ЗДАРЭННЕ Ў ХУДАЙБІІ

Намер – умра, вынік – Худайбія

Быў месяц зуль-каада шостага года хіджры. Аднойчы ўначы наш шаноўны ўладар Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) убачыў у сне, што ён разам з шаноўнымі асхабамі прыйшоў у Мекку аль-Мукаррама і здзейсніў таваф вакол Каабы аль-Муаззама, і што адны з іх пакарацілі валасы, а другія іх паголілі. Калі наш уладар Пасланнік Аллаха расказаў гэты сон сваім асхабам, яны вельмі ўсхваляваліся. Упершыню пасля хіджры яны пойдуць у Мекку – свой прыгожы родны край, дзе яны нарадзіліся і выраслі і які быў поўны горкіх і салодкіх успамінаў. Яны наведаюць святую Каабу, да якой звярталіся тварам у пяці штодзённых намазах і па якой сумавалі, і здзейсняць вакол яе таваф. Якая гэта была выдатная радасная вестка!.. Як толькі шаноўныя асхабы атрымалі радасную вестку нашага любімага Прарока: «Вы абавязкова ўвойдзеце ў Масджыд аль-Харам!», яны адразу пачалі рыхтавацца. Скончыўшы падрыхтоўку, наш уладар Хабіб аль-акрам пакінуў Абдуллаха ібн Умм Мактум намеснікам у Медыне. У першы панядзелак месяца зуль-каада ён сеў на сваю вярблюдзіцу Касву. Разам з тысячай чатырмастамі сваіх асхабаў, што падрыхтаваліся ў дарогу, яны развіталіся з тымі, хто заставаўся ў Медыне. Прыняўшы намер (ніят) здзейсніць умру, яны рушылі ў святы горад Мекку. Яны ўзялі з сабой мячы – зброю падарожніка – і семдзесят вярблюдаў для ахвярапрынашэння. З падарожнікаў двесце былі вершнікі, а чатыры – жанчыны з ліку асхабаў. Адной з гэтых жанчын была дабраславёная і чыстая жонка нашага любімага Прарока, наша маці хазрат Умм Салама. Калі яны дайшлі да месца мікату, якое называецца Зуль-Хулайфа, яны апрануліся ў іхрам і здзейснілі паўдзённы намаз. Потым яны пазначылі вушы вярблюдаў, якіх трэба было прынесці ў ахвяру, і павязалі ім на шыі вяроўкі. Наджыю ібн Джундубу аль-Асламі, даўшы яму памочнікаў, даручылі глядзець за вярблюдамі. Аббада ібн Бішра прызначылі камандзірам коннага атрада ў дваццаць чалавек і паслалі наперад на разведку. Бішра ібн Суф’яна паслалі ў Мекку вестуном.1 Наш любімы Прарок і адважныя асхабы, апранутыя ў адзенне іхраму, усе ў белым, пачалі ўслаўляць Усявышняга Аллаха, сведчыць веліч Яго імя і маліць Яго:

«Лаббайк! Аллахумма лаббайк! Лаббайк! Ля шарыка лака лаббайк! Інналь-хамда ван-німата лака валь-мулк, ля шарыка лак!»

(Вось я, о мой Аллах, вось я! На Твой заклік я зноў і зноў адгукаюся і словам, і ўсёй сваёй істотай, скараюся Твайму загаду. У Цябе няма супольніка, усёй сваёй істотай я звярнуўся да Цябе. Хвала і дары належаць толькі Табе. І ўлада – Твая. У Цябе няма супольніка.) Ад гэтай дабраславёнай талбіі гулі зямля і неба, а Зуль-Хулайфу ахапіла светлая атмасфера. Усе былі ўсхваляваныя і, каб як мага хутчэй дабрацца да Меккі, пакінулі Зуль-Хулайфу.

Па дарозе хазрат Умар і хазрат Саад ібн Убада падышлі да нашага ўладара Хабіб аль-акрам і выказалі сваю трывогу: «О Пасланнік Аллаха! Няўжо мы пойдзем без зброі на людзей, якія ваююць з табой? Мы баімся, што курайшыты нападуць на цябе і нанясуць шкоду твайму дабраславёнаму целу!..» Уладар двух светаў сказаў ім: «Я маю намер здзейсніць умру. У такім стане я не хачу насіць зброю».

Падарожжа праходзіла спакойна. Яны заходзілі да розных плямёнаў, што жылі па дарозе, і наш уладар Прарок заклікаў іх да ісламу. Адны ўхіляліся ад таго, каб прыняць іслам, другія дасылалі падарункі. Так яны прайшлі палову шляху і прыйшлі ў мясціну Гадыр аль-Аштат за Усфанам. Тут вярнуўся хазрат Бішр ібн Суф’ян, якому раней было даручана аднесці вестку жыхарам Меккі; ён ужо пагаварыў з курайшытамі. Ён расказаў нашаму ўладару Прароку пра ўбачанае: «О Пасланнік Аллаха! Курайшыты пачулі, што ты ідзеш. Ад страху яны наладзілі пачастункі для навакольных плямёнаў і папрасілі ў іх дапамогі. Яны выправілі вам насустрач на разведку конны атрад у дзвесце чалавек. Навакольныя плямёны прынялі іх просьбу і сабраліся ў мясціне Балдах. Яны сцягнулі шмат войскаў і пакляліся не пусціць вас у Мекку».

