ВЫХАВАННЕ ШАНОЎНЫХ АСХАБАЎ

Масджыд ан-Набаві

Калі наш уладар Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) ушанаваў Медыну, ён перш за ўсё хацеў пабудаваць мячэць, у якой ён выхоўваў бы сваіх асхабаў і дзе здзяйсняўся б намаз джамаатам. У гэты час прыйшоў Джыбрыль алейхіс-салям і сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Усявышні Аллах загадвае табе пабудаваць для Яго дом (мячэць) з каменю і цэглы-сырцу». Наш уладар Хабіб аль-акрам адразу захацеў купіць ва ўладальнікаў месца, дзе легла яго вярблюдзіца Касва, калі яны прыйшлі ў Медыну. Уладальнікі сказалі: «О Пасланнік Аллаха! Мы чакаем платы за яго толькі ад Велічнага Аллаха. Мы дорым табе гэтае месца дзеля задаволенасці Аллаха», – і вельмі хацелі яго падарыць. Нягледзячы на гэта, наш уладар не прыняў падарунка і заплаціў больш, чым яно каштавала.1

З аднаго боку ўчастак выраўноўвалі, а з другога – рабілі цэглу-сырэц і цягалі камяні. Нарэшце, калі ўсё было падрыхтавана, сабраліся, каб закласці падмурак. Першы камень у падмурак сваімі дабраславёнымі рукамі паклаў наш уладар Мухаммад Мустафа (саллаллаху таала алейхі ва саллям). Потым ён па чарзе сказаў: «Хай Абу Бакр пакладзе свой камень побач з маім каменем! Хай Умар пакладзе свой камень побач з каменем Абу Бакра! Хай Усман пакладзе свой камень побач з каменем Умара! Хай Алі пакладзе свой камень побач з каменем Усмана!» Калі яго загад быў выкананы, ён сказаў шаноўным асхабам, якія былі там: «Цяпер і вы кладзіце свае камяні». І яны пачалі іх класці.

На будаўніцтве мячэці ўсе шаноўныя асхабы на чале з нашым любімым Прарокам працавалі без перапынку і адпачынку. Яны цягалі на сваіх дабраславёных спінах камяні і цэглу-сырэц. З каменю яны ўзнялі падмурак на паўтара метра, а вышэй склалі сцены з сырцу. Аднойчы наш уладар Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) нёс цэглу-сырэц. Адзін з яго асхабаў падышоў да яго і з надзвычайнай пачцівасцю сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Ці дазволіш ты мне несці гэтую цэглу?» Наш уладар Хатам аль-анбія з яшчэ большай далікатнасцю даў яму зразумець, што ён сам яшчэ больш мае патрэбу заслужыць узнагароду (саваб), і не аддаў цэглы. Ён параіў яму лепш самому пайсці і прынесці камень.

Адным з тых, хто найбольш працаваў на будаўніцтве Масджыд ан-Набаві, быў наш уладар Пасланнік Аллаха. Ён браў на сябе найцяжэйшыя камяні і, задыхаючыся ад цяжару, насіў іх майстрам. Носячы гэтыя камяні і цэглу, ён натхняў сваіх асхабаў, расказваючы пра каштоўнасць справы, якую яны робяць, і радасна абвяшчаючы пра дары, якія яны атрымаюць.

Мусульмане, бачачы такую старанную працу нашага ўладара, працавалі з вялікай любоўю. Калі ўсе неслі па адной цагліне, Аммар ібн Ясір нёс нават дзве – адну за нашага ўладара Прарока, а другую за сябе. Убачыўшы гэта, наш уладар Пасланнік Аллаха падышоў да яго. Ён пагладзіў хазрат Аммара па спіне сваёй дабраславёнай рукой і сказаў: «Сын Сумаі! У цябе дзве ўзнагароды, а ў іншых – адна!»

Сцены мячэці былі хутка завершаны, і яе накрылі дахам. Пакоі, паводле арабскага звычаю, былі зроблены з галін фінікавай пальмы і накрыты лямцам з воўны. На дзвярах вісела толькі заслона. Пакоі былі з паўднёва-ўсходняга і паўночнага боку мячэці. Дзверы большасці з іх адчыняліся ў мячэць. Вышыня столі была на пядзю большая за рост чалавека сярэдняга росту. Паміж пакоямі хазрат Фатымы і хазрат Аішы былі дзверы. Акрамя таго, побач з мячэццю для нашага ўладара Пасланніка Аллаха былі зроблены два пакоі з сырцу. Іх таксама накрылі ствалінамі і галінамі фінікавай пальмы. З цягам часу колькасць пакояў павялічылася да дзевяці. Калі будаўніцтва мячэці скончылася, наш уладар Прарок перабраўся з дома хазрат Халіда ібн Зайда ў дом, пабудаваны для яго.2

