ТАВАСУЛЬ ПРАЗ НАШАГА ЎЛАДАРА ПРАРОКА

Да тавасулю1 праз нашага ўладара Прарока звярталіся заўсёды: да яго стварэння, пасля яго стварэння, пры яго жыцці ў гэтым свеце і пасля яго смерці, у свеце барзах (магілы); і ў Дзень уваскрасення, пасля ўваскрашэння, на раўніне Арасат і ў Раі таксама будуць звяртацца праз яго. Васіла – гэта ўсё, што Усявышні Аллах зрабіў прычынай набліжэння да Яго і задавальнення патрэб. Тавасуль праз Найшляхетнейшага Пасланніка, гэта значыць зрабіць Пасланніка Аллаха васілай перад Усявышнім Аллахам і прасіць яго дапамогі і заступніцтва, – дазволены. Так рабілі Салаф ас-саліхін (асхабы, табіуны і табі ат-табіін), вучоныя і іншыя мусульмане. Ніхто з мусульман не лічыў гэта дрэнным. Да сённяшняга дня не было нікога, хто адмаўляў бы гэта, акрамя людзей сапсаванай веры. Бацька людзей Адам алейхіс-салям, калі быў апушчаны на зямлю, зрабіў нашага ўладара Прарока васілай. Наш любімы Прарок расказаў пра гэта ў адным са сваіх святых хадзісаў так: «Калі Адам (алейхіс-салям) за сваю памылку быў выведзены з Раю, ён сказаў: „О мой Госпадзе! Даруй мне дзеля Мухаммада!“ Усявышні Аллах сказаў: „О Адам! Адкуль ты ведаеш Мухаммада? Я ж яшчэ не стварыў яго!“ Адам (алейхіс-салям) адказаў: „О мой Госпадзе! Калі Ты стварыў мяне і даў мне душу, я расплюшчыў вочы, паглядзеў і ўбачыў, што на краі Арша напісана: «Ля іляха ілляллах, Мухаммадун Расулуллах». Ён – той, чыё імя Ты любіш разам са сваім імем“. Усявышні Аллах сказаў: „Ты сказаў праўду, о Адам! З усіх Маіх стварэнняў Я найбольш люблю яго. Паколькі ты прасіў даравання дзеля яго, Я дараваў табе“».2 Паводле іншага падання, Ён сказаў: «Ён – прарок, які паходзіць з тваіх нашчадкаў. Калі б Я не стварыў яго, Я не стварыў бы ні цябе, ні тваіх дзяцей. Паколькі ты зрабіў яго заступнікам, Я дараваў табе і памілаваў цябе».3

Такіх прыкладаў тысячы. Некаторыя з іх прыводзяцца ніжэй. Адзін сляпы на абодва вокі чалавек папрасіў Пасланніка Аллаха памаліцца, каб ён пачаў бачыць. Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) сказаў: «Калі хочаш, я памалюся. Але калі ты будзеш цярплівым і вытрываеш, гэта будзе для цябе лепш». «У мяне больш няма сіл цярпець. Малю цябе памаліцца», – адказаў сляпы мусульманін. Тады наш уладар Прарок сказаў яму: «Калі так, зрабі абдэст і прачытай гэтую малітву!»

«Аллахумма інні асалюка ва атаваджаху ілайка бі-Набійіка Мухаммадін Набійір-рахма. Йа Мухаммад! Інні атаваджаху біка іля Раббі фі хаджаты хазіхі, лі-такдыя лі. Аллахумма шаффіху фійя».