Уладар сусветаў вельмі засмуціўся з-за гэтай весткі і сказаў: «Курайшыты загінулі. Вайна іх ужо з’ела… Няўжо курайшыцкія ідалапаклоннікі думаюць, што ў іх ёсць нейкая сіла? Клянуся Аллахам, пакуль рэлігія, для распаўсюджвання якой Усявышні Аллах паслаў мяне, не стане пануючай і вышэйшай за ўсё або пакуль мая галава не аддзеліцца ад цела, я ніколі не перастану змагацца з імі!» Потым ён звярнуўся да сваіх адважных асхабаў і спытаўся іх думкі і погляду на гэтую справу. Слаўныя асхабы, якія ўсёй сваёй істотай аддалі сябе Пасланніку Аллаха, сказалі: «Усявышні Аллах і Яго Пасланнік ведаюць лепш. Няхай нашы душы будуць ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Мы выправіліся ў дарогу з намерам здзейсніць таваф вакол Байтуллаха. Мы прыйшлі не дзеля таго, каб каго-небудзь забіваць ці ваяваць. Але калі яны захочуць перашкодзіць нам наведаць Каабу, мы абавязкова будзем з імі змагацца і дасягнем сваёй мэты!..» Такая рашучасць шаноўных асхабаў спадабалася нашаму любімаму Прароку. Ён сказаў: «Калі так, ідзіце ж з шаноўным імем Усявышняга Аллаха!..» Асхабы, абкружыўшы нашага ўладара Прарока, пачалі рухацца да Меккі, вымаўляючы талбію «Лаббайк! Аллахумма лаббайк!..» і такбір «Аллаху акбар! Аллаху акбар!..»

У адзін з дзён, у паўдзённы час, Білал аль-Хабашы ўсёй прыгажосцю свайго голасу прачытаў азан аль-Мухаммады і абвясціў, што настаў час намазу. У гэты час туды падаспеў курайшыцкі конны атрад у дзвесце чалавек; ён стаў паміж асхабамі і Меккай, гатовы да атакі. Нягледзячы на гэта, Уладар сусветаў са сваімі ўзнёслымі асхабамі выстраіўся ў рады і пачаў намаз. Гэта было відовішча, вартае ўвагі: каля тысячы чатырохсот асхабаў стаялі радамі за нашым любімым Прарокам, нерухома ў стоячым становішчы (кіям), і схіляліся ў паясным паклоне (руку). А калі яны ўсе разам апусціліся ў зямны паклон (саджда), гэта было падобна да таго, як грозная гара схіляецца і зноў выпростваецца.

«Клянуся Усявышнім Аллахам, я прыму ўсё, чаго курайшыты ад мяне папросяць, пры ўмове пашаны да Святога Дома!» Святы хадзіс

Паход у Худайбію

Тое, што яны з пакорай прыхілілі свае шляхетныя ілбы да зямлі перад Усявышнім Аллахам, запаліла ў сэрцах некаторых курайшыцкіх вершнікаў любоў да ісламу. Калі шаноўныя асхабы аддалі салям і скончылі намаз, камандзір курайшыцкіх вершнікаў пашкадаваў: «Калі б мы скарысталіся гэтым станам мусульман і напалі, мы забілі б большасць з іх!.. Чаму мы не напалі, пакуль яны былі на намазе?» Потым ён паведаміў сваім таварышам, што гэтым разам яны не ўпусцяць магчымасці: «Не турбуйцеся. Яны ўсё роўна стануць яшчэ на адзін намаз, які ім даражэйшы за ўласнае жыццё і дзяцей!..» Усявышні Аллах, паслаўшы праз Джыбрыля алейхіс-салям адкравенне, паведаміў нашаму ўладару Прароку гэтыя іх словы. У ніспасланым святым аяце паводле сэнсу сказана: «(О Мой Хабіб!) Калі ты сярод іх і (перад ворагам) будзеш весці іх (сваіх асхабаў) у намазе, (падзялі іх на дзве часткі,) няхай адна частка стаіць з табой (у намазе, а другая – перад ворагам). Няхай яны возьмуць з сабой зброю. Калі тыя, хто ў намазе з табой, здзейсняць адзін ракат, няхай яны (пазбягаючы дзеянняў, якія парушаюць намаз) ідуць і стануць перад ворагам. Потым няхай прыйдзе другая частка, якая яшчэ не здзейсніла намазу, і здзейсніць другі ракат з табой, і няхай яны таксама возьмуць з сабой браню, ахоўныя прылады і зброю. (Няхай яны прачытаюць ташаххуд з табой. Калі ты аддасі салям, няхай яны, не аддаючы саляму, ідуць і стануць перад ворагам; тыя, хто спачатку здзейсніў адзін ракат, няхай вернуцца, самі здзейсняць яшчэ адзін ракат і аддадуць салям. А тыя, хто здзейсніў другі ракат з імамам, таксама няхай вернуцца, здзейсняць яшчэ адзін ракат, завершаць намаз і аддадуць салям.) Няверуючыя хочуць, каб вы забыліся пра сваю зброю і рэчы, каб раптам напасці на вас… Калі вам перашкаджае дождж або вы хворыя, няма на вас граху, калі пакладзяце зброю. Але ўсё ж прымайце ўсе меры асцярожнасці. Без сумнення, Усявышні Аллах падрыхтаваў для няверуючых зневажальнае пакаранне».2 Калі ў пасляпаўдзённы час хазрат Білал прачытаў азан, курайшыцкія вершнікі зноў стаялі паміж Меккай і шаноўнымі асхабамі, гатовыя да атакі. Наш уладар Прарок павёў сваіх асхабаў у намазе так, як было паказана ў святым аяце. Ідалапаклоннікі здзівіліся, што мусульмане здзяйсняюць намаз з такой асцярожнасцю. Усявышні Аллах усяліў у іх сэрцы страх. Яны не адважыліся нічога зрабіць. Яны пайшлі адтуль, каб аднесці вестку ў Мекку. Наш уладар Прарок і яго асхабы таксама рушылі адтуль да Меккі. Калі яны дайшлі да мяжы святой Меккі, вярблюдзіца нашага ўладара Пасланніка Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) Касва без усякай бачнай прычыны раптам апусцілася на зямлю. Яны вельмі стараліся падняць яе, але яна не ўставала. Тады Султан Сусвету сказаў: «У яе няма звычкі так класціся. Але Усявышні Аллах, які некалі затрымаў слана (Абрахі), каб той не ўвайшоў у Мекку, цяпер затрымаў і Касву. Клянуся Усявышнім Аллахам, ва ўладзе якога маё існаванне: чаго б ні папрасілі ў мяне курайшыты з таго, што Усявышні Аллах забараніў (зрабіў харамам) рабіць у Хараме (напрыклад, адмовіцца ад бітвы і праліцця крыві), я абавязкова выканаю іх просьбу!»

