ХРАНАЛОГІЯ

Заўвага: (б) абазначае гады бісату, (н. э.) – гады паводле грыгарыянскага календара, а (х) – гады хіджры.

570 г. н. э. Шлюб хазрат Абдуллаха і хазрат Аміны. Дабраславёнае святло нашага любімага Прарока перайшло да яго маці (джумада аль-ула / ліпень). Год дастатку. Памёр бацька Пасланніка Аллаха хазрат Абдуллах (раджаб / верасень).

571 Падзея са сланом (мухаррам / люты). Нараджэнне Султана Сусвету Мухаммада алейхіс-салям (12 рабі аль-аўваль, панядзелак / 20 красавіка; за 53 (паводле сонечнага календара – 51) гады да хіджры, праз 55 дзён пасля падзеі са сланом). Яго аддалі малочнай маці Халіме (рабі аль-ахір).

573 Нарадзіўся хазрат Абу Бакр (радыяллаху анху).

576 Малочная маці прывезла яго ў Мекку і аддала яго маці Аміне.

577 У Абве памерла маці нашага любімага Прарока Аміна. Умм Айман у Мецы перадала Пасланніка Аллаха яго дзеду Абдулмутталібу. Нарадзіўся хазрат Усман (радыяллаху анху).

579 Памёр яго дзед Абдулмутталіб, і яго даручылі дзядзьку Абу Талібу.

583 Разам з дзядзькам Абу Талібам ён выправіўся з гандлёвым караванам у Шам і вярнуўся з Бусры. Нарадзіўся хазрат Умар (радыяллаху анху).

588 Ён разам з дзядзькам Зубайрам ездзіў у Емен.

591 Ён разам з хазрат Абу Бакрам ездзіў у Шам. Пасланнік Аллаха ўступіў у саюз Хілф аль-Фудул.

595 З гандлёвым караванам, які належаў хазрат Хадыджы, ён ездзіў у горад Бусра.

596 Ён ажаніўся з хазрат Хадыджай.

599 Нарадзіўся хазрат Алі (радыяллаху анху).

600 Кус ібн Саіда на кірмашы Указ выступіў з прамовай, у якой абвясціў добрую вестку пра прароцтва Пасланніка Аллаха.

605 Калі падчас рамонту Каабы трэба было ўстанавіць на месца Хаджар аль-Асвад, ён быў суддзёй-пасярэднікам.

б.1/610 Бісат: калі яму было 40 гадоў, яму было абвешчана пра яго прароцтва (17 рамадан, панядзелак). Першае адкравенне ў пячоры на гары Хіра (Джабал ан-Нур) (былі ніспасланы першыя пяць аятаў суры аль-Алак) (рамадан / жнівень).

2/611 Калі адкравенне на нейкі час спынілася, наш уладар Прарок, жадаючы ўбачыць Джыбрыля алейхіс-салям, часта хадзіў у пячору на гары Хіра. Прыходзіў Ісрафіл алейхіс-салям і навучаў яго некаторым рэчам.

3/612 Першыя мусульмане: хазрат Хадыджа, Абу Бакр ас-Сіддык, Алі ібн Абі Таліб, Зайд ібн Харыса (і яго жонка Умм Айман), Усман ібн Аффан, Талха ібн Убайдуллах, Зубайр ібн Аўвам, Абдуррахман ібн Аўф, Саад ібн Абі Ваккас.

4/613 Пасланнік Аллаха пачаў заклікаць людзей да ісламу, пачынаючы з блізкіх сваякоў. Ідалапаклоннікі пачалі ўціскаць і катаваць мусульман. Першыя шахіды: хазрат Ясір, яго сын хазрат Абдуллах і яго жонка хазрат Сумая. Нарадзілася хазрат Аіша (радыяллаху анха).

5/614 Першая хіджра ў Абісінію (раджаб / май). Мухаджыры (перасяленцы) вярнуліся з Абісініі ў Мекку (шаўваль / ліпень).

