АСХАБЫ НАШАГА ЎЛАДАРА ПРАРОКА

Паплечнікі нашага Прарока: мусульманін – жанчына ці мужчына, дзіця ці дарослы, – які хоць бы адзін раз, хай сабе на кароткі момант, бачыў нашага ўладара Пасланніка Аллаха, а калі быў сляпы, хоць бы раз гаварыў з ім, і памёр з верай, называецца Сахіб або Сахабі. Калі гаворка пра некалькіх з іх, іх называюць Асхаб аль-кірам (шаноўныя асхабы), Сахаба аль-кірам або Сахб (радыяллаху анхум аджмаін). Той, хто бачыў нашага Прарока, калі быў няверуючым, і прыняў веру пасля смерці Пасланніка Аллаха, або той, хто бачыў яго, будучы мусульманінам, а потым стаў адступнікам (выйшаў з ісламу), – не сахабі. Хто, стаўшы сахабі, адступіўся, а пасля смерці Пасланніка Аллаха зноў прыняў веру, той застаецца сахабі. Паколькі наш уладар Прарок – прарок і для джынаў, сахабі можа быць і джын.

Пасля прарокаў і найвышэйшых анёлаў шаноўныя асхабы – найвышэйшыя з усіх створаных істот. Імя кожнага з іх трэба вымаўляць з пашанай і павагай, кажучы «хазрат» або «радыяллаху анху». Кожнага, хто верыць, што Мухаммад алейхіс-салям – прарок, гэта значыць кожнага мусульманіна, якой бы ён ні быў расы і з якой бы ні быў краіны, называюць уммай Мухаммада алейхіс-салям. Кожны з шаноўных асхабаў вышэйшы за ўсю гэтую ўмму. У святых аятах пра годнасць і перавагу шаноўных асхабаў (радыяллаху анхум) паводле сэнсу сказана: «Вы – лепшая з умм».1 «Усявышні Аллах задаволены тымі з мухаджыраў і ансараў, хто першым прыняў веру, і тымі, хто пайшоў за імі ў дабрыні (хто ідзе іх шляхам). І яны задаволены Усявышнім Аллахам. Усявышні Аллах падрыхтаваў для іх сады Раю, пад якімі цякуць рэкі. Там яны застануцца навечна. Гэта вельмі вялікае выратаванне».2 «Мухаммад (алейхіс-салям) – Прарок Усявышняга Аллаха. Тыя, хто з ім (гэта значыць шаноўныя асхабы), усе суровыя да няверуючых, але міласэрныя адзін да аднаго. Вы часта бачыце іх у паясным паклоне (руку) і ў зямным паклоне (саджда). Гэтымі пакланеннямі, а таксама спачуваннем і любоўю, якія яны выяўляюць да людзей, яны шукаюць задавальнення і ласкі Велічнага Аллаха. Па іх тварах відаць, што яны часта робяць саджду (на іх тварах – знакі і сляды саджды). Такімі яны апісаны ў Таўраце. А ў Інджылі іх апісанне такое: яны – як пасевы, што выпусцілі парасткі, умацаваліся, патаўсцелі і выпрасталіся на сваім сцябле, на радасць сейбітам. (Такімі былі і шаноўныя асхабы. Спачатку іх было мала і яны былі слабыя, а потым яны памножыліся і ўмацаваліся.) Гэтае падабенства напоўніла няверуючых і тых, хто адмаўляе, злосцю і гневам. Усявышні Аллах паабяцаў тым, хто паверыў і робіць праведныя справы, прабачэнне і вялікую ўзнагароду».3

Некалькі святых хадзісаў пра шаноўных асхабаў:

«Не лайце маіх асхабаў! Калі хто-небудзь з тых, хто прыйдзе пасля маіх асхабаў, раздасць як садаку столькі золата, колькі важыць гара, ён не дасягне ўзнагароды, якую атрымлівае адзін з маіх асхабаў, раздаўшы як садаку жменю ячменю, ні нават паловы яе!»4

«Мухаммад (саллаллаху алейхі ва саллям) – Пасланнік Усявышняга Аллаха. Тыя, хто з ім (шаноўныя асхабы), вельмі суровыя да няверуючых, а адзін да аднаго вельмі міласэрныя (спагадлівыя)» Аль-Фатх: 29

«Мае асхабы – як зоркі на небе. За кім бы з іх вы ні пайшлі, вы знойдзеце правільны шлях (хідая)».5

«Сцеражыцеся варожасці да маіх асхабаў! Бойцеся Аллаха! Хто любіць іх, той любіць іх таму, што любіць мяне. Хто варожы да іх, той варожы да мяне. Хто крыўдзіць іх, той крыўдзіць мяне. А хто крыўдзіць мяне, той, бясспрэчна, крыўдзіць Усявышняга Аллаха».

