ХІДЖРА
Тое, што плямёны Аўс і Хазрадж раптам сталі мусульманамі, і магчымасць таго, што мусульмане Меккі і мусульмане Медыны аб’яднаюцца, страшэнна напалохалі ідалапаклоннікаў і давялі іх да шаленства. Пачуўшы пра другую прысягу ў Акабе, ідалапаклоннікі Меккі пачалі паводзіць сябе вельмі жорстка і небяспечна. Заставацца ў Мецы мусульманам стала невыносна. Пасля апошняй прысягі ў Акабе Медына стала для мусульман месцам, дзе яны маглі знайсці спакой і прытулак. Яны хацелі знайсці нейкі спосаб перасяліцца з гэтага горада ў край, дзе маглі б хоць крыху перавесці дух і жыць хоць крыху свабодна. Яны расказалі пра сваё становішча нашаму ўладару Прароку (саллаллаху алейхі ва саллям) і папрасілі дазволу на хіджру. Ён параіў сваім асхабам цярпліва чакаць, бо дазволу пакінуць Мекку яшчэ не было. Нарэшце прыйшоў боскі дазвол на хіджру, якога яны прасілі. У той дзень наш любімы Прарок радасна прыйшоў да шаноўных асхабаў і сказаў: «Мне паведамлена месца, куды вы перасяліцеся. Гэта Ясрыб (Медына). Перасяляйцеся туды. Аб’яднайцеся там са сваімі братамі-мусульманамі. Усявышні Аллах зрабіў іх вашымі братамі. Ён зрабіў Ясрыб (Медыну) радзімай, дзе вы знойдзеце бяспеку і спакой». Па дазволе і парадзе нашага ўладара Пасланніка Аллаха мусульмане пачалі перасяляцца ў Медыну група за групай, адны ўслед за другімі.1 Наш уладар Прарок строга наказваў тым, хто перасяляўся, быць вельмі асцярожнымі і прадбачлівымі. Каб не прыцягваць увагі ідалапаклоннікаў, мусульмане выпраўляліся ў дарогу невялікімі караванамі і дзейнічалі як мага больш таемна. Абу Салама, які першым перасяліўся ў Медыну, шмат пацярпеў ад ідалапаклоннікаў. Праз нейкі час ідалапаклоннікі зразумелі, што адбываецца, і пачалі вяртаць з дарогі тых мусульман, якіх заўважалі, разлучаць жанчын з мужамі, кідаць у турму тых, з кім маглі даць рады, і падвяргаць іх розным пакутам. Каб адвярнуць іх ад іх рэлігіі, яны ўсяляк іх мучылі. Але, баючыся, што пачнецца ўнутраная вайна, яны не адважваліся іх забіваць. А мусульмане, нягледзячы на гэта, карысталіся кожнай магчымасцю і выпраўляліся ў дарогу да Медыны. Аднойчы хазрат Умар таксама падперазаўся мячом. Ён узяў з сабой стрэлы і дзіду і на вачах ва ўсіх сем разоў абышоў вакол Каабы (зрабіў таваф). Ён гучна сказаў ідалапаклоннікам, якія там былі: «Вось і я дзеля таго, каб захаваць сваю рэлігію, перасяляюся на шляху Усявышняга Аллаха. Калі хто хоча, каб яго жонка стала ўдавой, дзеці – сіротамі, а маці плакала, хай выйдзе мне насустрач за гэтай далінай!..» Так хазрат Умар і каля дваццаці мусульман сярод белага дня, нічога не баючыся, выправіліся ў дарогу да Медыны. Ад страху перад ім ніхто не адважыўся крануць гэты караван. З таго часу перасяленні не спыняліся, і шаноўныя асхабы група за групай дасягалі Медыны.
«Мне паведамлена месца, куды вы перасяліцеся. Гэта Ясрыб (Медына). Перасяляйцеся туды» і «Аб’яднайцеся там са сваімі братамі-мусульманамі. Усявышні Аллах зрабіў іх вашымі братамі. Ён зрабіў Ясрыб (Медыну) радзімай, дзе вы знойдзеце бяспеку і спакой» Святы хадзіс
Шлях хіджры
Тым часам хазрат Абу Бакр таксама папрасіў дазволу на хіджру. Наш уладар Найшляхетнейшы Пасланнік (саллаллаху алейхі ва саллям) сказаў: «Пачакай цярпліва. Я спадзяюся, што Усявышні Аллах дасць дазвол і мне. Тады мы перасялімся разам». Калі хазрат Абу Бакр запытаўся: «Няхай мае маці і бацька будуць ахвярай за цябе! Ці ёсць такая магчымасць?», наш Прарок узрадаваў яго, сказаўшы: «Так, ёсць». Хазрат Абу Бакр за восемсот дырхамаў купіў двух вярблюдаў і пачаў чакаць таго дня. Цяпер у Мецы засталіся толькі наш любімы Прарок, хазрат Абу Бакр, хазрат Алі, бедныя, хворыя, старыя і вернікі, якіх ідалапаклоннікі кінулі ў турму.
А тым часам жыхары Медыны (ансары) вельмі добра сустрэлі жыхароў Меккі, якія перасяліліся (мухаджыраў), і прынялі іх у сябе як гасцей. Паміж імі ўзнікла моцнае адзінства.
