ВЫСОКІ НОРАЎ (АХЛАК) НАШАГА ЎЛАДАРА ПРАРОКА1

Усявышні Аллах, пералічваючы дабро і ласку, якія Ён даў свайму любімаму Прароку (саллаллаху алейхі ва саллям), і так суцяшаючы яго дабраславёнае сэрца, сказаў: «Ты створаны з добрым норавам».2

У святым аяце паводле сэнсу сказана: «Сапраўды, ты – на вышыні хулук аль-азім (у цябе найвышэйшы нораў)». Хулук аль-азім азначае мець з Усявышнім Аллахам таямніцы, а сярод людзей мець добры нораў. Хазрат Ікрыма сказаў: «Я чуў ад Абдуллаха ібн Аббаса: „хулук аль-азім“ у гэтым святым аяце, гэта значыць добры нораў, – гэта той нораў (ахлак), пра які паведамляе Святы Каран».

Добры нораў Пасланніка Аллаха стаў прычынай таго, што шмат хто прыняў рэлігію іслам.

Яго словы былі такія салодкія, што заваёўвалі сэрцы і прыцягвалі душы. Яго розум быў такі вялікі, што ён, прыйшоўшы да грубых і ўпартых людзей Аравійскага паўвострава, вельмі добра кіраваў імі, цярпліва зносіў іх крыўды і прывёў іх да лагоднасці і паслухмянасці. Многія з іх пакінулі свае рэлігіі і сталі мусульманамі; яны нават ваявалі са сваімі бацькамі і сынамі на шляху ісламу.

Дзеля яго яны ахвяравалі маёмасць і дамы і пралівалі сваю кроў. Хоць да такога яны не былі звыклыя. Яго добры нораў, лагоднасць, даравальнасць, цярпенне, дабрыня і шчодрасць былі такія вялікія, што ўсе ім захапляліся. Тыя, хто бачыў і чуў яго, з радасцю станавіліся мусульманамі. Ніколі не бачылі ніякай брыдоты ці заганы ні ў адным з яго рухаў, ні ў адной справе, ні ў адным слове. Хоць сам за сябе ён ні на кога не крыўдзіўся, да ворагаў рэлігіі і да тых, хто распускаў язык і рукі супраць рэлігіі, ён быў суровы і жорсткі.

Былі бачныя тысячы цудаў Мухаммада алейхіс-салям, пра гэта казалі ўсе – і сябры, і ворагі. Найкаштоўнейшым з гэтых цудаў было тое, што ён быў выхаваны і меў добры нораў. Хазрат Абу Саід аль-Худры сказаў: «Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) даваў жывёле корм. Ён прывязваў вярблюда. Ён падмятаў свой дом. Ён даіў авечак. Ён зашываў распоратае на сваім абутку і латаў сваю бялізну.3 Ён еў разам са сваім слугой. Калі слуга стамляўся, круцячы ручны млын, ён яму дапамагаў. Ён купляў на базары розныя рэчы і прыносіў іх дадому ў торбе. Сустракаючы каго-небудзь, ён першы вітаўся салямам, ці то былі бедныя, ці багатыя, вялікія ці малыя. Калі хацеў зрабіць з імі мусафаху, ён першы працягваў сваю дабраславёную руку. Раба і гаспадара, знатнага, чорнага і белага ён лічыў роўнымі. Ён ішоў туды, куды яго клікалі, хто б яго ні клікаў. Ён не лічыў нікчэмным тое, што яму падавалі есці, нават калі гэтага было мала.