Імам ан-Насаі, вучоны ў галіне хадзісу, паведамляе, што, калі той чалавек прачытаў гэтую малітву, Усявышні Аллах прыняў яе, і ён пачаў бачыць. Пра тавасуль праз Пасланніка Аллаха хазрат Усман ібн Ханіф расказвае такі выпадак: «Калі халіфам быў Усман ібн Аффан, адзін чалавек, у якога была вялікая бяда, саромеўся ісці да халіфа і расказаў пра свой смутак мне. Я сказаў яму: „Адразу зрабі абдэст! Ідзі ў Масджыд ас-саадат! Прачытай малітву, пра якую расказана вышэй, і скажы, чаго ты хочаш“. Небарака, памаліўшыся, пайшоў туды, дзе быў халіф, і яго ўпусцілі да халіфа. Халіф пасадзіў яго на свой малітоўны дыванок, выслухаў яго бяду і выканаў яго просьбу. Небарака, убачыўшы, што яго справа раптам вырашылася, радасны прыйшоў да мяне і сказаў: „Няхай Усявышні Аллах будзе задаволены табой! Калі б ты не пагаварыў з халіфам, я не вызваліўся б ад гэтай бяды“. Ён думаў, што я пагаварыў з халіфам».

«(О Адам!) Ён – прарок, які паходзіць з тваіх нашчадкаў. Калі б Я не стварыў яго, Я не стварыў бы ні цябе, ні тваіх дзяцей. Паколькі ты зрабіў яго заступнікам, Я дараваў табе і памілаваў цябе» Хадзіс кудсі

Калі халіфам быў хазрат Умар, аднойчы здарыўся голад. Адзін з шаноўных асхабаў, Білал ібн Харыс, пайшоў да магілы Пасланніка Аллаха і сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Твая ўмма вось-вось памрэ ад голаду. Малю цябе стаць васілай, каб пайшоў дождж». У тую ж ноч Пасланнік Аллаха з’явіўся яму ў сне і сказаў: «Ідзі да халіфа! Перадай яму ад мяне салям і скажы, каб выйшаў з малітвай аб дажджы!» Калі хазрат Умар выйшаў з малітвай аб дажджы, пачаўся дождж. Усявышні Аллах прымае малітвы дзеля тых, каго Ён любіць. Усявышні Аллах паведаміў, што вельмі любіць Мухаммада алейхіс-салям. Таму, калі чалавек памоліцца, кажучы: «Аллахумма інні асалюка бі-джахі Набійікаль-Мустафа», яго малітва не будзе адхілена. Аднак рабіць Пасланніка Аллаха васілай дзеля дробных спраў гэтага свету не адпавядае адабу (прыстойнасці). Бурханаддын Ібрахім Малікі сказаў: «Адзін вельмі галодны бядняк прыйшоў да Худжры ас-саадат і сказаў: „О Пасланнік Аллаха! Я галодны“. Неўзабаве нехта прыйшоў, павёў бедняка да сябе дадому і накарміў. Калі бядняк сказаў, што яго малітва была прынята, гаспадар сказаў: „Браце! Ты пакінуў сваю сям’ю і, церпячы цяжкасці, прайшоў далёкі шлях, каб наведаць Пасланніка Аллаха. Хіба годна дзеля кавалка хлеба станавіцца перад Пасланнікам Аллаха? Перад гэтым узвышаным абліччам трэба было прасіць Раю і вечных дароў! Таго, што просяць тут, Усявышні Аллах не адхіляе“. Тыя, хто ўдастоіўся гонару наведаць Пасланніка Аллаха, павінны маліцца, каб у Дзень уваскрасення ён заступіўся за іх». Аднойчы імам Абу Бакр аль-Мукры сядзеў з імамам Табарані і Абу аш-Шайхам у Масджыд ас-саадат. Яны некалькі дзён нічога не елі і вельмі згаладаліся. Нарэшце імам Абу Бакр, не вытрымаўшы, сказаў: «Я галодны, о Пасланнік Аллаха!» – і адышоў у кут. Адзін з сайідаў прыйшоў з двума слугамі і сказаў: «Браты мае! Вы прасілі ў майго дзеда, Пасланніка Аллаха, дапамогі ад голаду. Ён загадаў мне накарміць вас». Яны разам з’елі тое, што ён прынёс. Рэшту ён пакінуў ім і пайшоў. Адзін з ісламскіх вучоных, Абу Абдуллах ібн Нуман Марракушы Тылімсані (683 / 1284 г. н. э.), у сваёй каштоўнай кнізе Місбах аз-зулам падрабязна піша пра сотні мусульман, якія, зрабіўшы Пасланніка Аллаха васілай, дасягнулі жаданага, і пра іх малітвы. Адзін з тых, хто, зрабіўшы Пасланніка Аллаха васілай, дасягнуў жаданага, – Мухаммад ібн Мункадыр. Ён расказвае: «Адзін чалавек пакінуў майму бацьку восемдзесят залатых манет і пайшоў на джыхад. Ён сказаў: „Захавай іх! Можаш дапамагчы імі і таму, хто вельмі мае патрэбу“. У Медыне здарыўся голад. Мой бацька раздаў усе залатыя манеты тым, хто пакутаваў ад голаду. Уладальнік манет вярнуўся і папрасіў іх. Мой бацька сказаў: „Прыходзь праз ноч“. Ён пайшоў да Худжры ас-саадат і да раніцы маліў Пасланніка Аллаха. Апоўначы прыйшоў нейкі чалавек і сказаў: „Працягні руку!“ Ён даў яму мяшэчак з золатам і знік. Калі мой бацька дома палічыў залатыя манеты і ўбачыў, што іх восемдзесят, ён узрадаваўся і адразу аддаў іх уладальніку».

