ЗАВАЯВАННЕ ХАЙБАРА
У светлай Медыне былі габрэі, якія з выгляду былі мусульманамі, а насамрэч – мунафікамі (крывадушнікамі). Да таго як Пасланнік Аллаха саллаллаху алейхі ва саллям перасяліўся ў Медыну, жыхары Медыны абралі сабе кіраўніком Абдуллаха ібн Убая ібн Салула. Яны далі яму і карону, упрыгожаную каштоўнымі камянямі. Калі Пасланнік Аллаха саллаллаху алейхі ва саллям прыбыў у Медыну, жыхары Медыны ад усяго сэрца сталі выказваць пашану і адданасць нашаму любімаму Прароку і пайшлі за ім. Ібн Салул застаўся ў куце нікому не патрэбны. На яго перасталі звяртаць увагу. Тады Ібн Салул узяўся за справу, каб забіць Пасланніка Аллаха саллаллаху алейхі ва саллям або прычыніць яму пакуты. Аднойчы габрэі сабраліся ў яго і склалі пэўныя планы. Яны папрасілі дапамогі ў Лабіда ібн Асіма. Лабід сказаў: «У такім і такім квартале жыве старая па імені Хайра. Яна вельмі спрактыкаваная ў чараўніцтве. Знайдзіце яе». Яны знайшлі гэтую праклятую жанчыну і далі ёй тысячу дырхамаў золата і дзесяць сувояў тканіны. Яны сказалі: «Калі ты пагубіш Мухаммада, мы дадзім табе яшчэ шмат чаго». Старая натыкала іголак у галубяня, завязала на нітках вузлы і абматала імі галубяня. Яна паклала яго ў закінуты калодзеж за Медынай і закрыла яго вусце. Пасланнік Аллаха саллаллаху алейхі ва саллям захварэў. Яго рукі і ногі страцілі рухомасць. Яму давалі розныя лекі, але яны не дапамагалі. Такі стан працягваўся дзевяць дзён.
Потым прыйшоў Джыбрыль алейхіс-салям і паведаміў, у чым справа. Пасланніка Аллаха саллаллаху алейхі ва саллям завялі туды. Ён адкрыў калодзеж і дастаў галубяня. Але развязаць вузлы на нітках было немагчыма. Джыбрыль алейхіс-салям прынёс суры аль-Муаўвізатайн (аль-Фалак і ан-Нас). Ён сказаў: «О Мухаммад алейхіс-салям! Чытай гэтыя суры над вузламі». Пасланнік Аллаха пачаў чытаць гэтыя суры. З кожным аятам, які ён чытаў, развязваўся адзін вузел і выходзіла адна іголка. Калі ён цалкам прачытаў суры (11 аятаў у дзвюх сурах), развязаліся ўсе вузлы. Пасланнік Аллаха цалкам паправіўся і вярнуў сабе здароўе. Потым ён паклікаў тых праклятых людзей і папракнуў іх. Жыхары Медыны так іх пакаралі, што яны загінулі. Габрэя Лабіда таксама схапілі і прывялі да нашага ўладара Пасланніка Аллаха. Калі наш уладар Прарок запытаўся ў яго: «Навошта ты загадаў гэта зрабіць?» – той адказаў: «Праз любоў да золата!» Некаторыя з шаноўных асхабаў сказалі: «О Пасланнік Аллаха! Калі дазволіш, мы адсячом галаву гэтаму габрэю!» Але наш любімы Прарок, які ніколі нікога не караў дзеля сябе, не дазволіў яго забіць і сказаў: «Боская кара, якую ён у рэшце рэшт зазнае, будзе цяжэйшай».1 Выгнаныя з Медыны, габрэі пайшлі ў паўночныя часткі Аравіі. Частка іх засталася ў Хайбары і пасялілася там. Іншыя пайшлі ў Шам, што на поўначы. Іх выгналі з родных мясцін за тое, што яны рыхтавалі замах на нашага ўладара Пасланніка Аллаха. Але нянавісць, прагнасць і жаданне помсты, якія яны таілі супраць мусульман, ніколі не згасалі – наадварот, з кожным днём толькі мацнелі. Яны хацелі як мага хутчэй абарваць жыццё Хабіба Усявышняга Аллаха, Султана Сусвету, і знішчыць рэлігію іслам.