Ідалапаклоннікаў Меккі ахапіла трывога: а раптам і Пасланнік Аллаха перасяліцца і стане на чале мусульман? Яны сабраліся ў Дар ан-Надва, дзе звычайна збіраліся, каб абмеркаваць важныя справы, і пачалі гаварыць пра тое, што ім рабіць. Шайтан прыйшоў да ідалапаклоннікаў у вобліку Шайха ан-Наджды, гэта значыць старога чалавека з Наджа. Ён слухаў іх размовы. Было вылучана шмат прапаноў, але ніводная не спадабалася. Тады шайтан умяшаўся ў размову і выказаў сваю думку: «Нічога з таго, што вы прыдумалі, не дапаможа. Бо яго ўсмешлівы твар і салодкая мова разбураць любы задум. Прыдумайце нешта іншае».
Правадыр курайшытаў Абу Джахль сказаў: «Выберам з кожнага племені па моцным мужчыне. Няхай яны з мячамі ў руках накінуцца на Мухаммада. Няхай ударамі мячоў пральюць яго кроў. Хай не будзе вядома, хто яго забіў. Так яны вымушаны будуць пагадзіцца на цану крыві. А мы заплацім за яго цану крыві і пазбавімся ад гэтай бяды». Шайтану таксама спадабалася гэтая думка, і ён горача яе падтрымаў і ўхваліў.2
Пакуль ідалапаклоннікі былі заняты гэтай падрыхтоўкай, прыйшоў Джыбрыль алейхіс-салям і паведаміў Найшляхетнейшаму Пасланніку пра рашэнне ідалапаклоннікаў. Ён таксама сказаў, каб той ноччу Прарок не спаў у сваёй пасцелі, і перадаў яму загад Усявышняга Аллаха аб хіджры. Па гэтым боскім загадзе наш любімы Прарок сказаў хазрат Алі легчы ў яго пасцелі і аддаць уладальнікам рэчы, якія былі даручаны яму на захаванне, і сказаў: «Гэтай ноччу кладзіся спаць у маёй пасцелі і накрыйся гэтым маім плашчом! Не бойся, з табой нічога дрэннага не здарыцца».
Хазрат Алі лёг так, як загадаў наш уладар Прарок. Тады яму было дваццаць тры гады. Ён гатовы быў без усякага страху ахвяраваць сабой замест Хабібуллаха.
У ноч хіджры няверуючыя акружылі дабраславёны дом нашага ўладара Пасланніка Аллаха. У тую ноч былі ніспасланы першыя аяты суры Ясін. Выходзячы са свайго дабраславёнага дома, наш уладар Прарок прачытаў над імі дзявяты святы аят суры Ясін: «Мы паставілі перад імі загараджу і за імі загараджу і накрылі іх, і яны не бачаць», – узяў з зямлі жменю пылу і пасыпаў ёю галовы няверуючых. (Перадаюць, што ўсе, на чые галовы трапіў гэты пыл, былі забітыя ў бітве пры Бадры.) Наш уладар Пасланнік Аллаха цэлы і здаровы прайшоў сярод іх і дабраўся да дома хазрат Абу Бакра. Ніхто з ідалапаклоннікаў не змог яго ўбачыць.
«Абу Бакр! Пачакай цярпліва. Я спадзяюся, што Усявышні Аллах дасць дазвол і мне. Тады мы перасялімся разам» Святы хадзіс
Праз нейкі час да ідалапаклоннікаў падышоў нейкі чалавек і запытаўся: «Чаго вы тут чакаеце?» Яны адказалі: «Чакаем, пакуль Мухаммад выйдзе з дому». Той чалавек сказаў: «Клянуся, Мухаммад прайшоў паміж вамі і пайшоў, ды яшчэ пасыпаў вам галовы пылам». Ідалапаклоннікі схапіліся рукамі за галовы. І праўда, на галовах у іх быў пыл. Яны абцерлі пыл з твараў і галоў. Адразу ж яны кінуліся да дзвярэй і ўварваліся ўнутр. Убачыўшы хазрат Алі ў пасцелі Пасланніка алейхіс-салям, яны запыталіся, дзе Найшляхетнейшы Пасланнік.
Хазрат Алі адказаў: «Не ведаю! Хіба вы даручылі мне яго ахоўваць?» Тады яны накінуліся на хазрат Алі і пачалі яго штурхаць. Няверуючыя выйшлі вонкі і пачалі шукаць нашага ўладара Пасланніка Аллаха. А хазрат Алі яны некаторы час трымалі пад вартай каля Каабы, а потым адпусцілі.3
Потым яны пайшлі ў дом хазрат Абу Бакра і пачалі распытваць Асму, дачку хазрат Абу Бакра. Калі яна не адказала, яны яе пабілі. Хоць яны шукалі паўсюль, але не знайшлі і ледзь не звар’яцелі ад злосці. Найлютейшы з іх, Абу Джахль, загадаў глашатаям абвясціць у Мецы і наваколлі, што дасць 100 вярблюдаў таму, хто знойдзе і прывядзе нашага любімага Прарока і хазрат Абу Бакра або скажа, дзе яны. Некаторыя, пачуўшы гэтае абяцанне і прагнучы багацця, узброіліся, селі на коней і кінуліся на пошукі.
Калі наш уладар Пасланнік Аллаха ўшанаваў сваім прыходам дом хазрат Абу Бакра і сказаў: «Мне дазволена здзейсніць хіджру», хазрат Абу Бакр ас-Сіддык усхвалявана запытаўся: «Дазволь мне дакрануцца тварам да пылу з тваіх дабраславёных ног, о Пасланнік Аллаха!.. Ці буду і я з табой?» Наш уладар адказаў: «Так…» Хазрат Сіддык заплакаў ад радасці. Праз слёзы ён сказаў: «Няхай мае маці і бацька, і маё жыццё будуць ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Вярблюды гатовыя. Прымі таго, якога пажадаеш». Султан сусветаў сказаў: «Я не сяду на вярблюда, які мне не належыць. (Але) я куплю яго за грошы». Перад гэтым цвёрдым загадам хазрат Сіддыку давялося назваць цану вярблюда. Хазрат Абу Бакр паклікаў чалавека на імя Абдуллах ібн Урайкіт, вядомага правадніка, наняў яго за плату паказваць дарогу і загадаў яму праз тры дні прывесці вярблюдаў да пячоры на гары Саўр.
