СМЕРЦЬ НАШАГА ЎЛАДАРА ПРАРОКА

Прызначэнне Усамы ібн Зайда камандзірам

Былі апошнія дні месяца сафар. Уладар сусветаў (саллаллаху алейхі ва саллям) хацеў, пакуль Візантыйская імперыя на поўначы не стала вялікай небяспекай для мусульман, зноў заклікаць візантыйцаў да ісламу, а калі яны не прымуць закліку, ваяваць з імі і падпарадкаваць іх уладзе Ісламскай дзяржавы. Таму ён загадаў сваім адважным асхабам рыхтавацца да вайны з візантыйцамі. Шаноўныя асхабы разышліся, каб рыхтавацца. Наш уладар Найшляхетнейшы Пасланнік паклікаў хазрат Усаму ібн Зайда і сказаў: «О Усама! Ідзі з імем і благадаццю Усявышняга Аллаха ў Шам, да мяжы Балкі, да Дарума ў Палесціне, да месца, дзе твой бацька стаў шахідам. Няхай коні пратопчуць тыя землі. Я прызначыў цябе галоўнакамандуючым гэтага войска. Знянацку нападзі на жыхароў Убны і ўдар па іх, як маланка. Ідзі так хутка, каб ніякая вестка не дайшла туды, куды ты ідзеш, раней за цябе. Вазьмі з сабой праваднікоў, а выведнікі і дазорцы няхай ідуць перад табой. Калі Усявышні Аллах дасць табе перамогу, затрымайся сярод іх нядоўга». Потым ён загадаў ім размясціць лагер у Джурфе, сваімі дабраславёнымі рукамі прывязаў сцяг і ўручыў яго.4

Ён падняўся на мінбар у мячэці і сказаў: «О мае асхабы! Як бацька Усамы Зайд быў варты быць камандзірам і быў мне найдаражэйшы, так і яго сын Усама пасля яго варты быць камандзірам. Усама – адзін з найдаражэйшых мне людзей».

Сярод тых, хто павінен быў пайсці на вайну пад камандаваннем хазрат Усамы, былі і такія вядомыя асхабы, як хазрат Абу Бакр, хазрат Умар, хазрат Абу Убайда ібн Джаррах і хазрат Саад ібн Абі Ваккас.

Але на наступны дзень Султан Сусвету раптам захварэў, і выступленне войска адклалася да таго часу, пакуль наш уладар Прарок не перасяліўся ў вечны свет. Наш любімы Прарок захварэў на цяжкую ліхаманку (хума). Гарачка ўсё расла, а хвароба ўзмацнялася.

Аднойчы апоўначы, калі болі сціхлі, ён устаў з ложка. Ён апрануўся і сабраўся ісці. Убачыўшы гэта, наша маці хазрат Аіша запыталася: «Няхай мае маці і бацька, нават мая душа будуць ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Куды ты ідзеш?» Наш уладар Сарвар аль-алям (саллаллаху алейхі ва саллям) адказаў: «Я атрымаў загад прасіць прабачэння для тых, хто пахаваны на могілках Бакі. Туды я і іду».

Ён узяў з сабой Абу Мувайхібу і Абу Рафі і пайшоў туды. На могілках ён доўга маліўся і ўмольваў Усявышняга Аллаха аб прабачэнні і міласэрнасці для іх. Убачыўшы, як настойліва моліцца наш уладар Прарок, асхабы, што былі з ім, сказалі: «Каб жа і мы цяпер ляжалі тут пахаваныя і ўдастоіліся гонару атрымаць долю гэтай малітвы нашага ўладара Пасланніка Аллаха!» Тады наш любімы Прарок звярнуўся да Абу Мувайхібы і сказаў: «О Абу Мувайхіба! Мне далі свабоду выбару паміж скарбамі гэтага свету і дарамі вечнага свету. Мне сказалі: „Калі хочаш, застанься на гэтым свеце, а потым увайдзі ў Рай, а калі хочаш – няхай будзе Лікауллах (сустрэча з Усявышнім Аллахам), і ўвойдзеш у Рай“. Я выбраў Лікауллах, а потым Рай».

«О вернікі! Дзеля Аллаха, у каго ёсць на мне нейкае права, няхай устане, прыйдзе і возьме яго тут, яшчэ да Дня ўваскрасення» Святы хадзіс

Аднойчы ён выправіўся прасіць прабачэння для шахідаў, што ляжаць пры Ухудзе. Ён доўга ўмольваў Усявышняга Аллаха і маліўся за іх. Потым ён прыйшоў у мячэць і сказаў шаноўным асхабам: «Я першым з вас дасягну вадаёма Каўсар і сустрэну вас. Там месца нашай сустрэчы… Я не баюся, што пасля мяне вы вернецеся да шырку (ідалапаклонства). Але я баюся, што вы захопіцеся гэтым светам, будзеце з-за яго зайздросціць адзін аднаму, забіваць адзін аднаго і ў выніку загінеце, як загінулі тыя, хто быў да вас…» Потым ён пайшоў у свой дом шчасця. Яго хвароба абвастрылася. Яго дабраславёныя жонкі паведамілі нашаму любімаму Прароку, што хочуць, каб ён заставаўся ў доме нашай маці хазрат Аішы, і што яны саступаюць ёй свае правы. Ён узрадаваўся гэтай ахвярнасці сваіх чыстых жонак, памаліўся за ўсіх іх і пачаў праводзіць свае астатнія дні ў доме нашай маці хазрат Аішы. Гарачка нашага ўладара Найшляхетнейшага Пасланніка (саллаллаху алейхі ва саллям) вельмі ўзрасла. Ад моцнай гарачкі ён вымушаны быў паварочвацца ў ложку з боку на бок. Калі ён быў у такім стане, шаноўныя асхабы прыходзілі наведаць яго і вельмі смуткавалі з-за цяжкіх пакут, якія цярпеў наш уладар. Абу Саід аль-Худры расказваў: «Я ўвайшоў у дабраславёную прысутнасць Пасланніка Аллаха. На ім было аксамітнае пакрывала. Жар ліхаманкі выходзіў праз пакрывала; ад гарачыні мы не маглі дакрануцца да пакрывала рукой. Убачыўшы наша здзіўленне і смутак, наш уладар Пасланнік Аллаха сказаў:

„Найцяжэйшыя выпрабаванні выпадаюць прарокам. І нягледзячы на гэта, прарок радуецца выпрабаванням больш, чым вы радуецеся дадзеным вам дарам“».

