачаліся, – кроў, якая працягваецца больш за 10 дзён; у той, у каго яны не ўпершыню, – кроў, якая перавышае яе адат і разам з тым перавышае дзесяць дзён; а таксама кроў цяжарнай жанчыны, жанчыны, старэйшай за 55 гадоў (аіса), і дзяўчынкі, малодшай за дзевяць гадоў.

Яна называецца істыхада (кроў узру). Гэтая кроў – прыкмета хваробы. Калі яна доўга ідзе, гэта небяспечна, і трэба звярнуцца да ўрача. Жанчына ў дні істыхады – як чалавек, у якога часта ідзе кроў з носа: у такім стане яна можа здзяйсняць намаз і трымаць пост. Жанчына ў стане хайду і ў стане ніфасу не можа здзяйсняць намаз і не можа трымаць пост. Яна не можа рабіць саджду ат-тылава і саджду падзякі (шукр). Яна не можа дакранацца да Святога Карана [шаноўнага мусхафа]. Яна не можа ўваходзіць у саборную мячэць (джамі) і ў мячэць (масджыд), рабіць таваф вакол Каабы і мець палавую блізкасць. Ачысціўшыся, яна аднаўляе (када) прапушчаныя дні посту, а прапушчаныя намазы не аднаўляе. Чалавек у стане джунуб або без абдэсту, які пачуў аят саджды, робіць саджду ат-тылава пасля таго, як ачысціцца. Але жанчыне ў стане хайду і ў стане ніфасу (пасляродавага крывацячэння) саджда ат-тылава не патрэбна і пасля ачышчэння.

Жанчына павінна паведаміць мужу, што ў яе пачаліся месячныя (хайд). Наш Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) сказаў: «Жанчына, якая хавае ад мужа пачатак і канец свайго хайду, праклятая». Калі хайд або ніфас спыніўся, адразу зрабіць гусль і памыцца – загад Усявышняга Аллаха, гэта значыць фард.

Хайд і ніфас у малікіцкім мазхабе

У малікіцкім мазхабе чырвоная, жоўтая або мутная кроў, якая без ніякай прычыны ідзе спераду ў дзяўчынкі, якой споўнілася дзевяць гадоў, называецца крывёй хайду. Як толькі яна пачынае цячы, гэта хайд. Калі яна працягваецца, то менш за 15 дзён – гэта адат, а больш – істыхада. Калі ў наступным месяцы яе адат змяняецца, хайдам будзе найдаўжэйшы з яе адатаў плюс 3 дні. Тое, што больш за гэта, і тое, што больш за 15 дзён, – істыхада. Калі курсуф сухі або мокры, але белы, значыць, хайд скончыўся. Кроў, якая ідзе пасля 70 гадоў, – не хайд, а істыхада. Калі кроў ідзе з перапынкамі, дні, калі яна спыняецца, лічацца чыстымі. Найменшы тэрмін чысціні – 15 дзён. Кроў, якая ідзе раней за 15 дзён, – істыхада. Такі тэрмін чысціні не мае мяжы. Калі кроў спынілася і праз 15 дзён пачалася зноў, гэта хайд. Кроў, якая ідзе да родаў, – хайд. Калі дзіця дастаюць, разрэзаўшы жывот, кроў, якая ідзе пасля гэтага, – не ніфас. Найбольшы тэрмін ніфасу – 60 дзён. Калі кроў спынілася на 15 дзён, жанчына становіцца тахір (чыстай). Кроў, якая ідзе пасля гэтага, – хайд.

Хайд і ніфас у шафіцкім мазхабе

Найменшы хайд – 1 дзень, а найбольшы – 15 дзён. Калі кроў ідзе больш за 15 дзён, гэта істыхада [узр]. Тэрмін чысціні – 15 дзён.

Калі кроў пайшла раней, чым прайшло 15 дзён, гэта не хайд, а істыхада. Кроў дзяўчынкі, малодшай за 9 гадоў, і аісы [пасля 60 гадоў] – не хайд, а ўзр.