Ён не пакідаў ежы з вечара на раніцу і з раніцы на вечар. Ён меў добры нораў. Ён любіў рабіць дабро і з усімі добра ладзіў. Твар яго быў усмешлівы, а мова ласкавая, і калі ён гаварыў, не смяяўся. Ён выглядаў засмучаным, але не хмурыўся. Ён быў пакорлівы, але не меў нізкай натуры. Ён быў велічны і выклікаў пашану і страх, але не быў грубы. Ён быў далікатны і шчодры, але не марнатраціў і не даваў нічога без карысці. Ён шкадаваў усіх. Яго дабраславёная галава заўсёды была схіленая наперад. Ён ні ад кога нічога не чакаў. Хто хоча шчасця і спакою, той павінен быць такім, як ён». Анас ібн Малік сказаў: «Дзесяць гадоў я служыў Пасланніку Аллаха. Ні разу ён мне не сказаў „Уф!“ Ён ніколі не казаў: „Навошта ты зрабіў гэта так?“ ці „Чаму ты гэтага не зрабіў?“»4 Абу Хурайра сказаў: «Падчас аднаго паходу (газва) мы папрасілі яго памаліцца, каб няверуючыя былі знішчаны. Ён сказаў: „Я пасланы не для таго, каб праклінаць, і не для таго, каб людзі пакутавалі. Я пасланы, каб рабіць дабро ўсім і каб людзі дасягнулі спакою“».5 Усявышні Аллах у сто сёмым святым аяце суры аль-Анбія паводле сэнсу кажа: «Мы паслалі цябе як міласэрнасць і дабро для сусветаў».

Абу Саід аль-Худры сказаў: «Сарамлівасць (хая) Пасланніка Аллаха была большая за сарамлівасць некранутых мусульманскіх дзяўчат».6

Анас ібн Малік кажа: «Калі Пасланнік Аллаха рабіў з кім-небудзь мусафаху, ён не адымаў сваёй дабраславёнай рукі, пакуль той не адняў сваёй.7 Ён не адварочваў ад чалавека свайго дабраславёнага твару, пакуль той сам не адвярнуўся. Седзячы каля каго-небудзь, ён сядзеў на абодвух каленях; з павагі да таго чалавека ён не сядзеў, падняўшы адно сваё дабраславёнае калена».

Джабір ібн Самура кажа: «Пасланнік Аллаха гаварыў мала. Ён гаварыў толькі тады, калі было трэба або калі ў яго нешта пыталіся». Адсюль зразумела, што кожны мусульманін павінен не казаць пустога і бескарыснага, а лепш маўчаць. У яго дабраславёных словах былі тартыл і тарсіл, гэта значыць ён гаварыў вельмі ясна і паслядоўна, і яго лёгка было зразумець. Анас ібн Малік сказаў: «Пасланнік алейхіс-салям наведваў хворых, ішоў за памерлым на пахаванні і ішоў туды, куды яго клікалі. Ён ездзіў і на асле. Я бачыў Пасланніка алейхіс-салям падчас паходу на Хайбар. Ён ехаў на асле, у якога повад быў з вяроўкі. Калі Пасланнік алейхіс-салям выходзіў пасля ранішняга намазу, дзеці і работнікі Медыны прыносілі посуд, поўны вады, і ставілі перад ім. Яны прасілі яго апусціць у ваду свой дабраславёны палец. Нават калі была зіма і вада была халодная, ён не адмаўляў ім у просьбе і радаваў іх».8

Анас ібн Малік таксама кажа: «Калі маленькая дзяўчынка брала Пасланніка алейхіс-салям за руку і хацела павесці яго кудысьці па нейкай справе, ён ішоў з ёй і вырашаў яе цяжкасць».

«Сапраўды, ты – на вышыні хулук аль-азім (у цябе найвышэйшы нораў)» Аль-Калям: 4

Джабір сказаў: «Ніколі не чулі, каб Пасланнік алейхіс-салям сказаў „няма“, калі ў яго нешта прасілі».

Наш уладар Прарок і сарамлівасцю (хая) пераўзыходзіў усіх створаных. Яго вочы нібы былі заплюшчаныя на непрыстойнае. Ён ніколі ні да кога не звяртаўся са словамі, якія былі б таму чалавеку непрыемныя.