Умм Бішр бінт Бара расказвала: «Я пайшла наведаць Пасланніка Аллаха. Яго дабраславёнае цела гарэла, як агонь. Я сказала: „Няхай мая душа будзе ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Я ніколі не бачыла такой цяжкай хваробы!…“ Тады ён сказаў: „О Умм Бішр! Ліхаманка такая моцная для таго, каб мая ўзнагарода (саваб) была вялікай. Гэтая хвароба – вынік атручанага мяса, якое я пакаштаваў у Хайбары. Боль ад таго мяса я адчуваў заўсёды. Яд, які я з’еў у той дзень, цяпер разрывае мой абхар, гэта значыць маю аорту“».5

Наш любімы Прарок сказаў хазрат Абдуллаху ібн Масуду: «Няма ніводнага мусульманіна, якога спасцігне хвароба, каб Усявышні Аллах не абсыпаў з яго памылкі і грахі, як абсыпаецца лісце з дрэва!»6 Хвароба з кожным днём узмацнялася. Шаноўныя асхабы вельмі смуткавалі з-за гэтага і не знаходзілі спакою ў сваіх дамах. Яны сабраліся ў мячэці. Каб даведацца, як адчувае сябе наш уладар Прарок, яны паслалі да яго хазрат Алі. Уладар сусветаў знакам запытаўся: «Што кажуць мае асхабы?» Хазрат Алі сказаў: «Яны вельмі смуткуюць і хвалююцца, думаючы: „А раптам Пасланнік Аллаха пакіне нас!…“» Тады наш любімы Прарок, міласэрнасць якога да сваіх асхабаў была бязмежная, нягледзячы на цяжкую хваробу, устаў і, абапіраючыся на хазрат Алі і хазрат Фадла ібн Аббаса, прыйшоў у мячэць. Ён падняўся на мінбар і, уславіўшы Усявышняга Аллаха і падзякаваўшы Яму, сказаў шаноўным асхабам:

«О мае асхабы! Я чуў, што вы непакоіцеся, думаючы пра маю смерць. Хіба хоць адзін прарок застаўся сярод сваёй уммы назаўсёды, каб і я застаўся сярод вас назаўсёды? Ведайце, што я сустрэнуся са сваім Госпадам. Вось мая парада вам: шануйце найстарэйшых з мухаджыраў! О мухаджыры! І вам мой запавет такі: рабіце дабро ансарам! Яны рабілі дабро вам. Яны далі вам прытулак у сваіх дамах. Хоць ім і самім жылося нялёгка, яны ставілі вас вышэй за сябе. Яны зрабілі вас супольнікамі ў сваёй маёмасці. Хто будзе кіраваць ансарамі, няхай клапоціцца пра іх і даруе тым з іх, хто правініцца». Потым ён даў вельмі добрыя, кранальныя парады і сказаў: «Усявышні Аллах даў аднаму са сваіх рабоў свабоду выбару: застацца ў гэтым свеце або сустрэцца са сваім Госпадам. Той раб пажадаў сустрэцца са сваім Госпадам». Хазрат Абу Бакр зразумеў, што гэтымі словамі Пасланнік Аллаха намякае на сваю смерць. Ён сказаў: «Няхай нашы жыцці будуць ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха!» – і заплакаў. Мора міласэрнасці, наш любімы Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) сказаў: «Не плач, о Абу Бакр!» – і загадаў яму быць цярплівым і трывалым. З яго дабраславёных вачэй цяклі слёзы. Ён сказаў: «О мае асхабы! Я вельмі задаволены Абу Бакрам, які шчыра і аддана (з іхласам) ахвяраваў сваю маёмасць на шляху рэлігіі іслам. Калі б можна было выбраць сабе сябра на шляху да вечнага свету, я выбраў бы яго». І ён загадаў: «Зачыніце ўсе дзверы, што вядуць у мячэць, акрамя дзвярэй Абу Бакра!»

Потым ён спусціўся з мінбара і вярнуўся ў пакой нашай маці хазрат Аішы. Шаноўныя асхабы заплакалі. Тады наш уладар Прарок, абапіраючыся на рукі хазрат Алі і Фадла ібн Аббаса, зноў прыйшоў у мячэць. Ён стаў на ніжняй прыступцы мінбара і сказаў шаноўным асхабам: «О мухаджыры і ансары! Няма карысці спяшацца да таго, час чаго вызначаны. Усявышні Аллах не спяшаецца ні з адным са сваіх рабоў. Калі хто-небудзь паспрабуе змяніць када і кадар (наканаванне) Усявышняга Аллаха і паставіць сябе вышэй за Яго волю, Ён скарае і загубіць яго.

Хто хоча схітраваць перад Усявышнім Аллахам і ашукаць Яго, у таго справы псуюцца, і ён ашуквае толькі сябе. Ведайце, што я спагадлівы і міласэрны да вас. І вы сустрэнецеся са мной. Месца нашай сустрэчы – край вадаёма Каўсар. Хто хоча ўвайсці ў Рай і сустрэцца са мной, няхай не гаворыць пустога. О мусульмане! Нявер’е і грахі прыводзяць да таго, што дары змяняюцца, а пражытак змяншаецца. Калі людзі падпарадкоўваюцца загадам Усявышняга Аллаха, кіраўнікі дзяржаў, начальнікі і намеснікі ставяцца да іх міласэрна і спагадліва. Калі ж яны распуснічаюць, пераходзяць мяжу і грашаць, яны не атрымаюць міласэрных кіраўнікоў. Як маё жыццё было для вас дабром, так і мая смерць – дабро і міласэрнасць. Калі я каго-небудзь несправядліва ўдарыў або сказаў каму-небудзь дрэннае слова, я згодны, каб ён зрабіў мне тое ж самае і ўзяў сваё права. Калі я ў каго-небудзь з вас несправядліва нешта ўзяў, я згодны, каб ён запатрабаваў гэта назад, і гатовы да таго, каб мы даравалі адзін аднаму. Бо пакаранне ў гэтым свеце значна лягчэйшае за пакаранне ў вечным свеце. Яго лягчэй вытрымаць». Як раней ён выказаў сваё задавальненне хазрат Абу Бакрам, так і ў гэтай хутбе ён выказаў задавальненне хазрат Умарам і сказаў: «Умар са мной, а я з ім. Пасля мяне ісціна будзе з Умарам».