Найбольшы тэрмін ніфасу – 60 дзён. Для найменшага мяжы няма. Кроў цяжарнай – хайд. Калі чыстых дзён паміж крывацячэннямі ніфасу менш за 15 дзён, гэта лічыцца ніфасам. Калі паміж крывёю ніфасу 15 ці больш дзён чысціні, значыць, ніфас ужо скончыўся. Чакаць 60 дзён не трэба. Калі кроў пайшла праз 15 ці больш дзён пасля ачышчэння, гэта не кроў ніфасу, а кроў хайду.

Хайд і ніфас у ханбаліцкім мазхабе

Найменшы хайд – 1 дзень, а найбольшы – 15 дзён. Калі кроў ідзе больш за 15 дзён, гэта істыхада [узр]. Каб мог быць другі хайд, паміж імі павінна прайсці не менш за 13 дзён. Калі кроў пайшла раней, чым прайшло 13 дзён, гэта не хайд, а істыхада. Кроў дзяўчынкі, малодшай за 9 гадоў, і аісы [пасля 50 гадоў] – не хайд, а ўзр.

Кроў цяжарнай – не хайд, а істыхада. Найбольшы тэрмін ніфасу, як і ў ханафіцкім мазхабе, – 40 дзён. Для найменшага мяжы няма. Падчас ніфасу дні, калі кроў не ідзе, – чыстыя: жанчына робіць гусль і выконвае ўсе свае пакланенні. У дні, калі кроў ідзе, яна пакідае намаз і пост. Так працягваецца да 40 дзён.

2. Ачышчэнне (тахарат) ад нечысці (наджасат)

На целе, на адзенні і на месцы, дзе чалавек будзе здзяйсняць намаз, не павінна быць нечысці (наджасат), бруду. Хустка, шапка, чалма, скураныя шкарпэткі (мест) і драўляныя сандалі (налін) таксама лічацца адзеннем. Канец шаліка, абкручанага вакол шыі, які звісае, рухаецца разам з тым, хто здзяйсняе намаз, таму лічыцца адзеннем, і калі ён не чысты, намаз не прымаецца. Калі месца на дыванку, на якім чалавек стаіць і куды кладзе галаву, чыстае, намаз прымаецца, нават калі на іншым яго месцы ёсць нечысць, бо дыванок не прылягае да цела, як шалік. Але намаз таго, хто нясе мачу ў закрытай бутэльцы, недапушчальны, бо бутэлька – не тое месца, дзе мача ўтвараецца. [Адсюль зразумела, што недапушчальна здзяйсняць намаз, калі ў кішэні ёсць закрытая бутэлечка адэкалону, спірту ці ёду або закрытая скрыначка з закрываўленай насоўкай ці нячыстай анучай.] Месца, дзе стаяць абедзве нагі і дзе робіцца саджда, павінна быць чыстым. Намаз, здзейснены на тканіне, шкле ці нейлоне, пакладзеных на нечысць, прымаецца. Калі ў саджды полы адзення дакранаюцца да сухой нечысці, гэта не шкодзіць.

«Жанчына, якая хавае ад мужа пачатак і канец свайго хайду, праклятая» Святы хадзіс

Істынджа, істыбра і істынка

Ачышчэнне вядомых месцаў (пярэдняга і задняга праходаў), калі з іх выйшла нечысць, называецца істынджа.

Істыбра – гэта калі пасля мачавыпускання праводзяць час, хадзячы ці іншым чынам, пакуль не знікне вільгаць мачавой бурбалкі. Істынка – гэта калі сэрца пераконваецца, што ў мачавым канале не засталося мачы або на целе не засталося нечысці.

