РУХІ АДСТУПНІЦТВА

За дваццаць тры гады прароцтва нашага ўладара Прарока (саллаллаху алейхі ва саллям) увесь Аравійскі паўвостраў і вельмі многія людзі з іншых мясцін групамі прыходзілі і прымалі іслам. Яны ўверавалі ва Усявышняга Аллаха і ў кожным слове і кожнай справе ішлі за Прарокам, якога Ён паслаў. Калі Пасланнік Аллаха памёр, на зямлі было больш за сто дваццаць чатыры тысячы (паводле аднаго падання – каля ста пяцідзесяці тысяч) асхабаў. Пасля Развітальнага хаджу некаторыя з арабаў сталі абвяшчаць сябе прарокамі. Першым з іх быў Асвад аль-Анасі з племені Бану Анс. Яго сапраўднае імя – Абхала ібн Кааб. Рознымі хітрыкамі ён ашукаў многіх жыхароў Емена. За ім пайшлі і жыхары Наджрана. Ён захапіў Сану і пашырыў кола смуты (фітны). Хоць Пасланнік Аллаха і быў хворы, ён удзяляў вялікую ўвагу шкодзе, якую чынілі такія ілжэцы, як Асвад аль-Анасі. Пра тое, што гэты ілжэц забіты, нашаму ўладару Прароку было паведамлена праз адкравенне. На наступны дзень Пасланнік Аллаха абвясціў асхабам гэтую добрую вестку: «Учора ўначы ілжэца Асвада аль-Анасі забіў адзін з нашых братоў».

Пасля смерці нашага Прарока, з падбухторвання мунафікаў, габрэяў і хрысціян, пачаліся масавыя рухі адступніцтва (іртыдад). Гэтыя рухі набылі вялікі размах. Пасля смерці Пасланніка Аллаха шаноўныя асхабы (алейхімур-рыдван) аднагалосна выбралі халіфам Абу Бакра ас-Сіддыка (радыяллаху анху). Частка бедуінаў-арабаў, якія здаваліся мусульманамі, але яшчэ не прыкіпелі сэрцам да ісламу, скарысталася смерцю нашага ўладара Прарока і адмовілася выконваць абавязковыя (фард) пакланенні, асабліва даваць закят. Тых шаноўных асхабаў (радыяллаху таала анхум аджмаін), што прыходзілі да іх з даручэннямі, яны забілі, і тыя сталі шахідамі. Будучы мусульманамі, яны пакінулі рэлігію іслам. Яны сталі адступнікамі (муртадамі). Чыноўнікі з Емена і іншых мясцін пачалі вяртацца з чорнымі весткамі. Небяспека адступніцтва раптам вырасла. Усюды запанаваў жах. У параўнанні з колькасцю муртадаў мусульман было вельмі мала. Абу Бакр ас-Сіддык (радыяллаху анху) адважыўся ваяваць з муртадамі. Уначы ён зрабіў моцную вылазку супраць ворага, які рыхтаваўся напасці на Медыну, і біўся да раніцы. Ён разагнаў іх усіх. Каб выправіцца на бой з далёкімі муртадамі, ён сеў на свайго вярблюда.

Хазрат Аіша расказала: «У тыя дні, калі арабы адступіліся ад рэлігіі, мой бацька аголіў меч і сеў на вярблюда. Тады да яго падышоў хазрат Алі, узяў яго вярблюда за повад і сказаў: „О халіф Пасланніка! Куды ты едзеш? Я скажу табе тое, што сказаў табе Пасланнік Аллаха ў дзень бітвы пры Ухудзе: «Схавай меч у ножны! Не апякай нас сваёй смерцю!» Клянуся Аллахам, калі з табой нешта здарыцца, у мусульман пасля цябе не будзе ладу!“» Усе шаноўныя асхабы пагадзіліся з хазрат Алі (радыяллаху таала анхум аджмаін). Хазрат халіф вярнуўся ў Медыну аль-Мунаввара. Ён паслаў атрады супраць адступнікаў. Спачатку халіф выступіў супраць чатырох плямёнаў, што жылі побач з Медынай, і прымусіў іх падпарадкавацца. Потым ён паслаў атрады супраць адзінаццаці плямёнаў. З іх войска пад камандаваннем Ікрымы ў Ямаме не змагло выстаяць супраць сарака тысяч воінаў Мусайлімы.