«Найцяжэйшыя выпрабаванні выпадаюць прарокам. І ўсё ж прарок радуецца выпрабаванням больш, чым вы радуецеся дарам, якія атрымліваеце» Святы хадзіс

Пасля гэтай хутбы Пасланнік Аллаха спусціўся з мінбара. Пасля намазу ён зноў падняўся на мінбар, выказаў свой запавет і даў парады. Потым ён сказаў: «Я даручыў вас Усявышняму Аллаху» – і, пакінуўшы асхабаў, пайшоў у свой пакой. Аднойчы, калі яго мучылі моцныя болі, Уладар сусветаў (саллаллаху алейхі ва саллям) захацеў папрасіць прабачэння ў шаноўных асхабаў, каб не адысці ў вечны свет з правамі людзей на сабе. Ён паклікаў хазрат Білала аль-Хабашы і сказаў яму: «Склічы людзей! Няхай збяруцца ў мячэці. Я хачу выказаць ім свой апошні запавет!…»

Хазрат Білал сабраў асхабаў у мячэці. Наш любімы Прарок, абапіраючыся на хазрат Алі і Фадла, прыйшоў у мячэць. Ён сеў на мінбар, усхваліў і праславіў Усявышняга Аллаха і сказаў: «О мае асхабы! Ведайце, што набліжаецца час майго расстання з вамі. Хто мае на мне якое-небудзь права, няхай патрабуе яго ў мяне. Той, хто мне дарагі, няхай патрабуе ў мяне сваё права або даруе мне яго (зробіць яго халялем), каб я сустрэўся са сваім Госпадам і Яго міласэрнасцю, разлічыўшыся па ўсіх правах». Потым ён спусціўся з мінбара і здзейсніў паўдзённы намаз. Пасля намазу ён зноў падняўся на мінбар і паўтарыў тое, што сказаў перад намазам. Падчас хваробы наш уладар Прарок заўсёды, як толькі гучаў азан, выходзіў у Масджыд аш-Шарыф і як імам здзяйсняў намаз з джамаатам шаноўных асхабаў.7 За тры дні да смерці нашага любімага Прарока яго хвароба абвастрылася. Ён не мог выйсці ў мячэць і стаць імамам для джамаату. Першым намазам, які ён не змог здзейсніць з джамаатам, быў начны намаз.

Як заўсёды, у гэты час хазрат Білал падышоў да дзвярэй і сказаў: «Ас-салят, о Пасланнік Аллаха!» Наш любімы Прарок ад слабасці не меў сіл ісці ў мячэць. Ён сказаў: «Скажыце Абу Бакру! Няхай ён павядзе маіх асхабаў у намазе». Наша маці хазрат Аіша запыталася: «Няхай маё жыццё будзе ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Мой бацька мяккасардэчны і вельмі ўражлівы. Калі ён стане на тваё месца і не ўбачыць там цябе, то ад плачу не зможа чытаць. Можа, ты загадаеш, каб імамам стаў Умар?» Наш уладар Прарок зноў сказаў: «Скажыце Абу Бакру! Няхай ён стане імамам і павядзе маіх асхабаў у намазе». Хазрат Білал паведаміў пра гэта Абу Бакру ас-Сіддыку. Калі хазрат Абу Бакр не ўбачыў у міхрабе Пасланніка Аллаха, ён быў як паранены ў сэрца і ледзь не страціў розум. Ён плакаў… і плакаў!… Заплакалі і шаноўныя асхабы. Калі наш уладар Хабібуллах запытаўся, што гэта за плач даносіцца з мячэці, наша маці хазрат Фатыма адказала: «Няхай маё жыццё будзе ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Твае асхабы плачуць, бо не могуць вынесці расстання з табой!…»8 Мора міласэрнасці, наш любімы Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) быў вельмі ўзрушаны. Каб суцешыць асхабаў, ён, нягледзячы на такую цяжкую хваробу, з цяжкасцю падняўся. Абапіраючыся на хазрат Алі і хазрат Аббаса, ён прыйшоў у мячэць. Пасля намазу ён сказаў: «О мае асхабы! Вы пад аховай Усявышняга Аллаха, і я даручыў вас Усявышняму Аллаху! Трымайцеся таквы (багабаязнасці). Бойцеся Усявышняга Аллаха. Трымайцеся загадаў Усявышняга Аллаха і падпарадкоўвайцеся ім. Цяпер я пакідаю гэты свет».