Некаторыя з іх правадыроў казалі: «Пойдзем да племені Гатафан, папросім дапамогі і разам з імі будзем ваяваць супраць мусульман!» Іншыя казалі: «Паклічам на дапамогу і габрэяў Фадака, Таймы і Вады аль-Кура і, пакуль мусульмане не напалі на нас, самі нападзём на іх горад і адпомсцім ім за ўсё!» Габрэі Хайбара пагадзіліся з гэтай прапановай і паклікалі на дапамогу навакольныя габрэйскія плямёны і племя Гатафан. Толькі з племені Гатафан прыйшло шмат выбраных воінаў, і ў Хайбары пачаліся прыгатаванні. Пакуль яны так рыхтаваліся, Уладар сусветаў саллаллаху алейхі ва саллям даведаўся пра тое, што робяць габрэі. Ён адразу даў хазрат Абдуллаху ібн Раваху трох асхабаў і паслаў яго ў Хайбар даведацца, што там адбываецца. Абдуллах ібн Раваха і трое яго таварышаў хутка прыбылі ў Хайбар. Гэта быў багаты горад з васьмю моцнымі крэпасцямі, некалькімі меншымі ўмацаваннямі, урадлівымі землямі і мноствам вінаграднікаў і садоў. Хазрат Абдуллах паслаў аднаго са сваіх таварышаў у крэпасць Шык, другога – у крэпасць Катыба, а трэцяга – у крэпасць Натат. Сам ён увайшоў у іншую крэпасць. Тры дні яны зблізку вывучалі становішча габрэяў і іх падрыхтоўку да вайны. Праз тры дні яны сустрэліся ў дамоўленым месцы, хутка вярнуліся ў Медыну і падрабязна расказалі нашаму ўладару Прароку пра гэтую падрыхтоўку.
Наш любімы Прарок загадаў сваім асхабам хутка рыхтавацца. Каб не дапусціць нападу габрэяў на Медыну аль-Мунаввара, ён вырашыў выступіць на Хайбар. Пачуўшы пра гэтае рашэнне, габрэі, якія былі ў Медыне, устрывожыліся. Каб падарваць дух мусульман, яны казалі: «Клянёмся, калі б вы бачылі крэпасці Хайбара і храбрых воінаў, якія там сабраліся, вы ніколі не ступілі б туды нагой! … Крэпасці з высокімі вежамі на вяршынях гор ахоўваюць закутыя ў браню героі. З наваколля ім на дапамогу прыйшлі тысячы воінаў! … Хіба вы зможаце заваяваць Хайбар?! …» На гэта адважныя асхабы адказвалі: «Усявышні Аллах паабяцаў свайму Хабібу, што той заваюе Хайбар», – і давалі зразумець, што ніколі не спалохаюцца габрэяў. Такая рашучасць асхабаў яшчэ больш засмучала і трывожыла габрэяў. Правадыр крывадушнікаў Абдуллах ібн Убай тэрмінова паслаў у Хайбар вестку: «Мухаммад ідзе на вас з невялікімі сіламі. Няма чаго баяцца, але будзьце асцярожныя: перанясіце сваю маёмасць у крэпасці. Выйдзіце з крэпасці і сустрэньце іх!» Шаноўныя асхабы завяршылі падрыхтоўку, папрасілі прабачэння ў сваіх хатніх, развіталіся і сабраліся вакол нашага ўладара Прарока. Іх было дзвесце коннікаў і тысяча чатырыста пешых. Яны былі гатовыя пад камандаваннем свайго любімага Прарока распаўсюджваць рэлігію Усявышняга Аллаха, весці джыхад і дасягнуць ступені шахіда. У гэты час некаторыя жанчыны папрасілі ў нашага ўладара Прарока даручэнняў на вайне: гатаваць ежу для шаноўных асхабаў, даглядаць хворых і параненых, перавязваць раны, рыхтаваць лекі і рабіць усё іншае, што яны маглі. Наш уладар Пасланнік Аллаха злітаваўся над імі і не пазбавіў іх гэтай узнагароды (саваб). Так да муджахідаў далучыліся дваццаць жанчын-муджахідак на чале з хазрат Умм Салама, дабраславёнай жонкай нашага любімага Прарока.2
Найшляхетнейшы Пасланнік (саллаллаху алейхі ва саллям) пакінуў сваім намеснікам у Медыне хазрат Сібу з племені Гіфар і загадаў выступаць на Хайбар. (Паведамляецца таксама, што намеснікам быў пакінуты Нумайла ібн Абдуллах.) Паход пачаўся з такбірамі. Асхабы, якія з-за пэўных прычын не маглі ўдзельнічаць у вайне, і тыя, каму не дазволілі, бо яны былі занадта маладыя, з зайздрасцю глядзелі на нашага ўладара Прарока і на сваіх адважных бацькоў, дзядоў, дзядзькоў па бацьку і па маці і старэйшых братоў і праводзілі іх з такбірамі і малітвамі.
«Крэпасць Хайбар будзе заваявана рукой Алі ібн Абі Таліб» Святы хадзіс
Каляндар паказваў месяц мухаррам сёмага года хіджры. Святы сцяг нашага ўладара Прарока нёс хазрат Алі, а правым флангам камандаваў хазрат Умар.3 На левы фланг Прарок прызначыў іншага асхаба. Паход праходзіў радасна. Паэты сваімі вершамі ўслаўлялі Усявышняга Аллаха за дары, якія Ён даў, чыталі салаваты нашаму любімаму Прароку і ўслаўлялі слаўных асхабаў. А асхабы, нібы ідучы на свята, усе разам выгуквалі «Аллаху акбар! Аллаху акбар! Ля іляха ілляллаху валлаху акбар!», і ўсё навокал гуло ад іх галасоў.