6/615 Хазрат Хамза прыняў іслам. Хазрат Умар прыняў іслам. Другая хіджра ў Абісінію. Пасланнік Аллаха і мусульмане выйшлі з Дар аль-Аркам.

7/616 Пачалася аблога (мухаррам).

8/617 Хазрат Усман і яго жонка хазрат Рукая вярнуліся з Абісініі.

9/618 Цуд Шакк аль-Камар: па знаку Пасланніка Аллаха месяц раскалоўся на дзве часткі.

10/619 Аблога знята.

10/620 Памёр Абу Таліб (7 рамадан / красавік). Памерла наша маці хазрат Хадыджа (10 рамадан / красавік). Пасланнік Аллаха ажаніўся з хазрат Саўдай бінт Зама (рамадан / май). Пасланнік Аллаха разам з Зайдам ібн Харысам ездзіў у Таіф (шаўваль / май). Джыны з Нусайбіна прынялі іслам. Пасланнік Аллаха вярнуўся з Таіфа ў Мекку (23 зуль-каада). Сустрэча ў Акабе (10 зуль-хіджа / 17 ліпеня).

11/621 Цуд Мірадж; пяць штодзённых намазаў сталі абавязкам (фард) (27 раджаб). Джыбрыль алейхіс-салям два дні быў імамам для Пасланніка Аллаха каля дзвярэй Каабы. (Пра час Міраджу ёсць і іншыя паданні. Мірадж адбываўся шмат разоў. Адзін з іх адбыўся наяве і з яго дабраславёным целам. Астатнія – толькі з яго дабраславёнай душой.)

Заключаны ніках Пасланніка Аллаха з хазрат Аішай (шаўваль). Першая прысяга (баят) у Акабе (10 зуль-хіджа / 6 ліпеня, панядзелак). Пасланнік Аллаха паслаў Мусаба ібн Умайра ў Медыну, каб той навучаў ісламу.

12/622 Санат ас-сурур (год радасці): большасць жыхароў Медыны прыняла іслам. Другая прысяга (баят) у Акабе (12 зуль-хіджа / 28 чэрвеня, панядзелак).

13/1/622 13-ы год бісату, 1-ы год хіджры, 622 год н. э. Год хіджры: пачатак мусульманскага месячнага летазлічэння ад хіджры (1 мухаррам / 16 ліпеня). Санат аль-ізн: мусульманам дазволена перасяліцца з Меккі ў Медыну. Ідалапаклоннікі сабраліся ў Дар ан-Надва і вырашылі забіць Пасланніка Аллаха (25 сафар / 8 верасня). Хіджра: Пасланнік Аллаха і хазрат Абу Бакр выправіліся да пячоры Саўр (26 сафар, чацвер / 9 верасня). З пячоры на гары Саўр яны выправіліся ў Медыну (1 рабі аль-аўваль, панядзелак / 13 верасня). Яны прыбылі ў вёску Куба (8 рабі аль-аўваль, панядзелак / 20 верасня). Пабудавана мячэць Куба (8–11 рабі аль-аўваль / 20–23 верасня). Пасланнік Аллаха здзейсніў першы пятнічны намаз на месцы для намазу (намазгах) у даліне Ранона паміж Кубай і Медынай (12 рабі аль-аўваль, пятніца / 24 верасня). Прыбыццё ў Медыну (12 рабі аль-аўваль, пятніца / 24 верасня). Ён спыніўся ў доме Абу Аюба аль-Ансары. Пачатак будаўніцтва Масджыд ан-Набаві (рабі аль-аўваль / верасень). У Медыну прыбыла яго сям’я. Азан аль-Мухаммады пачалі чытаць пяць разоў на дзень. Салман аль-Фарысі прыняў іслам.

х.1/623 Паміж мухаджырамі і ансарамі ўстаноўлена братэрства. Першы пісьмовы дагавор: Медынскі дакумент; даліна Медыны вызначана як запаведная тэрыторыя (харам) (рамадан / сакавік). Дадзены дазвол ваяваць. Першая сарыя: сарыя хазрат Хамзы да Іса / Сіф аль-Бахра (рамадан / сакавік). Скончана будаўніцтва Масджыд ан-Набаві (шаўваль / красавік). У Масджыд ан-Набаві ўладкавана Суфа. У Медыне заснаваны кірмаш і рынак. Праведзены першы перапіс мусульман. Паход Убайды ібн Харыса да Рабіга (шаўваль / красавік).