Да смерці нашага любімага Прарока заставалася тры дні. Джыбрыль алейхіс-салям прыйшоў наведаць Пасланніка Аллаха і сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Усявышні Аллах шле табе салям. Хоць Ён і ведае твой стан, Ён пытаецца, як ты і як ты сябе адчуваеш». Уладар сусветаў адказаў: «Мне сумна!» Джыбрыль алейхіс-салям прыйшоў і ў нядзелю і сказаў тое ж самае. Наш уладар Прарок зноў адказаў так, як і раней. Акрамя таго, Джыбрыль алейхіс-салям паведаміў, што Асвад аль-Анасі, які ў Емене абвясціў сябе прарокам, забіты. Найшляхетнейшы Пасланнік паведаміў пра гэта сваім асхабам. Яшчэ да хваробы ён раздаў некалькі залатых манет, якія да яго прыйшлі, бедным, а некалькі аддаў хазрат Аішы. У нядзелю хвароба Пасланніка Аллаха абвастрылася. Калі да яго прыйшоў камандзір войска хазрат Усама, ён нічога яму не сказаў. Але ён падняў свае дабраславёныя рукі і правёў імі па ім. Стала зразумела, што ён маліўся за яго. Трынаццаты і апошні дзень яго хваробы… Той дзень, як і дзень, калі наш любімы Прарок ушанаваў свет сваім нараджэннем, быў дванаццатым днём месяца рабі аль-аўваль і панядзелкам. Султан Сусвету адчуў у сваім дабраславёным целе палёгку… Калі шаноўныя асхабы збіраліся здзейсніць ранішні намаз за хазрат Абу Бакрам ас-Сіддыкам, Уладар сусветаў ушанаваў сваім прыходам Масджыд аш-Шарыф. Ён убачыў, што яго ўмма шэрагамі здзяйсняе пакланенне. Ён узрадаваўся і ўсміхнуўся. Шаноўныя асхабы, убачыўшы Пасланніка Аллаха ў мячэці, падумалі, што хвароба мінула, і ўзрадаваліся. Абу Бакр ас-Сіддык (радыяллаху анху) зразумеў, што прыйшоў наш любімы Прарок, і хацеў адступіць назад. Наш уладар Прарок даў яму знак: «Заставайся на месцы!» Сам ён стаў за хазрат Абу Бакрам і здзейсніў намаз за ім.9 Так па загадзе Пасланніка Аллаха хазрат Абу Бакр семнаццаць разоў быў імамам для шаноўных асхабаў. Пасля намазу Найшляхетнейшы Пасланнік (саллаллаху алейхі ва саллям) ушанаваў сваім прыходам пакой хазрат Аішы і лёг. Ён сказаў: «Я хачу паўстаць перад Усявышнім Аллахам, не пакінуўшы ніякай маёмасці гэтага свету. Раздай бедным і тое золата, што засталося ў цябе!» Потым гарачка ўзмацнілася. Праз нейкі час ён зноў расплюшчыў вочы і запытаўся ў хазрат Аішы, ці раздала яна золата. Яна сказала, што раздасць. Ён зноў і зноў загадваў раздаць яго неадкладна. Калі золата адразу раздалі і яму пра гэта паведамілі, ён сказаў: «Цяпер мне спакойна». Крыху адпачыўшы ў пасцелі, ён паклікаў да сябе хазрат Алі і паклаў сваю дабраславёную галаву яму на калені. Яго дабраславёны лоб быў мокры ад поту, а дабраславёны твар змяніў колер. Наша маці хазрат Фатыма, убачыўшы свайго дабраславёнага бацьку ў такім стане, не змагла на гэта глядзець і пайшла да сваіх сыноў, хазрат Хасана і хазрат Хусайна. Узяўшы іх за рукі, яна заплакала: «О мой бацька! Хто паклапоціцца пра тваю дачку? Каму ты даручыш Хасана і Хусайна? Ой, бацька мой! Няхай маё жыццё будзе ахвярай за цябе! Што будзе са мной пасля цябе? На каго будуць глядзець мае вочы пасля твайго дабраславёнага твару?» Пасланнік Аллаха, пачуўшы гэтыя словы дачкі, якія палілі сэрца, расплюшчыў свае дабраславёныя вочы, паклікаў яе да сябе і памаліўся: «О мой Госпадзе! Дай ёй цярплівасць». Калі ж потым ён сказаў: «О Фатыма! О святло маіх вачэй! Твой бацька ў перадсмяротных муках!», яе горкі плач стаў яшчэ мацнейшым. Калі хазрат Алі сказаў: «О Фатыма! Калі ласка, змоўкні, не засмучай Пасланніка Аллаха яшчэ больш!», наш любімы Прарок сказаў: «Не крыўдзі яе, о Алі! Няхай яе вочы праліваюць слёзы па бацьку!…» Потым ён заплюшчыў свае дабраславёныя вочы, і здавалася, што ён страціў прытомнасць. Тады да свайго дабраславёнага дзеда падышоў хазрат Хасан і, плачучы, сказаў: «О мой дабраславёны дзед! Хто вытрывае расстанне з табой? Каму мы раскажам пра смутак нашых сэрцаў? Хто пасля цябе пашкадуе маю маці, майго бацьку і майго брата? Дзе твае жонкі і твае асхабы знойдуць твой выдатны нораў?…» Тады дабраславёныя жонкі нашага ўладара Прарока не змаглі больш трымацца, і ўсе яны разам ціха заплакалі. Шаноўныя асхабы, якія ў вялікай скрусе чакалі звонку, пачуўшы, што хвароба нашага ўладара Прарока вельмі ўзмацнілася, адчулі, як пякуцца іх сэрцы. Яны заплакалі. Каб хоць апошні раз убачыць дабраславёны твар свайго любімага Прарока, яны ўмольвалі каля дзвярэй: «Калі ласка, адчыніце дзверы! Дайце нам яшчэ раз убачыць дабраславёны твар Пасланніка алейхіс-салям!…» Хабіб Усявышняга Аллаха, Яго ўмілаваны, пасланы як міласэрнасць для сусветаў, пачуўшы гэтыя мальбы сваіх асхабаў, змілаваўся і сказаў: «Адчыніце дзверы!» Тады ўвайшлі найпаважнейшыя з асхабаў. Наш любімы Прарок параіў ім быць цярплівымі і сказаў: «О мае асхабы! Вы – найлепшыя і найшляхетнейшыя з людзей. Хто б ні прыйшоў пасля вас, вы ўвойдзеце ў Рай раней за ўсіх іх. Цвёрда трымайцеся рэлігіі і зрабіце Вялікі Каран сваім імамам (кіраўніком).