«Лепшыя з маёй уммы – тыя, хто жыве ў мой час. Пасля іх лепшыя – тыя, хто прыйдзе следам за імі, а пасля іх – тыя, хто прыйдзе яшчэ пазней».

«Агонь Пекла не апячэ мусульманіна, які бачыў мяне, і мусульманіна, які бачыў тых, хто бачыў мяне».6

Прыведзеныя вышэй святыя аяты і святыя хадзісы ясна паказваюць перавагу і годнасць шаноўных асхабаў.

Шаноўныя асхабы – найвышэйшы аўтарытэт у пытаннях рэлігійных пастаноў. Бо яны вывучылі Святы Каран ад нашага Прарока, навучылі яму тых, хто прыйшоў пасля іх, і растлумачылі яго. Веды пра тое, што рабіў і казаў наш Прарок, абапіраюцца на тое, што гэтыя людзі перадалі, самі ўбачыўшы і пачуўшы.

Менавіта пастановы, якія яны ўсе разам перадалі, склалі аснову святых хадзісаў. У ісламе іджма аль-умма, гэта значыць адзінадушнасць вучоных, у поўнай і дасканалай меры ажыццявілася толькі ў часы асхабаў. Акрамя таго, кожны з асхабаў – вучоны-муджтахід, чыё слова ў рэлігіі – доказ і сведчанне. Яны вышэйшыя за муджтахідаў, што прыйшлі пазней. Вучоныя Ахль ас-Сунна падзяляюць шаноўных асхабаў паводле ступені годнасці на тры групы: 1. Мухаджыры: тыя, хто да заваявання Меккі пакінуў радзіму і блізкіх у Мецы ці ў іншых месцах і перасяліўся ў горад Медыну. Яны прыйшлі да Пасланніка Аллаха ўжо з верай або прынялі веру, калі прыйшлі да яго. Хазрат Амр ібн Ас – адзін з іх (радыяллаху анхум аджмаін).

2. Ансары: мусульман, якія жылі ў горадзе Медыне або ў месцах паблізу яго і належалі да двух плямёнаў, што называліся Аўс і Хазрадж, называюць ансарамі. Бо яны паабяцалі нашаму ўладару Прароку і жыхарам Меккі ўсялякую дапамогу і ахвярнасць і стрымалі сваё слова (радыяллаху анхум аджмаін).

3. Іншыя шаноўныя асхабы: гэта мусульмане, якія не былі ні мухаджырамі, ні ансарамі, але прыйшлі з іншых месцаў і ўдастоіліся гонару размаўляць з нашым уладаром Прарокам (саллаллаху алейхі ва саллям) і быць з ім. Да іх належаць тыя, хто прыняў веру пры заваяванні Меккі ці ў іншых месцах. Іх называюць проста сахабі (радыяллаху анхум аджмаін). Найвышэйшыя з шаноўных асхабаў – чатыры халіфы Пасланніка Аллаха. Паводле парадку іх халіфата гэта хазрат Абу Бакр, хазрат Умар, хазрат Усман і хазрат Алі. Пасля іх найвышэйшыя – шасцёра астатніх з Ашара аль-мубашшара, гэта значыць з дзесяці, каму была абвешчана радасная вестка пра Рай: Талха ібн Убайдуллах, Зубайр ібн Аўвам, Абдуррахман ібн Аўф, Саад ібн Абі Ваккас, Саід ібн Зайд і Абу Убайда ібн Джаррах, а таксама хазрат Хасан і хазрат Хусайн (радыяллаху анхум аджмаін).