У чацвер, 27-га дня месяца сафар трынаццатага года пасля бісату, наш уладар Прарок і Абу Бакр ас-Сіддык, узяўшы з сабой крыху ежы, выправіліся ў дарогу.
Хазрат Абу Бакр ішоў вакол Пасланніка Аллаха: то справа, то злева, то наперадзе, то ззаду. Калі наш Прарок запытаўся, чаму ён так робіць, той адказаў: «Каб адвесці небяспеку, якая можа прыйсці з любога боку. Калі прыйдзе нейкая бяда, хай яна спачатку спасцігне мяне. Няхай маё жыццё будзе ахвярай за тваю высокую асобу, о Пасланнік Аллаха!»
Наш уладар Сарвар аль-алям (правадыр сусветаў) сказаў: «Абу Бакр! Ці хацеў бы ты, каб няшчасце, якое павінна спасцігнуць мяне, спасцігла замест мяне цябе?» Хазрат Сіддык адказаў: «Так, о Пасланнік Аллаха! Клянуся Усявышнім Аллахам, які паслаў цябе з праўдзівай рэлігіяй праўдзівым прарокам, я хачу, каб няшчасце, якое прыйдзе, спасцігла замест цябе мяне».4
Сандалі нашага любімага Прарока былі цесныя, таму ў дарозе яны парваліся, яго дабраславёныя ногі былі паранены, і ў яго не засталося сіл ісці. З цяжкасцю яны падняліся на гару і дабраліся да пячоры. Калі яны падышлі да ўваходу, хазрат Абу Бакр сказаў: «Дзеля Аллаха, о Пасланнік Аллаха, не ўваходзь! Дай увайсці мне. Калі там ёсць нешта шкоднае, хай яно напаткае мяне, каб ні гора, ні боль не закранулі тваёй дабраславёнай асобы», – і ўвайшоў. Ён вымеў і вычысціў пячору. Справа і злева было шмат вялікіх і малых дзірак. Ён разарваў свой плашч і заткнуў дзіркі, але адна засталася адкрытай. Яе ён закрыў сваёй пяткай і запрасіў Пасланніка Аллаха ўвайсці. Наш уладар Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) увайшоў, паклаў сваю дабраславёную галаву на калені хазрат Абу Бакру і заснуў.
У гэты час хазрат Сіддыка ўкусіла ў нагу змяя. Каб не абудзіць Пасланніка Аллаха, ён цярпеў і зусім не рухаўся. Але калі яго сляза капнула на дабраславёны твар Пасланніка Аллаха, той запытаўся: «Што здарылася, Абу Бакр?» Хазрат Абу Бакр сказаў: «Змяя з дзіркі, якую я закрыў нагой, укусіла мяне ў нагу». Калі наш уладар Пасланнік Аллаха, каб рана загаілася, памазаў рану Абу Бакра сваёй дабраславёнай слінай, боль адразу сціх, і рана загаілася.
Калі наш уладар Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) і Абу Бакр ас-Сіддык былі ўнутры, ідалапаклоннікі, ідучы па слядах, падышлі да ўваходу ў пячору. Яны ўбачылі, што ўваход заткаў павук, а два голубы звілі там гняздо. Следапыт Курз ібн Алкама сказаў: «Вось тут след абрываецца». Няверуючыя сказалі: «Калі б яны ўвайшлі сюды, павуцінне над уваходам было б парванае».
Некаторыя сказалі: «Мы ж дайшлі аж сюды, хай адзін з вас увойдзе ў пячору і паглядзіць!..», але няверуючы Умайя ібн Халаф сказаў: «Ці ёсць у вас хоць крыху розуму? Што вам рабіць у гэтай пячоры, над якой пласт за пластом вісіць павуцінне? Клянуся, гэты павук сплёў сваю павуціну яшчэ да таго, як нарадзіўся Мухаммад».
Пакуль ідалапаклоннікі спрачаліся каля ўваходу, хазрат Абу Бакра ўнутры ахапіла трывога, і ён сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Клянуся Аллахам, я не за сябе перажываю. Я баюся, каб з тваёй высокай асобай нічога не здарылася. Калі заб’юць мяне, я толькі адзін чалавек, і нічога не зменіцца. Але калі з табой здарыцца бяда, загіне ўся ўмма і рэлігія будзе разбурана». Наш уладар Султан Сусвету сказаў: «Абу Бакр! Не сумуй!.. Сапраўды, Усявышні Аллах з намі».