«О мае асхабы! Вы пад аховай Усявышняга Аллаха, і я даручыў вас Усявышняму Аллаху! Трымайцеся таквы (багабаязнасці)» Святы хадзіс

Не будзьце абыякавымі да прадпісанняў рэлігіі». Потым ён сказаў: «О мой Госпадзе! Ці абвясціў я?» – і заплюшчыў свае дабраславёныя вочы. Яго дабраславёны твар спацеў. Хазрат Алі знакам паказаў асхабам, каб яны выйшлі. Калі яны пайшлі, да яго падышла наша маці хазрат Аіша і папрасіла парады. Наш уладар Прарок сказаў: «О Аіша! Беражы сябе, седзячы ў кутку свайго дома!» Пасля гэтага з яго дабраславёных вачэй пацяклі слёзы. Султан Сусвету плакаў… Сэрцы прысутных былі параненыя, душы разрываліся. Наша маці хазрат Умм Салама запыталася: «Няхай маё жыццё будзе ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Чаму ты плачаш?» Ён адказаў: «Я плачу, каб мая ўмма была памілавана».

Сонца падымалася да зеніту. Час набліжаўся… Дабраславёная галава нашага любімага Прарока абапіралася на грудзі нашай маці хазрат Аішы. Уладар сусветаў перажываў свае апошнія імгненні, і з яго дабраславёных вуснаў вырываліся словы: «Заклінаю вас, заклінаю! Добра стаўцеся да нявольнікаў, якія ў вашых руках! Апранайце іх і карміце іх дасыта. Гаварыце з імі мякка. Намаз, трымайцеся намазу! Бойцеся Усявышняга Аллаха ў тым, што датычыць вашых жонак і нявольнікаў!… О мой Аллах! Даруй мне! Адары мяне сваёй міласэрнасцю!… Дай мне дасягнуць ступені Рафік аль-аля!…» З вачэй нашай маці хазрат Фатымы ракой ліліся слёзы, і яе стогны палілі сэрцы. Наш любімы Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) пасадзіў яе каля сябе і сказаў: «Дачка мая, пацярпі крыху, не плач. Бо (анёлы) Хамалат аль-Арш плачуць ад твайго плачу». Ён выцер слёзы нашай маці хазрат Фатымы, суцешыў яе, папрасіў для яе ў Усявышняга Аллаха цярплівасці і сказаў: «Дачка мая, мая душа будзе забрана. Скажы: „Інна ліллахі ва інна ілайхі раджыун“. О Фатыма! За кожнае няшчасце, якое здараецца, даецца ўзнагарода». Ён на нейкі час заплюшчыў свае дабраславёныя вочы, а потым сказаў: «З гэтага часу ў твайго бацькі не будзе ні смутку, ні тугі. Бо ён вызваляецца з мінучага свету, з месца пакут». Потым ён сказаў хазрат Алі: «О Алі! Я вінен аднаму габрэю столькі і столькі яго маёмасці. Я ўзяў яе, каб падрыхтаваць войска. Глядзі, не забудзься вярнуць. Ты абавязкова вызваліш мяне ад гэтага доўгу, і ты будзеш першым з тых, хто сустрэнецца са мной ля вадаёма Каўсар. Пасля мяне на тваю долю выпадзе шмат бед. Будзь цярплівым. Калі людзі будуць жадаць гэтага свету, ты выбірай вечны свет».

Хазрат Усама зноў прыйшоў. Пасланнік Аллаха сказаў: «Няхай Усявышні Аллах будзе тваім памочнікам! Ідзі ж на вайну!» Усама выйшаў да свайго войска і адразу аддаў загад выступаць.10

Уладар сусветаў ужо рабіў апошнія ўдыхі… Час зусім наблізіўся… Усявышні Аллах паслаў адкравенне Азраілу алейхіс-салям: «Ідзі да Майго Хабіба ў найпрыгажэйшым выглядзе! Калі ён дазволіць, забяры яго душу вельмі мякка і лёгка. Калі не дазволіць, вярніся!» Азраіл алейхіс-салям у найпрыгажэйшым выглядзе, у абліччы чалавека, прыйшоў да дзвярэй дома шчасця нашага любімага Прарока і сказаў: «Ассаляму алейкум, о гаспадар дома прароцтва! Ці дазволіш мне ўвайсці? Няхай Усявышні Аллах змілуецца над табой!»

Наша маці хазрат Аіша сказала хазрат Фатыме, якая сядзела побач з нашым любімым Прарокам (саллаллаху алейхі ва саллям): «Адкажы ты таму, хто прыйшоў». Хазрат Фатыма падышла да дзвярэй і вельмі сумным голасам сказала: «О раб Усявышняга Аллаха! Пасланнік Аллаха зараз заняты сваім станам». Азраіл алейхіс-салям зноў папрасіў дазволу. Яму далі той жа адказ. Калі ён трэці раз паўтарыў свой салям і гучным голасам сказаў, што абавязкова павінен увайсці, наш уладар Прарок пачуў гэта і сказаў: «О Фатыма! Хто там каля дзвярэй?»

Хазрат Фатыма адказала: «О Пасланнік Аллаха! Каля дзвярэй нехта просіць дазволу ўвайсці. Я некалькі разоў яму адказвала. Але калі ён гукнуў трэці раз, я ўся задрыжала». Тады Пасланнік Аллаха сказаў: «О Фатыма! Ці ведаеш ты, хто стаіць каля дзвярэй? Гэта той, хто разбурае асалоды, разганяе сходы, робіць жанчын удовамі, а дзяцей сіротамі, спусташае дамы і напаўняе магілы, – анёл смерці Азраіл. О Азраіл, увайдзі!» Тады нашу маці хазрат Фатыму ахапіў невымоўны боль, і з яе дабраславёных вуснаў вырваліся словы: «Ой, Медына, ты апусцела!» Наш Прарок узяў хазрат Фатыму за руку, паклаў яе руку сабе на дабраславёныя грудзі і заплюшчыў свае дабраславёныя вочы. Прысутныя падумалі, што яго дабраславёная душа ўжо забрана. Наша маці хазрат Фатыма не вытрымала. Яна нахілілася да дабраславёнага вуха бацькі і голасам, які раніў сэрцы, гукнула: «О мой татачка!…» Не пачуўшы адказу, яна сказала: «Няхай маё жыццё будзе ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Калі ласка, расплюшчы свае дабраславёныя вочы і скажы мне што-небудзь…» Тады Уладар сусветаў расплюшчыў свае дабраславёныя вочы, выцер слёзы дачкі і шапнуў ёй на вуха, што памрэ. Хазрат Фатыма заплакала. Тады ён шапнуў ёй: «З майго Ахль аль-Байт першай да мяне прыйдзеш ты». Яна ўзрадавалася гэтай добрай вестцы і суцешылася.

