ПРЫСЯГІ Ў АКАБЕ (БАЯТЫ)

Першая прысяга ў Акабе

У месяцы зуль-хіджа адзінаццатага года пасля бісату Асад ібн Зурара і адзінаццаць яго сяброў у час хаджу зноў прыйшлі ў Мекку. Ад іх папярэдняй сустрэчы з Уладаром сусветаў мінуў роўна год. У той год ідалапаклоннікі мучылі і прыгняталі мусульман больш, чым у любы іншы год. Яны пастаянна сачылі за нашым уладаром Пасланнікам Аллаха і катавалі кожнага, хто з ім размаўляў. Даведаўшыся пра гэта, жыхары Медыны дамовіліся сустрэцца з нашым Прарокам уначы ў Акабе. Калі настала ноч, яны сустрэліся. Яны выказалі яму сваю адданасць, паабяцалі пакарыцца ўсім яго загадам і жаданням і далі прысягу (баят). У гэтай дамове яны ўзялі на сябе абавязак: «Не прыпісваць Усявышняму Аллаху супольнікаў, не чыніць пералюбу (зіна), не красці, асцерагацца паклёпу і не забіваць сваіх дзяцей са страху перад ганьбай і з боязі застацца без пражытку».1

Наш любімы Прарок прызначыў гэтых дванаццаць чалавек, двое з якіх належалі да племені Аўс, а астатнія – да племені Хазрадж, прадстаўнікамі іх плямёнаў. Яны павінны былі расказваць сваім плямёнам пра іслам і ад іх імя ручацца за іх перад нашым уладаром Пасланнікам Аллаха. Асад ібн Зурара быў прызначаны прадстаўніком ад імя ўсіх. Пяцёра, якія былі на сустрэчы ў Акабе ў мінулым годзе, і сямёра, якія толькі што прынялі іслам, былі вось хто: з сыноў Маліка ібн Наджжара – Асад ібн Зурара, Аўф ібн Харыс і Муаз ібн Харыс; з сыноў Зурайка ібн Аміра – Рафі ібн Малік і Закван ібн Абдыкайс; з сыноў Ганма ібн Аўфа – Убада ібн Саміт; з сыноў Гусайны – Язід ібн Саалаба; з сыноў Аджлана ібн Зайда – Аббас ібн Убада; з сыноў Харама ібн Кааба – Укба ібн Амір; з сыноў Савада ібн Ганма – Кутба ібн Амір; з сыноў Абдулашхала ібн Джушама – Абуль-Хайсам Малік ібн Тайіхан; і з сыноў Амра ібн Аўфа – Увайм ібн Саіда.

Сонца, якое ўзышло ў Медыне

Пасля першай прысягі (дамовы) у Акабе хазрат Асад ібн Зурара і яго сябры вярнуліся ў Медыну. Дзень і ноч яны расказвалі сваім плямёнам пра іслам і заклікалі іх да праўдзівай рэлігіі. Дзякуючы гэтаму закліку іслам пачаў хутка шырыцца ў Медыне. Дайшло да таго, што плямёны Аўс і Хазрадж, якія раней варагавалі паміж сабой, аб’ядналіся і папрасілі ў нашага ўладара Пасланніка Аллаха настаўніка, каб лепш вывучыць іслам. Найшляхетнейшы Пасланнік (саллаллаху алейхі ва саллям) паслаў у Медыну настаўнікам аднаго са сваіх асхабаў у Мецы – хазрат Мусаба ібн Умайра, каб той навучаў іх Святому Карану і ісламу. Хазрат Мусаб спыніўся ў доме хазрат Асада. Разам яны хадзілі ад дома да дома і ўсім расказвалі пра іслам. Яны прасілі людзей палюбіць Пасланніка Аллаха і паабяцаць, што яны з усіх сіл будуць абараняць яго ад усіх яго ворагаў. Так яны рыхтавалі іх да прысягі Пасланніку Аллаха. Правадыром племені хазрат Асада ібн Зурары быў Саад ібн Муаз, і яны былі сваякамі. Тады ў арабаў быў звычай не абражаць сваякоў, таму Саад ібн Муаз, які яшчэ не ўвераваў, не пайшоў сам у дом хазрат Асада ібн Зурары, каб спыніць гэтую справу. Як правадыр племені, ён не хацеў сам умешвацца ў яе. Таму ён сказаў Усайду ібн Худайру, аднаму са знатных людзей свайго племені: «Ідзі ў наш квартал, паглядзі на чалавека, які прыйшоў, і зрабі, што трэба. Калі б Асад не быў сынам маёй цёткі па маці, я не даручаў бы гэтага табе».