Пасля іх найвышэйшыя – сорак чалавек, якія першымі сталі мусульманамі. Потым – трыста трынаццаць асхабаў, якія былі ў бітве пры Бадры. Потым – семсот герояў, якія былі ў бітве пры Ухудзе. Пасля іх найвышэйшыя – тысяча чатырыста чалавек, якія на шостым годзе хіджры пад дрэвам далі Пасланніку Аллаха слова, кажучы: «Лепш памерці, чым адступіць!» Гэтая прысяга называецца «Баят ар-Рыдван».7

Колькасць шаноўных асхабаў: пры заваяванні Меккі было дванаццаць тысяч асхабаў, у паходзе на Табук – трыццаць тысяч, на развітальным хаджы – дзевяноста тысяч, а калі Пасланнік Аллаха пакінуў гэты свет, на зямлі было каля ста дваццаці чатырох тысяч асхабаў. Ёсць пра гэта і іншыя паведамленні.8

Апошнімі з шаноўных асхабаў памерлі: Абдуллах ібн Аўфа памёр у Куфе ў 705 годзе (у 86 годзе хіджры). Абдуллах ібн Яср памёр у Дамаску ў 706 годзе (88 г. хіджры), Сахл ібн Саад – у Медыне ў 709 годзе (91 г. хіджры) ва ўзросце 100 гадоў, Анас ібн Малік – у Басры ў 711 годзе (93 г. хіджры), Абу ат-Туфайл Амір ібн Васіла – у Мецы ў 718 годзе (100 г. хіджры) (радыяллаху анхум аджмаін). Пасля смерці нашага Прарока, у часы чатырох халіфаў, шаноўныя асхабы заставаліся вернымі свайму слову распаўсюджваць рэлігію іслам і весці джыхад. Яны ніколі не адступіліся ад свайго слова. Аднадушна яны пакінулі свае дамы і радзіму, выйшлі з Аравіі і рассыпаліся ва ўсе бакі. Большасць тых, хто пайшоў, не вярнуліся: да самай смерці яны вялі джыхад там, куды прыйшлі, і распаўсюджвалі рэлігію іслам. Так за кароткі час было заваявана шмат краін. На заваяваных землях іслам хутка распаўсюджваўся. Усе шаноўныя асхабы справядлівыя. Усе яны разам удзельнічалі ў абвяшчэнні ісламу. Святы Каран сабралі яны. Святыя хадзісы ад нашага Прарока перадалі яны. Любіць іх усіх – найважнейшая і неабходная ўмова таго, каб трымацца веравызнання Ахль ас-Сунна. (Напісана і выдадзена шмат кніг, якія апавядаюць пра служэнне шаноўных асхабаў рэлігіі іслам, пра іх узорнае жыццё, іх годнасці, а таксама даюць імёны і біяграфіі ўсіх іх. Вельмі каштоўныя кнігі «Eshâb-ı Kirâm» і «Menâkıb-ı Çihâr Yâr-i Güzîn», выдадзеныя выдавецтвам Hakikat Kitabevi.)

«Мае асхабы – як зоркі на небе. За кім бы з іх вы ні пайшлі, вы знойдзеце правільны шлях» Святы хадзіс

Мухаммад – умілаваны Госпада сусветаў,
Цела яго чыстае, імя – Ахмад, ён – міласэрнасць для сусветаў.
Уладальнік найвышэйшага нораву, той, каму сказана «Калі б не ты…»,
Ён – крыніца ведаў, выхаванасці, ласкі (файд), святла і любові.
Ён – сапраўдны пасярэднік паміж Ісцінай і рабом,
Яго слова – лекі для душ, яго імя ачышчае іржу сэрца.
Ён – сапраўдны лекар для засмучанага, хворага сэрца,
Не толькі ён сам – і яго ўмма вышэйшая за анёлаў.
Гэтаму найвыбранейшаму рабу Ісціна дала памочнікаў,
Рабоў, якіх найбольш любіла, зрабіла яго асхабамі.
Пасланнік Аллаха сказаў: «Іх шлях – мой шлях»,
Ён паказаў, што гэты век – лепшы з вякоў.
Мухаммада Мустафу яны любілі больш за жыццё,
Маёмасць, багацце і пасады пакінулі дзеля яго.
Каб распаўсюдзіць іслам, ахвотна аддавалі жыццё, –
О Госпадзе, які цудоўны стан! О Госпадзе, які гонар!
Ад адной размовы (сухба) з ім іх душы (нафс) ачысціліся,
Сэрцы напоўніліся пазнаннем, ласкай, святлом і боскім праяўленнем.
Станы аўлія яны знайшлі ў адно імгненне
І заўсёды ішлі за ім – які вялікі гонар!
Усе яны справядлівыя, нікога не крыўдзяць,
Ніколі дзеля свайго нафсу не прагнуць халіфата.
Таму яны не ваююць за яго і не засмучаюць адзін аднаго,
Яны – на найвышэйшай ступені, і ўсе яны – муджтахіды.