«О мой Аллах! Даруй мне! Адары мяне сваёй міласэрнасцю!… Дай мне дасягнуць ступені Рафік аль-аля!…» Святы хадзіс

Наша маці хазрат Фатыма запыталася: «О мой татачка! Сёння дзень расстання! Калі я зноў сустрэнуся з табой?» Пасланнік Аллаха сказаў: «Дачка мая! Ты знойдзеш мяне ў Дзень уваскрасення на краі вадаёма. Я буду даваць ваду тым з маёй уммы, хто прыйдзе да вадаёма». Калі хазрат Фатыма запыталася: «А калі я не знайду цябе там, што мне рабіць?», наш уладар Прарок сказаў: «Знойдзеш мяне каля Мізана (вагаў). Там я буду заступацца за сваю ўмму».

Калі наша маці хазрат Фатыма сказала: «А калі я і там цябе не знайду, о Пасланнік Аллаха?», наш уладар Прарок адказаў: «Знойдзеш мяне каля Сірата. Там я буду маліць свайго Госпада: „О мой Госпадзе! Беражы маю ўмму ад агню!“»

Пасля гэтага хазрат Алі сумным голасам запытаўся: «О Пасланнік Аллаха! Калі ты аддасі душу, хто будзе абмываць цябе, у што мы цябе захутаем, хто здзейсніць па табе намаз, хто пакладзе цябе ў магілу?» Наш уладар Прарок сказаў:

«О Алі, абмый мяне ты, а Фадл ібн Аббас няхай палівае табе вадою. Джыбрыль будзе трэцім з вас. Калі скончыце абмыванне (гусль), захутайце мяне ў саван. Джыбрыль прынясе з Раю прыгожыя пахошчы. Потым аднясіце мяне ў мячэць і выйдзіце. Бо спачатку Джыбрыль, потым Мікаіл, потым Ісрафіл, а потым анёлы група за групай здзейсняць мой намаз. Пасля гэтага ўвайдзіце вы і станьце шэрагамі. Няхай ніхто не становіцца перада мной».11 Потым ён запытаўся ў Азраіла алейхіс-салям, які чакаў: «О Азраіл! Ты прыйшоў наведаць мяне ці забраць маю душу?…» Азраіл алейхіс-салям адказаў: «Я прыйшоў і як госць, і з даручэннем. Усявышні Аллах загадаў мне ўвайсці да цябе толькі з дазволу. Тваю дабраславёную душу я забяру толькі з твайго дазволу. О Пасланнік Аллаха! Калі ты дазволіш, я выканаю загад і забяру тваю душу. Калі не, я вярнуся да свайго Госпада». Наш уладар Прарок запытаўся: «О Азраіл! Дзе ты пакінуў Джыбрыля?…» Азраіл адказаў: «Я пакінуў Джыбрыля на небе гэтага свету. Анёлы выказваюць яму спачуванне з-за тваёй смерці». Пакуль яны так размаўлялі, прыйшоў Джыбрыль алейхіс-салям. Пасланнік Аллаха сказаў: «О мой брат Джыбрыль! Вось і надышоў час пакінуць гэты свет. Што чакае мяне ва Усявышняга Аллаха? Абрадуй мяне, каб я са спакойным сэрцам вярнуў даверанае яго Гаспадару». Джыбрыль алейхіс-салям сказаў: «О ўмілаваны Усявышняга Аллаха! Я пакінуў адчыненай браму неба. Анёлы сталі шэрагамі і з любоўю чакаюць тваю душу». Наш уладар Прарок сказаў: «Хвала належыць Усявышняму Аллаху. Абрадуй мяне! Што чакае мяне ў майго Госпада?…» Джыбрыль алейхіс-салям сказаў: «О Пасланнік Аллаха! У гонар твайго прыходу адчынены брамы Раю, пацяклі рэкі Раю, схіліліся дрэвы Раю, і гурыі ўпрыгожыліся».

Наш уладар Прарок зноў сказаў: «Хвала належыць Усявышняму Аллаху. Абрадуй мяне яшчэ чым-небудзь, о Джыбрыль!…» Джыбрыль алейхіс-салям сказаў: «О Пасланнік Аллаха! У Дзень уваскрасення ты будзеш першым, хто заступіцца, і першым, чыё заступніцтва будзе прынята». Калі наш любімы Прарок зноў сказаў: «Хвала належыць Усявышняму Аллаху. О Джыбрыль! Абрадуй мяне яшчэ чым-небудзь», Джыбрыль алейхіс-салям сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Пра што ты пытаешся?…» Тады наш уладар Прарок сказаў: «Уся мая трывога, увесь мой смутак і ўся мая туга – пра маю ўмму, якую я пакідаю пасля сябе». Хазрат Джыбрыль сказаў: «О Хабіб Усявышняга Аллаха! У Дзень уваскрасення Усявышні Аллах будзе дараваць тваёй умме, пакуль ты не будзеш задаволены. Ён увядзе ў Рай цябе раней за ўсіх прарокаў, а тваю ўмму – раней за ўсе іншыя ўммы». Наш любімы Прарок сказаў Джыбрылю алейхіс-салям: «У мяне ёсць тры жаданні перад Усявышнім Аллахам. Першае – каб Ён зрабіў мяне заступнікам за грэшнікаў з маёй уммы. Другое – каб Ён не караў іх за грахі, якія яны зрабілі ў гэтым свеце. Трэцяе – каб кожны чацвер і панядзелак мне паказвалі ўчынкі маёй уммы (Калі іх учынкі добрыя, я буду маліцца, і Усявышні Аллах прыме іх. Калі дрэнныя, я буду заступацца і прасіць, каб яны былі сцёрты з кнігі ўчынкаў.)». Джыбрыль алейхіс-салям паведаміў ад Усявышняга Аллаха, што ўсе тры яго жаданні прыняты. Тады нашаму любімаму Прароку стала лягчэй.