Калі Абу Бакр ас-Сіддык сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Няхай маё жыццё будзе ахвярай за цябе! Калі хто-небудзь з іх нахіліць галаву і паглядзіць, ён нас убачыць!», наш уладар сказаў: «Абу Бакр! Двое, а трэці з імі – Усявышні Аллах. Не сумуй!.. Сапраўды, Найвышэйшы Аллах з намі». Ідалапаклоннікі, не зазірнуўшы ўнутр, вярнуліся назад.5
Усявышні Аллах пра гэта ў Святым Каране паводле сэнсу кажа: «Калі вы не дапаможаце яму (Майму Хабібу), (то ўспомніце той час,) калі няверуючыя выгналі яго (з Меккі) другім з двух (разам з хазрат Абу Бакрам), калі яны былі ў пячоры (на вяршыні гары Саўр), Усявышні Аллах дапамог яму (Пасланніку Аллаха). Тады ён сказаў свайму спадарожніку (Абу Бакру ас-Сіддыку): „Не сумуй, дапамога Усявышняга Аллаха, перамога (нусрат), сапраўды з намі“. Усявышні Аллах паслаў на яго свой спакой (сакіна), які дае супакой сэрцам, умацаваў яго (свайго Хабіба) (духоўным) войскам, якога вы не бачылі (ахоўваў яго анёламі), і зусім прынізіў слова няверуючых. А слова Усявышняга Аллаха (слова таўхіду) – найвышэйшае (Ён распаўсюдзіў імя Аллаха па ўсім свеце і зрабіў яго пануючым). Усявышні Аллах – абсалютны Пераможца. Ён адзіны Уладальнік улады і мудрасці».6
«Дзеля Аллаха, о Пасланнік Аллаха, не ўваходзь! Дай увайсці мне. Калі там ёсць нешта шкоднае, хай яно напаткае мяне, каб ні гора, ні боль не закранулі тваёй дабраславёнай асобы» Абу Бакр ас-Сіддык (радыяллаху анху)
Наш любімы Прарок і хазрат Абу Бакр прабылі ў гэтай пячоры тры дні і тры ночы. Сын хазрат Абу Бакра Абдуллах ноччу прыходзіў у пячору і расказваў тое, што чуў у Мецы, а вызвалены нявольнік хазрат Абу Бакра і пастух яго статкаў Амір ібн Фухайра ноччу прыносіў малако і замятаў сляды.
На чацвёрты дзень, у ноч на панядзелак, перад світаннем наш любімы Прарок пакінуў пячору Саўр і сеў на сваю вярблюдзіцу Касву. Паводле адной перадачы, ён пасадзіў ззаду сябе хазрат Абу Бакра. На другога вярблюда селі хазрат Амір ібн Фухайра і Абдуллах ібн Урайкіт, які добра ведаў дарогі.
Уладар сусветаў (саллаллаху алейхі ва саллям) пакідаў сваю радзіму – Мекку аль-Мукаррама, найкаштоўнейшы з гарадоў, які ўслаўляў Усявышні Аллах. Ён павярнуў сваю вярблюдзіцу да Харам аш-Шарыф і з сумам сказаў: «Клянуся Аллахам! Ты – найлепшае з месцаў, якія стварыў Усявышні Аллах, і наймілейшае майму Госпаду! Калі б мяне не выгналі з цябе, я б не пайшоў. Няма для мяне радзімы прыгажэйшай і даражэйшай за цябе. Калі б мой народ не выгнаў мяне з цябе, я б не пайшоў і не знайшоў бы сабе ні радзімы, ні дома ў іншым месцы, акрамя цябе».
У гэты момант спусціўся Джыбрыль алейхіс-салям і сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Ці сумуеш ты па сваёй радзіме, ці засумаваў па ёй?» Наш уладар адказаў: «Так, сумую!» Джыбрыль алейхіс-салям прачытаў 85-ы святы аят суры аль-Касас, які прыносіў радасную вестку, што ў рэшце рэшт ён вернецца ў Мекку, і суцешыў яго дабраславёнае сэрца.
Падарожжа праходзіла спакойна. Ідалапаклоннікі, хоць і шукалі ўсюды, не маглі іх знайсці: Велічны Аллах ахоўваў свайго Хабіба ад іх зла. Калі наш уладар Пасланнік Аллаха прыйшоў у месца, якое называецца Кудайд, ён спыніўся перад шатром разумнай і цнатлівай жанчыны на імя Умм Мабад, вядомай сваёй шчодрасцю. Яны хацелі купіць ежы, фінікаў і мяса. Умм Мабад сказала: «Калі б у нас нешта было, я не брала б грошай, а пачаставала б вас. Праз голад і нястачу ў нас нічога не засталося». Калі яны запыталіся: «А малако ёсць?», яна адказала: «Няма. Жывёла яловая». Султан Сусвету (саллаллаху алейхі ва саллям), паказаўшы на худую авечку, якая стаяла каля шатра, сказаў: «Умм Мабад! Чаму гэтая авечка стаіць тут прывязаная?» Яна адказала: «Яна вельмі хворая і слабая і таму адстала ад статка. У яе няма сіл ісці». Калі Прарок запытаўся: «Ці ёсць у яе хоць трохі малака? Ці дазволіш мне падаіць гэтую авечку?», яна адказала: «Няхай мае маці і бацька будуць ахвярай за цябе, малака ў яе няма, але нішто не перашкаджае табе яе падаіць».
Наш уладар Пасланнік Аллаха падышоў да авечкі і памянуў імя Усявышняга Аллаха. Памаліўшыся аб благадаці (барака), ён правёў сваёй дабраславёнай рукой па вымені авечкі. У той жа момант вымя напоўнілася малаком, і малако пачало цячы. Адразу прынеслі пасудзіну і напоўнілі яе. Спачатку ён даў яе Умм Мабад. Калі яна напілася, ён даў хазрат Абу Бакру і астатнім, і яны пілі, пакуль не насыціліся. Апошнім напіўся ён сам. Потым ён зноў дакрануўся сваёй дабраславёнай рукой да вымені авечкі, падаіў яе і папрасіў найбольшую пасудзіну, якая была ў шатры. Напоўніўшы і яе, ён аддаў яе Умм Мабад. Паводле перадачы, гэтая авечка пражыла яшчэ васямнаццаць гадоў, і дзякуючы благадаці нашага ўладара, гонару свету, яны раніцай і ўвечары карміліся ад яе. Калі яны пайшлі адтуль, прыйшоў муж Умм Мабад і ўбачыў малако. Ён узрадаваўся і запытаўся: «Адкуль гэтае малако?» Умм Мабад адказала: «Прыходзіў адзін дабраславёны чалавек і ўшанаваў наш дом. Тое, што ты бачыш, – яго клопат і яго благадаць». Ён запытаўся: «Можаш яго апісаць? Які ён з выгляду і якія ў яго рысы?»