Жанчыны істыбру не робяць. Мужчынам ваджыб – рабіць істыбру, гэта значыць, хадзячы, кашляючы або лежачы на левым баку, не пакідаць кропель у мачавым канале. Нельга рабіць абдэст, пакуль не пераканаешся, што кропель мачы не засталося. Калі прасочыцца адна кропля, і абдэст парушаецца, і адзенне пэцкаецца. Калі на бялізну прасочыцца менш, чым памер унутранай часткі далоні, намаз, здзейснены з гэтым абдэстам, становіцца макрухам. Калі прасочыцца больш, намаз не прымаецца. Тыя, каму цяжка рабіць істыбру, павінны ўкласці ў мачавы канал кнот з расліннай ваты памерам з ячменнае зерне. Вата ўбярэ мачу, якая прасочваецца. Толькі канец ваты не павінен заставацца звонку.

3. Сатр аль-аўрат (закрыццё аўрату)

Тыя месцы цела, якія чалавеку харам адкрываць і паказваць іншым і на якія іншым харам глядзець, называюцца аўратам. Аўрат мужчыны – ад пупка да месца ніжэй каленяў. Калена – аўрат. Намаз, здзейснены, калі гэтыя месцы адкрытыя, не прымаецца. Мужчынам, калі яны здзяйсняюць намаз, сунна закрываць і іншыя часткі цела (рукі, галаву), (насіць шкарпэткі). Здзяйсняць намаз, калі гэтыя месцы адкрытыя, ім макрух. Аўрат жанчыны ва ўсіх чатырох мазхабах – усё, акрамя ўнутранага боку далоняў і твару, у тым ліку верх кісцяў, валасы і ступні. Таму жанчын называюць «аўрат». Закрываць гэтыя месцы ім фард. Калі чвэрць якой-небудзь з частак аўрату застанецца адкрытай на час аднаго рукну, намаз парушаецца. Калі адкрыецца менш, ён не парушаецца, але намаз становіцца макрухам. Тонкая тканіна, праз якую відаць форма ці колер часткі цела пад ёй, усё роўна што яе няма.

Калі жанчыны адны і не здзяйсняюць намазу, ім фард закрываць месца паміж каленямі і пупком, ваджыб – закрываць спіну і жывот, а закрываць іншыя месцы – адаб.

4. Істыкбал аль-кібла (паварот да кіблы)

Гэта значыць здзяйсняць намаз тварам да Каабы. Кірунак да будынка Каабы, які знаходзіцца ў горадзе Мекка аль-Мукаррама, называецца кібла. Раней кіблай быў Ерусалім. Праз сямнаццаць месяцаў пасля хіджры, у сярэдзіне месяца шаабан, у аўторак, было загадана павярнуцца да Каабы.

Кібла – гэта не будынак Каабы, а ўчастак, на якім ён стаіць. Гэта значыць, уся прастора ад зямлі да Арша – кібла. Таму на дне мора і калодзежа, на высокіх гарах і ў самалётах намаз здзяйсняюць у гэтым кірунку. Калі прыблізна 45-градусны прамежак паміж скрыжаванымі кірункамі глядзельных нерваў прыпадае на Каабу, намаз сапраўдны.

5. Час

Найшляхетнейшы Пасланнік (саллаллаху алейхі ва саллям) у адным святым хадзісе сказаў: «Джыбрыль (алейхіс-салям) два дні быў маім імамам ля дзвярэй Каабы. Мы абодва здзейснілі ранішні намаз, калі займалася світанне (фаджр), паўдзённы – калі сонца адыходзіла ад зеніту, пасляпаўдзённы – калі цень кожнай рэчы быў роўны яе даўжыні, вячэрні – калі сонца заходзіла [калі знік яго верхні край], і начны – калі цямнела вячэрняя зара. На другі дзень мы здзейснілі ранішні намаз, калі ўжо развіднела, паўдзённы – калі цень кожнай рэчы стаў удвая даўжэйшы за яе, пасляпаўдзённы – адразу пасля гэтага, вячэрні – у час разгавення, а начны – калі мінула трэць ночы. Потым ён сказаў: „О Мухаммад! Гэта часы намазаў для цябе і для прарокаў, што былі раней. Няхай твая ўмма здзяйсняе кожны з пяці намазаў паміж гэтымі двума часамі, у якія мы іх здзейснілі“».