Пасля гэтага яны паспрабавалі падняць Касву. Вярблюдзіца ўскочыла. Яна не ўвайшла ў межы Харама, а спынілася ў мясціне Худайбія, якая была якраз на мяжы. Наш уладар Прарок і шаноўныя асхабы спыніліся ў гэтым месцы, дзе было мала вады.

«Няўжо курайшыцкія ідалапаклоннікі думаюць, што ў іх ёсць нейкая сіла? Клянуся Аллахам, пакуль рэлігія, для распаўсюджвання якой Усявышні Аллах паслаў мяне, не стане пануючай і вышэйшай за ўсё або пакуль мая галава не аддзеліцца ад цела, я ніколі не перастану змагацца з імі!» Святы хадзіс

Найшляхетнейшы Пасланнік загадаў паставіць свой намёт за мяжой дабраславёнай Меккі. Ён пачаў чакаць там разам са сваімі асхабамі. Калі надыходзіў час намазу, яны здзяйснялі намазы ў межах Меккі аль-Мукаррама. У калодзежах не засталося вады ні для піцця, ні для іншых патрэб. Вада была толькі ў збанку нашага ўладара Прарока. Асхабы, якія апынуліся ў цяжкім становішчы, сказалі: «Няхай нашы душы будуць ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Вада ў нас ёсць толькі ў тваім збанку. Мы загінулі».

Уладар сусветаў сказаў: «Пакуль я сярод вас, вы не загінеце». Потым ён сказаў «Бісміллях» і паклаў сваю дабраславёную руку на збанок. Калі ён падняў яе і сказаў: «Бярыце!..», з-паміж яго дабраславёных пальцаў, нібы з крыніцы, пачала біць вада. Шаноўныя асхабы ўволю напіліся, зрабілі абдэст, напоўнілі ўсе свае бурдзюкі і напаілі коней і вярблюдаў. Наш любімы Прарок, мора міласэрнасці, з усмешкай глядзеў на сваіх асхабаў і ўслаўляў (хамд) Усявышняга Аллаха. Хазрат Джабір ібн Абдуллах, які быў там у той дзень, сказаў: «Нас было тысяча чатырыста чалавек. Калі б нас было нават сто тысяч, гэтай вады хапіла б усім нам».

Баят ар-Рыдван

Калі Найшляхетнейшы Пасланнік быў у Худайбіі, да яго прыйшоў Будайл, правадыр племені Хузаа, якое здаўна сябравала з мусульманамі, і паведаміў, што курайшыцкае войска, да якога далучыліся навакольныя плямёны, спынілася ля Худайбіі і што яны пакляліся змагацца, пакуль іх войска не будзе разбіта. Тады наш уладар Прарок сказаў: «Мы прыйшлі сюды не дзеля таго, каб з кім-небудзь змагацца. Мы прыйшлі толькі для таго, каб здзейсніць умру, здзейсніць таваф вакол Каабы аль-Муаззама і наведаць яе. Аднак, калі хто-небудзь паспрабуе перашкодзіць нам наведаць Байтуллах, мы будзем з ім змагацца. Без сумнення, войны вельмі знясілілі курайшытаў, аслабілі іх і нанеслі ім вялікія страты. Калі яны пажадаюць, я вызначу з імі тэрмін перамір’я. Цягам гэтага тэрміну яны будуць у бяспецы ад мяне. Няхай яны не ўмешваюцца паміж мной і іншымі плямёнамі; няхай пакінуць мяне з імі сам-насам. Калі я пераможу гэтыя плямёны і Велічны Аллах дасць ім хідаю (правільны шлях) і яны стануць мусульманамі, курайшыцкія ідалапаклоннікі, калі пажадаюць, змогуць стаць мусульманамі, як і яны. А калі я, як яны думаюць, не змагу перамагчы іншыя суполкі, тады яны самі адпачнуць і набяруцца сіл. Але калі курайшыцкія ідалапаклоннікі гэтага не прымуць і стануць змагацца са мной, клянуся Усявышнім Аллахам, ва ўладзе якога маё існаванне, я буду змагацца з імі дзеля гэтай рэлігіі, якую імкнуся распаўсюдзіць, пакуль мая галава не аддзеліцца ад цела. Тады Усявышні Аллах, без сумнення, выканае сваё абяцанне дапамагчы мне!»