«Вернікі – браты» Аль-Худжурат: 10

О ПАСЛАННІК АЛЛАХА!
Тое, што закаханых заўсёды зводзіць з розуму тугой,
– гэта твой твар, о Пасланнік Аллаха.
Тое, што раніцай і ўвечары прымушае іх уздыхаць ад болю,
– гэта туга па табе, о Пасланнік Аллаха!
Тое, што дзень і ноч робіць скаргу маёй адзінай справай,
што паліць маё сэрца агнём тугі,
што няспынна прымушае плакаць мае вочы,
– гэта расстанне з табой, о Пасланнік Аллаха!
Ласка Аллаха, якую бачаць асфія,3
радасць і асалода, якія зведваюць аўлія,4
вышыня, якой дасягнулі прарокі, о шах,
– гэта тваё шчасце і веліч, о Пасланнік Аллаха!
Змілуйся нада мной, чужынцам і бадзягам,
я грэшны, злітуйся нада мной, чарнатварым,
праяўляць спагаду да пакінутых і бездапаможных
– гэта твой звычай, о Пасланнік Аллаха!
О заступнік грэшнікаў, святло Адзінага,
Насухі – твой уласны раб, не адганяй яго.
Будзь шчодры, не адштурхоўвай яго ад дзвярэй сваёй ласкі,
ён – з тваёй уммы, о Пасланнік Аллаха!
Nasûhî Üsküdârî

Стогн ствала фінікавай пальмы

У Масджыд ан-Набаві стаяў укапаны ствол фінікавай пальмы. Па пятніцах наш уладар Прарок прамаўляў хутбу (пропаведзь), абапіраючыся на гэты слуп у мячэці, які называўся Ханнана.

Пазней ён загадаў зрабіць мінбар (кафедру) з трох прыступак. Аднойчы ў пятніцу наш уладар Пасланнік Аллаха і шаноўныя асхабы сабраліся ў Масджыд ан-Набаві. Калі наш уладар узышоў на новы мінбар, каб прамовіць хутбу, сухі ствол фінікавай пальмы, на які ён раней абапіраўся, пачаў плакаць і стагнаць голасам, падобным на плач цяжарнай вярблюдзіцы, так, што чулі ўсе. Усе шаноўныя асхабы са здзіўленнем слухалі гэты голас. Але голас ніяк не сціхаў. Тады Уладар сусветаў сышоў з мінбара і пагладзіў ствол сваімі дабраславёнымі рукамі. У той жа міг плач і стогн спыніліся. Убачыўшы такую любоў і тугу сухога ствала фінікавай пальмы па нашым Прароку, асхабы не маглі стрымаць слёз.

Пра гэтую падзею хазрат Анас ібн Малік сказаў: «Ад таго голасу нават мячэць скаланулася», а Ібн Абі Вадаа сказаў: «Ствол фінікавай пальмы трэснуў і зрушыўся з месца. Наш уладар Пасланнік Аллаха падышоў і паклаў на яго сваю дабраславёную руку, і тады ён змоўк».

Наш уладар Прарок сказаў: «Клянуся Усявышнім Аллахам, у руцэ магутнасці якога мая душа: калі б я яго не пагладзіў, ён ад тугі і суму па мне плакаў бы так да Дня ўваскрасення». У іншай перадачы паведамляецца так: Пасланнік алейхіс-салям павярнуўся да сухога ствала фінікавай пальмы і сказаў: «Калі хочаш, я вярну цябе ў сад, дзе ты стаяў. Ты зноў пусціш галіны і парасткі і станеш такім, як раней. А калі хочаш, я пасаджу цябе ў Раі, каб сябры Усявышняга Аллаха елі твае плады». Наш уладар Пасланнік Аллаха прыслухаўся і пачуў, як ён кажа: «Пасадзі мяне ў Раі, каб сябры Усявышняга Аллаха елі ад мяне, і хай я буду там, дзе не састарэю і не згнію». Гэтыя словы дрэва чулі і тыя, хто быў побач з нашым уладаром Прарокам. Тады наш уладар Пасланнік Аллаха адказаў яму: «Я зраблю тое, што ты хочаш». Потым ён павярнуўся да сваіх асхабаў і сказаў: «Ён аддаў перавагу Дар аль-бака перад Дар аль-фана (гэтым светам)».5 Пасля гэтага па загадзе Пасланніка Аллаха ствол фінікавай пальмы быў пахаваны.