Хазрат Абу Абдуллах Тылімсані ў гэтай кнізе так расказвае і пра выпадак, які здарыўся з ім самім:

«У 637 годзе (1239 г. н. э.) мы разам з групай выбраных людзей выйшлі з крэпасці Садар. З намі быў чалавек, які паказваў нам дарогу. Праз некаторы час у нас скончылася вада. Мы пачалі шукаць ваду. Я тым часам адышоў па патрэбе. Тут мяне страшэнна пацягнула на сон. „Усё роўна мяне разбудзяць, калі будуць адпраўляцца“, – падумаў я і паклаў галаву на зямлю.

Калі я прачнуўся, я быў зусім адзін пасярод пустыні. Мае спадарожнікі забыліся на мяне і пайшлі. Ад адзіноты мяне ахапіў вялікі страх. Я пачаў хадзіць па пустыні туды-сюды. Я не ведаў, дзе я і куды мне ісці. Усюды быў роўны пясок. Неўзабаве сцямнела. Ад каравана, з якім я ішоў, не засталося нават следу. Я быў зусім адзін у начной цемры. Мой страх яшчэ больш узмацніўся. Я ў трывозе пайшоў хутчэй. Праз некаторы час я, змучаны смагай, стомлены і знясілены, упаў на зямлю. Я ўжо страціў надзею выжыць і адчуваў, што набліжаецца смерць. Мне было невыказна балюча, мае пакуты і боль дасягнулі мяжы. Раптам мне прыйшла думка. У начной цемры, сабраўшы ўсе сілы, я шчыра, з іхласам, яшчэ раз прастагнаў: „О Пасланнік Аллаха! Дапамажы! З дазволу Усявышняга Аллаха я прашу ў цябе дапамогі!“ Як толькі я скончыў, я пачуў, што нехта мяне кліча. Я паглядзеў туды, адкуль даносіўся голас, і ўбачыў у начной цемры чалавека ў белым-белым адзенні, які распраменьваў вакол сябе святло і клікаў мяне. Я ніколі раней яго не бачыў. Ён падышоў да мяне і ўзяў мяне за руку. У той жа момант уся мая стомленасць і смага зніклі. Я быў як народжаны нанова. Маё сэрца адразу пацягнулася да яго. Нейкі час мы ішлі, трымаючыся за рукі. Я адчуваў, што перажываю адно з найсаладзейшых імгненняў свайго жыцця. Калі мы перайшлі пясчаны ўзгорак, я ўбачыў агні каравана, з якім ішоў, і пачуў галасы сваіх спадарожнікаў. Мы наблізіліся да іх. Жывёла, на якой я ехаў, ішла за імі ў самым хвасце. Раптам яна падышла і спынілася перада мной. Убачыўшы перад сабой сваю жывёлу, я закрычаў ад радасці. Калі я закрычаў, той, хто быў са мной, вызваліў сваю руку з маёй. Потым ён узяў мяне за руку і пасадзіў на маю жывёлу. А потым сказаў: „Мы ніколі не адпраўляем ні з чым таго, хто нечага ў нас просіць і шукае ў нас дапамогі“ – і, павярнуўшыся, пайшоў. Тады я зразумеў, што гэта быў Пасланнік Аллаха. Калі ён адыходзіў, было відаць, як святло, якое ён распраменьваў вакол сябе, у начной цемры падымаецца да неба. Калі ён знік з маіх вачэй, я раптам апамятаўся. „Як жа я не пацалаваў рук і ног Пасланніка Аллаха!“ – бедаваў я, але было позна: магчымасць была ўпушчана». Абуль-Хайр аль-Акта пяць дзён прабыў у Медыне галодны. Ён падышоў да Худжры ас-саадат і аддаў салям Пасланніку Аллаха. Ён сказаў, што галодны, адышоў убок і заснуў. У сне ён убачыў, што ідзе Пасланнік Аллаха; справа ад яго быў Абу Бакр ас-Сіддык, злева – Умар аль-Фарук, а наперадзе – Алі аль-Муртаза.