Умм Мабад сказала: «Той дабраславёны чалавек, якога я бачыла, быў вельмі складны і з усмешлівым тварам. У вачах у яго была лёгкая чырвань, а ў голасе – пяшчота. Яго дабраславёныя вейкі былі доўгія. Бялкі яго вачэй былі вельмі белыя, а зрэнкі – вельмі чорныя, і вочы былі нібы ад прыроды падведзеныя сурмой. Валасы ў яго былі чорныя, а барада густая. Калі ён маўчаў, ад яго веяла годнасцю і сур’ёзнасцю. Калі гаварыў, усміхаўся, і словы ліліся з яго вуснаў салодка, нібы нанізаныя адна за адной жамчужыны. Здалёк ён выглядаў вельмі велічна, а зблізку быў вельмі мілы і прывабны. Тыя, хто быў побач з ім, усім сэрцам спяшаліся выканаць яго загад». Так яна пералічыла яшчэ шмат яго якасцей. Яе муж, які слухаў гэта са здзіўленнем, сказаў: «Клянуся, гэта той чалавек, якога шукаюць курайшыты. Калі б я яго сустрэў, я ўдастоіўся б гонару служыць яму і не адыходзіў бы ад яго». Муж Умм Мабад пайшоў услед за нашым уладаром Пасланнікам Аллаха, дагнаў яго ў даліне Рым і стаў мусульманінам. Ён удастоіўся гонару стаць адным з асхабаў. Потым і Умм Мабад стала мусульманкай.7
Сурака ібн Малік
Ідалапаклоннікі няспынна шукалі Мухаммада алейхіс-салям і хазрат Абу Бакра, якія выправіліся ў дарогу да Медыны. Калі б яны іх не знайшлі, для іх саміх паўстала б вельмі вялікая небяспека. Бо яны думалі, што мусульмане могуць стварыць «ісламскую дзяржаву» і за кароткі час знішчыць іх. Таму ідалапаклоннікі кінулі на гэта ўсё, што мелі. Таму, хто заб’е або возьме ў палон нашага ўладара Прарока і хазрат Абу Бакра, яны паабяцалі акрамя ста вярблюдаў незлічоную маёмасць і грошы. Гэтая вестка разнеслася і сярод сыноў Мудліджа, да якіх належаў Сурака ібн Малік.
Сурака ібн Малік быў добры следапыт. Таму ён уважліва сачыў за тым, што адбывалася.
Аднойчы ў аўторак сыны Мудліджа сабраліся ў Кудайдзе – мясцовасці, дзе жыў Сурака ібн Малік. На сходзе быў і Сурака ібн Малік. У гэты час прыйшоў адзін з людзей племені Курайш і сказаў Сураку: «Сурака! Клянуся Аллахам, я толькі што бачыў караван з трох-чатырох чалавек, які ішоў да ўзбярэжжа. Гэта, напэўна, Мухаммад і яго асхабы». Сурака зразумеў, у чым справа. Але ўзнагарода была абяцана вельмі вялікая, і ён хацеў атрымаць яе адзін. Таму ён не хацеў, каб пра гэта даведаўся нехта іншы. Ён загаварыў так, нібы нічога важнага не было: «Не, тыя, каго ты бачыў, – такія і такія людзі. Яны праходзілі тут крыху раней. Мы іх таксама бачылі».
Сурака ібн Малік пачакаў яшчэ крыху. Не прыцягваючы ўвагі, ён прыйшоў дадому. Ён сказаў слузе ўзяць яго каня і зброю і чакаць яго за далінай. Сам ён узяў дзіду і, каб яе бляск не прыцягваў увагі, павярнуў яе вастрыё ўніз. Ён пусціў каня наўскач. Едучы далей, ён нарэшце знайшоў іх сляды. Ён наблізіўся так, што нават чуў Святы Каран, які чытаў наш уладар Прарок. Але Найшляхетнейшы Пасланнік (саллаллаху алейхі ва саллям) зусім не азіраўся. Хазрат Абу Бакр азірнуўся, убачыў Сураку і ўстрывожыўся. Наш уладар Прарок сказаў яму, як і ў пячоры: «Не сумуй, Усявышні Аллах з намі».