Наша маці хазрат Аіша расказала: «Калі нашаму ўладару Пасланніку Аллаха паведамлялі, што нехта зрабіў нешта непрыстойнае, ён, не называючы імя, у агульных словах казаў: „Чаму яны так робяць?“ Так, не называючы імя, ён стрымліваў таго чалавека ад дрэннага, што той рабіў ці казаў».9

Анас ібн Малік расказаў: «Аднойчы да нашага ўладара Прарока ўвайшоў чалавек, у якога на твары было нешта жоўтае. Ён нічога яму не сказаў. Ён не сказаў нічога, што магло б яго засмуціць. Калі той выйшаў, ён сказаў: „Калі б вы яму сказалі, ён змыў бы гэта з твару!“»10

Наш уладар Пасланнік Аллаха аб’ядноўваў народы. Ён не сеяў паміж імі нянавісці. Старэйшаму кожнага племені ён аказваў пашану і саджаў яго побач з сабой, на ганаровае месца.

Ён нікога не пазбаўляў магчымасці бачыць сваё дабраславёнае аблічча. Ён шукаў сваіх шаноўных асхабаў і распытваў пра тых, хто не прыходзіў. Ён даваў парады тым, хто сядзеў побач, і даваў ім іх долю.

Па яго паводзінах ніхто не мог падумаць, што ён аднаго любіць больш за другога. Да таго, хто прыходзіў да яго са скаргай, ён ставіўся цярпліва і выслухоўваў яго.

Ён не пакідаў таго, хто прыйшоў да яго, пакуль той сам не сышоў. Свой добры нораў і маральныя якасці ён паказваў усім людзям найлепшым чынам. Перад ім усе былі роўныя у праве і справядлівасці. Ніхто не меў ніякай перавагі над іншым. Наша маці хазрат Аіша сказала: «Я ніколі не бачыла нікога з такім добрым норавам, як наш уладар Пасланнік Аллаха. Кожны раз, калі хто-небудзь з яго асхабаў ці з яго сям’і (Ахль аль-Байт) клікаў яго, ён абавязкова адказваў: „Так, я слухаю!“».11

Наш уладар Пасланнік Аллаха клікаў сваіх асхабаў найпрыгажэйшымі імёнамі. Ён нікога не перапыняў. Пакуль той, з кім ён гаварыў, сам не скончыў гаварыць ці не ўстаў, каб пайсці, ён яго не перабіваў. Пра яго добрае абыходжанне, спагадлівасць і міласэрнасць Усявышні Аллах у сто дваццаць восьмым святым аяце суры ат-Таўба паводле сэнсу сказаў: «Цяжка яму, калі вы пакутуеце, і гэта яго засмучае. Ён вельмі клапоціцца пра вас; да вернікаў ён вельмі міласэрны і жадае ім шмат дабра».

Усявышні Аллах у сто сёмым святым аяце суры аль-Анбія паводле сэнсу сказаў: «(О Мой Хабіб!) Мы паслалі цябе толькі як міласэрнасць для сусветаў».

Наш уладар Прарок палягчаў некаторыя рэчы, асцерагаючыся, што яны будуць цяжкія для яго ўммы. Ён сказаў: «Калі б гэта не было цяжарам для маёй уммы, я загадаў бы ім карыстацца місваком пры кожным абдэсце».12 Што датычыць вернасці слову, то сярод людзей не было нікога вышэйшага за нашага ўладара Прарока. Абдуллах ібн Абіль-Хамса расказаў: «Яшчэ да таго, як яму было абвешчана прароцтва, я заключыў з нашым Прарокам здзелку. Засталася сума, якую ён павінен быў атрымаць. Я паабяцаў сустрэцца з ім у пэўны час у пэўным месцы, але забыўся. Праз тры дні я ўспомніў пра сваё абяцанне і адразу пабег туды. Убачыўшы, што ён чакае там ужо тры дні, я анямеў ад здзіўлення. Ён сказаў мне: „Юнак, ты мяне стаміў! Я чакаю цябе тут цэлыя тры дні“». Пакора нашага ўладара Прарока была такая вялікая і непараўнальная, што яе не было ні ў кім, нават ні ў адным іншым прароку (алейхімус-салям).