Сарыя Саада ібн Абі Ваккас да Харрара (зуль-каада / май). Памерлі Асад ібн Зурара, Бара ібн Марур і Кульсум ібн Хідм. Памёр Усман ібн Мазун, і Джаннат аль-Бакі вызначаны пад могілкі (зуль-хіджа / чэрвень).

2/623 Пасланнік Аллаха ўпершыню трымаў пост у дзень ашура (10 мухаррам / 14 ліпеня). Першая газва: газва Абва (Ваддан) (12 сафар / 15 жніўня). Газва Буват (1 рабі аль-аўваль / 2 верасня). Першая газва Бадр (Сафван) (рабі аль-аўваль / верасень). Газва Зуль-Ушайра (1 джумада аль-ула / 31 кастрычніка).

2/624 Сарыя Абдуллаха ібн Джахша да Батн Нахлы (20 раджаб / 17 студзеня). Заключаны ніках хазрат Алі і хазрат Фатымы (раджаб / студзень). Кібла была павернута ад Масджыд аль-Акса да Масджыд аль-Харам / Каабы (11 шаабан, аўторак / 7 лютага). Пост стаў абавязкам (фард) (шаабан / люты). Пачалі здзяйсняць намаз тараўіх (1 рамадан / 26 лютага). Яшчэ 33 асхабы, якія былі ў Абісініі, вярнуліся ў Мекку перад газвай Бадр. З іх 2 памерлі ў Мецы аль-Мукаррама, 7 былі затрыманы ідалапаклоннікамі, а 24 дабраліся да Медыны аль-Мунаввара і ўдзельнічалі ў газве Бадр. Газва Бадр (12 рамадан / 13 сакавіка). Забіты Абу Джахль. Памерла дачка Пасланніка Аллаха хазрат Рукая (рамадан / сакавік). Закят стаў абавязкам (фард) (рамадан / сакавік). Загадана даваць садаку разгавення (фітру) (рамадан / сакавік). Першае свята разгавення і першы святочны намаз (1 шаўваль / 27 сакавіка). Пасланнік Аллаха ажаніўся з хазрат Аішай (шаўваль / красавік). Напад на хазрат Зайнаб, калі яна ехала з Меккі ў Медыну (пачатак шаўваля / сакавік). Газва Каркарат аль-Кадр (5 шаўваль / 31 сакавіка). Газва Бану Кайнука (15 шаўваль / 10 красавіка). Газва Савік (5 зуль-хіджа / 29 мая). Шлюб хазрат Алі і хазрат Фатымы (зуль-хіджа / май). Першае свята ахвярапрынашэння (10 зуль-хіджа / 3 чэрвеня).

3/624 Забіты Кааб ібн Ашраф (4 рабі аль-аўваль / 25 жніўня). Газва Анмар (Гатафан, Зі Амр) (12 рабі аль-аўваль / 2 верасня). Газва Бахран (Наджран) (6 джумада аль-ула / 25 кастрычніка). Хазрат Усман ажаніўся з хазрат Умм Кульсум (джумада аль-ахіра).

3/625 Пасланнік Аллаха ажаніўся з хазрат Хафсай (шаабан / студзень). Нарадзіўся хазрат Хасан (15 рамадан / 1 сакавіка).

Газва Ухуд (7 шаўваль, субота / 23 сакавіка). Газва Хамра аль-Асад (16 шаўваль / 1 красавіка).

4/625 Абдуллах ібн Унайс забіў Халіда ібн Суф’яна (5 мухаррам / 17 чэрвеня). Падзея ў Раджы (сафар / ліпень). Падзея ў Бір Маўна (19 сафар / 31 ліпеня). Газва Бану Надыр (рабі аль-аўваль / жнівень). Спіртное часткова стала харамам (забароненым) (рабі аль-аўваль / жнівень–верасень). Памёр Абдуллах, сын хазрат Усмана і хазрат Рукаі (джумада аль-ула / кастрычнік). Памёр Абу Салама (23 джумада аль-ахіра / 30 лістапада).