«О Мой любімы Прарок! Скажы ім: „Калі вы любіце Аллаха і хочаце, каб Аллах любіў вас, ідзіце за мной! Аллах любіць тых, хто ідзе за мной“» Алі Імран: 31

Халіф паслаў на дапамогу Халіда ібн Валіда. Халід разбіў Таліху ібн Хувайліда, Саджах бінт Харыс і Маліка ібн Нувайру і вярнуўся ў Медыну. Ён атрымаў вялікую перамогу і ў Ямаме. Ён забіў дваццаць тысяч муртадаў. Каля дзвюх тысяч мусульман сталі шахідамі. Амр ібн Ас прывёў да веры племя Хузаа. Ала ібн Хадрамі ў Бахрэйне правёў цяжкія бітвы і разагнаў муртадаў. Хузайфа, Арфаджа і Ікрыма, аб’яднаўшыся ў Амане і Бахрэйне, разбілі муртадаў. Яны забілі дзесяць тысяч муртадаў. Халіф паслаў Халіда ібн Валіда ў бок Ірака. Той узяў з Хіры сто тысяч залатых манет джызьі і разбіў іранскае войска пад камандаваннем Хурмуза. Каля Басры ён разграміў трыццацітысячнае войска. З варожага войска, што прыйшло на падмогу, было забіта семдзесят тысяч няверуючых. Потым у розных бітвах ён заваяваў вялікія гарады. Халіф сабраў у Медыне войска і паслаў Абу Убайду ў бок Шама, а Амра ібн Аса – у Палесціну. Потым ён паслаў на дапамогу ў Шам Язіда ібн Абі Суф’яна. Пасля гэтага, сабраўшы воінаў, ён паслаў хазрат Муавію на дапамогу яго брату Язіду. Халіда ібн Валіда ён таксама паслаў з Ірака ў Шам. Халід пакінуў частку войска Мусанне і пасля шматлікіх бітваў і перамог прыйшоў у Сірыю. Воіны ісламу, аб’яднаўшыся, перамаглі вялікае візантыйскае войска пры Аджнадайне. Потым пры Ярмуку сорак шэсць тысяч воінаў ісламу пасля доўгіх і вельмі цяжкіх бітваў перамаглі дзвесце сорак тысяч воінаў Іраклія. Было забіта больш за сто тысяч візантыйскіх воінаў. Тры тысячы мусульман сталі шахідамі. У гэтай бітве ваявалі і жанчыны-мусульманкі. Галоўнакамандуючы Халід ібн Валід і камандзір дывізіі Ікрыма выявілі дзівосны гераізм. Усе гэтыя перамогі былі атрыманы дзякуючы адвазе, геніяльнасці, добраму кіраванню і благадаці халіфа. Бунт і рухі адступніцтва, якія пасля смерці нашага Прарока, як пажар, ахапілі ўвесь Аравійскі паўвостраў, былі задушаны за такі кароткі час, як адзін год, дзякуючы выдатнай рашучасці і непахіснай волі хазрат Абу Бакра і трапным пераменам, якія ён зрабіў у войску. Хазрат Умар (радыяллаху анху) шмат зрабіў для таго, каб войска Усамы было паслана ў Сірыю і каб не дапусціць беспарадкаў. Абдуллах ібн Сухайл сваімі прамовамі ўтрымаў многіх ад адступніцтва. Абу Дуджана таксама зрабіў вельмі шмат для задушэння гэтых падзей. Нуман ібн Мукаррын і Халід ібн Саід удзельнічалі ў бітвах з муртадамі і дасягнулі вялікіх поспехаў. Так смуце (фітне) адступніцтва не далі разрасціся, вялікае няшчасце было прадухілена, і быў патушаны вялікі агонь смуты, які пагражаў адзінству ісламу.