Усявышні Аллах паслаў адкравенне: «О Мой Хабіб! Хто ўклаў у тваё дабраславёнае сэрца такую любоў і спагаду да тваёй уммы?…» Наш уладар Прарок адказаў: «Мой Узнёслы Госпад, які стварыў і выхаваў мяне». Велічны Аллах сказаў: «Мая міласэрнасць і Мая спагада да тваёй уммы ў тысячу разоў большыя за тваю. Пакінь іх Мне». Потым наш любімы Прарок сказаў: «Цяпер мне спакойна. О Азраіл! Выканай даручэнне, якое табе загадана!» Азраіл алейхіс-салям, каб выканаць сваё даручэнне, наблізіўся да Султана Сусвету, дзеля якога ён і быў створаны. Наш любімы Прарок апусціў абедзве свае дабраславёныя рукі ў пасудзіну з вадой, што стаяла побач, правёў мокрымі рукамі па сваім дабраславёным твары і сказаў: «Ля іляха ілляллах! О мой Аллах! Рафік аль-аля!…» Азраіл алейхіс-салям пачаў забіраць дабраславёную душу Уладара сусветаў. Дабраславёны твар Пасланніка Аллаха то чырванеў, то жоўк. Калі ён сказаў Азраілу алейхіс-салям: «Ты і душы маёй уммы будзеш забіраць так цяжка і сілай?…», той адказаў: «О Пасланнік Аллаха! Я ні ў каго не забіраў душу так лёгка». Наш любімы Прарок, які нават у апошнія імгненні не забываў сваю ўмму, сказаў: «О Азраіл! Цяжкасць, якую ты прычыніш маёй умме, ускладзі на мяне! Бо яны слабыя і не вытрымаюць…» Потым ён сказаў: «Ля іляха ілляллах! Рафік аль-аля!…» Яго дабраславёная душа была забрана і ўзнесена да аля іллійін…

Шафаат, йа Расуляллах!
Дахілак, йа Расуляллах!
Ассаляту вассаляму алейка, йа Расуляллах!
Ассаляту вассаляму алейка, йа Хабібаллах!
Ассаляту вассаляму алейка, йа Сайідаль-аўваліна валь-ахірын!

Джыбрыль алейхіс-салям развітаўся з нашым уладаром Прарокам, сказаўшы: «Ассаляму алейкум, о Пасланнік Усявышняга Аллаха! Ты быў маёй мэтай і маім жаданнем. Больш я ніколі не спушчуся на зямлю!…»

Калі дабраславёная душа нашага ўладара Найшляхетнейшага Пасланніка ўзнеслася ў вышэйшы свет, наша маці хазрат Фатыма і чыстыя жонкі (азвадж ат-тахірат) нашага Прарока (радыяллаху анхунна) ціха заплакалі.12 У гэты час голас, уладальніка якога не было відаць, сказаў:

«О Фатыма! Ці ведаеш ты, хто стаіць каля дзвярэй? Гэта той, хто разбурае асалоды, разганяе сходы, робіць жанчын удовамі, а дзяцей сіротамі, спусташае дамы і напаўняе магілы, – анёл смерці Азраіл» Святы хадзіс

«Ассаляму алейкум, о Ахль аль-Байт! Ва рахматуллахі ва баракатух» – і прачытаў 185-ы святы аят суры Алі Імран, сэнс якога: «Ведайце, што кожная жывая душа пакаштуе смерці. І ў Дзень уваскрасення вам будзе цалкам аддадзена ваша ўзнагарода». Потым ён выказаў ім спачуванне такімі словамі: «Спадзявайцеся на дары і ласку Усявышняга Аллаха. Трымайцеся Яго і на Яго спадзявайцеся. Не галасіце! Сапраўды няшчасны той, хто пазбаўлены ўзнагароды (савабу)!»

Усе прысутныя пачулі гэтыя словы і адказалі на салям. Гэта гаварыў Хідр алейхіс-салям.13 Калі ў Найшляхетнейшага Пасланніка з’явіліся прыкметы смерці, Умм Айман паслала вестку свайму сыну Усаме. Атрымаўшы гэтую горкую вестку, Усама, хазрат Умар і Абу Убайда пакінулі войска і прыйшлі ў Масджыд ан-Набаві. Калі Аіша ас-Сіддыка і іншыя жанчыны заплакалі, шаноўныя асхабы ў Масджыд аш-Шарыф разгубіліся. Яны не разумелі, што з імі адбываецца, і былі як аглушаныя. Хазрат Алі застыў нерухома, як мёртвы. У хазрат Усмана адняло мову. Хазрат Абу Бакр у гэты час быў дома. Ён прыбег і адразу ўвайшоў у Худжру ас-саадат. Ён адкрыў твар Гонару свету і ўбачыў, што той памёр. Яго дабраславёны твар і ўсё цела былі прыгожыя і чыстыя і ззялі, як святло. Ён пацалаваў яго, кажучы: «Які ты прыгожы і ў смерці, як быў прыгожы ў жыцці, о Пасланнік Аллаха!» Ён доўга плакаў. Ён накрыў дабраславёны твар і суцешыў тых, хто быў у доме. Потым ён пайшоў у Масджыд аш-Шарыф, падняўся на мінбар і прачытаў шаноўным асхабам хутбу. Ён усхваліў і праславіў Усявышняга Аллаха, прачытаў салават Найшляхетнейшаму Пасланніку (саллаллаху алейхі ва саллям) і сказаў: «Хто ўвераваў у Мухаммада алейхіс-салям, няхай ведае, што Мухаммад алейхіс-салям памёр. Хто пакланяецца Усявышняму Аллаху, няхай ведае, што Ён – Хайй (Жывы) і Бакі (Ён не памірае, Ён вечны)». Потым ён прачытаў 144-ы святы аят суры Алі Імран, сэнс якога: «Мухаммад (алейхіс-салям) – пасланнік (расул). І перад ім прыходзілі пасланнікі. Ён таксама памрэ. Калі ён памрэ або будзе забіты, хіба вы адвернецеся ад сваёй рэлігіі? Хто адступіцца ад сваёй рэлігіі, той не нашкодзіць Усявышняму Аллаху. Ён нашкодзіць толькі сабе. Тым, хто не адступаецца ад сваёй рэлігіі, Усявышні Аллах дасць узнагароды». Ён даў парады шаноўным асхабам і навёў парадак.14 Так усе яны паверылі, што Пасланнік Аллаха памёр. Скруха і смутак пранізалі сэрцы шаноўных асхабаў, як атручаны кінжал. Вочы плакалі, слёзы ліліся ракой, агонь тугі паліў кожнаму сэрца. Першае, што зрабілі шаноўныя асхабы (алейхімур-рыдван), – выбралі халіфам хазрат Абу Бакра, каб ён кіраваў усімі справамі. Яны прынеслі яму прысягу (баят), сталі падпарадкоўвацца яму і пачалі весці справы па яго загадах.15 Найшляхетнейшы Пасланнік перасяліўся ў вечны свет у адзінаццатым годзе хіджры (632 г. н. э.), у панядзелак, 12-га дня месяца рабі аль-аўваль, да поўдня. Яму тады было 63 гады паводле месячнага календара (а паводле сонечнага календара – 61).16