Тады Усайд ібн Худайр узяў сваю дзіду і пайшоў у дом, дзе быў хазрат Мусаб ібн Умайр. Прыйшоўшы туды, ён гнеўна загаварыў: «Навошта вы да нас прыйшлі? Вы падманваеце людзей! Калі не хочаце развітацца з жыццём, неадкладна пакіньце гэтае месца!» Убачыўшы, які ён злы, Мусаб ібн Умайр адказаў вельмі мякка і ветліва: «Сядзь спачатку крыху і паслухай, што мы кажам! Зразумей, чаго мы хочам. Калі спадабаецца, прымеш. А не – то перашкодзіш нам…» Усайд супакоіўся і сказаў: «Праўду кажаш». Ён уторкнуў дзіду ў зямлю і сеў. Ён слухаў салодкую гаворку хазрат Мусаба, яго словы, якія пранікалі ў самае сэрца, і аяты Святога Карана, якія той чытаў сваім прыгожым голасам. Ён быў зачараваны і вымавіў: «Якая гэта прыгожая рэч!» Потым ён запытаўся: «Што трэба зрабіць, каб увайсці ў гэтую рэлігію?» Яму растлумачылі, і Усайд ібн Худайр, вымавіўшы каліму аш-шахада, стаў мусульманінам. Хазрат Усайд ад радасці не мог усядзець на месцы і сказаў: «Я пайду і пашлю да вас аднаго чалавека. Калі ён стане мусульманінам, у Медыне не застанецца нікога з яго народа, хто не ўвераваў бы…» Ён хутка ўстаў, пайшоў і накіраваўся проста да Саада ібн Муаза. Убачыўшы яго, Саад ібн Муаз сказаў: «Клянуся, Усайд вяртаецца не з тым тварам, з якім адсюль пайшоў». Потым ён запытаўся: «Што ты зрабіў, Усайд?» Хазрат Усайд ібн Худайр вельмі хацеў, каб Саад ібн Муаз стаў мусульманінам, і таму адказаў: «Я пагаварыў з тым чалавекам (з Мусабам ібн Умайрам) і не ўбачыў у іх нічога дрэннага. Толькі мы чулі, што сыны Харысы (Бану Харыса) западозрылі сына тваёй цёткі Асада ў тым, што ён прытуліў у сваім доме такога чалавека, і рушылі, каб яго забіць». Гэтыя словы моцна закранулі Саада ібн Муаза. Бо некалькі гадоў таму ў адной вайне яны перамаглі сыноў Харысы і прымусілі іх шукаць прытулку ў Хайбары. Праз год яны ім даравалі і дазволілі ім вярнуцца на радзіму. Думка, што, нягледзячы на гэта, тыя так сябе паводзяць, вельмі раззлавала Саада ібн Муаза. А насамрэч нічога такога не было. Удаўшыся да гэтай хітрасці, Усайд ібн Худайр хацеў не дапусціць, каб Саад ібн Муаз нашкодзіў сваёй цётцы і яе сыну Асаду ібн