Правадыр племені Хузаа Будайл рушыў, каб перадаць словы нашага ўладара Прарока ў лагер курайшытаў. Выслухаўшы ад Будайла словы нашага ўладара Пасланніка Аллаха, ідалапаклоннікі паслалі да нашага ўладара Прарока на перамовы аднаго са сваіх знатных людзей, Урву ібн Масуда. Калі Урва паведаміў, што курайшыты цвёрда вырашылі нікога не пускаць у Мекку, наш уладар Хабіб аль-акрам сказаў: «О Урва! Скажы дзеля Аллаха! Хіба можна перашкаджаць прынесці ў ахвяру гэтых ахвярных вярблюдаў, наведаць гэтую Каабу аль-Муаззама і здзейсніць вакол яе таваф?» Потым ён расказаў і Урву тое, што сказаў правадыру племені Хузаа.

Слухаючы нашага ўладара Прарока, Урва адначасова сачыў за паводзінамі і ўчынкамі шаноўных асхабаў, за тым, як яны ставяцца адзін да аднаго і да Уладара сусветаў, за іх пашанай і павагай. Выслухаўшы прапанову нашага любімага Прарока, ён устаў і пайшоў расказаць пра гэта курайшытам. Прыйшоўшы да іх, ён сказаў: «О супольнасць курайшытаў! Вы ведаеце, што я хадзіў паслом да многіх валадароў, такіх як візантыйскі імператар, негус і іранскі шах. Клянуся, ніколі я не бачыў, каб якому-небудзь валадару аказвалі такую пашану і павагу, якую мусульмане аказваюць Мухаммаду. Ніхто з яго асхабаў не гаворыць, пакуль ён не дазволіць. Калі з яго галавы ўпадзе хоць адна валасінка, яны падхопліваюць яе і хаваюць за пазуху, каб атрымаць благадаць. Калі яны гавораць пры ім, яны так сцішаюць голас, што яго амаль не чуваць. З пашаны да яго яны не могуць глядзець яму ў твар і апускаюць вочы. Калі ён дасць сваім асхабам знак ці загад, яны стараюцца выканаць яго, нават калі гэта будзе каштаваць ім жыцця.

О супольнасць курайшытаў! Як бы вы ні хапаліся за мячы і да якіх бы сродкаў ні звярталіся, яны не аддадуць вам ніводнай валасінкі свайго Прарока. Яны нават не дадуць, каб яму была прычынена нейкая шкода ці каб хто-небудзь дакрануўся да яго. Вось такое становішча. Добра падумайце, што будзе далей! Пры такім становішчы Мухаммад прапануе нам добрае перамір’е, скарыстайцеся ім!»

Курайшыцкія ідалапаклоннікі не прынялі гэтых слоў; яны груба абышліся з Урвам і пакрыўдзілі яго. Паколькі з курайшыцкага лагера не было ніякай весткі, наш уладар Найшляхетнейшы Пасланнік (саллаллаху алейхі ва саллям) паслаў Хіраша ібн Умайю паслом, каб паўтарыць свае прапановы. Ідалапаклоннікі вельмі груба абышліся з паслом ісламу. Яны зарэзалі і з’елі яго вярблюда і кінуліся на яго, каб забіць. Хіраш ібн Умайя ледзь вырваўся з іх рук. Калі ён прыйшоў да нашага ўладара Прарока і расказаў, што здарылася, той вельмі засмуціўся з-за такой абразы свайго пасла. У гэты час з лагера ідалапаклоннікаў паказаўся Хулайс, правадыр племені Ахабіш. Ён ішоў да нашага ўладара Прарока. Ідалапаклоннікі даручылі яму быць паслом. Убачыўшы, што ідзе Хулайс, наш любімы Прарок сказаў: «Той, хто ідзе, – з народа, які шануе ахвярных жывёл і стараецца выконваць загады Усявышняга Аллаха і здзяйсняць пакланенне. (О мае асхабы!) Пагоніце ахвярных вярблюдаў насустрач яму, каб ён іх убачыў!» Шаноўныя асхабы пусцілі ахвярных вярблюдаў да яго і вымавілі талбію: «Лаббайк! Аллахумма лаббайк!» Убачыўшы ахвярных жывёл з вяроўкамі на шыях і пазначанымі вушамі, Хулайс доўга глядзеў на іх. Яго вочы напоўніліся слязьмі, і ён сумным голасам, што ішоў з глыбіні душы, не мог не сказаць: «У мусульман няма ніякага іншага намеру, акрамя як здзейсніць таваф вакол Каабы і наведаць яе. Які дрэнны ўчынак – забараняць ім гэта! Клянуся Госпадам Каабы, курайшыты загінуць з-за гэтага памылковага ўчынку!» Пачуўшы гэтыя словы, Уладар сусветаў сказаў: «Так, гэта так, о брат з сыноў Кінаны». Ад сораму Хулайс не змог ні падысці да Пасланніка Аллаха, ні нават глянуць на яго дабраславёны твар. Ён вярнуўся ў курайшыцкі лагер. Ён расказаў, што бачыў, і адкрыта выказаў сваю думку: «Я не лічу правільным, што вы не пускаеце яго наведаць Каабу». Курайшыцкія ідалапаклоннікі вельмі раззлаваліся і абвінавацілі Хулайса ў невуцтве.