Аднак некаторыя з тых, хто паспрабаваў адступіцца ад рэлігіі і зразумеў, што адкрыта не дасягне сваіх мэтаў, пазней далучыліся і да рухаў смуты ў наступныя эпохі. Яны сталі прычынай рэлігійных і палітычных расколаў сярод мусульман.

У гісторыі ісламу пасля гэтых падзей для абазначэння адыходу ад рэлігіі пачалі ўжываць тэрміны «іртыдад» (адыход ад рэлігіі) і «муртад» (вераадступнік). Хазрат Абу Бакр зрабіў вялікі ўнёсак у барацьбу з муртадамі. Калі б не было такога разумнага і здольнага чалавека, небяспека распаўсюдзілася б на ўсю Аравію. Таму хазрат Аіша сказала: «Калі душа Пасланніка Аллаха была забрана, арабы адступіліся ад рэлігіі. Крывадушнасць (ніфак) узнялася. Калі б тое, што звалілася на майго бацьку, звалілася на горы, яно, напэўна, сцерла б іх у пыл!»1

Хазрат Абу Хурайра таксама сказаў: «Калі б не Абу Бакр, пасля смерці Мухаммада алейхіс-салям умма Мухаммада загінула б!»2 І яшчэ ён сказаў: «Клянуся Аллахам, акрамя якога няма бога: калі б Абу Бакр не ўзяў на сябе халіфат, не засталося б нікога, хто пакланяўся б Узнёсламу Аллаху!» – і паўтарыў гэтыя словы тры разы.

Абу Раджа аль-Утарыды расказвае: «Калі я ўвайшоў у Медыну, я ўбачыў, што людзі сабраліся і адзін чалавек цалуе галаву другога, кажучы: „Няхай я буду ахвярай за цябе! Клянуся Аллахам, калі б не ты, мы, напэўна, загінулі б!“ Я запытаўся: „Хто гэта цалуе і каго цалуюць?“ Мне адказалі: „Гэта Умар цалуе галаву Абу Бакра за яго паход супраць муртадаў“».3

Хазрат Аіша так расказвае пра тыя дні: пасля смерці Пасланніка Аллаха многія арабскія плямёны адступіліся ад рэлігіі. Мусульмане разгубіліся, як людзі, якіх цёмнай ноччу заспеў дождж. Нават большасць жыхароў Меккі тады збіралася адысці ад ісламу. Хазрат Сухайл ібн Амр стаў каля дзвярэй Каабы і звярнуўся да жыхароў Меккі. Сваёй пераканаўчай прамовай ён развеяў іх сумненні і ўтрымаў іх ад адступніцтва. Ён сказаў ім: «О жыхары Меккі! Вы апошнімі сталі мусульманамі. Глядзіце ж, не станьце першымі з тых, хто адступіцца ад ісламу! Клянуся Аллахам, Узнёслы Аллах, як сказаў Пасланнік алейхіс-салям, абавязкова завершыць гэтую справу! Я чуў, як ён, стоячы адзін вось на гэтым месцы, дзе стаю я, сказаў: „Скажыце разам са мной Ля іляха ілляллах, каб арабы, гледзячы на вас, прынялі рэлігію, а неарабы плацілі вам джызью! Клянуся Аллахам, скарбы іранскага шаха і візантыйскага імператара будуць выдаткаваны на шляху Аллаха!“

Вы бачылі, што тыя, хто насміхаўся, сталі зборшчыкамі закяту і садакі. Клянуся Аллахам, збудзецца і астатняе! Клянуся Аллахам, я добра ведаю, што, пакуль сонца ўзыходзіць і заходзіць, гэтая рэлігія будзе існаваць. Няхай тыя людзі сярод вас не ашукваюць вас! Тое, што ведаю я, ведаюць і яны. Але зайздрасць да сыноў Хашыма запячатала іх сэрцы. О людзі! Сярод курайшытаў у мяне больш за ўсіх сродкаў перавозкі на сушы і на моры. Падпарадкоўвайцеся свайму аміру і плаціце яму свой закят. Калі справа ісламу не працягнецца да канца, я ручаюся вярнуць вам ваш закят!» Сказаўшы гэта, ён заплакаў. Тады людзі супакоіліся.4

Калі Сухайл ібн Амр сваёй пераканаўчай прамовай адгаварыў жыхароў Меккі ад адступніцтва, намеснік Меккі Аттаб ібн Асід змог выйсці на людзі.