Члены сям’і прыязджаюць у Медыну

Калі наш уладар Сарвар аль-алям (саллаллаху алейхі ва саллям) і хазрат Абу Бакр перасяляліся, яны пакінулі сваіх дзяцей у Мецы. У святым хадзісе, які перадаў імам Бухары, хазрат Аіша расказала, што наш уладар Пасланнік Аллаха сказаў ёй: «Аіша! Цябе двойчы паказвалі мне ў сне. Мне здаецца, я бачыў тваю выяву на кавалку зялёнай шаўковай тканіны, і мне было сказана: „Тая, чыя гэта выява, – твая будучая жонка“». Пасля гэтага сну (праз год пасля смерці нашай маці хазрат Хадыджы) наш уладар Прарок і наша маці хазрат Аіша, яшчэ ў Мецы, былі заручаны. Але вяселле яшчэ не было згуляна. Наша маці хазрат Аіша расказвала пра гэта так: «Калі Пасланнік Аллаха перасяляўся ў Медыну, ён пакінуў нас і сваіх дачок у Мецы. Ушанаваўшы Медыну, ён паслаў да нас свайго вызваленага нявольніка Зайда ібн Харысу і Абу Рафі з двума вярблюдамі і 500 дырхамамі, каб купіць тое, што можа спатрэбіцца.

Мой бацька таксама паслаў з імі Абдуллаха ібн Урайкіта з двума-трыма вярблюдамі і напісаў ліст майму брату Абдуллаху, загадаўшы яму пасадзіць на вярблюдаў маю маці, мяне і маю сястру Асму і адправіць нас у дарогу. Я, мая маці Умм Руман, дочкі Пасланніка Аллаха хазрат Фатыма аз-Захра і Умм Кульсум, яго жонка Саўда, а таксама Умм Айман і Усама – усе разам выправіліся ў дарогу. Калі мы прыйшлі ў Кудайд, Зайд за 500 дырхамаў купіў яшчэ трох вярблюдаў. Да каравана далучыўся і Талха ібн Убайдуллах. Калі мы дабраліся ад Міны да месца, якое называецца Байд, мой вярблюд уцёк. Я была ў паланкіне, а мая маці была побач са мной. Маці кідалася і крычала: „Ой, дачушка мая, ой, нявестачка мая!“ Усявышні Аллах супакоіў нашага вярблюда і выратаваў нас. Нарэшце мы прыйшлі ў Медыну. Я спынілася разам з сям’ёй майго бацькі. А сям’я Пасланніка Аллаха спынілася каля яго пакояў».

«Калі б я яго (Ханнану) не абняў, ён плакаў бы ад расстання са мной да Дня ўваскрасення» Святы хадзіс

Наша маці хазрат Аіша некаторы час жыла ў доме свайго бацькі хазрат Абу Бакра. Іх вяселле адбылося пасля бітвы пры Бадры.

Які шчаслівы той,
хто чытае Каран!
Пачуўшы азан і ікамат,
ён поўны веры ў сэрцы!

Азан аль-Мухаммады

Калі Масджыд ан-Набаві быў пабудаваны, не было ніякага парадку, як абвяшчаць, што настаў час намазу, і заклікаць мусульман у мячэць. Казалі толькі: «Ас-саляту джаміа (Хадземце на намаз)».

Аднойчы наш уладар Пасланнік Аллаха параіўся са сваімі асхабамі і запытаўся, як у час намазу заклікаць вернікаў у мячэць. Адны сказалі, каб, як хрысціяне, для абвяшчэння часу намазу званілі ў накус, гэта значыць у звон; іншыя – каб, як габрэі, трубілі ў рог. А некаторыя выказалі такую думку: «У час намазу раскладзём вогнішча і падымем яго ўгору». Наш уладар Пасланнік Аллаха не прыняў ніводнай прапановы.6

Абдуллах ібн Зайд ібн Саалаба і хазрат Умар бачылі ў сне, як абвяшчаецца азан. Хазрат Абдуллах прыйшоў да нашага любімага Прарока і расказаў свой сон так: «Я ўбачыў чалавека, які накінуў зялёную хустку, абвязаўся павязкай на сцёгнах і трымаў у руцэ звон. Я запытаўся ў яго: „Ці не прадасі мне звон, які ў цябе ў руцэ?“ Ён запытаўся: „А што ты будзеш з ім рабіць?“ Калі я сказаў: „Буду званіць, каб абвяшчаць час намазу“, той чалавек сказаў: „Я навучу цябе нечаму лепшаму“, – павярнуўся да кіблы і пачаў гучна абвяшчаць: „Аллаху акбар, Аллаху акбар…“ Скончыўшы, ён сказаў: „А калі будзеш уставаць на намаз“, – і паўтарыў азан, а пад канец дадаў словы „Кад камаціс-саляту“».