4/626 Нарадзіўся хазрат Хусайн (5 шаабан / 10 студзеня). Пасланнік Аллаха ажаніўся з хазрат Зайнаб бінт Хузайма (рамадан). Пасланнік Аллаха ажаніўся з хазрат Умм Салама (канец шаўваля / пачатак красавіка). Памерла Фатыма бінт Асад. Малая газва Бадр (1 зуль-каада / 4 красавіка).

5/626 Газва Зат ар-Рыка (10 мухаррам / 11 чэрвеня). Газва Думат аль-Джандал (25 рабі аль-аўваль / 24 жніўня). Памерла наша маці хазрат Зайнаб бінт Хузайма (рабі аль-ахір / верасень). У Медыну прыбыла дэлегацыя Бану Музайна, якая прыняла іслам (раджаб / снежань). Газва Мурайсі (Бану Мусталік) (2 шаабан / 27 снежня). Паклёп на хазрат Аішу. Ніспасланы аят пра таяммум.

5/627 Пасланнік Аллаха ажаніўся з хазрат Джуварыяй бінт Харыс (шаабан). Газва Хандак (Ахзаб) (шаўваль / сакавік). Газва Бану Курайза (23 зуль-каада / 15 красавіка). Пасланнік Аллаха ажаніўся з хазрат Зайнаб бінт Джахш (1 зуль-каада / 24 сакавіка). Пасланнік Аллаха ажаніўся з хазрат Райханай бінт Амр (зуль-хіджа / красавік–май).

6/627 Сарыя Мухаммада ібн Масламы да Курты (10 мухаррам / 1 чэрвеня). Сарыя хазрат Алі супраць Бану Саад ібн Фадак. Газва Габа (Зі Карда) (2 рабі аль-аўваль / 22 ліпеня). Сарыя Гамра (рабі аль-аўваль). Сарыя Мухаммада ібн Масламы да Зуль-Касы (рабі аль-аўваль). Сарыя Абу Убайды ібн Джарраха да Зуль-Касы (рабі аль-ахір / верасень). Сарыя Зайда ібн Харысы да Джамума (рабі аль-ахір).

Газва Бану Ліхьян (1 джумада аль-ула / 18 верасня). Разведвальная сарыя Зайда ібн Харысы да Іса (джумада аль-ула). Абуль-Ас прыняў іслам. Сарыя Зайда ібн Харысы да Тарфа (джумада аль-ахіра / кастрычнік–лістапад). Сарыя Зайда ібн Харысы да Вады аль-Кура (раджаб / лістапад–снежань). Паход / гандлёвы караван Зайда ібн Харысы ў Шам (раджаб). Сарыя Абдуррахмана ібн Аўфа да Думат аль-Джандала (шаабан / снежань). Сарыя Зайда ібн Харысы да Мадзьяна (шаабан / снежань). Сарыя хазрат Алі да Фадака (шаабан / снежань).

6/628 Сарыя Зайда ібн Харысы супраць Умм Кірфа (рамадан / студзень). Засуха ў Медыне; людзі выходзілі маліцца аб дажджы (рамадан). Сарыя Абдуллаха ібн Атыка супраць Абу Рафі (рамадан / студзень). Разведвальная сарыя Абдуллаха ібн Равахі да Хайбара (рамадан / люты). Сарыя Абдуллаха ібн Равахі супраць Усайра ібн Зарыма (шаўваль / люты). Сарыя Курза ібн Джабіра аль-Фіхры (зуль-каада / сакавік). Паход дзеля ўмры (2 зуль-каада / 14 сакавіка). Баят ар-Рыдван (зуль-каада / сакавік–красавік). Дагавор у Худайбіі (зуль-хіджа / красавік). Ніспаслана сура аль-Фатх. Дэлегацыі Бану Хузаа, Бану Аслам і Бану Хушані прыбылі ў Медыну і прынялі іслам. Спіртное канчаткова стала харамам. Пасланнік Аллаха дазволіў скачкі на вярблюдах і конях.