Хазрат Алі падышоў і сказаў: «О Абуль-Хайр! Уставай! Што ты ляжыш? Ідзе Пасланнік Аллаха!» Ён адразу ўстаў. Пасланнік Аллаха падышоў і даў яму вялікі бохан хлеба. Абуль-Хайр расказвае: «Я быў вельмі галодны і адразу пачаў есці. Калі я з’еў палову, я прачнуўся. Другую палову я знайшоў у сваёй руцэ».

«Хто пацярпеў ад чаго-небудзь, няхай зробіць бездакорны абдэст і здзейсніць намаз у два ракаты! Потым няхай скажа: „О мой Госпадзе! Я прашу Цябе. Я малю Цябе, робячы васілай Твайго Прарока Мухаммада алейхіс-салям, які – міласэрнасць для сусветаў. О Мухаммад! Я раблю цябе васілай перад маім Госпадам, каб Ён выканаў маю просьбу. О мой Госпадзе! Зрабі яго маім заступнікам!“» Святы хадзіс

Далей у Місбах аз-зулам расказваецца: Ахмад ібн Мухаммад Суфі кажа: «У пустынях Хіджаза ў мяне не засталося нічога з таго, што я меў. Я прыйшоў у Медыну. Каля Худжры ас-саадат я аддаў салям Пасланніку Аллаха. Потым я сеў убаку і заснуў. Пасланнік Аллаха з’явіўся і сказаў: „Ты прыйшоў, Ахмад? Раскрый далоні!“ Ён напоўніў мае далоні золатам. Я прачнуўся. Мае рукі былі поўныя залатых манет». Імам Самхуды таксама ў сваёй кнізе «Гісторыя Медыны» так расказвае пра выпадак, які здарыўся з ім самім: «Я згубіў ключ ад сваіх дзвярэй. Я не мог яго знайсці. Я падышоў да Худжры ас-саадат і сказаў: „О Пасланнік Аллаха! Я згубіў свой ключ; я не магу трапіць дадому!“ У гэты момант падышоў хлопчык. Паказваючы ключ у руцэ, ён сказаў: „Я знайшоў гэты ключ. Можа, ён ваш?“»