Тады наш уладар Пасланнік Аллаха сказаў: «Сон праўдзівы. Навучы гэтым словам Білала, хай ён іх абвяшчае!» Гэта і назвалі азанам.7

Хазрат Білал узышоў на высокі дах побач з Масджыд аш-Шарыф і абвясціў першы азан словамі, якім яго навучылі.

Пачуўшы голас азану, хазрат Умар прыбег да нашага ўладара Пасланніка Аллаха. Ён сказаў, што бачыў у сне якраз тыя словы, якія абвяшчаў хазрат Білал. У тую ноч той самы сон бачылі і некаторыя іншыя шаноўныя асхабы. Якраз тады быў ніспасланы 9-ы святы аят суры аль-Джумуа, і пра гэта было абвешчана таксама праз адкравенне.

Аднойчы ў час ранішняга намазу Білал аль-Хабашы перад дзвярыма нашага любімага Прарока двойчы гукнуў: «Ас-саляту хайрун мінан-наўм».8 Нашаму ўладару Прароку гэта спадабалася. Ён сказаў: «Білал, якія гэта прыгожыя словы! Кажы іх і тады, калі абвяшчаеш азан ранішняга намазу». Так гэтыя словы пачалі прамаўляць і ў азане ранішняга намазу.

Білал аль-Хабашы, які быў муэдзінам да самай смерці нашага Прарока, меў гучны, вельмі прыгожы і надзвычай кранальны голас. Калі ён пачынаў абвяшчаць азан, усе слухалі з вялікай любоўю і захапленнем і забываліся пра ўсё. Абвяшчаючы азан, ён даводзіў усіх да слёз.

Тое, што шаноўныя асхабы ў час намазу заклікалі адзін аднаго ў мячэць азанам аль-Мухаммады, вельмі дзіўным здавалася ідалапаклоннікам і габрэям Медыны. Калі абвяшчаўся азан, яны з яго кпілі і пацяшаліся. Наконт гэтага іх блазенства Усявышні Аллах у Святым Каране паводле сэнсу сказаў: «Калі вы заклікаеце да намазу азанам, яны робяць яго прадметам гульні і забавы. Гэта таму, што яны – людзі, якія не разумеюць».9

Муэдзін абвясціў, потым устаў і вымавіў ікамат,
павярнуўся тварам да Каабы і прыняў намер.
Пачуўшы гэта, вернікі з пашанай слухалі,
потым сталі на намаз і пакланіліся Госпаду.

Асхаб ас-Суфа

Наш уладар Прарок загадаў зрабіць каля паўночнай сцяны Масджыд ан-Набаві навес з галін фінікавай пальмы. Ён загадаў, каб там жылі нежанатыя асхабы, якія перасяліліся з Меккі і не мелі ніякай маёмасці.10 Гэтыя нежанатыя асхабы і бедныя з ансараў і мухаджыраў жылі пад вялікім навесам побач з Масджыд ан-Набаві, які называўся Суфа, і займаліся тым, што вучыліся і вучылі ведам. Іх колькасць змянялася ад дзесяці да чатырохсот. Часцей за ўсё іх было семдзесят. Гэтыя асхабы ніколі не адыходзілі ад нашага ўладара Пасланніка Аллаха і ніколі не прапускалі яго гутарак. Дзень і ноч яны чыталі Святы Каран, набывалі веды і завучвалі на памяць святыя хадзісы. Большасць дзён яны трымалі пост і ні на хвіліну не адрываліся ад пакланення і паслухмянасці. Тых, хто тут выхоўваўся, пасылалі да плямёнаў, якія нядаўна прынялі іслам, і яны вучылі іх Святому Карану і шаноўнай сунне, гэта значыць рэлігіі іслам. Гэтыя дабраславёныя асхабы, якія мелі вельмі шмат вартасцей, былі вялікім войскам мудрасці і ведаў. Наш уладар Прарок вельмі іх любіў, сядзеў з імі, гутарыў і еў разам з імі. Тых, хто там жыў, называлі Асхаб ас-Суфа. Аднойчы наш уладар Пасланнік Аллаха паглядзеў на Асхаб ас-Суфа і падумаў пра тое, якія яны надзвычай бедныя. І пры гэтым яны здзяйснялі пакланенне са спакойным і светлым сэрцам. Наш уладар Прарок злітаваўся над імі і сказаў: «Асхаб ас-Суфа! Радасная вестка вам! Калі ў маёй умме застанецца хто-небудзь, хто будзе задаволены такімі цяжкімі ўмовамі, у якіх вы цяпер жывяце, ён, безумоўна, будзе адным з маіх сяброў».