Пыхі ў ім ніколі не было. Калі нашаму Прароку далі выбар – быць прарокам-царом або прарокам-рабом, ён выбраў быць прарокам-рабом.13 Тады Ісрафіл алейхіс-салям сказаў нашаму ўладару Прароку: «Сапраўды, Усявышні Аллах даў табе і тое, ад чаго ты з пакоры адмовіўся. Бо ў Дзень уваскрасення ты – найвялікшы з сыноў Адама. Ты першы ўстанеш з магілы. І ты першы будзеш заступацца (шафаат)».

Наш уладар Прарок сказаў нашай маці хазрат Аішы:

«Мне прапанавалі, каб камяні і зямля Меккі сталі золатам. Я сказаў: „Не, о мой Госпадзе! Няхай я адзін дзень буду галодны, а другі – сыты. У той дзень, калі я буду галодны, я буду ўмольваць Цябе і маліцца Табе. У той дзень, калі я буду сыты, я буду ўслаўляць Цябе і дзякаваць Табе“».14

Аднойчы Джыбрыль алейхіс-салям прыйшоў да нашага ўладара Прарока і сказаў:

«Усявышні Аллах шле табе свой салям (прывітанне). Калі ён пажадае, я зраблю для яго гэтыя горы залатымі. Куды б ён ні пайшоў, гэтыя залатыя горы будуць з ім».

Наш любімы Прарок адказаў: «О Джыбрыль! Гэты свет – дом таго, у каго няма дома. І ён – маёмасць таго, у каго няма маёмасці. Збірае яго той, у каго няма розуму».15 Тады Джыбрыль алейхіс-салям сказаў: «О Мухаммад! Усявышні Аллах умацаваў цябе словам каўль ас-сабіт (цвёрдым словам)».

Наша маці хазрат Аіша сказала: «Бывала, што праходзіў цэлы месяц, а мы ў сваім доме не распальвалі агню (каб гатаваць ежу). Былі толькі фінікі і вада».

Ібн Аббас сказаў: «Наш уладар Пасланнік Аллаха і яго сям’я (Ахль аль-Байт) шмат начэй клаліся спаць без вячэры. Увечары яны не знаходзілі чаго з’есці». Наша маці Аіша сказала: «Дабраславёны жывот нашага ўладара Пасланніка Аллаха ніколі не быў сыты. Ён ніколі нікому на гэта не скардзіўся. Нястача была для яго лепшая за багацце. Нават калі ўсю ноч ён курчыўся ад голаду, гэта не перашкаджала яму ўдзень трымаць пост.16

«Мне прапанавалі, каб камяні і зямля Меккі сталі золатам. Я сказаў: „Не, о мой Госпадзе! Няхай я адзін дзень буду галодны, а другі – сыты. У той дзень, калі я буду галодны, я буду ўмольваць Цябе і маліцца Табе. У той дзень, калі я буду сыты, я буду ўслаўляць Цябе і дзякаваць Табе“» Святы хадзіс

Калі б ён захацеў, ён мог бы папрасіць у свайго Госпада ўсе скарбы зямлі, усю яе ежу і заможнае жыццё. Клянуся, калі я бачыла яго ў такім стане, мне было яго шкада, і я плакала. Я гладзіла рукой яго дабраславёны жывот і казала:

„Няхай мая душа будзе ахвярай за цябе! Ці не мог бы ты ўзяць з гэтага свету хоць нейкую карысць, якая дала б табе сілы?“

Ён адказваў: „О Аіша! Што мне рабіць з гэтым светам? Мае браты-прарокі з ліку Улуль-азм (рашучых) цярпелі цяжкасці яшчэ большыя за гэтыя. І ўсё ж яны так і пражылі сваё жыццё. Яны дасягнулі свайго Госпада. Таму іх Госпад зрабіў іх вяртанне да Яго вельмі прыгожым і павялічыў іх узнагароду. Мне сорамна жыць у дастатку, бо такое жыццё прымусіла б мяне адстаць ад іх. Найпрыгажэйшае і наймілейшае для мяне – дасягнуць сваіх братоў і сяброў і далучыцца да іх“».