На кожным прывале Султан Сусвету маліўся: «О мой Аллах! Я шукаю ў Цябе прыстанішча ад трывогі за будучыню і смутку па мінулым, ад бяссілля і лянівасці, ад скупасці, баязлівасці і доўгу, які гне спіну, і ад таго, каб мной завалодалі жорсткія і несправядлівыя людзі!»
Калі яны наблізіліся да Хайбара, наш любімы Прарок спыніў сваіх асхабаў. Ён узняў рукі і пачаў маліцца: «О мой Аллах, Госпад нябёсаў і таго, што пад імі! О мой Аллах, Госпад земляў і таго, што на іх! О мой Аллах, Госпад шайтанаў і тых, каго яны збілі са шляху! О мой Аллах, Госпад вятроў і таго, што яны развейваюць! Мы просім у Цябе дабра і карысці гэтага краю, дабра і карысці людзей, якія жывуць у гэтым краі, і дабра і карысці ўсяго, што ёсць у гэтым краі. І мы шукаем у Цябе прыстанішча ад зла гэтага краю, ад зла людзей і ад зла ўсяго, што ў ім ёсць!»
З вуснаў асхабаў гучала: «Амін, амін». Пасля гэтага ён сказаў сваім асхабам: «Ідзіце наперад, кажучы „Бісмілляхір-рахманір-рахім“».
Шаноўныя асхабы, згуртаваўшыся вакол нашага ўладара Найшляхетнейшага Пасланніка, зноў рушылі ў паход. Яны падышлі да крэпасці Натат – адной з наймацнейшых крэпасцей Хайбара.
Там яны разбілі свой лагер. Быў вечар. Шляхетным звычаем нашага ўладара Пасланніка Аллаха было не нападаць, пакуль не настане раніца, і спачатку заклікаць да ісламу. Калі прапанову не прымалі, пачыналася бітва. Таму шаноўныя асхабы чакалі раніцы. Ніхто з габрэяў не заўважыў, што прыйшло войска ісламу. Здзейсніўшы ранішні намаз, Уладар Сусвету скончыў падрыхтоўку і павёў муджахідаў. Дзвесце коннікаў і тысяча чатырыста пешых стройнымі радамі наблізіліся да крэпасці Натат. У гэты час габрэі, якія выйшлі з крэпасці, каб працаваць у сваіх вінаградніках, садах і на палях, раптам сутыкнуліся з воінамі ісламу і разгубіліся.
Яны закрычалі: «Клянёмся, гэта Мухаммад і яго стройнае войска! …» – і кінуліся ўцякаць назад. Убачыўшы іх такімі, наш любімы Прарок сказаў: «Аллаху акбар! Аллаху акбар! Хайбар разбураны», – і паўтарыў гэтыя дабраславёныя словы тры разы. Наш уладар Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) абвясціў габрэям, што яны павінны або стаць мусульманамі, або здацца і плаціць харадж і джызью, інакш будзе вайна і пральецца кроў. Габрэі пайшлі да аднаго са сваіх правадыроў, Саляма ібн Мішкама, і расказалі яму пра становішча. Салям падахвочваў іх да бітвы, кажучы: «Я раней казаў вам выступіць супраць Мухаммада, але вы не згадзіліся. Дык хоць цяпер не марудзьце ў бітве з ім. Загінуць, змагаючыся з мусульманамі, лепш, чым застацца жывымі без родных і блізкіх!» Габрэі хутка сабралі сваіх жанчын і дзяцей у крэпасці Катыба, прыпасы – у Наіме, а воінаў – у крэпасці Натат.
На прапанову войска ісламу стаць мусульманамі габрэі адказалі стрэламі. Муджахіды сустракалі стрэлы шчытамі. Па загадзе нашага любімага Прарока былі нацягнуты лукі, і пад выгукі «Аллаху акбар! …» на габрэяў, якія былі на вежах крэпасці, паляцелі стрэлы. Цяпер пачалася вайна. З аднаго боку Султан Сусвету і яго адважныя асхабы змагаліся, каб распаўсюдзіць іслам і каб габрэі сталі мусульманамі і выратаваліся ад Пекла. З другога боку былі габрэі, якія не разумелі ніякіх парад, пры кожнай нагодзе хацелі ўдарыць мусульманам у спіну і ўпарта не хацелі бачыць ісціну. Убачыўшы, што наш уладар, пячатка прарокаў (Хатам аль-анбія), прыйшоў не з іх народа, яны з зайздрасці не прызналі яго. З самага дзяцінства нашага ўладара Прарока яны ўжывалі ўсе хітрыкі, якія толькі прыходзілі ім у галаву, каб знішчыць яго, але дзякуючы ахове Усявышняга Аллаха нічога не змаглі зрабіць.