Адсюль таксама зразумела, што колькасць намазаў, якія загадана здзяйсняць кожны дзень, – пяць. Час ранішняга намазу: ад таго, як займаецца світанне (фаджр), гэта значыць на ўсходзе пачынае бялець, і да ўзыходу сонца.

Час паўдзённага намазу: пачынаецца з таго часу, калі цені прадметаў, укараціўшыся, пачынаюць падаўжацца, і працягваецца, пакуль цень не падоўжыцца на даўжыню самога прадмета.

Час пасляпаўдзённага намазу: пачынаецца, калі заканчваецца час паўдзённага, і працягваецца, пакуль сонца не знікне.

Але пасля таго як сонца пажоўкне, гэта значыць калі яно наблізіцца да лініі гарызонту на даўжыню дзіды, гэта значыць калі да вячэрняга намазу застанецца 40 хвілін, здзяйсняць любы намаз – харам. Гэта значыць, адкладаць пасляпаўдзённы намаз так позна – харам. Але калі пасляпаўдзённы намаз не здзейснены, яго трэба здзейсніць хоць бы да заходу сонца.

Час вячэрняга намазу: пачынаецца пасля таго, як сонца знікне, і працягваецца, пакуль не сцямнее вячэрняя зара, гэта значыць пакуль не знікне чырвань на захадзе. Час начнога намазу: пачынаецца з таго, як скончыцца час вячэрняга намазу, і працягваецца да світання (фаджр). Адкладаць начны намаз без паважнай прычыны на час пасля шарыяцкай поўначы – макрух.

Здзяйсняць намазы да іх часу і пасля яго – харам. Гэта вялікі грэх. У насценных календарах, якія падрыхтавала газета «Türkiye», часы намазаў і імсаку пададзены правільна.

«Найкаштоўнейшае з пакланенняў – намаз, здзейснены ў пачатку яго часу» Святы хадзіс

Часы карахату

Часоў, калі здзяйсняць намаз – тахрыман макрух, гэта значыць харам, – тры. Фарды, пачатыя ў гэтыя тры часы, несапраўдныя. Гэта – калі сонца ўзыходзіць, калі яно заходзіць і калі яно ў сярэдзіне дня. У гэтыя тры часы недапушчальныя таксама пахавальны намаз за нябожчыка, падрыхтаванага загадзя, саджда ат-тылава і саджда ас-сахў. Калі сонца заходзіць, можна здзейсніць толькі пасляпаўдзённы намаз гэтага дня.

Азан і ікамат

Азан азначае абвяшчаць усім. Для пяці штодзённых намазаў, для намазаў-када і ў пятнічным намазе перад хатыбам мужчынам чытаць азан – сунна аль-муаккада. Жанчынам чытаць азан і ікамат – макрух. Азан чытаюць з высокага месца, каб паведаміць іншым пра час. Калі чытаюць азан, мустахаб – падняць абедзве рукі і ўкласці па адным пальцы ў абодва вушы. Чытаць ікамат больш годна, чым азан. Азан і ікамат чытаюць тварам да кіблы. Пакуль іх чытаюць, не размаўляюць і не адказваюць на прывітанне. Азан чытаецца так: Аллаху акбар (4 разы), Ашхаду ан ля іляха ілляллах (2 разы),

Ашхаду анна Мухаммадан расулуллах (2 разы),

Хайя алас-салях (2 разы),

Хайя аляль-фалях (2 разы),

Аллаху акбар (2 разы),

Ля іляха ілляллах (1 раз).

Толькі ў ранішнім азане пасля «Хайя аляль-фалях» два разы чытаюць (Ас-саляту хайрун мінан-наўм). А ў ікамаце, акрамя ўсіх слоў азану, пасля «Хайя аляль-фалях» два разы кажуць (Кад каматыс-салях).