6, 7/628 Пасланнік Аллаха разаслаў пісьмы з заклікам да ісламу (апошнія дні месяца зуль-хіджа – пачатак месяца мухаррам / май).

7/628 Сарыя Зайда ібн Харысы да Хісмы (джумада аль-ахіра). Негус Абісініі Асхама прыняў іслам. Заключаны ніках з хазрат Умм Хабіба. Мукаўкас Егіпта прыслаў Марыю Пасланніку Аллаха. Памерла маці хазрат Аішы Умм Руман (радыяллаху анха). Абуль-Ас прыняў іслам і зноў заключыў ніках з дачкой Пасланніка Аллаха Зайнаб (мухаррам / май). Паход на Хайбар (канец мухаррама – сафар / чэрвень). Зайнаб бінт Харыс паспрабавала атруціць Пасланніка Аллаха. Астатнія асхабы, якія перасяліліся ў Абісінію, таксама вярнуліся ў Медыну (сафар). Ашарыты прыбылі ў Медыну і ўдастоіліся гонару стаць шаноўнымі асхабамі.

Лайлат ат-Тарыс: Пасланнік Аллаха і яго асхабы заснулі і не прачнуліся на ранішні намаз. Пасланнік Аллаха ажаніўся з хазрат Умм Хабіба. Памерла малочная маці Пасланніка Аллаха Сувайба. Валадар Емена Базан прыняў іслам (джумада аль-ула / верасень). Цуд, калі сонца вярнулася з-за гарызонту, каб хазрат Алі здзейсніў пасляпаўдзённы намаз. Газва Вады аль-Кура (джумада аль-ахіра / кастрычнік). Пасланнік Аллаха ажаніўся з хазрат Сафіяй бінт Хуяй. Сарыя хазрат Умара да Турабы (шаабан / снежань). Сарыя хазрат Абу Бакра ў Надж (шаабан / снежань). Сарыя Башыра ібн Саада аль-Ансары да Фадака / Мурры (шаабан / снежань).

7/629 Сарыя Галіба ібн Абдуллаха аль-Лайсі да Майфаа (рамадан / студзень). Сарыя Башыра ібн Саада аль-Ансары да Джынаба (шаўваль / люты). Паход Умрат аль-Када (зуль-каада – зуль-хіджа / сакавік). Пасланнік Аллаха ажаніўся з Маймунай бінт Харыс (зуль-каада / сакавік).

8/629 Памерла дачка Пасланніка Аллаха хазрат Зайнаб (сафар). Халід ібн Валід, Амр ібн Ас і Усман ібн Талха прынялі іслам (сафар). Сарыя Галіба ібн Абдуллаха да Кудайда (сафар / чэрвень). Сарыя Галіба ібн Абдуллаха да Фадака (сафар / чэрвень). Бітва пры Муце (джумада аль-ула / верасень). Сарыя Амра ібн Аса да Зат ас-Саласіль (джумада аль-ахіра / кастрычнік). Пасля таго як курайшыты парушылі дагавор у Худайбіі, Абу Суф’ян паспрабаваў дамагчыся міру.

8/630 Пасланнік Аллаха выправіўся заваёўваць Мекку (10 рамадан / 1 студзеня). Заваяванне Меккі (20 рамадан, чацвер / 11 студзеня). Пасланнік Аллаха наведаў магілу сваёй маці хазрат Аміны ў Абве. Ідалы былі разбураны. Газва Хунайн (11 шаўваль / 1 лютага). Пасланнік Аллаха сустрэўся са сваёй малочнай сястрой Шаймай. Газва Таіф (шаўваль / люты). Пасланнік Аллаха ў Джыране падзяліў ваенную здабычу Хунайна (5–18 зуль-каада / 24 лютага – 9 сакавіка). Пасланнік Аллаха здзейсніў умру (19 зуль-каада / 10 сакавіка). Для Масджыд ан-Набаві зроблены мінбар з трыма прыступкамі. Нарадзіўся сын Пасланніка Аллаха Ібрахім (зуль-хіджа).