«Калі вы заклікаеце да намазу азанам, яны робяць яго прадметам гульні і забавы. Гэта таму, што яны – людзі, якія не разумеюць» Аль-Маіда: 58

Хабіб аль-акрам (саллаллаху алейхі ва саллям) перш за ўсё забяспечваў патрэбы гэтых сваіх выбраных асхабаў і толькі потым стараўся задаволіць патрэбы свайго Ахль аль-Байт. Абу Хурайра расказваў: «Клянуся Усявышнім Аллахам, апроч якога няма бога: часам я ад голаду прыціскаўся жыватом да зямлі, а часам прыціскаў да жывата камень, падняты з зямлі. І вось я зноў быў у такім стане. У той дзень я сядзеў каля дарогі, па якой Пасланнік Аллаха хадзіў у мячэць. У гэты час да мяне падышоў, выпраменьваючы святло, упрыгожанне двух светаў, пасланы як міласэрнасць для сусветаў. Ён зразумеў мой стан, усміхнуўся і сказаў: „Абу Хурайра!“ Калі я сказаў: „Няхай маё жыццё будзе ахвярай за цябе, слухаю, о Пасланнік Аллаха!“, ён сказаў: „Хадзем са мной“. Я адразу пайшоў за ім. Ён увайшоў у свой дом шчасця. У доме была шклянка малака. Ён сказаў: „Ідзі да Ахль ас-Суфа. Пакліч іх да мяне“. Ідучы клікаць іх, я думаў сам сабе: „Як можа адной шклянкі малака хапіць на ўсіх Ахль ас-Суфа? Ці дастанецца хоць глыток і мне?..“ Я паклікаў іх, мы прыйшлі ў дом шчасця, папрасілі дазволу і ўвайшлі. Калі мы паселі на адпаведныя месцы, наш уладар Пасланнік Аллаха сказаў: „Абу Хурайра! Вазьмі гэтую шклянку малака і дай ім!“ Я ўзяў шклянку і падаваў яе па чарзе маім сябрам. Кожны з іх браў шклянку, піў, пакуль не насыціўся, і вяртаў яе мне. Кожны раз, калі я браў яе назад, я бачыў, што ў шклянцы зусім не паменела, і яна была поўная малака, як і раней. Так я падаў яе ўсім сябрам, якія прыйшлі. Усе напіліся ўволю. Потым Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) узяў шклянку, усміхнуўся мне і сказаў: „Абу Хурайра! Засталіся толькі я і ты, хто не піў малака. Сядай і ты, пі!“ Я сеў і выпіў. Ён сказаў: „Пі яшчэ!“ Я выпіў. Наш уладар некалькі разоў сказаў: „Пі!“, і кожны раз я піў. Нарэшце я сказаў: „Няхай мае маці і бацька будуць ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Я больш не магу піць. Клянуся Усявышнім Аллахам, які паслаў цябе з праўдзівай рэлігіяй, я зусім насыціўся“. Ён сказаў: „Тады дай шклянку мне“. Я падаў яе яму. Усхваліўшы (хамд) і праславіўшы Усявышняга Аллаха, ён вымавіў басмалу і выпіў малако».

Асхабы з Медыны адчувалі нябачаную любоў да гэтых выдатных асхабаў, якія вучыліся ў мячэці, не прапускаючы ніводнай гутаркі нашага ўладара Пасланніка Аллаха. Аднойчы ўвечары адзін з асхабаў Суфы, у якога ад голаду зусім не засталося сіл, прыйшоў да нашага ўладара Пасланніка Аллаха і расказаў пра свой стан. Наш уладар Прарок запытаўся ў сваім доме шчасця, ці ёсць што з’есці. Атрымаўшы адказ: «Цяпер у доме з ежы няма нічога, акрамя вады», ён сказаў асхабам, якія былі там: «Хто прыме гэтага галоднага як госця?» Адзін з шаноўных асхабаў з Медыны апярэдзіў усіх і сказаў: «Няхай мае маці і бацька будуць ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Я прыму яго». Ён прывёў госця дадому і сказаў жонцы: «Падрыхтуй што-небудзь, каб пачаставаць госця нашага ўладара Пасланніка Аллаха». Жонка адказала: «Цяпер у нас дома няма нічога, акрамя ежы для дзяцей». Асхаб сказаў: «Спачатку ўкладзі дзяцей спаць. А потым прынясі тую ежу». Потым ён узяў ежу, якой хапала толькі на аднаго чалавека, і ўвайшоў у пакой, дзе быў госць. Ён паставіў ежу і запрасіў яго есці. Калі яны разам пачалі есці, ён устаў, зрабіў выгляд, што папраўляе лямпу, і пагасіў яе. Потым ён зноў сеў у цемры каля ежы. Робячы рухі, нібы есць, ён чакаў, пакуль госць наесца. Калі госць наеўся, ён прыбраў ежу. Тую ноч яны з дзецьмі да раніцы прабылі галодныя. Калі раніцай яны прыйшлі да нашага ўладара Прарока, ён сказаў: «Усявышні Аллах быў задаволены тым, што вы зрабілі гэтай ноччу». Пасля гэтага Усявышні Аллах ніспаслаў 9-ы святы аят суры аль-Хашр і паводле сэнсу сказаў: «Яны (ансары) ставяць (мухаджыраў) вышэй за сябе, нават калі самі ў беднасці і нястачы».