6. Намер (ніят)

Намер прымаюць, калі вымаўляюць пачатковы такбір (такбір аль-іфтытах). Мець намер здзейсніць намаз – значыць прыгадаць сэрцам яго назву, яго час, кіблу і тое, што ідзеш за імамам.

Намер, прыняты пасля пачатковага такбіру, несапраўдны, і такі намаз не прымаецца. Калі намерваюцца здзейсніць фард ці ваджыб, трэба ведаць, які гэта фард і які ваджыб. Называць у намеры колькасць ракатаў не трэба. Калі здзяйсняюць сунну, дастаткова мець намер «на намаз». На пахавальны намаз намер прымаюць так: «Я маю намер на намаз дзеля Аллаха, на салават нашаму ўладару Прароку і на малітву за нябожчыка; я іду за імамам, які тут прысутны».

«Цяжкае пакаранне чакае тых, хто здзяйсняе намаз бесклапотна, не надаючы яму значэння, хто пры людзях здзяйсняе намазы крывадушна і напаказ, а сам-насам пакідае іх» Аль-Маун: 4–6

Мець намер быць імамам для мужчын – не ўмова для імама. Але калі імам не мае намеру быць імамам для джамаату, які тут прысутны, ён не атрымае савабу намазу з джамаатам. Калі ж ён мае намер быць імамам, ён атрымае і гэты саваб. Імам павінен мець намер «быць імамам для жанчын». Калі выконваюць пакланенні, тое, што толькі вымаўляюць вуснамі, не называецца намерам. Калі намеру няма ў сэрцы, пакланенні не прымаюцца.

7. Такбір ат-тахрыма

Гэта значыць пачаць намаз, сказаўшы «Аллаху акбар». Рукі падымаюць да вушэй так, каб далоні былі павернуты да кіблы. Кончыкі вялікіх пальцаў датыкаюцца да мочак вушэй. Калі кажуць «Аллаху акбар», рукі апускаюць, і калі заканчваюць, рукі ўжо складзены пад пупком. Жанчыны, падняўшы рукі да плячэй, вымаўляюць такбір і трымаюць рукі на грудзях так, каб левая рука была ўнізе, а правая – зверху; запясце, як мужчыны, яны не абхопліваюць.

Б) Асновы (рукн) намазу

Фардаў унутры намазу, гэта значыць яго асноў (рукн), – пяць. Яны такія:

1. Кіям

Першая з пяці асноў намазу – кіям. Кіям азначае стаяць. Хворы, які не можа стаяць, здзяйсняе намаз седзячы. Хворы, які не можа сядзець, кладзецца на спіну і здзяйсняе намаз рухамі галавы. Каб твар быў павернуты не да неба, а да кіблы, пад галаву кладуць падушку. Ногі ён ставіць, сагнуўшы ў каленях, і не выцягвае іх у бок кіблы. Калі стаяць, паміж ступнямі павінна быць адлегласць шырынёй у чатыры пальцы.

2. Кіраат

У кожным ракаце суннаў і вітру, а калі чалавек здзяйсняе намаз адзін, – у двух ракатах фардаў фард стоячы прачытаць адзін аят са Святога Карана. Калі прачытаць кароткую суру, савабу больш.

Як кіраат прачытаць суру аль-Фаціха – ваджыб. У першых двух ракатах фардаў з чатырох ракатаў ваджыб прачытаць аль-Фаціху і дадатковую суру (замм ас-сура) або хоць бы тры кароткія аяты, а ў апошніх двух ракатах прачытаць аль-Фаціху – сунна. У кожным ракаце намазу вітр (ён – ваджыб) і намазаў-суннаў ваджыб прачытаць аль-Фаціху і дадатковую суру. Ваджыб таксама прачытаць аль-Фаціху перад сурой і толькі адзін раз. Калі забыць адзін з гэтых пяці ваджыбаў, звязаных з аль-Фаціхай, трэба зрабіць саджду ас-сахў. Пры кіраате нельга чытаць пераклад Святога Карана. Яго чытаюць у арыгінале, па-арабску.