«(О Мекка аль-Мукаррама!) Няма для мяне радзімы прыгажэйшай і даражэйшай за цябе. Калі б мой народ не выгнаў мяне з цябе, я б не пайшоў і не знайшоў бы сабе ні радзімы, ні дома ў іншым месцы, акрамя цябе» Святы хадзіс
Паводле перадачы хазрат Бухары, у гэты час хазрат Абу Бакр паведаміў Найшляхетнейшаму Пасланніку, што іх дагнаў коннік, і наш уладар Прарок памаліўся: «О мой Госпадзе! Скінь яго!» Паводле іншай перадачы, калі Сурака наблізіўся да іх, хазрат Абу Бакр заплакаў. Калі наш уладар Найшляхетнейшы Пасланнік запытаўся, чаму ён плача, той сказаў: «Клянуся Аллахам, я плачу не па сабе. Я плачу, бо баюся, каб з табой не здарылася бяда». Сурака наблізіўся да нашага ўладара Прарока так, што мог на яго напасці. Ён сказаў: «Мухаммад! Хто цябе сёння ад мяне абароніць?» Наш уладар Сарвар аль-алям адказаў: «Мяне абароніць Усявышні Аллах – Джаббар і Каххар». У гэты момант конь Суракі абедзвюма пярэднімі нагамі да самых каленяў праваліўся ў зямлю. Калі ён выбраўся і зноў паспрабаваў напасці, ногі каня зноў увязлі ў зямлі. Як ні прымушаў Сурака каня, вызваліць яго ніяк не ўдавалася. Больш ён нічога не мог зрабіць. Апынуўшыся ў безвыходным становішчы, ён пачаў маліць нашага ўладара Пасланніка Аллаха, поўнага спагады і міласэрнасці. Наш Прарок, які сабраў у сабе ўсе дасканаласці і добры нораў і быў створаны з найвышэйшым норавам і прыродай, выканаў яго просьбу. Сурака казаў: «Мухаммад! Я зразумеў, што ты пад аховай. Памаліся, каб я выратаваўся. З гэтага часу я ніколі не прычыню табе шкоды. І тым, хто ідзе за табой следам, я нічога пра цябе не скажу». Калі Уладар Сусвету памаліўся: «О мой Госпадзе! Калі ён у сваіх словах праўдзівы і шчыры, вызвалі яго каня», Усявышні Аллах прыняў гэтую малітву. Толькі пасля гэтай малітвы конь Суракі ібн Маліка змог выбрацца з ямы. У гэты час з месца, дзе ўвязлі ногі каня, да неба падымалася нешта падобнае на дым. Сурака быў уражаны і з усяго, што адбылося, зразумеў, што Мухаммад алейхіс-салям заўсёды пад аховай. Ён быў сведкам многіх рэчаў. Нарэшце ён сказаў: «Мухаммад! Я – Сурака ібн Малік! Не май да мяне ніякага падазрэння. Я даю вам слова: з гэтага часу я не зраблю нічога, што вам не спадабаецца. Твой народ паабяцаў вялікую ўзнагароду таму, хто схопіць цябе і тваіх спадарожнікаў». І ён адно за адным расказаў, што збіраліся зрабіць ідалапаклоннікі з племені Курайш. Ён нават хацеў даць ім ежы на дарогу і вярблюда, каб ехаць, але наш любімы Прарок не прыняў гэтага і сказаў яму: «Сурака! Пакуль ты не прымеш рэлігію іслам, я не хачу і не прашу ні твайго вярблюда, ні тваёй жывёлы. Захавай у тайне, што ты нас бачыў, – гэтага досыць». Ібн Саад перадае так: калі Сурака сказаў нашаму ўладару Прароку: «Загадай мне, што хочаш», Пасланнік Аллаха сказаў: «Заставайся ў сваім краі. Не дазваляй нікому нас дагнаць». Калі Усявышні Аллах жадаў, адбывалася ўсё. Калі чалавек шчыра давяраўся Яму і ішоў шляхам Яго задаволенасці, здараліся неверагодныя рэчы. Сурака, які выправіўся ў дарогу, як леў, што рыкае, прагнучы забіць Пасланніка Аллаха і атрымаць вялікую ўзнагароду, цяпер стаў ціхі і паслухмяны, як дзіця. Усемагутны Усявышні Аллах павярнуў сэрца Суракі да дабра, каб той не прычыніў шкоды Яго Хабібу. Вядома ж, Усявышні Аллах не пакінуў бы свайго Хабіба (саллаллаху алейхі ва саллям) аднаго. Бо ён быў Яго любімы Прарок, якога Ён паслаў дзеля міласэрнасці да людзей, каб яны дасягнулі вечнага шчасця і ў гэтым свеце, і ў вечным. Пасля гэтага Сурака вярнуўся назад па сваім следзе. І тым, каго сустракаў, ён не расказваў пра тое, што з ім здарылася.8
Ідзе Султан Сусвету!