Зурары, а значыць, і Мусабу ібн Умайру. Так ён падрыхтаваў глебу для таго, каб Саад перайшоў на іх бок і ўрэшце стаў мусульманінам. Пачуўшы гэтыя словы Усайда ібн Худайра, Саад ібн Муаз ускочыў з месца і пайшоў да хазрат Асада ібн Зурары. Прыйшоўшы туды, ён убачыў, што Асад і Мусаб ібн Умайр сядзяць і размаўляюць у поўным спакоі і цішыні. Ён падышоў да іх і сказаў: «Асад! Калі б мы не былі сваякамі, ты не змог бы такога рабіць…» На гэтыя словы хазрат Мусаб ібн Умайр адказаў: «Саад! Пачакай крыху, сядзь, паслухай нас і зразумей… Калі нашы словы табе спадабаюцца – вельмі добра. А калі не спадабаюцца, мы не будзем табе гэтага прапаноўваць, і ты ўстанеш і пойдзеш!» Ад гэтых мяккіх і ласкавых слоў Саад ібн Муаз супакоіўся, сеў убаку і пачаў іх слухаць. Хазрат Мусаб ібн Умайр спачатку расказаў Сааду ібн Муазу пра іслам. Ён растлумачыў асновы ісламу. Потым сваім салодкім і прыгожым голасам ён прачытаў частку Святога Карана. Чым больш ён чытаў, тым больш мяняўся стан Саада ібн Муаза, і той быў зачараваны. Перад непараўнальным красамоўствам Святога Карана яго сэрца змякчэла, і ён быў моцна ўзрушаны. Не стрымаўшыся, ён запытаўся: «Што вы робіце, каб увайсці ў гэтую рэлігію?» Мусаб ібн Умайр адразу навучыў яго каліме аш-шахада. Саад стаў мусульманінам, вымавіўшы: «Ашхаду ан ля іляха ілляллах ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва расулуху». Ад спакою і радасці, якія ён адчуў, стаўшы мусульманінам, Саад ібн Муаз не мог усядзець на месцы. Ён адразу пайшоў дадому і, як яго навучылі, зрабіў гусль (поўнае амавенне). Потым ён папрасіў, каб яго народ сабраўся. Узяўшы з сабой Усайда ібн Худайра, ён прыйшоў туды, дзе быў народ. Звяртаючыся да сыноў Абдулашхала, ён запытаўся: «Сыны Абдулашхала! Кім вы мяне лічыце?» Яны адказалі ў адзін голас: «Ты наш правадыр і наш старэйшы, і мы ідзём за табой!» На гэтыя іх словы Саад ібн Муаз сказаў: «Тады я паведамляю ўсім вам: я ўдастоіўся гонару стаць мусульманінам. Я хачу, каб і вы ўверавалі ва Усявышняга Аллаха і Яго Пасланніка. Калі вы не ўверуеце, я не буду ні размаўляць, ні бачыцца ні з кім з вас!..»