«О Урва! Скажы дзеля Аллаха! Хіба можна перашкаджаць прынесці ў ахвяру гэтых ахвярных вярблюдаў, наведаць гэтую Каабу аль-Муаззама і здзейсніць вакол яе таваф?» Святы хадзіс

Гэтым разам ідалапаклоннікі паслалі паслом Мікраза ібн Хафса, які праславіўся сваёй жорсткасцю. Ён таксама атрымаў свой адказ і вярнуўся. Пасля пасольства Мікраза ідалапаклоннікаў ахапіў страх, што мусульмане могуць раптам на іх напасці.

Наш уладар Прарок не хацеў пакідаць справу недаробленай і хацеў паслаць аднаго са сваіх асхабаў, якога паважалі курайшыты. Нарэшце вырашылі паслаць хазрат Усмана. Наш любімы Прарок сказаў Усману ібн Аффану: «Скажы ім: „Мы прыйшлі сюды не дзеля таго, каб з кім-небудзь змагацца. Мы прыйшлі толькі для таго, каб здзейсніць таваф вакол Каабы аль-Муаззама і наведаць яе. Мы прынясём у ахвяру вярблюдаў, якіх прывялі з сабой, і вернемся“, – і заклікай іх да ісламу!» Акрамя таго, ён даручыў яму перадаць мусульманам, якія былі ў Мецы, радасную вестку, што неўзабаве Мекка будзе заваявана.3

Хазрат Усман пайшоў да ідалапаклоннікаў і дакладна перадаў ім словы нашага ўладара Прарока. Яны адхілілі і прапанову, якую прынёс хазрат Усман. Яны сказалі, што толькі ён сам, калі хоча, можа здзейсніць таваф вакол Байтуллаха. А хазрат Усман адказаў: «Пакуль Пасланнік алейхіс-салям не здзейсніць таваф вакол Байтуллаха, не здзейсню яго і я!» Гэта так раззлавала ідалапаклоннікаў, што яны затрымалі яго. Да асхабаў гэтая вестка дайшла ў такім выглядзе: «Усмана забілі, ён стаў шахідам». Калі яны паведамілі пра гэта нашаму ўладару Прароку, ён вельмі засмуціўся і сказаў: «Калі гэтая вестка праўдзівая, мы не сыдзем адсюль, пакуль не будзем змагацца з гэтым народам». Потым ён сеў пад дрэвам, што расло там і называлася Самура, і заклікаў сваіх асхабаў да прысягі (баят), сказаўшы: «Усявышні Аллах загадаў мне, каб вы далі мне баят». Адважныя асхабы паклалі свае рукі на дабраславёную руку нашага ўладара Прарока і далі слова: «Мы далі баят, што будзем змагацца перад табой, пакуль Усявышні Аллах не дасць табе перамогу і не здзейсніцца заваяванне, або станем шахідамі на гэтым шляху!» Наш уладар Прарок паклаў адну сваю руку на другую і сам сабе даў баят за хазрат Усмана, якога там не было. Наш уладар Найшляхетнейшы Пасланнік (саллаллаху алейхі ва саллям) вельмі ўзрадаваўся баяту сваіх асхабаў і сказаў: «Ніхто з тых, хто шчыра даў баят пад дрэвам, не ўвойдзе ў Пекла». Гэты баят назвалі Баят ар-Рыдван.4 Шаноўныя асхабы (радыяллаху анхум) ужо выхапілі мячы і не маглі ўседзець на месцы; яны чакалі знаку ад Пасланніка алейхіс-салям. У гэты час курайшыцкія шпіёны, што сачылі за лагерам ісламу, убачылі, што муджахіды далі нашаму любімаму Прароку баят змагацца на гэтым шляху, пакуль не вып’юць напою шахідскай смерці, і што яны рыхтуюцца. Яны адразу пабеглі ў курайшыцкі лагер і расказалі, што адбылося. Наш уладар Прарок на ўсялякі выпадак уначы выстаўляў вартавых, каб ахоўваць сваіх асхабаў. Адной ноччу ў тыя дні, калі хазрат Усман быў затрыманы, зграя з пяцідзесяці ідалапаклоннікаў на чале з Мікразам напала, каб заспець воінаў ісламу сонных. У тую ноч на варце стаялі Мухаммад ібн Маслама і яго таварышы. Пасля кароткай сутычкі яны схапілі няверуючых. Уцячы ўдалося толькі Мікразу. Палонных прывялі да нашага ўладара Пасланніка Аллаха. Адных з іх пасадзілі пад замок, а другім даравалі. Наступнай ноччу ідалапаклоннікі зноў хацелі напасці, але іх зноў схапілі. Наш уладар Прарок дараваў і ім і адпусціў іх.

Мірны дагавор у Худайбіі

Калі войска няверуючых зразумела, што войска ісламу ўдзень і ўначы стаіць напагатове і можа напасці ў любы момант, у іх сэрцы закраўся страх. Убачыўшы, што няма іншага выйсця, акрамя як заключыць дагавор, яны спешна выбралі пасольства. На чале пасольства стаў Сухайл ібн Амр. Пасольству было сказана: «Заключыце дагавор з умовай, што ў гэтым годзе яны не ўвойдуць у Мекку».

Наш любімы Прарок прыняў курайшыцкіх паслоў. Першым патрабаваннем паслоў было адпусціць іх людзей, якіх трымалі пад замкам. Уладар сусветаў сказаў: «Пакуль вы не адпусціце маіх асхабаў, якіх затрымалі ў Мецы, я не адпушчу гэтых вашых людзей!» Сухайл сказаў: «Сапраўды, ты абышоўся з намі вельмі справядліва і сумленна», і дабіўся, каб адпусцілі хазрат Усмана, затрыманага ў Мецы, і яшчэ каля дзесяці асхабаў, якіх курайшыты пасадзілі пад замок раней. Пасля гэтага адпусцілі ідалапаклоннікаў, якіх схапілі падчас нападу і трымалі пад замкам.