Наш уладар Прарок, хазрат Абу Бакр, Амір ібн Фухайра і іх праваднік Абдуллах ібн Урайкіт пасля тыдня дарогі ў панядзелак, 20 верасня трынаццатага года пасля бісату (622 г. н. э.), што было восьмым днём месяца рабі аль-аўваль першага года хіджры, раніцай перад поўднем дабраліся да вёскі «Куба». Яны спыніліся гасцямі ў доме мусульманіна на імя Кульсум ібн Хідм. Яшчэ да таго, як Найшляхетнейшы Пасланнік прыйшоў у Медыну, першыя мухаджыры ператварылі месца ў Кубе, дзе сыны Амра ібн Аўфа сушылі фінікі, у месца для намазу (намазгах). Прыйшоўшы ў Кубу, Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) пашырыў гэты намазгах і пабудаваў першую мячэць. Яны здзяйснялі свае намазы ў мячэці Куба. Мячэць Куба ўслаўлена ў 108-м святым аяце суры ат-Таўба, дзе паводле сэнсу сказана: «…мячэць, падмурак якой закладзены на багабаязнасці (таква)».9
23 верасня, калі дзень роўны ночы, яны таксама правялі ў вёсцы Куба, а ў пятніцу, дванаццатага дня месяца рабі аль-аўваль, рушылі ў Медыну. У час паўдзённага намазу яны спыніліся ў даліне Рануна, паміж Медынай і Кубай. Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) здзейсніў тут першы пятнічны намаз (джума) і прамовіў першую хутбу (пропаведзь).10 І ў той жа дзень яны прыбылі ў Медыну. (Пазней тут на памяць пра першы пятнічны намаз была пабудавана мячэць пад назвай «Масджыд аль-Джума».) Тым часам хазрат Алі, які застаўся ў Мецы, сеў у Каабе на тым месцы, дзе заўсёды знаходзіўся наш уладар Пасланнік Аллаха. Ён загадаў абвясціць: «У каго ёсць што-небудзь у Найшляхетнейшага Пасланніка, хай прыйдзе і забярэ». Кожны прыходзіў, называў прыкметы і забіраў тое, што даверыў. Так рэчы, дадзеныя на захаванне, былі вернуты ўладальнікам. Леў Аллаха хазрат Алі пайшоў туды, дзе сабраліся няверуючыя курайшыты, і сказаў: «Іншааллаху таала, заўтра я іду ў Медыну аль-Мунаввара. Ці ёсць у вас што сказаць? Кажыце, пакуль я тут». Усе яны апусцілі галовы і нічога не сказалі. Раніцай хазрат Алі сабраў асабістыя рэчы нашага ўладара Найшляхетнейшага Пасланніка і выправіўся ў дарогу. Чатыры-пяць чалавек з курайшытаў заступілі яму дарогу, але ён змагаўся з імі і перамог. Потым у дарозе яму сустрэўся Мікдад ібн Асвад. Яго ён таксама адным ударам паваліў на зямлю і заклікаў да веры. І той стаў мусульманінам. Зноў рушыўшы ў дарогу, ён дагнаў нашага ўладара Пасланніка Аллаха ў Кубе, і з яго апухлых ног цякла кроў. Пасля гэтага падарожжа, у якім ён удзень хаваўся, а ўначы ішоў пешшу, ён быў у такім стане, што не мог пайсці да нашага Прарока. Даведаўшыся пра гэта, наш уладар Найшляхетнейшы Пасланнік сам прыйшоў да яго. Убачыўшы хазрат Алі, ён пашкадаваў яго, абняў свайго любімага і самаахвярнага стрыечнага брата, сваімі дабраславёнымі рукамі пагладзіў яго далікатныя, пяшчотныя ногі, якія тысячы разоў цярпелі цяжкасці на шляху Ісціны, і памаліўся за яго здароўе. Нават перадаюць, што з нагоды гэтай самаахвярнасці хазрат Алі быў ніспасланы святы аят, сэнс якога: «Сярод людзей ёсць такія, хто ахвяруе сваёй душой (сабой) дзеля задаволенасці Усявышняга Аллаха».1112
«Сурака! Я нібы бачу цяпер, як ты надзеў бранзалеты іранскага шаха (кісры), падперазаўся яго поясам і ўсклаў на галаву яго карону!» Святы хадзіс
Калі шаноўныя асхабы, якія раней перасяліліся ў Медыну, і мусульмане Медыны пачулі, што Султан Сусвету выйшаў з Меккі ў хіджру, яны пачалі горача і з хваляваннем чакаць яго прыходу. Таму яны паставілі вартавых на ўскраінах Медыны аль-Мунаввара і з нецярпеннем чакалі моманту, калі змогуць сустрэць нашага ўладара, які ўшануе іх горад. Тыя, хто гарэў любоўю да яго, днямі чакалі, утаропіўшы вочы ў далягляд, як распаленая пустыня прагне вады.
Нарэшце раптам пачуўся голас: «Ідуць! Ідуць!..» Тыя, хто пачуў гэты голас, пачалі ўглядацца ў гарачую пустыню. Так!.. Так!.. І яны ўбачылі, што, нягледзячы на пякучую спёку сонца, па распаленай пустыні з вялікай веліччу набліжаюцца да іх тыя, каго яны чакалі. Яны з радасцю пачалі крычаць адзін аднаму: «Радасная вестка!.. Радасная вестка!.. Пасланнік Аллаха ідзе!.. Наш Прарок ідзе!.. Радуйцеся, жыхары Медыны! Святкуйце! Хабібуллах ідзе!.. Наша карона ідзе!..» Гэтая вестка ў адзін міг напоўніла вуліцы Медыны аль-Мунаввара. Усе – ад сямі да сямідзесяці гадоў, ад старых да хворых – чакалі гэтай небывалай радаснай весткі.
Усе жыхары Медыны апрануліся ў сваё найлепшае адзенне і паспяшаліся насустрач Уладару сусветаў. Выгукі такбіру звінелі ў небе, і слёзы радасці ліліся ракой. Веяла сумам і шчасцем, і Медына перажывала найпрыгажэйшы дзень у сваёй гісторыі. З аднаго боку былі тыя, хто прызначыў узнагароду, каб забіць Хабіба Усявышняга Аллаха, якога ўсе называлі «Амін»; з другога боку – тыя, хто хацеў абараніць яго і яго спадарожнікаў, прытуліць іх да грудзей і аддаць за гэта сваё жыццё.
Жыхары Медыны хацелі як мага хутчэй убачыць прамяністы твар нашага любімага Прарока. Колькі Медына існавала, яна ніколі не бачыла такой радаснай і такой дабраславёнай хвіліны. Гэта было свята, якога да таго дня не было. На гэтым свяце, падобнага да якога не бачылі і не ўбачаць, дзеці, юнакі, дарослыя, шчаслівыя людзі ўпершыню ў адзін голас спявалі гэты верш:13
Талаа ль-бадру алайна,
Поўня ўзышла над намі
Мін санійяті ль-вада,
з пагоркаў Вада.