9/630 Пасланнік Аллаха паслаў да некаторых плямёнаў зборшчыкаў закяту (мухаррам / красавік–май). Сарыя Уяйны ібн Хісна аль-Фазары (мухаррам). Паход на Табук (раджаб / кастрычнік). Сарыя Халіда ібн Валіда да Думат аль-Джандала (раджаб). Пасланнік Аллаха загадаў разбурыць мячэць мунафікаў Масджыд ад-Дырар. Памёр валадар Абісініі негус Асхама (раджаб / кастрычнік). Сарыя хазрат Абу Бакра да Рамля (шаабан). Памерла дачка Пасланніка Аллаха хазрат Умм Кульсум (шаабан). Пасланнік Аллаха другі раз паслаў Іраклію пісьмо з заклікам да ісламу. Санат аль-вуфуд (год пасольстваў). Кааб ібн Зухайр прыняў іслам, і Пасланнік Аллаха падарыў яму свой плашч (хірку).

9/631 Памёр кіраўнік мунафікаў Абдуллах ібн Убай (зуль-каада). Хадж стаў абавязкам (фард). Хазрат Абу Бакр прызначаны кіраўніком хаджу (амір аль-хадж) (зуль-каада – зуль-хіджа / люты–сакавік). Хазрат Алі пасланы ў Мекку, каб абвясціць пачатак суры аль-Бараа (зуль-хіджа / сакавік).

10/631 Сарыя Халіда ібн Валіда да Бану Харыс (рабі аль-аўваль / чэрвень). Сарыя хазрат Алі ў Емен / Мазхідж (рамадан / снежань). Памёр намеснік Емена Базан. Іслам прыняў Фіруз, сын сястры негуса. Мусайліма аль-Каззаб абвясціў сябе прарокам.

10/632 Памёр сын Пасланніка Аллаха Ібрахім. Развітальны хадж: Пасланнік Аллаха выправіўся з Медыны ў хадж (25 зуль-каада / 22 лютага). Пасланнік Аллаха прамовіў Развітальную хутбу (9 зуль-хіджа / 7 сакавіка). Развітальны таваф (14 зуль-хіджа / 12 сакавіка, чацвер). Памерла хазрат Райхана бінт Амр.

11/632 Джыбрыль алейхіс-салям двойчы прачытаў Пасланніку Аллаха ўвесь Святы Каран. Усама ібн Зайд прызначаны камандзірам войска, якое павінна было выступіць у Шам. У Пасланніка Аллаха пачала балець галава (26 сафар / 24 мая, нядзеля). Гарачка ў Пасланніка Аллаха ўзмацнілася, пачалася ліхаманка (хума) (27 сафар / 25 мая, панядзелак). Забіты Асвад аль-Анасі, які абвясціў сябе прарокам (8 рабі аль-аўваль / 4 чэрвеня, чацвер). Пасланнік Аллаха паставіў імамам хазрат Абу Бакра (8 рабі аль-аўваль / 4 чэрвеня, начны намаз).

Пасланнік Аллаха здзейсніў свой апошні намаз за хазрат Абу Бакрам ас-Сіддыкам (12 рабі аль-аўваль, панядзелак, ранішні намаз). Смерць Пасланніка Аллаха (12 рабі аль-аўваль / 8 чэрвеня, панядзелак, да поўдня). Хазрат Абу Бакр выбраны халіфам (12 рабі аль-аўваль / 8 чэрвеня, панядзелак). Пасланніка Аллаха пахавалі апоўначы з аўторка на сераду (у ноч на сераду). Усама ібн Зайд пасланы супраць муртадаў (адступнікаў) (16 рабі аль-аўваль / 12 чэрвеня, пятніца). Усама ібн Зайд вярнуўся з перамогай (26 рабі аль-ахір / 22 ліпеня, аўторак).