Больш за дзесяць тысяч габрэйскіх воінаў стралялі з лукаў па тысячы шасцістах слаўных муджахідах. Шаноўныя асхабы прыкрываліся шчытамі ад гэтых стрэл, якія ляцелі адна за адной, і, калі выпадала нагода, стралялі назад у габрэяў стрэламі, што падалі на зямлю. Аднак некаторыя асхабы былі паранены.
У нейкі момант хазрат Хаббаб ібн Мунзір з вялікай пашанай падышоў да нашага ўладара Хабібуллаха і запытаўся: «Няхай мая душа будзе ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Ці не паставіць нам свой лагер у іншым месцы?» Наш уладар Прарок сказаў: «Іншааллаху таала, калі настане вечар, перанясём!» Муджахіды апынуліся ў межах палёту стралы. Стрэлы, якія габрэі пускалі з крэпасці, даляталі нават да тылу лагера ісламу.4 У той дзень перастрэлка з лукаў працягвалася да вечара. Каля пяцідзесяці асхабаў было паранена стрэламі. Калі настаў вечар, хазрат Мухаммаду ібн Масламу даручылі знайсці месца для новага лагера. Калі ён паведаміў, што месца пад назвай Раджы зручнае, лагер ісламу перанеслі туды.
«Мы, прарокі, не пакідаем спадчыны. Тое, што мы пакідаем, становіцца садакай для бедных» Святы хадзіс
Паход на Хайбар
Параненых пачалі лячыць.5 На наступны дзень адважныя асхабы падышлі да Натата і змагаліся да самага вечара. Аблога працягвалася і на трэці, і на чацвёрты, і на пяты дзень. Габрэі ўвесь час абараняліся. У тыя дні нашага любімага Прарока ахапіў моцны галаўны боль, і два дні ён не мог быць сярод муджахідаў. У першы дзень ён аддаў сцяг хазрат Абу Бакру, на другі – хазрат Умару. Абодва яны на чале шаноўных асхабаў вельмі заўзята змагаліся з габрэямі, але заваяваць крэпасць не ўдалося. Тым часам габрэі, якія асмялелі, адчынілі вароты крэпасці і пайшлі ў атаку. Цяпер пачаўся рукапашны бой. Бітва вельмі разгарэлася. Кожны раз, калі наш уладар Прарок казаў сваім асхабам: «Выгуквайце такбір: Аллаху акбар! Аллаху акбар!», яны з любоўю і запалам пад гукі такбіру секлі ворага. У нейкі момант стаў шахідам Махмуд, брат Мухаммада ібн Масламы. Жорсткія баі працягваліся да вечара.
На наступны дзень з крэпасці, закуты ў браню, выйшаў Мархаб, адзін з найславутейшых камандзіраў Хайбара. Гэта быў дужы, магутны чалавек, падобны да волата. Дагэтуль ніводзін волат не змог яго адолець. Звярнуўшыся да муджахідаў, ён пачаў выхваляцца: «Я – Мархаб, вядомы сваёй адвагай і гераізмам!» Пакуль ён так выхваляўся, з радоў асхабаў выйшаў адзін муджахід. Ён крыкнуў Мархабу: «А я – Амір, які не баіцца кідацца ў самую гушчу страшных і жорсткіх бітваў!» – і адразу стаў перад ім. Волат Мархаб з усёй сілы ўдарыў хазрат Аміра сваім мячом, на якім было напісана: «Да каго дакранецца, таго пагубіць!» Адважны Амір у той жа міг падняў шчыт. Калі шырокі меч ударыў у шчыт, наўкола разнёсся моцны звон, і меч засеў у шчыце.
Хазрат Амір, шукаючы прытулку ў Стваральніка, усклікнуў: «Йа Аллах!» – і ўдарыў мячом Мархаба па закутых у браню нагах. Як толькі меч дакрануўся да сталёвай брані, ён адскочыў і трапіў па назе самога асхаба. Моцная аддача мяча перасекла артэрыю на назе хазрат Аміра. Шаноўныя асхабы падбеглі, узялі Аміра на рукі і панеслі ў лагер лячыць. Але там Амір радыяллаху анху стаў шахідам і ўзляцеў у найвышэйшы Рай.6
Бітва працягвалася з усёй сілай. Пад вечар наш любімы Прарок прапанаваў ідалапаклоннікам-гатафанцам, якія прыйшлі на дапамогу габрэям з чатырма тысячамі воінаў і ўступілі ў вайну, адысці і вярнуцца ў свой край. Ён паабяцаў, што, калі яны так зробяць, ён дасць ім гадавы ўраджай фінікаў Хайбара. Але гатафанцы адхілілі гэтую прапанову. Тады Уладар сусветаў саллаллаху алейхі ва саллям загадаў сваім асхабам правесці ноч вакол крэпасці, у якой былі гатафанцы. Гатафанцы вельмі баяліся, што муджахіды нападуць уначы, і ніяк не маглі заснуць. Той ноччу нейкі голас, невядома адкуль, абвяшчаў, што на край Гатафан напалі, а іх сем’і і маёмасць захоплены. Гэта паўтарылася тры разы, і ўсе гатафанцы слухалі гэта ў вялікім страху. Іх камандзір Уяйна таксама тры разы пачуў той самы голас і перад самым світаннем разам са сваімі воінамі паспешліва пакінуў Хайбар і накіраваўся дадому. Раніцай габрэі здзівіліся, што гатафанцы без прычыны пакінулі Хайбар, і ўпалі ў роспач. Яны горка пашкадавалі, што паклікалі іх на дапамогу.