Наша маці хазрат Аіша сказала: «Пасланнік Аллаха памёр прыблізна праз месяц пасля гэтых слоў». Пра шчодрасць нашага ўладара Прарока таксама хадзілі легенды. І ў гэтай прыгожай рысе ніхто не мог з ім параўнацца.

Ібн Аббас сказаў: «Наш уладар Пасланнік Аллаха ў дабрачыннасці быў найшчадрэйшым з людзей. У дабраславёны месяц рамадан і калі ён сустракаўся з Джыбрылем алейхіс-салям, ён быў шчадрэйшы за ранішні вецер». Анас ібн Малік сказаў: «Я ішоў разам з Пасланнікам алейхіс-салям. На ім быў бурд ан-наджраны, гэта значыць паліто з еменскай тканіны. Ззаду падышоў адзін вясковец і так моцна пацягнуў яго за каўнер, што каўнер паліто падрапаў яго дабраславёную шыю і застаўся след. Пасланнік алейхіс-салям толькі ўсміхнуўся з такога ўчынку таго чалавека і загадаў нешта яму даць». У Пасланніка алейхіс-салям была суседка, адна старая жанчына. Яна паслала да Пасланніка алейхіс-салям сваю дачку і ўмольвала: «У мяне няма адзення, каб пакрыцца, калі я здзяйсняю намаз. Пашлі мне адзенне, каб я магла пакрыцца падчас намазу». У той момант у Пасланніка алейхіс-салям не было іншага адзення. Ён зняў кашулю, якую насіў на сваім дабраславёным целе, і паслаў той жанчыне. Калі настаў час намазу, ён не мог пайсці ў мячэць без адзення. Шаноўныя асхабы, пачуўшы пра гэта, сказалі: «Пасланнік алейхіс-салям такі шчодры, што застаўся без кашулі і не можа прыйсці ў мячэць на джамаат. Раздамо і мы ўсё, што маем, бедным». Усявышні Аллах адразу ніспаслаў дваццаць дзявяты святы аят суры аль-Ісра. Спачатку Ён паводле сэнсу сказаў свайму Хабібу:

«Не трымай рукі прывязанымі да шыі і не раскрывай іх цалкам (не будзь скупым і не адмаўляй зусім)», а потым сказаў: «Не раздавай сваю маёмасць так, каб табе нічога не засталося (настолькі, каб трапіць у нястачу, прапусціць намаз і засмуціцца)! (Будзь умераны ў садацы.)»

У той дзень пасля намазу хазрат Алі прыйшоў да Пасланніка Аллаха і сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Сёння я пазычыў восем срэбных дырхамаў, каб утрымліваць сваю сям’ю. Дазволь мне даць табе палову. Купі сабе кашулю». Пасланнік алейхіс-салям пайшоў на базар і за два дырхамы купіў кашулю. Калі ён ішоў купіць ежы на астатнія два дырхамы, ён убачыў сляпога, які сядзеў і казаў: «Хто дасць мне кашулю дзеля задавальнення Аллаха і каб дасягнуць райскага адзення?» Ён аддаў сляпому купленую кашулю. Калі сляпы ўзяў кашулю ў рукі, ён адчуў прыемны пах, падобны да мускусу. Ён зразумеў, што гэты пах ідзе ад дабраславёнай рукі Пасланніка алейхіс-салям, бо ўсё, што Пасланнік алейхіс-салям хоць раз апранаў, нават калі зношвалася і рвалася, кожным кавалачкам прыемна пахла, як мускус.