Радок верша:

Што б ні здарылася, саладзей за ўсё гаварыць пра Сябра!

Гутарка Султана сэрцаў

Каб выхаваць і давесці да дасканаласці сваіх шаноўных асхабаў, наш уладар Гонар Сусвету (саллаллаху алейхі ва саллям) вёў у Масджыд ан-Набаві непараўнальныя гутаркі (сохбат) і ліў у іх сэрцы духоўнае святло (файд) і благадаць, якімі адарыў яго Усявышні Аллах. Тыя, хто ўдастоіўся гонару прысутнічаць на гутарцы нашага ўладара Прарока, ужо на першай гутарцы адчувалі ў сваіх сэрцах вялікую перамену і дасягалі вельмі высокага боскага пазнання (марыфат). Дзякуючы благадаці гэтых гутарак шаноўныя асхабы пачыналі любіць перш за ўсё нашага любімага Прарока, а потым і ўсіх сваіх братоў-асхабаў больш за ўласнае жыццё. Усявышні Аллах услаўляў іх у святых аятах. Перад нашым уладаром Пасланнікам Аллаха яны сядзелі так пачціва і ўважліва, нібы ім на галаву села птушка, якая ўзляціць ад найменшага руху. Так шаноўныя асхабы сталі найлепшымі і найвышэйшымі з усіх створаных пасля прарокаў і вялікіх анёлаў. Наш уладар Пасланнік Аллаха падрабязна тлумачыў і вучыў сваіх асхабаў загадам і забаронам нашай рэлігіі: асновам веры і ісламу; усім палажэнням пра намаз, пост, хадж і закят; тлумачэнню (тафсір) святых аятаў; тым відам ежы і адзення, якія лічацца харамам і халялем; клятвам, зарокам (назр)11 і кафаратам (выкупам); ведам пра гандаль; правілам добрых паводзін пры ежы і пітве, у адзенні, пры сустрэчах, у размове і пры прывітанні; адносінам з суседзямі, сваякамі і сябрамі; палажэнням пра шлюб, утрыманне (нафака), спадчыну і падзел маёмасці; судовым справам, пакаранням, дамовам і супольнасцям; ведам пра здароўе; бітве з ворагам і праву вайны… карацей, усім ведам ад А да Я пра вечны свет і пра гэты свет, якія датычацца рэлігіі іслам. Ён тлумачыў так, каб кожны мог зразумець, а тое, што лічыў важным, паўтараў тры разы.12 Веды, якія датычацца жанчын, ён перадаваў ім праз сваіх дабраславёных жонак.

Святы хадзіс пра Джыбрыля

Адважны імам мусульман, адзін з найвышэйшых шаноўных асхабаў, вядомы тым, што заўсёды казаў праўду, наш любімы вялікі Умар ібн Хаттаб радыяллаху анху кажа:

– Быў такі дзень, калі некалькі з нас, шаноўных асхабаў, былі перад Пасланнікам Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) і служылі яму. Той дзень, тая гадзіна былі такія пачэсныя, такія каштоўныя і такія непаўторныя. У той дзень нам выпаў гонар быць на гутарцы Пасланніка Аллаха, побач з ім і бачыць яго прыгожы твар, які корміць душы і дае сэрцам радасць і асалоду. (Каб выказаць пачэснасць і каштоўнасць гэтага дня, ён сказаў: «Быў такі дзень…» Ці можа быць час больш пачэсны і каштоўны, чым дзень, калі чалавеку выпала ўбачыць Джыбрыля алейхіс-салям у вобліку чалавека, пачуць яго голас і пачуць з дабраславёных вуснаў Пасланніка Аллаха вельмі прыгожа і ясна веды, патрэбныя рабам Аллаха?)