«У той дзень, калі мы ўзялі крэпасць Хайбар, Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) забараніў есці мяса свойскіх аслоў і браць жанчын у шлюб мута» Хазрат Алі (радыяллаху анху)
Адвага хазрат Алі
І ў той дзень каля Хайбара ішлі жорсткія баі, але крэпасць не была заваявана. Увечары Султан Сусвету абвясціў радасную вестку: «Заўтра я аддам сцяг такому адважнаму чалавеку, які любіць Усявышняга Аллаха і Яго Пасланніка, і яго таксама любяць Усявышні Аллах і Яго Пасланнік. Усявышні Аллах дасць перамогу яго рукой!»
Той ноччу шаноўныя асхабы з хваляваннем чакалі раніцы. Кожны з іх спадзяваўся, што сцяг будзе аддадзены яму, і прасіў пра гэта Усявышняга Аллаха. Хазрат Білал аль-Хабашы сваім пранікнёным і прыгожым голасам абвясціў азан да ранішняга намазу. Калі гучаў азан, кожны адчуваў асаблівае хваляванне і радасць; гэтай боскай радасцю немагчыма было насыціцца. Узначаліўшы ранішні намаз сваіх асхабаў, наш любімы Прарок устаў. Ён загадаў прынесці дабраславёны сцяг ісламу. Пакуль неслі святы сцяг, шаноўныя асхабы стаялі і чакалі, уважліва прыслухоўваючыся, каб пачуць словы, якія прагучаць з дабраславёных вуснаў Найшляхетнейшага Пасланніка.
Нарэшце Уладар сусветаў сказаў: «Клянуся Усявышнім Аллахам, які ўшанаваў Мухаммада прароцтвам, я аддам гэты сцяг адважнаму чалавеку, які не ведае, што такое ўцёкі». Потым ён абвёў сваім дабраславёным позіркам асхабаў і запытаўся: «Дзе Алі?» Асхабы адказалі: «О Пасланнік Аллаха! У яго баляць вочы». Наш уладар сказаў: «Паклічце яго да мяне». У тыя дні хазрат Алі захварэў на вочы і не мог іх расплюшчыць. Яны пайшлі да яго, паведамілі пра становішча, узялі яго пад дабраславёную руку і прывялі да нашага ўладара Пасланніка Аллаха. Султан Сусвету папрасіў Усявышняга Аллаха аб вылячэнні хазрат Алі, змачыў свае дабраславёныя пальцы ў роце і правёў імі па яго вачах. У той жа міг у вачах хазрат Алі не засталося ніякага болю. Наш уладар Прарок таксама памаліўся за яго, кажучы: «О мой Госпадзе! Пазбаў яго ад пакут гарачыні і холаду!» Потым ён сваімі дабраславёнымі рукамі апрануў на хазрат Алі браню, падперазаў яго сваім уласным мячом, даў яму ў рукі белы сцяг ісламу і сказаў: «Змагайся, пакуль Усявышні Аллах не дасць табе перамогі. Ні ў якім разе не азірайся назад!» Хазрат Алі сказаў: «Няхай мая душа будзе ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Я буду змагацца з імі, пакуль яны не прымуць рэлігію іслам». Наш любімы Прарок адказаў: «Клянуся Аллахам, калі Усявышні Аллах праз цябе прывядзе на правільны шлях хоць аднаго з іх, гэта будзе для цябе лепш, чым мець мноства чырвоных вярблюдаў і раздаць іх як садаку на шляху Усявышняга Аллаха».7
Калі хазрат Алі са сцягам у руцэ рушыў да габрэйскай крэпасці, слаўныя асхабы пайшлі за ім. Калі яны падышлі зусім блізка да крэпасці і сцяг быў усталяваны каля падножжа аднаго каменя, адчыніліся вароты крэпасці Натат.