Мустафа Ышкы-эфендзі з Кіліса ў сваёй гістарычнай кнізе Mevârid-i Mecîdiyye піша: «Я жыў у Мецы дваццаць гадоў. Сабраўшы шэсцьдзесят залатых манет, у 1247 годзе хіджры (1831 г. н. э.) я з жонкай і дзецьмі прыехаў у Медыну. У дарозе грошы скончыліся. Я спыніўся ў аднаго знаёмага як госць і прыйшоў да Худжры ас-саадат. Я папрасіў дапамогі ў Пасланніка Аллаха. Праз тры дні ў дом, дзе мы жылі, прыйшоў адзін пан і сказаў, што наняў для мяне дом. Ён загадаў перавезці туды мае рэчы. Ён заплаціў за жыллё за год. Праз некалькі месяцаў я захварэў і месяц праляжаў у ложку. У доме не засталося нічога, што можна было б з’есці або прадаць. З дапамогай жонкі я падняўся на дах. Я хацеў, павярнуўшыся да магілы Пасланніка Аллаха, расказаць пра сваю бяду і папрасіць дапамогі. Але калі я падняў рукі, мне стала сорамна прасіць чагосьці зямнога. Я нічога не змог сказаць і спусціўся ў свой пакой. На наступны дзень нехта прыйшоў і сказаў, што такі-та эфендзі прыслаў мне ў падарунак гэтыя залатыя манеты. Я ўзяў мяшэчак. Хоць наша жыццё палепшылася, ад хваробы я не пазбавіўся. З чужой дапамогай я прыйшоў да Худжры ас-саадат і папрасіў у Пасланніка Аллаха ацалення. Я выйшаў з мячэці і, ні ў кога не просячы дапамогі, пайшоў дадому. Калі я ўвайшоў у дом, ад хваробы не засталося і следу. Каб мяне не сурочылі, я некалькі дзён выходзіў на вуліцу, абапіраючыся на кій. Але грошы скончыліся. Пакінуўшы жонку і дзяцей у цемры, я прыйшоў у Масджыд ан-Набаві. Пасля начнога намазу я расказаў пра сваю бяду Пасланніку Аллаха. На дарозе да мяне падышоў незнаёмы чалавек і даў мне ў руку мяшэчак. У ім было сорак дзевяць залатых манет, кожная па дзевяць курушаў. Я купіў свечак і патрэбных рэчаў і вярнуўся дадому».

У другім томе перакладу кнігі Şakâyık-i Nu’mâniyye напісана, што ў вялікага ісламскага вучонага Мавляны Шамсаддына Мухаммада ібн Хамзы Фенары, першага шайх аль-іслама Асманскай дзяржавы і муджаддыда свайго часу, на вачах з’явілася пялена, і ён аслеп. Аднойчы ўначы Пасланнік Аллаха сказаў яму ў сне: «Растлумач (напішы тафсір) суру Та Ха!» Ён адказаў: «Перад тваім узвышаным абліччам у мяне няма сіл тлумачыць Святы Каран, ды і вочы мае не бачаць». Тады Пасланнік Аллаха, лекар прарокаў, дастаў са свайго дабраславёнага плашча (хіркі) кавалачак бавоўны, змачыў яго сваёй дабраславёнай слінай і паклаў яму на вочы. Молла Фенары прачнуўся, знайшоў бавоўну на вачах і, калі зняў яе, пачаў бачыць. Ён усхваліў Усявышняга Аллаха і падзякаваў Яму. Ён захаваў ніткі бавоўны і запавядаў пасля смерці пакласці іх яму на вочы. Калі ён памёр у Бурсе ў 834 годзе (1431 г. н. э.), яго запавет выканалі.

Імам Малік размаўляў у Масджыд ан-Набаві з аббасідскім халіфам Абу Джафарам Мансурам. Ён сказаў: «О Мансур! Гэта Масджыд ас-саадат! Гавары ціха! Найвышэйшы Аллах у суры аль-Худжурат паводле сэнсу сказаў: „Не павышайце свае галасы над голасам Пасланніка Аллаха!“4 – і гэтым асудзіў адну групу людзей. А святым аятам „Тыя, хто гаворыць ціха ў прысутнасці Пасланніка Аллаха…“5 Ён пахваліў тых, хто гаворыць ціха. Паважаць Пасланніка Аллаха пасля яго смерці – тое ж, што паважаць яго пры жыцці». Мансур схіліў галаву і запытаўся: «О Абу Абдуллах! Стаць тварам да кіблы ці да дабраславёнай магілы (кабр ас-саадат)?» Хазрат імам Малік сказаў: «Не адварочвай твару ад Пасланніка Аллаха! Гэты ўзнёслы Прарок (саллаллаху таала алейхі ва саллям), заступнік у Дзень уваскрасення, у той Дзень стане васілай для выратавання цябе і твайго бацькі Адама алейхіс-салям. Табе трэба павярнуцца да дабраславёнай магілы, трымацца за дабраславёную душу Пасланніка Аллаха і прасіць заступніцтва. У 64-м святым аяце суры ан-Ніса паводле сэнсу сказана:

«Тыя, хто ўчыніў несправядлівасць да сваіх душ (нашкодзіў самім сабе), калі прыйдуць да цябе і папросяць прабачэння ў Усявышняга Аллаха, і Мой Пасланнік таксама папросіць для іх прабачэння, убачаць, што Усявышні Аллах прымае пакаянне і міласэрны». Гэты святы аят абяцае, што пакаянне тых, хто робіць Пасланніка Аллаха васілай, будзе прынята». Тады Мансур устаў з месца, стаў перад Худжрай ас-саадат і пачаў маліцца: «О мой Госпадзе! У гэтым святым аяце Ты абяцаў прыняць пакаянне тых, хто робіць Твайго Пасланніка васілай. І я прыйшоў да ўзвышанага аблічча Твайго ўзнёслага Прарока і прашу ў Цябе прабачэння. Даруй мне, як Ты дараваў сваім рабам, якія прасілі прабачэння пры яго жыцці! О мой Госпадзе! Я малю Цябе, робячы васілай Твайго ўзнёслага Прарока, які – Набі ар-рахма (Прарок міласэрнасці). О Мухаммад алейхіс-салям, найлепшы з прарокаў! Робячы цябе васілай (тавасуль), я маліў свайго Госпада. О мой Госпадзе! Зрабі гэтага ўзнёслага Прарока маім заступнікам!» Ён маліўся стоячы, спіной да кіблы, тварам да акна Муваджаха ас-саадат. Мінбар ан-Набаві застаўся злева ад яго. Парада, якую імам Малік даў халіфу Мансуру, паказвае, што тыя, хто моліцца перад Худжрай ас-саадат, павінны быць вельмі пільнымі. Сказана, што тым, хто не можа праявіць годную гэтага месца пашану і пакору, не варта доўга заставацца ў Медыне аль-Мунаввара. Адзін анатолійскі селянін шмат гадоў жыў у Медыне аль-Мунаввара, ажаніўся там і атрымаў пэўную службу пры Худжры ас-саадат. Аднойчы ён захварэў на гарачку, і яму захацелася айрану. Ён падумаў: «Калі б я быў у сваёй вёсцы, мне зрабілі б айран з ёгурту, і я напіўся б». У тую ж ноч Пасланнік Аллаха з’явіўся ў сне Шайху аль-Харам эфендзі і загадаў аддаць службу таго чалавека іншаму. Калі Шайх аль-Харам сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Гэтую службу выконвае такі-та з тваёй уммы», Прарок сказаў: «Скажы таму чалавеку! Няхай едзе ў сваю вёску і п’е айран!…» Калі на наступны дзень яму перадалі гэты загад, селянін сказаў: «Слухаю і падпарадкоўваюся!» – і паехаў на радзіму.

«Тыя, хто ўчыніў несправядлівасць да сваіх душ, калі прыйдуць да цябе і папросяць прабачэння ў Усявышняга Аллаха, і Мой Пасланнік таксама папросіць для іх прабачэння, убачаць, што Усявышні Аллах прымае пакаянне і міласэрны» Ан-Ніса: 64

Калі толькі думка, якая прамільгнула ў сэрцы, прынесла такую страту, то адсюль трэба зразумець, якую вялікую шкоду – барані Аллах! – можа прынесці недарэчнае слова або ўчынак, што не адпавядае адабу, няхай сабе і жартам.

Ты – вера ў сэрцы верніка, які любіць цябе,
Ён ніколі не сумуе, ты – лекі ад яго бяды,
Ён чакае твайго заступніцтва, ты – загад яго сэрца,
Хто спадзяецца на дапамогу, той, безумоўна, атрымае яе, о Пасланнік Аллаха.