«Калі б не Абу Бакр, пасля смерці Мухаммада алейхіс-салям умма Мухаммада загінула б!» Абу Хурайра (радыяллаху анху)

Выгляд спераду, з боку кіблы, на дабраславёную магілу нашага любімага Прарока (алейхіс-саляту вас-салям)
і на дабраславёныя магілы яго асхабаў, хазрат Абу Бакра і хазрат Умара (радыяллаху анхума),
якія для мусульман – як зрэнкі вачэй.

Сухайл ібн Амр у бітве пры Бадры быў сярод палонных. Хазрат Умар хацеў, каб яго забілі. Тады наш уладар Прарок сказаў хазрат Умару: «Навошта ты хочаш яго забіць? Пакінь яго; магчыма, Аллах узвядзе яго на такое становішча, якое спадабаецца і табе. Ёсць надзея (чакаецца), што ён будзе звяртацца да людзей з прамовай!» Стала зразумела, што добрая вестка, дадзеная ў гэтым святым хадзісе, – гэта тая прамова, якую Сухайл ібн Амр (радыяллаху анху) сказаў, будучы ў годным становішчы.5 Хазрат Умар, пачуўшы прамову Сухайла, успомніў словы, якія наш Прарок сказаў пра хазрат Сухайла, і, хоць нашага Прарока ўжо не было, не мог стрымацца, каб не сказаць: «Сведчу, што ты сапраўды Пасланнік Аллаха!»6

Любоў да цябе – лекі ад усіх пакут, о Пасланнік Аллаха,
У цябе выконваюцца ўсе патрэбы, о Пасланнік Аллаха.
Вочы, што бачылі тваё святло, не глядзяць ні на месяц, ні на зоркі,
Ад твайго святла ночы і дні светлыя, о Пасланнік Аллаха.
З твайго поту распускаюцца ружы, з тваіх слоў – мёд і цукар,
Ты – ацаленне для хворых сэрцаў, о Пасланнік Аллаха.
Ты – Хабіб для цароў, ты – лекар ад болю і ўздыхаў,
Тваё заступніцтва – радасць для грэшніка, о Пасланнік Аллаха.
Месяц, сонца, сем зорак – усе разам услаўляюць цябе,
Любое слова, акрамя твайго, – памылка, о Пасланнік Аллаха.
Ібліс зайздросціць табе, які ж ён дурань, што хітруе,
Ідрыс узвышаны, бо ён любіць цябе, о Пасланнік Аллаха.
Твой барабан б’е заўсёды, твая сунна жыве ў пяці намазах,
Хто ні прыйдзе ў твой дом, таго запрашаюць, о Пасланнік Аллаха.
Цярноўнікі апрануліся ў шоўк, пустыні сталі духмянымі,
Боль ад тугі па табе – вернасць, о Пасланнік Аллаха.
Юсуфа з Ханаана таемна прадалі за нішто,
Убачыць цябе для мяне варта тысячы жыццяў, о Пасланнік Аллаха.
Твая дабраславёная магіла – на зямлі, напоўненая святлом,
А твая душа ззяе на нябёсах, о Пасланнік Аллаха.
Тваё адзенне – на целе Давуда, твой дар – на стале Ібрахіма,
Твой урок у руцэ Мусы – посах, о Пасланнік Аллаха.
Тваё месца – Кааба і Замзам, заўсёды трывалыя і моцныя,
Хідр заўсёды поіць тваю ўмму, о Пасланнік Аллаха.
Шэйяд Хамза просіць у таго Шаха вызваліць яго ад тугі,
Услаўляць цябе – дар ад Аллаха, о Пасланнік Аллаха.
Şeyyâd Hamza

«Сведчу, што ты сапраўды Пасланнік Аллаха!» Хазрат Умар (радыяллаху анху)

Джаннат аль-Бакі ў Медыне аль-Мунаввара – могілкі, дзе знаходзіліся маўзалеі тысяч шаноўных асхабаў (радыяллаху анхум).