Выйшлі габрэйскія штурмавыя атрады. Гэта былі выбраныя героі Хайбара. Кожны з іх быў апрануты ў падвойную браню і закуты ў жалеза. Адзін з іх накіраваўся да хазрат Алі і стаў насупраць яго, каб біцца. Гэта быў Харыс, брат Мархаба, якому не было роўных у адвазе. Ён імкліва напаў… Звон двух сталёвых клінкоў напоўніў поле бою, і Зульфікар, як маланка, апусціўся і аддзяліў галаву Харыса ад тулава. У той жа міг да неба ўзняліся выгукі «Аллаху акбар! Аллаху акбар!» Пачуўшы, што яго брат забіты, Мархаб з падначаленымі яму воінамі прымчаўся на поле бою і стаў насупраць хазрат Алі. На ім таксама была падвойная браня. З двума мячамі на поясе і сваім вялізным целам ён быў падобны да волата. З усёй сваёй лютасцю ён пачаў выхваляцца: «Я – Мархаб, які кідаецца наперад і па-геройску б’ецца, калі войны найбольш жорсткія! Нават ільвоў, што рыкаюць, я прабіваю наскрозь сваёй дзідай ці мячом!…»
Наш уладар хазрат Алі каррамаллаху ваджхах і радыяллаху анху адказаў: «Я той, каго маці назвала Хайдарам (Ільвом). Я – як грозны леў! Я – адважны чалавек, які адным ударам паваліць цябе на зямлю!»
Калі Мархаб пачуў ад хазрат Алі слова «Хайдар», у яго сэрца закраўся страх. Бо той ноччу яму прысніўся леў, які разарваў яго на кавалкі. Можа, гэта і быў той леў, якога ён бачыў у сне? Тым часам волат Мархаб кінуўся ў атаку, а хазрат Алі сустрэў яго ўдар шчытом. Потым, шукаючы прытулку ва Усявышняга Аллаха, ён сказаў: «Йа Аллах!…» – і з такой сілай апусціў Зульфікар на галаву няверуючага, што рассек напалам і тоўсты сталёвы шчыт, які Мархаб трымаў перад Зульфікарам, і яго сталёвы шлем, і раскалоў яму галаву ад макаўкі да патыліцы. Было відаць, як з яго шыі струменем б’е кроў і як яго вялізнае цела валіцца на зямлю. Страшэнны гук Зульфікара быў чуваць ва ўсім Хайбары. Наш уладар Прарок сказаў: «Радуйцеся! Цяпер заваяванне Хайбара стала лёгкім». Шаноўныя асхабы захапляліся адвагай хазрат Алі, і неба звінела ад выгукаў «Аллаху акбар! Аллаху акбар!…»
Жорсткая бітва працягвалася. Калі шаноўныя асхабы, змагаючыся, наблізіліся да варот крэпасці, адзін габрэй ударыў мячом па шчыце хазрат Алі. Шчыт упаў на зямлю, але не было часу нахіліцца і падняць яго. Габрэй, не жадаючы ўпусціць нагоды, схапіў шчыт і ўцёк. Леў Усявышняга Аллаха вельмі засмуціўся праз гэта. Разагнаўшы мячом Зульфікарам ворагаў вакол сябе, ён вырашыў зрабіць сваім шчытом вароты крэпасці. Ён сказаў: «Бісмілляхір-рахманір-рахім» – і ўхапіўся за кольцы вялізных жалезных варот. Ён вырваў завесы са сцяны. Пакуль хазрат Алі вырываў вароты, крэпасць скаланулася. Трымаючы адной рукой, як шчыт, гэтыя вароты, якіх не зрушылі б з месца восем–дзесяць волатаў, хазрат Алі змагаўся. Гэтая неверагодная падзея была цудам (муджыза) нашага любімага Прарока і караматам нашага ўладара хазрат Алі.8
Супраць яго адзін за адным выйшлі яшчэ шэсць найадважнейшых габрэйскіх волатаў. З дазволу Усявышняга Аллаха хазрат Алі адолеў і іх і потым разам са сваімі адважнымі таварышамі ўвайшоў у крэпасць. Цяпер бой ішоў унутры крэпасці. За кароткі час не засталося нікога, хто мог бы выйсці супраць іх. Яны ўсталявалі ў крэпасці сцяг ісламу. Так быў заваяваны Натат – наймацнейшая з крэпасцей. Наш любімы Прарок пацалаваў хазрат Алі ў вочы і сказаў: «За адвагу, якую ты праявіў, Усявышні Аллах і Яго Пасланнік задаволены табой». Пачуўшы гэтыя дабраславёныя словы, Алі заплакаў ад радасці. Калі наш уладар Прарок запытаўся: «Чаму ты плачаш?» – ён адказаў: «Няхай мая душа будзе ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Я плачу ад радасці, бо Усявышні Аллах і Яго Пасланнік задаволены мной». Тады наш любімы Прарок сказаў: «Не толькі я, але і Джыбрыль, Мікаіл і ўсе анёлы задаволены табой». У гэты час на дапамогу нашаму ўладару Прароку прыйшлі чатырыста мусульман з племені Даўс.9 Пасля гэтага баі за астатнія крэпасці працягваліся з усёй жорсткасцю. Калі адна за адной упалі і астатнія сем моцных крэпасцей Хайбара, габрэі, не маючы іншага выйсця, паслалі пасольства і папрасілі міру. Наш Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) прыняў гэтую прапанову, і яны дамовіліся пра наступнае: 1. Кроў габрэяў, якія ў гэтым паходзе змагаліся з мусульманамі, не будзе пралітая. 2. Габрэі, якія пакідаюць Хайбар, могуць узяць з сабой толькі сваіх дзяцей і столькі неабходных хатніх рэчаў, колькі можа панесці адзін вярблюд. 3. Уся астатняя маёмасць, рухомая і нерухомая, уся зброя – браня, мячы, шчыты, лукі, стрэлы, – усё адзенне, акрамя таго, што на іх, тканіны, золата і скарбы, а таксама ўся жывёла – коні, вярблюды, авечкі – усё, што ёсць, застаецца мусульманам. 4. Нічога з таго, што павінна застацца мусульманам, нельга хаваць ні ў якім выпадку. Тыя, хто што-небудзь схавае, застануцца па-за гарантыяй бяспекі і абаронай Усявышняга Аллаха і Яго Пасланніка…