Ваджаба ш-шукру алайна,
Удзячнасць стала нашым абавязкам,
Ма даа лілляхі да.
пакуль хто-небудзь заклікае да Аллаха.
Айюха ль-мабусу фіна,
О ты, пасланы да нас,
Джыта біль-амры ль-мута,
ты прыйшоў з загадам Аллаха (Амруллах).
Джыта шаррафта ль-Мадына,
Ты ўшанаваў Медыну,
Мархабан йа хайра да.
вітаем, о найлепшы з тых, хто заклікае!
Анта шамсун, анта бадрун,
Ты – сонца, ты – месяц,
Анта нурун ала нур,
ты – святло над святлом,
Анта місбаху с-Сурайя,
ты – ззянне Стажароў,
Йа Хабібі, йа Расул!
о ўмілаваны, о Пасланнік!
Кад лабісна саўба іззін,
Мы напоўніліся гонарам і пашанай,
Баада асвабі р-рыка,
пазбавіліся ад старых лахманоў,
Ва радана садья мадждін,
дасягнулі велічы і насыціліся,
Баада айямі д-дая.
былі ў стратах – знайшлі набытак.
Каалат ахмару д-даяджы,
Месяц, што разганяе цемру, кажа:
Куллі арбабі ль-іслам,
«Скажыце людзям ісламу:
Куллу ман ятба Мухаммад,
таго, хто ідзе за Мухаммадам (алейхіс-салям),
Янбагі ан ля юдам.
ніколі не крыўдзіце».
Ва таахадна джамыан,
Мы ўсе разам далі слова
Яўма аксамна ль-ямін,
у дзень, калі прысягалі:
Лан нахуна ль-ахда яўман,
праўдзівасць – наш шлях,
Ваттахазна с-сідка дін.
у рэлігіі няма здрады.
Ласту валлахі назійян,
Клянуся Аллахам, я не забуду,
Ма юкасіхі ль-ібад,
не было дня без болю.
Машхадан йа наджма амнін,
Ты – сведка, о зорка бяспекі:
Зу вабаін ва відад.
вялікія твая вернасць і любоў.
Адусюль чуліся выгукі: «Вітаем, о Пасланнік Аллаха» і «Заходзь да нас, о Пасланнік Аллаха». Некаторыя са знатных людзей Медыны хапалі Касву за повад і прасілі: «О Пасланнік Аллаха! Заходзь да нас…» Тады наш Прарок сказаў ім: «Адпусціце повад маёй вярблюдзіцы, ёй загадана. Перад чыім домам яна ляжа, там я і буду госцем!»
«Сярод людзей ёсць такія, хто ахвяруе сваёй душой дзеля задаволенасці Усявышняга Аллаха» Аль-Бакара: 207
Усіх ахапіла вялікае хваляванне і цікаўнасць. Дзе ж ляжа Касва? Касва ішла ўглыб Медыны, і калі яна праходзіла міма дзвярэй, гаспадары дамоў прасілі: «О Пасланнік Аллаха! Ушануй нас, ушануй нас!» Наш уладар Прарок усміхаўся ім і казаў: «Дайце вярблюдзіцы дарогу! Ёй загадана, дзе легчы».
Нарэшце Касва лягла на тым месцы, дзе сёння знаходзяцца дзверы дабраславёнай мячэці нашага ўладара Прарока. Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) не сышоў з вярблюдзіцы. Жывёліна зноў устала і пайшла. Потым яна лягла на ранейшым месцы і больш не ўставала. Тады наш уладар сышоў з Касвы і сказаў: «Іншааллах, наша месца тут», а потым запытаўся: «Чыё гэта месца?» Яму адказалі: «О Пасланнік Аллаха! Яно належыць Сухайлу і Сахлу, сынам Амра». Гэтыя дзеці былі сіротамі. Наш Прарок запытаўся: «Чый дом з нашых сваякоў бліжэй за ўсё да гэтага месца?» Бо маці Абдулмутталіба, дзеда нашага ўладара Пасланніка Аллаха, была з сыноў Наджжара. Хазрат Халід ібн Зайд Абу Аюб аль-Ансары з радасцю і хваляваннем сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Мой дом бліжэй. Вось мой дом, а вось яго дзверы», – і ўзрушана паказаў. Ён зняў паклажу з Касвы і запрасіў нашага ўладара Пасланніка Аллаха ўвайсці.14
Мусульмане Медыны і мухаджыры вельмі ўзрадаваліся хіджры нашага ўладара. Гэты год называюць «Санат аль-ізн» (годам дазволу).
Падчас хіджры нашаму ўладару Прароку, леку сэрцаў, кароне чалавецтва і Хабібу Усявышняга Аллаха, было пяцьдзясят тры гады.
ШТО З МАІМ СТАНАМ?
Што з маім станам, о Пасланнік Аллаха?
Гараць мая душа і цела, о Пасланнік Аллаха.
Нібы трапяткое полымя і кадзільніца,
дымлюся я ад любові да цябе, о Пасланнік Аллаха.
Ад тугі ў расстанні з табой ужо даўно
я таю і знікаю, о Пасланнік Аллаха.
Ты – Шах, дзеля якога створана ўсё; каля тваіх высокіх дзвярэй
я хілю сваю шыю, о Пасланнік Аллаха.
На зямлі, па якой ты ступаў, расцвілі ружы,
а я на ёй – калючка, о Пасланнік Аллаха.
Абу Аюб аль-Ансары радыяллаху анху