Нашага ўладара Прарока абмылі хазрат Алі, хазрат Аббас, хазрат Фадл ібн Аббас і хазрат Усама ібн Зайд.17

«Спадзявайцеся на дары і ласку Усявышняга Аллаха. Трымайцеся Яго і на Яго спадзявайцеся. Не галасіце! Сапраўды няшчасны той, хто пазбаўлены ўзнагароды (савабу)!» Хідр алейхіс-салям

Частка Масджыд аш-Шарыф нашага ўладара Прарока (алейхіс-саляту
вас-салям), якая называецца «Раўда аль-Мутаххара / Райскі сад».
Відаць міхраб, у якім наш любімы Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям)
як імам здзяйсняў намаз.
Хоць на гэтым здымку яе не відаць, злева знаходзіцца
яго дабраславёная магіла (Худжра ас-саадат).

Відаць мінбар, з якога наш любімы Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) чытаў пятнічную хутбу. Тагачасны Мінбар аш-Шарыф меў тры прыступкі і быў вышынёй адзін метр. Ён цалкам згарэў падчас пажару 654 года (1256 г. н. э.). У розныя гады рабілі розныя мінбары. Цяперашні мармуровы мінбар з дванаццаццю прыступкамі, вышынёй сем метраў, прыслаў са Стамбула султан Мурад Хан III у 998 годзе хіджры (1590 г. н. э.).

Падчас абмывання ад яго дабраславёнага цела разышоўся такі пах мускусу, якога да таго часу ніхто ніколі не адчуваў. Потым, не здымаючы з яго дабраславёнай кашулі, яго тройчы абмылі і захуталі ў тры слаі новага белага савана. Яго прынеслі ў мячэць на насілках. Як раней паведаміў наш любімы Прарок, усе выйшлі з мячэці. Анёлы група за групай прыходзілі і здзяйснялі па ім намаз. Калі анёлы скончылі, голас, уладальніка якога не было відаць, сказаў: «Увайдзіце! Здзейсніце намаз за свайго Прарока!» Тады шаноўныя асхабы ўвайшлі. Яны таксама група за групай прыходзілі і без імама здзяйснялі намаз за нашага любімага Прарока. Скончыць яны змаглі толькі да вечара серады. Капаючы дабраславёную магілу нашага любімага Прарока, шаноўныя асхабы паступілі паводле святога хадзіса, пра які нагадаў хазрат Абу Бакр: «Прарокаў хаваюць там, дзе яны аддалі душу». Яго пахавалі каля поўначы з аўторка на сераду (у ноч на сераду) у магіле, якую выкапаў у выглядзе лахда (магілы з нішай) хазрат Абу Талха аль-Ансары. Сын хазрат Аббаса Кусам апошнім закончыў працу ў магіле і апошнім выйшаў з яе. Ён сказаў: «Апошнім дабраславёны твар Пасланніка Аллаха бачыў я. Яго дабраславёныя вусны варушыліся. Я нахіліўся над ім і прыслухаўся. Ён маліўся: „О мой Госпадзе! Мая ўмма!… О мой Госпадзе! Мая ўмма!…“»18 У дзень, калі наш любімы Прарок перасяліўся ў вечны свет, хазрат Абдуллах ібн Зайд памаліўся: «О мой Госпадзе! Я хацеў мець гэтыя вочы, каб глядзець на дабраславёны, поўны святла твар Твайго Хабіба. Калі яго больш не відаць, навошта яны мне? О мой Госпадзе, забяры мае вочы!» – і аслеп…

Калі Пасланнік Аллаха памёр, яго шаноўная цётка Сафія бінт Абдулмутталіб (радыяллаху анха) прамовіла такі плач:

О Пасланнік Аллаха! Ты быў нашай надзеяй,
Ты заўсёды рабіў нам дабро.
Ты ніколі не быў з тых, хто чыніць несправядлівасць,
Ты быў з тых, хто спагадлівы і паказвае шлях.
І быў морам ведаў, якога не апісаць.
Плач тых, хто сёння плача, – па табе.
Няхай мае продкі будуць ахвярай на тваім шляху!
Няхай мая маёмасць, жыццё, усё маё будзе ахвярай!
Ах! Калі б ты цяпер быў жывы сярод нас,
Як бы мы радаваліся, калі б ты застаўся!
Такі суд Найвышэйшага Аллаха, мы кажам: «Цярпенне!»,
Не ведаем, што рабіць, мы толькі плачам і галосім.
Няхай салям Аллаха будзе з табой, о Пасланнік Аллаха!
Увайдзі ў Рай Адн і заставайся там, о Пасланнік Аллаха!