«Я той, каго маці назвала Хайдарам (Ільвом). Я – як грозны леў!» Хазрат Алі (радыяллаху анху)
Кінана ібн Рабі, які не выканаў гэтых умоў і закапаў свае скарбы ў зямлю ў скураных мяхах, быў пакараны. Захопленай здабычы не было ні меры, ні ліку. Урадлівыя землі Хайбара і фінікавыя гаі цалкам дасталіся войску ісламу.10 У гэты час гатафанцы, якія вярнуліся дадому, зноў прыйшлі ў Хайбар, каб дапамагчы габрэям. Убачыўшы, што наш уладар Прарок заваяваў Хайбар і прымусіў габрэяў здацца, яны сказалі: «О Мухаммад! Ты абяцаў даць нам гадавы ўраджай фінікаў Хайбара, калі мы пакінем Хайбар. Мы стрымалі сваё слова. Дык дай іх нам!» Наш уладар сказаў ім: «Няхай такая і такая гара будзе вашай». Гатафанцы паспрабавалі пагражаць: «У такім разе мы будзем з вамі ваяваць». Наш уладар Найшляхетнейшы Пасланнік адказаў: «Няхай месцам нашай бітвы будзе Джанафа». Джанафа была назвай адной з мясцін гатафанцаў. Пачуўшы гэта, гатафанцы ад страху адступілі і разышліся.
Наш любімы Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) і яго адважныя асхабы вельмі стаміліся падчас заваявання Хайбара. Пакуль лячылі параненых, астатнія адпачывалі.
Зайнаб, жонка Саляма ібн Мішкама, аднаго са знатных габрэяў, хацела атруціць і забіць нашага ўладара Прарока. Дзеля гэтага яна зарэзала і засмажыла авечку і дадала ў мяса шмат атруты. Потым яна прыйшла да нашага ўладара Пасланніка Аллаха і сказала, што прынесла падарунак. Наш уладар Найшляхетнейшы Пасланнік прыняў яго і паклікаў сваіх асхабаў, і ўсе разам селі есці. Уладар сусветаў адарваў кавалачак смажанай бараніны, сказаў: «Бісмілляхір-рахманір-рахім» – і паклаў яго ў свой дабраславёны рот. Пажаваўшы некалькі разоў, ён адразу выняў яго з дабраславёнага рота і сказаў: «О мае асхабы! Адыміце рукі ад гэтай ежы! Бо гэтая лапатка паведаміла мне, што яна атручаная». Асхабы адразу адсунулі рукі ад ежы. Але ў хазрат Бішра ібн Бара, які з’еў кавалак мяса, цела адразу пасінела, і ён стаў шахідам. Да нашага любімага Прарока прыйшоў Джыбрыль алейхіс-салям і сказаў, каб ён зрабіў хіджаму (кровапусканне) паміж сваімі дабраславёнымі плячыма, каб пазбавіцца ад дзеяння атруты, якая змяшалася з яго дабраславёнай слінай. Так і зрабілі. Потым атручанае мяса закапалі ў зямлю. Зайнаб, якая гэта зрабіла, схапілі і прывялі да Прарока.
Наш уладар запытаўся ў яе: «Гэта ты атруціла гэтую смажаную бараніну?» Яна прызналася: «Так! Гэта я атруціла!» Наш уладар Прарок запытаўся: «Навошта ты хацела гэта зрабіць?» Яна адказала: «Ты забіў майго мужа, майго бацьку і майго дзядзьку. Я сказала сабе: „Калі ён сапраўды прарок, Аллах паведаміць яму. А калі не, атрута падзейнічае на яго, і ён памрэ. Так мы ад яго пазбавімся“». Шаноўныя асхабы вельмі засмуціліся праз гэтую падзею. Калі яны запыталіся: «Няхай нашы душы будуць ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Ці не забіць нам яе?» – Уладар сусветаў, які дараваў кожную абразу, нанесеную яму асабіста, дараваў і ёй. Убачыўшы гэтую вялікую міласэрнасць, Зайнаб вымавіла словы сведчання (шахада) і стала мусульманкай.11 Сярод здабычы і палонных, захопленых у Хайбары, была і Сафія, дачка Хуяя ібн Ахтаба. Як доля, што належала галоўнакамандуючаму, яна дасталася нашаму ўладару Прароку. Уладар сусветаў вызваліў сваю палонную. Яна была глыбока кранутая гэтым, ад усяго сэрца вымавіла словы сведчання і стала мусульманкай. Наш любімы Прарок, вельмі ўзрадаваўшыся гэтаму, узрадаваў і нашу маці Сафію, ушанаваўшы яе шлюбам. Так хазрат Сафія стала маці вернікаў. Вяселле адбылося ў мясцовасці Сахба, і было наладжана вясельнае частаванне (валіма) з дынь і фінікаў.12
На дабраславёных вачах нашай маці Сафіі быў заўважны сіняк.