Пасля доўгіх перамоў дасягнулі згоды. Надышла чарга запісаць дагавор. Пісарам выбралі хазрат Алі. Каб напісаць мірны дагавор, падрыхтавалі паперу і чарніла. Наш уладар Хабібуллах, пасланы як міласэрнасць для сусветаў, сказаў хазрат Алі: «Пішы:

„Бісмілляхір-рахманір-рахім!“» Сухайл адразу запярэчыў: «Клянуся, я не ведаю, што значыць слова „Рахман“. Не пішы так; пішы „Бісміка Аллахумма“! Інакш я не пагаджуся на мір!» Наш уладар Прарок бачыў у заключэнні міру вельмі вялікую мудрасць. Таму ён сказаў: «„Бісміка Аллахумма“ – таксама добра» і загадаў хазрат Алі напісаць так. Калі гэта напісалі і наш уладар Прарок сказаў: «Гэта пункты, пра якія Мухаммад, Пасланнік Аллаха, дамовіўся з Сухайлам ібн Амрам, на якіх яны заключылі мір і якія яны падпісалі, каб бакі выканалі іх умовы», Сухайл схапіў хазрат Алі за руку. Ён звярнуўся да нашага ўладара Прарока і сказаў: «Клянёмся, калі б мы прызнавалі, што ты – Пасланнік Аллаха, мы не супраціўляліся б табе і не перашкаджалі б табе наведаць Каабу. Таму замест „Пасланнік Аллаха“ пішы „Мухаммад, сын Абдуллаха“!»

Наш уладар Прарок пагадзіўся і з гэтым і сказаў: «Клянуся Аллахам, нават калі вы лічыце мяне хлусам, я без усякага сумнення – Пасланнік Усявышняга Аллаха. Тое, што будзе напісана маё імя і імя майго бацькі, не адымае ў мяне прароцтва. О Алі! Сатры гэта і пішы „Мухаммад ібн Абдуллах“».

Сэрца ніводнага з шаноўных асхабаў не магло змірыцца з тым, што будуць сцёрты словы «Пасланнік Аллаха». На імгненне забыўшыся пра ўсё, яны сказалі: «О Алі! Пішы „Мухаммад, Пасланнік Аллаха“, інакш паміж намі і гэтымі ідалапаклоннікамі справу вырашыць толькі меч!..» Наш уладар Прарок быў рады такой рупнасці сваіх асхабаў, але сваімі дабраславёнымі рукамі даў ім знак змоўкнуць. Калі ён загадаў хазрат Алі сцерці гэта, той папрасіў прабачэння: «Няхай мая душа будзе ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Мая рука не падымаецца сцерці гэтую тваю дабраславёную якасць!..» Наш любімы Прарок папрасіў яго паказаць тое месца. Калі той паказаў, ён узяў у яго дакумент, сцёр гэтыя словы сваім дабраславёным пальцам і загадаў напісаць «сын Абдуллаха». Потым пачалі пісаць пункты: 1) Дагавор будзе дзейнічаць дзесяць гадоў; цягам гэтага часу абодва бакі не будуць ваяваць адзін з адным.

«Ніхто з тых, хто шчыра даў баят пад дрэвам, не ўвойдзе ў Пекла» Святы хадзіс

У гэтым годзе мусульмане не будуць наведваць Каабу, але змогуць наведаць яе праз год. 3) Мусульмане, якія прыйдуць наведаць Каабу, застануцца на тры дні і не будуць мець пры сабе ніякай зброі, акрамя зброі падарожніка. 4) Пакуль мусульмане будуць здзяйсняць таваф вакол Каабы, ідалапаклоннікі Меккі адыдуць ад Каабы і дадуць мусульманам свабодна здзейсніць таваф.

Калі хто-небудзь з курайшытаў стане мусульманінам і без дазволу свайго апекуна пойдзе ў Медыну, яго вернуць; а калі хто-небудзь з мусульман пяройдзе на бок курайшытаў і пойдзе ў Мекку, яго не вернуць. Наконт гэтага пункта хазрат Умар спытаўся: «О Пасланнік Аллаха! Няўжо ты прымеш і гэтую ўмову?» Наш любімы Прарок усміхнуўся і сказаў: «Так. Тых, хто пойдзе ад нас да іх, няхай Усявышні Аллах аддаліць ад нас!»
Калі хто-небудзь з асхабаў прыйдзе ў Мекку з намерам здзейсніць хадж або ўмру, яго жыццё і маёмасць будуць у бяспецы.
Калі хто-небудзь з ідалапаклоннікаў, ідучы ў Шам, Егіпет ці куды-небудзь яшчэ, заедзе ў Медыну, яго жыццё і маёмасць таксама будуць у бяспецы.
Іншыя арабскія плямёны змогуць перайсці пад абарону таго боку, якога захочуць, і будуць вольныя аб’ядноўвацца з мусульманамі або з ідалапаклоннікамі.5