Сляпы, малячыся, сказаў: «О мой Госпадзе! Дзеля гэтай кашулі адкрый мае вочы». Абодва вочы ў яго адразу адкрыліся. Пасланнік алейхіс-салям пайшоў адтуль. Ён купіў кашулю за адзін дырхам. Калі ён ішоў купіць ежы на другі дырхам, ён убачыў служанку, якая плакала, і запытаўся: «Дачушка, чаму ты так плачаш?» Яна адказала: «Я – служанка аднаго габрэя. Ён даў мне адзін дырхам і сказаў купіць на паўдырхама бутэльку, а на другую палову – алею. Я купіла іх і несла дадому. Яны выпалі ў мяне з рук. Няма ні бутэлькі, ні алею, і цяпер я не ведаю, што рабіць». Пасланнік алейхіс-салям аддаў дзяўчыне свой апошні дырхам. Ён сказаў: «Купі на яго бутэльку і алей і аднясі дадому». Але бедная дзяўчына сказала: «Я баюся, што габрэй паб’е мяне за тое, што я спазнілася дадому». Пасланнік алейхіс-салям сказаў: «Не бойся! Я пайду з табой і скажу яму, каб нічога табе не рабіў». Яны прыйшлі да дома і пастукалі ў дзверы. Габрэй адчыніў дзверы і, убачыўшы нашага ўладара Пасланніка Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям), застыў ад здзіўлення. Пасланнік Аллаха расказаў габрэю, што здарылася, і заступіўся за дзяўчыну, каб той нічога ёй не рабіў. Габрэй упаў да ног Пасланніка Аллаха і сказаў: «О вялікі Прарок, ты – карона на галовах тысяч людзей, і тысячы ільвоў чакаюць твайго загаду, каб яго выканаць! Дзеля адной служанкі ты ўшанаваў дзверы такога гаротнага бедняка, як я. О Пасланнік Аллаха! Дзеля твайго гонару я вызваляю гэтую дзяўчыну. Навучы мяне веры (іману) і ісламу. Дазволь мне стаць мусульманінам у тваёй прысутнасці». Пасланнік алейхіс-салям навучыў яго ісламу. Ён стаў мусульманінам. Ён увайшоў у свой дом і расказаў сям’і, што здарылася. Яны ўсе сталі мусульманамі. Усё гэта адбылося дзякуючы благадаці добрага нораву Пасланніка Аллаха.

Кожны мусульманін павінен браць прыклад з гэтых паводзін Пасланніка Аллаха! Кожнаму мусульманіну трэба прысвойваць сабе нораў Усявышняга Аллаха. Бо наш уладар Пасланнік Аллаха сказаў: «Набывайце нораў Усявышняга Аллаха!» Напрыклад, адзін з атрыбутаў Усявышняга Аллаха – «Саттар». Гэта значыць, Ён пакрывае грахі.

Мусульманін таксама павінен пакрываць заганы і недахопы свайго брата па веры. Усявышні Аллах даруе грахі сваіх рабоў. Таму і мусульмане павінны дараваць адзін аднаму памылкі і правіны. Усявышні Аллах – Карым і Рахім. Гэта значыць, Яго ласка і дабрачыннасць шчодрыя, а міласэрнасць вялікая. Мусульманін павінен быць шчодрым і міласэрным. Тое ж датычыцца і ўсяго добрага нораву.

«Так! Я ведаю, што вы ўсё зробіце. Але я не хачу сядзець асобна ад тых, хто працуе. Усявышні Аллах не любіць таго, хто адасабляецца ад сваіх таварышаў і сядзіць асобна» Святы хадзіс

Пасланнік алейхіс-салям меў вельмі шмат добрых рысаў нораву (ахлак). Кожны мусульманін павінен іх вывучыць і ўпрыгожыць сябе такім жа норавам. Так чалавеку будзе наканавана выратавацца ад бед і цяжкасцей на гэтым і на тым свеце і дасягнуць заступніцтва ўладара двух светаў.