Калі наш любімы Прарок запытаўся: «Што гэта за след?» – яна адказала: «Аднойчы ўначы мне прыснілася, што месяц спусціўся з неба і ўвайшоў мне ў пазуху. Калі я расказала пра гэта свайму мужу Кінану, ён сказаў: „Ты хочаш стаць жонкай таго арабскага валадара, які ідзе на нас!“ – і ўдарыў мяне па воку, і яно пасінела, як вы бачыце». Пасля таго як Хайбар быў заваяваны, габрэі сказалі нашаму ўладару Прароку: «О Мухаммад! Мы пакінем Хайбар. Але мы добра разбіраемся ў земляробстве і ў доглядзе палёў, вінаграднікаў і садоў. Калі хочаш, аддай нам гэтыя ўрадлівыя землі ў арэнду. Мы будзем іх апрацоўваць і аддаваць табе палову ўраджаю!» У нашага любімага Прарока і асхабаў не было часу займацца земляробствам. Яны працавалі, каб распаўсюджваць рэлігію іслам, і без перапынку, удзень і ўначы, стараліся дзеля джыхаду на шляху Аллаха (фі сабілілях).13 Нашаму ўладару Прароку спадабалася гэтая прапанова, і ён сказаў: «З умовай, што мы зможам выселіць вас, калі захочам». Габрэі пагадзіліся і пачалі апрацоўваць землі Хайбара.14 Наш уладар Прарок са сваімі асхабамі пераможна вярнуўся ў Медыну. У тыя дні апошнія асхабы з мухаджыраў, якія перасяліліся ў Абісінію, сярод іх і Умм Хабіба радыяллаху анха, на чале з Джафарам ібн Абі Таліб селі на два караблі, якія даў ім негус, і высадзіліся ў порце Джар. Адтуль яны на вярблюдах прыехалі ў Медыну. Наш уладар Прарок вельмі ўзрадаваўся, убачыўшы, што яго асхабы, якія дванаццаць гадоў таму перасяліліся ў Абісінію, вяртаюцца на чале з Джафарам ібн Абі Таліб. Ён пацалаваў хазрат Джафара ў лоб, прытуліў яго да грудзей і сказаў:
«О мае асхабы! Адыміце рукі ад гэтай ежы! Бо гэтая лапатка паведаміла мне, што яна атручаная» Святы хадзіс
«Не ведаю, чаму мне больш радавацца – заваяванню Хайбара ці прыезду Джафара. Ваша хіджра – двайная: вы перасяліліся і ў Абісінію, і на маю радзіму». Яны паднеслі Пасланніку Аллаха падарункі і пісьмо, якія паслаў негус Асхама. У гэтым годзе адбылося і вяселле Прарока з нашай маці Умм Хабіба. Нашай маці Умм Хабіба было тады трыццаць шэсць гадоў. Здабыча, узятая ў Хайбары, была падзелена паміж усімі шаноўнымі асхабамі, якія ўдзельнічалі ў заключэнні Худайбійскай дамовы, тымі, хто ўдзельнічаў у паходзе на Хайбар, асхабамі, якія перасяліліся з Абісініі, і племем Даўс, якое ўдзельнічала ў заваяванні.15
З заваяваннем Хайбара ўсе габрэі Аравіі апынуліся пад уладай нашага ўладара Прарока. Цяпер у іх ужо не было ніякай магчымасці дапамагаць ідалапаклоннікам. Навакольныя плямёны і дзяржавы зразумелі, што мусульмане, якія ўзялі крэпасць Хайбар, што з-за сваёй зброі і воінаў здавалася непрыступнай, маюць вялікую сілу, і пачалі асцерагацца гэтай ісламскай дзяржавы. Ідалапаклоннікаў Меккі заваяванне Хайбара ўвергла ў вялікі смутак і роспач. Пасля гэтага заваявання мноства вялікіх і малых плямёнаў прыйшлі ў Медыну аль-Мунаввара, каб стаць мусульманамі, і ўдастоіліся гонару быць шаноўнымі асхабамі – нават гатафанцы… А некаторыя плямёны, якія не хацелі скарыцца, былі падпарадкаваны, калі супраць іх паслалі войскі.