Надышла чарга падпісаць дагавор. У гэты момант заўважылі, што да войска ісламу, цягнучы за сабой ланцугі на нагах, ідзе нейкі чалавек. Ён падыходзіў усё бліжэй і крычаў: «Ратуйце мяне!..» Пачуўшы гэты голас, кіраўнік курайшыцкага пасольства адразу ўскочыў з месца. Узяўшы ў руку калючую галіну, ён пачаў біць ёю таго чалавека па галаве і твары. Той, сабраўшы ўсе сілы, кінуўся да дабраславёных каленяў Пасланніка Аллаха і маліў: «Ратуй мяне, о Пасланнік Аллаха!» Гэта быў мусульманін, якога ўласны бацька закаваў у ланцугі за тое, што ён у Мецы ўдастоіўся гонару стаць мусульманінам. Кожны дзень яго жорстка катавалі і прымушалі пакланяцца ідалам. Скарыстаўшыся тым, што ідалапаклоннікі пайшлі ў Худайбію, ён разарваў ланцугі, незаўважна выбраўся з Меккі і кінуўся да мусульман. Гэтым дабраславёным чалавекам, які знайшоў хідаю (правільны шлях), быў хазрат Абу Джандал, сын кіраўніка пасольства ідалапаклоннікаў Сухайла. Сухайл, паказваючы на свайго сына Абу Джандала, сказаў нашаму ўладару Прароку: «Паводле дагавора, які мы толькі што напісалі, гэта першы чалавек, якога ты павінен мне вярнуць!»

Наш уладар Прарок і асхабы былі моцна ўзрушаныя. Усе з напружаннем чакалі, што адкажа наш уладар Пасланнік Аллаха. З аднаго боку – мірны дагавор, з другога – асхаб, якога катуюць… Уладар сусветаў сказаў Сухайлу: «Мы яшчэ не падпісалі гэтага мірнага дагавора!» Сухайл упарціўся: «О Мухаммад! Пункты дагавора мы скончылі пісаць яшчэ да таго, як мой сын прыйшоў сюды. Калі ты не вернеш майго сына, я ніколі не падпішу гэтага мірнага дагавора!» Наш уладар Прарок сказаў: «Пакінь яго па-за дагаворам дзеля мяне», але ідалапаклоннікі на гэта не пагадзіліся. Калі Сухайл ібн Амр цягнуў свайго сына, Абу Джандал жаласна крычаў: «О Пасланнік Аллаха! О мае браты-мусульмане!.. Няўжо вы аддаяце мяне ідалапаклоннікам, хоць я ўдастоіўся гонару стаць мусульманінам і прыйшоў да вас шукаць прытулку? Няўжо вы лічыце дапушчальным, каб мяне кожны дзень невыносна катавалі? О Пасланнік Аллаха! Няўжо ты вяртаеш мяне, каб яны прымусілі мяне адрачыся ад маёй рэлігіі?!..»

Вытрываць гэтыя мальбы, што разрывалі сэрца, было вельмі цяжка. Асхабы, у якіх балелі сэрцы, заплакалі. І ў нашага любімага Прарока, мора міласэрнасці, дабраславёныя вочы напоўніліся слязьмі. Ён падышоў да Сухайла і папрасіў: «Не рабі гэтага! Аддай яго мне!» Але Сухайл адказаў: «Немагчыма, не аддам!» Тады наш любімы Прарок суцешыў Абу Джандала словамі: «О Абу Джандал! Пацярпі яшчэ крыху! Вытрымай тое, што з табой робяць! Прасі за гэта ўзнагароды ва Усявышняга Аллаха. Усявышні Аллах абавязкова дасць табе і такім жа, як ты, слабым і бездапаможным мусульманам палёгку і выйсце» і сказаў: «Нам не належыць парушаць дадзенага слова». Абу Джандал сказаў: «Добра, о Пасланнік Аллаха», і паведаміў, што будзе цярплівым.

Гэтага здарэння, што разрывала сэрца, не змаглі вытрымаць нават ідалапаклоннікі з пасольства, і яны сказалі: «О Мухаммад! Дзеля цябе мы бярэм Абу Джандала пад сваю абарону. Мы не дадзім Сухайлу катаваць яго!»

Пасля гэтага нашаму ўладару Пасланніку Аллаха і шаноўным асхабам крыху палягчэла. (Сухайл ібн Амр стаў мусульманінам пасля заваявання Меккі і стаў адным з шаноўных асхабаў.) Мірны дагавор запісалі ў двух экзэмплярах, і бакі падпісалі яго. Ідалапаклоннікі вярнуліся ў свой лагер.6 Курайшыцкае пасольства вельмі радавалася гэтым пунктам, якія здаваліся нявыгаднымі для мусульман. Але насамрэч гэты мірны дагавор быў вялікай перамогай вернікаў, а яго пункты былі на карысць мусульманам. Перш за ўсё ідалапаклоннікі прызналі, што мусульмане – дзяржава. Ідалапаклоннік з Меккі, які дзеля гандлю ці нейкай іншай справы ехаў у Шам ці Егіпет і заязджаў у Медыну, мог быць спакойны за сваё жыццё і маёмасць. Так ідалапаклоннікі зблізку ўбачаць, як жывуць мусульмане, будуць захапляцца справядлівасцю ісламу і добрымі адносінамі асхабаў адзін да аднаго і палюбяць іслам. У рэшце рэшт яны стануць мусульманамі і далучацца да шэрагаў асхабаў. Дзякуючы гэтаму дагавору, які павінен быў дзейнічаць дзесяць гадоў, мусульман стане больш і яны ўмацуюцца. Іслам пашырыцца паўсюль. Але пункт, у якім гаварылася: «Калі хто-небудзь з курайшытаў стане мусульманінам і захоча шукаць прытулку ў Медыне, яго вернуць», засмуціў нашага ўладара Прарока, і ён сказаў: «Усявышні Аллах абавязкова створыць для іх палёгку і выйсце». З ідалапаклоннікамі больш не было чаго рабіць. Наш уладар Найшляхетнейшы Пасланнік (саллаллаху алейхі ва саллям) сказаў шаноўным асхабам: «Уставайце! Прынясіце ў ахвяру сваіх ахвярных жывёл. Пагаліўшы галовы, выходзьце са стану іхраму». Наш уладар Прарок раней за ўсіх прынёс у ахвяру сваю жывёлу. Потым яго цырульнік, хазрат Хіраш ібн Умайя, пагаліў яму галаву. Шаноўныя асхабы лавілі дабраславёныя валасы ў паветры, перш чым тыя падалі на зямлю, і захоўвалі іх, каб атрымаць благадаць. Асхабы таксама прынеслі ў ахвяру сваіх жывёл; адны з іх пагалілі валасы, другія іх пакарацілі.7