3. Руку

Пасля кіраату ў кіяме, вымаўляючы такбір, нахіляюцца ў руку. У руку мужчыны раздзяляюць пальцы, моцна абхопліваюць калені і трымаюць спіну і галаву роўна. У руку не менш за тры разы кажуць «Субхана Раббіяль-азім» (казаць 3, 5, 7, 9 або 11 разоў – мустахаб). У руку рукі і ногі трымаюць прама. Жанчыны пальцаў не раздзяляюць. Спіну, ногі і рукі яны прама не трымаюць.

Імаму і таму, хто здзяйсняе намаз адзін, сунна – казаць «Самі Аллаху ліман хамідах», падымаючыся з руку ў каўму. Джамаат гэтага не кажа. Адразу пасля гэтага кажуць «Раббана лакаль-хамд» і выпростваюцца ў каўме, а потым, кажучы «Аллаху акбар» і апускаючыся ў саджду, кладуць на зямлю спачатку правае калена, потым левае, потым правую, потым левую руку, а потым нос і лоб.

4. Саджда

У саджды не менш за тры разы кажуць «Субхана Раббіяль-аля» (казаць 3, 5, 7, 9 або 11 разоў – мустахаб). Пальцы рук павінны быць злучаны, павернуты да кіблы, на ўзроўні вушэй, а галава – паміж рукамі. Класці лоб на чыстае месца, гэта значыць на камень, зямлю, дошку ці дыванок, – фард, а пра нос сказана, што класці яго разам з ілбом – ваджыб. Без паважнай прычыны класці толькі нос недапушчальна. Класці толькі лоб – макрух.

Класці на зямлю абедзве ступні або хоць бы па адным пальцы кожнай з іх – фард або ваджыб. Гэта значыць, калі абедзве нагі не пакласці на зямлю, намаз альбо не прымаецца, альбо становіцца макрухам. У саджды сунна – сагнуць пальцы ног і павярнуць іх кончыкі да кіблы.

Мужчыны трымаюць рукі і сцёгны асобна ад жывата. Сунна – класці рукі і калені на зямлю. Сунна – трымаць пяткі ў кіяме на адлегласці шырынёй у чатыры пальцы адна ад адной, а ў руку, каўме і саджды – разам. Калі апускаюцца ў саджду, падцягваць калашыны штаноў уверх – макрух, і пачынаць намаз, падцягнуўшы і падкасаўшы іх, – макрух. Здзяйсняць намаз з закасанымі, падвернутымі або кароткімі рукавамі, калашынамі і поламі – макрух. Здзяйсняць намаз з непакрытай галавой з ляноты або не думаючы, наколькі важна здзяйсняць яго з пакрытай галавой, – макрух. А не надаваць намазу значэння – гэта нявер’е (куфр). Здзяйсняць намаз у брудным адзенні і ў рабочым адзенні – таксама макрух.

5. Каада аль-ахіра (апошняе сяданне)

У апошнім ракаце фард – сядзець столькі, колькі патрэбна, каб прачытаць «Аттахіяту». Седзячы, пальцамі рук знакаў не паказваюць. Мужчыны кладуць левую ступню на зямлю, павярнуўшы кончыкі пальцаў направа, і сядзяць на гэтай ступні. Правую ступню трымаюць вертыкальна; яе пальцы датыкаюцца да зямлі, а кончыкі пальцаў крыху сагнуты ў бок кіблы. Сядзець так – сунна. Жанчыны сядзяць таваррук, гэта значыць садзяцца ягадзіцамі на зямлю. Сцёгны трымаюць блізка адно да аднаго. Правую ступню выстаўляюць убок направа. Левая ступня застаецца пад імі, і кончыкі яе пальцаў павернуты направа.

Ці ўспамін пра сяброў Прарока ў той мясціне,
Дзе растуць дрэвы салам, прымушае цябе плакаць?
Скажы, ці вецер з Медыны прымушае цябе плакаць,
Ці маланка, што ноччу бліскае з гары Ідам?
Касыда аль-Бурда