«Асхаб ас-Суфа! Радасная вестка вам! Калі ў маёй умме застанецца хто-небудзь, хто будзе задаволены такімі цяжкімі ўмовамі, у якіх вы цяпер жывяце, ён, безумоўна, будзе адным з маіх сяброў» Святы хадзіс

У гэты час да нас падышоў чалавек, нібы ўзышоў месяц. Адзенне ў яго было вельмі белае, а валасы – вельмі чорныя. На ім не было відаць ніякіх слядоў падарожжа – ні пылу, ні зямлі, ні поту. Ніхто з нас, асхабаў Пасланніка Аллаха, яго не ведаў. Гэта значыць, ён не быў адным з тых, каго мы бачылі і ведалі. Ён сеў перад Пасланнікам Аллаха. Свае калені ён наблізіў да яго дабраславёных каленяў. (Той, хто прыйшоў, быў Джыбрыль. Ён прыняў аблічча чалавека. Джыбрыль алейхіс-салям сеў так, каб паказаць нешта важнае. Гэта значыць, што ў вывучэнні ведаў пра рэлігію не трэба саромецца і што настаўніку не пасуюць ганарыстасць і пыха. Гэтымі сваімі паводзінамі Джыбрыль алейхіс-салям навучаў шаноўных асхабаў, што кожны павінен свабодна і без сораму пытацца ў настаўнікаў пра тое, што хоча даведацца пра рэлігію. Бо нядобра саромецца вывучаць рэлігію і саромецца выконваць права Усявышняга Аллаха, вучыць і вучыцца.)

Гэты шаноўны чалавек паклаў рукі на дабраславёныя калені нашага ўладара Найшляхетнейшага Пасланніка і сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Раскажы мне пра іслам, пра тое, што значыць быць мусульманінам».

Найшляхетнейшы Пасланнік сказаў: «Першая з умоў ісламу – вымавіць каліму аш-шахада. (Вымавіць каліму аш-шахада азначае сказаць: „Ашхаду ан ля іляха ілляллах ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва расулуху“. Гэта значыць, што чалавек, які мае розум, дасягнуў палавой сталасці і можа гаварыць, павінен сказаць: „Ні на зямлі, ні на небе няма нічога і нікога, акрамя Яго, хто быў бы варты пакланення і ўслаўлення.

Сапраўдны той, каму пакланяюцца, – толькі Усявышні Аллах. Ён – Ваджыб аль-вуджуд (той, існаванне якога неабходнае). Уся вышыня – у Ім. У Ім няма ніякага недахопу. Яго імя – Аллах“, – і цвёрда верыць у гэта сэрцам. А таксама сказаць: „Узнёслая асоба, у якой ружовы, бела-чырвоны, ззяючы і мілы твар, чорныя бровы і чорныя вочы, адкрыты дабраславёны лоб, добры нораў, чый цень не падаў на зямлю, чые словы былі салодкія, якога называлі арабам, бо ён нарадзіўся ў Аравіі, у Мецы, і якога звалі Мухаммад, сын Абдуллаха з нашчадкаў Хашыма, – раб і пасланнік Усявышняга Аллаха, гэта значыць Яго прарок“.)

Потым – здзяйсняць намаз, калі настае яго час. Аддаваць закят са сваёй маёмасці. Трымаць пост кожны дзень у шаноўны месяц рамадан. І каб той, хто можа, адзін раз у жыцці здзейсніў хадж».

Пачуўшы гэтыя адказы Пасланніка Аллаха, той чалавек сказаў: «Ты сказаў праўду, о Пасланнік Аллаха!» Мы, тыя, хто слухаў, здзівіліся гэтым яго словам: «Ён і пытаецца, і сам пацвярджае адказ!»

Гэты чалавек зноў сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Раскажы мне і пра тое, што такое вера (іман)». (У гэтым святым хадзісе не трэба думаць пра слоўнікавае значэнне слова «іман». Бо слоўнікавае значэнне – пацвярджаць і верыць, і сярод невуцкіх арабаў не было нікога, хто б яго не ведаў. Ці ж маглі яго не ведаць шаноўныя асхабы (радыяллаху таала анхум аджмаін)? Джыбрыль алейхіс-салям хацеў навучыць шаноўных асхабаў сэнсу веры. Тут пытаюцца пра тое, што ў ісламе называецца верай.) І Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) растлумачыў, што вера – гэта вера ў шэсць пэўных рэчаў, так: «Перш за ўсё верыць ва Усявышняга Аллаха, у Яго анёлаў, у Яго Кнігі, у Яго пасланнікаў, у Апошні дзень, у прадвызначэнне (кадар) і ў тое, што дабро і зло – ад Усявышняга Аллаха». Той чалавек зноў сказаў: «Ты сказаў праўду», – і пацвердзіў адказ.