«О Абу Джандал! Пацярпі яшчэ крыху! Вытрымай тое, што з табой робяць! Прасі за гэта ўзнагароды ва Усявышняга Аллаха. Усявышні Аллах абавязкова дасць табе і такім жа, як ты, слабым і бездапаможным мусульманам палёгку і выйсце» Святы хадзіс

У Худайбіі яны прабылі каля дваццаці дзён. Наш уладар Прарок і яго таварышы рушылі назад у Медыну. Па дарозе Усявышні Аллах ніспаслаў нашаму ўладару Прароку суру аль-Фатх і абвясціў яму радасную вестку, што Ён завершыць свае дары і сваю дапамогу. У тыя дні, калі Султан Сусвету (саллаллаху алейхі ва саллям) пераможцам ушанаваў сваім прыходам светлую Медыну, Абу Басір з курайшыцкага племені Сакіф удастоіўся гонару стаць мусульманінам. Зразумеўшы, што не можа жыць сярод ідалапаклоннікаў, Абу Басір пешшу прыйшоў у Медыну. Але, як патрабаваў дагавор у Худайбіі, ён пакінуў Медыну і пасяліўся ў мясціне, якая называецца Іс, на беразе Чырвонага мора.8

Гэтае месца знаходзілася на гандлёвым шляху, па якім курайшыцкія ідалапаклоннікі хадзілі ў Шам. Пасля гэтага курайшыты, якія станавіліся мусульманамі, пакідалі Мекку і ішлі не ў Медыну, а ў Іс, да Абу Басіра. Першым з іх быў хазрат Абу Джандал. Потым так і пайшло. Іх стала пяцьдзясят, сто, дзвесце, трыста чалавек. Курайшыцкі караван, ідучы ў Шам, мусіў праходзіць праз гэтае месца. Хазрат Абу Басір і мусульмане, якія былі з ім, хапалі ідалапаклоннікаў, што праходзілі тут, і заклікалі іх стаць мусульманамі. З тымі, хто не станавіўся мусульманінам, яны біліся і ставілі іх у цяжкае становішча. Убачыўшы, што іх гандлёвыя шляхі ў Шам перакрыты, ідалапаклоннікі Меккі паслалі ў Медыну пасольства. Яны ўпрошвалі, каб быў адменены пункт мірнага дагавора ў Худайбіі, у якім гаварылася: «Калі хто-небудзь з курайшытаў стане мусульманінам і без дазволу свайго апекуна пойдзе ў Медыну, яго вернуць!..» Наш уладар Прарок злітаваўся над імі і прыняў іх просьбу. Так курайшытам зноў адкрыўся гандлёвы шлях у Шам. А мусульмане ва ўзнагароду за сваё цярпенне прыйшлі ў Медыну да нашага ўладара Прарока.

О ПРЫГАЖЭЙШЫ З ПРЫГОЖЫХ!

О ты, прыгажэйшы з прыгожых, спаліў мяне любоўю да сябе!
Мае вочы нічога не бачаць, мой розум кожны міг – у марах пра цябе!
Ты – уладар «Каба каўсайн», а я – непакорлівы раб,
Як жа гэты разгублены пасмее сказаць, што хоча быць тваім госцем?
Адным літасцівым позіркам ты ажывіў мёртвыя сэрцы,
У тваёй бязмежнай міласэрнасці шукаў я прытулку і ў дзверы твае пагрукаў!
Ты – крыніца дабра, ты – мора лекаў!
Дай мне кроплю ласкі: для болю майго няма лекаў!
Усе ідуць у Мекку, да Каабы, Сафы і Марвы,
А я дзеля цябе перайшоў горы і ўзгоркі!
Сёння ўначы ўбачыў я ў сне, што галава мая неба кранула,
Падумаў я, што слугі ля тваіх дзвярэй наступілі мне на карак!
О хазрат Джамі, салавей майго ўмілаванага!
З тваіх вершаў я выбраў гэты бейт:
«Як паршывыя сабакі з высунутымі языкамі,
Прыйшоў я да мора тваёй дабраты, спадзеючыся на маленькую кроплю».
Мавляна Халід аль-Багдады (куддыса сіррух)

«Сапраўды, Мы далі табе яўную перамогу» Аль-Фатх: 1

Пісьмы-заклікі нашага ўладара Пасланніка Аллаха

Сонца не асвятляла б свету,
калі б не прыйшла гэтая душа,
не дарыла б свету святла,
калі б не настаў міг нараджэння.
Не было б з крышталю і радасці
вылеплена ружовае аблічча
са святлом, што ў сэрцах адбіваецца,
калі б яно не стала целам.
Eyyübî