Потым ён зноў сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Раскажы мне і пра тое, што такое іхсан». Наш уладар Пасланнік Аллаха сказаў: «Гэта – пакланяцца Усявышняму Аллаху так, нібы ты Яго бачыш. Бо хоць ты Яго і не бачыш, Ён цябе, безумоўна, бачыць». Той чалавек зноў сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Раскажы мне пра Дзень уваскрасення (кіямат)!» Пасланнік алейхіс-салям сказаў: «У гэтым пытанні той, у каго пытаюцца, не ведае больш за таго, хто пытаецца». Той чалавек сказаў: «Тады раскажы мне пра яго прыкметы». Наш уладар Пасланнік Аллаха сказаў: «Гэта калі нявольніцы будуць нараджаць сваіх гаспадароў і калі ты ўбачыш, як босыя, голыя і бедныя пастухі (разбагацеўшы) спаборнічаюць паміж сабой, хто пабудуе вышэйшы будынак». Пасля гэтага той чалавек павярнуўся і пайшоў. Пасланнік Аллаха павярнуўся да мяне і запытаўся: «Умар! Ці ведаеш ты, хто быў той, хто пытаўся?» Я сказаў: «Усявышні Аллах і Яго Пасланнік ведаюць лепш». Тады Пасланнік Аллаха сказаў: «Гэта быў Джыбрыль (Джабраіл). Ён прыходзіў, каб навучыць вас вашай рэлігіі».13 Наш любімы Прарок тлумачыў сваім асхабам так, каб яны маглі зразумець, паводле іх ступені ў рэлігіі.

Хазрат Умар, адзін з найвышэйшых шаноўных асхабаў, аднойчы, ідучы ў мячэць, убачыў, што наш уладар Пасланнік Аллаха нешта расказвае Абу Бакру ас-Сіддыку. Ён падышоў да іх і слухаў. Гэта бачылі і іншыя, але яны не адважыліся падысці і паслухаць. На другі дзень, убачыўшы хазрат Умара, яны сказалі: «Умар! Учора Пасланнік Аллаха нешта вам расказваў. Скажы, каб і мы даведаліся». Бо наш уладар Пасланнік Аллаха заўсёды казаў: «Тое, што вы чуеце ад мяне, расказвайце і сваім братам па рэлігіі! Перадавайце гэта адзін аднаму!» Хазрат Умар сказаў: «Учора хазрат Абу Бакр запытаўся пра сэнс святога аята са Святога Карана, які ён не мог зразумець, і Пасланнік Аллаха тлумачыў яму. Я слухаў цэлую гадзіну, але нічога не зразумеў». Бо ён тлумачыў паводле высокай ступені хазрат Абу Бакра. Хазрат Умар быў такі высокі, што наш уладар Пасланнік Аллаха сказаў: «Я – апошні з прарокаў. Пасля мяне прарока не будзе. Калі б пасля мяне прыйшоў прарок, Умар стаў бы прарокам». Хоць ён быў такі высокі і вельмі добра ведаў сваю родную арабскую мову, ён не зразумеў тлумачэння (тафсіру) Святога Карана, якое давалася хазрат Абу Бакру. Ступень Абу Бакра была значна вышэйшая за яго ступень. Хазрат Абу Бакр і нават Джыбрыль алейхіс-салям пыталіся ў Пасланніка Аллаха пра сэнс і таямніцы Святога Карана. Пасланнік Аллаха паведаміў сваім асхабам тафсір усяго Святога Карана.

Наш любімы Прарок не толькі вучыў сваіх асхабаў рэлігіі, але і разглядаў судовыя справы, выслухоўваў сведак і вырашаў найцяжэйшыя спрэчкі. Ён прыкладаў вялікія намаганні, каб іслам пазналі і каб ён пашырыўся, каб выратаваць ад агню Пекла яшчэ аднаго чалавека. Сваімі паводзінамі і ўчынкамі ён быў прыкладам для людзей і клапаціўся пра тое, каб былі прыняты неабходныя меры для абароны вернікаў ад зла ідалапаклоннікаў.

«Умар! Ці ведаеш ты, хто быў той, хто пытаўся? Гэта быў Джыбрыль (Джабраіл). Ён прыходзіў, каб навучыць вас вашай рэлігіі» Святы хадзіс

О хараство, што святло ў вачах аўлія,
дапамажы, о крыніца святла Аллаха!
Пыл з-пад тваіх ног – сурма для вачэй асфія,
дапамажы, о крыніца святла Аллаха!
Без цябе ніхто не можа дасягнуць Ісціны,
дзякуючы файду тваёй ласкі чалавек становіцца прынятым,
ты – «міласэрнасць для сусветаў», о Пасланнік,
дапамажы, о крыніца святла Аллаха!
Я без меры памыляўся і грашыў,
стаў сябрам тых, хто ідзе за сваімі жаданнямі,
заступіся за мяне, каб мне даравалі маю непакору, о Шчодры,
дапамажы, о крыніца святла Аллаха!
О скарбніца шчодрасці, Пасланнік Велічнага,
гэты поўны памылак Селімі – найменшы з тваіх рабоў,
ля тваіх дзвярэй ён шукае прытулку і просіць дару,
дапамажы, о крыніца святла Аллаха!
Yavuz Sultan Selim (Selîmî)