«Тады я паведамляю ўсім вам: я ўдастоіўся гонару стаць мусульманінам. Я хачу, каб і вы ўверавалі ва Усявышняга Аллаха і Яго Пасланніка» Саад ібн Муаз (радыяллаху анху)

Санат ас-сурур (Год радасці)

Як толькі сыны Абдулашхала пачулі, што іх правадыр Саад ібн Муаз стаў мусульманінам і заклікае да ісламу і іх, яны ўсе разам сталі мусульманамі. У той дзень да самага вечара неба над Медынай звінела ад калімы аш-шахада і выгукаў такбіру.2 Неўзабаве пасля таго, як сыны Абдулашхала ўсе разам сталі мусульманамі, іслам прынялі ўсе жыхары Медыны – плямёны Аўс і Хазрадж. Кожны дом азарыўся святлом ісламу. Саад ібн Муаз і Усайд ібн Худайр разбілі ўсіх ідалаў, якія належалі іх плямёнам. Калі пра гэта паведамілі нашаму любімаму Прароку (саллаллаху алейхі ва саллям), ён вельмі ўзрадаваўся. Мусульмане ў Мецы былі поўныя радасці. Таму гэты год (621 г. н. э.) назвалі «Санат ас-сурур» (годам радасці).

Ассаляту вассаляму алейка, йа Расуляллах!
Ассаляту вассаляму алейка, йа Хабібаллах!
Ассаляту вассаляму алейка, йа Сайідаль-аўваліна валь-ахірын!

Другая прысяга (баят) у Акабе

У дванаццатым годзе пасля бісату прыгнёт мусульман з боку ідалапаклоннікаў Меккі дайшоў да апошняй мяжы і стаў невыносны. А ў Медыне людзі з плямёнаў Аўс і Хазрадж дзякуючы служэнню Асада ібн Зурары і Мусаба ібн Умайра гарэлі любоўю і імкненнем прыняць мусульман з распасцёртымі абдымкамі, прытуліць іх да грудзей і дзеля іх пайсці на любую ахвяру. Яны жадалі, каб наш уладар Пасланнік Аллаха як мага хутчэй ушанаваў Медыну сваім прыходам, і давалі слова, што не пашкадуюць дзеля яго ні маёмасці, ні жыцця. Настаў час хаджу. У месяцы зуль-хіджа разам з Мусабам ібн Умайрам у Мекку прыйшлі з Медыны 73 мужчыны і 2 жанчыны – мусульмане. Пасля хаджу ўсе яны зноў сустрэліся з нашым Прарокам у Акабе. Дванаццаць прадстаўнікоў, сярод іх і Асад ібн Зурара, ад імя сваіх плямёнаў прасілі нашага Прарока перасяліцца (здзейсніць хіджру) у Медыну і прапанавалі яму гэта. Наш уладар Пасланнік Аллаха прачытаў ім некалькі святых аятаў са Святога Карана, а потым запатрабаваў ад іх цвёрдага слова, што яны будуць абараняць яго так, як абараняюць і берагуць сваё ўласнае жыццё, сваіх жонак і дзяцей. Там быў і дзядзька нашага ўладара Пасланніка Аллаха хазрат Аббас, які яшчэ не стаў мусульманінам. Ён звярнуўся да гэтай групы, якая прыйшла даць прысягу, з такімі словамі: «Жыхары Медыны! Гэта сын майго брата. З усіх людзей я люблю яго найбольш. Калі вы верыце яму і верыце ў тое, што ён прынёс ад Аллаха, і хочаце забраць яго з сабой, вы павінны даць мне цвёрдае слова, якое мяне супакоіць. Як вы ведаеце, Мухаммад алейхіс-салям – адзін з нас. Мы абаранялі яго ад тых, хто ў яго не верыць. Ён жыве сярод нас пад абаронай, у пашане і з гонарам. І ўсё ж ён, нягледзячы на ўсё гэта, адвярнуўся ад усіх і вырашыў далучыцца да вас і пайсці з вамі. Калі ў вас дастаткова ваеннай сілы, каб супрацьстаяць усім арабскім плямёнам, калі яны аб’яднаюцца і нападуць на вас, тады бярыцеся за гэтую справу. Добра абмяркуйце і абгаварыце гэта паміж сабой, каб потым не пасварыцца. Ці стрымаеце вы сваё слова і ці зможаце абараніць яго ад ворагаў? Калі зможаце зрабіць гэта як належыць, вельмі добра. А калі, выйшаўшы з Меккі, вы пакінеце яго аднаго, то адмоўцеся ад гэтага ўжо цяпер, каб ён жыў на сваёй радзіме пад абаронай і з гонарам». Гэтая прамова хазрат Аббаса засмуціла мусульман Медыны. Ім здалося, быццам ім сказалі, што, забраўшы нашага ўладара Пасланніка Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) у свой край, яны не змогуць абараніць яго ад ідалапаклоннікаў і пакінуць яго, калі стане цяжка. Хазрат Асад ібн Зурара, адзін з асхабаў з Медыны, звярнуўся да нашага ўладара Прарока і сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Калі дазволіш, у мяне ёсць некалькі слоў. Дазволь мне сказаць іх табе». Калі наш уладар Гонар Сусвету дазволіў, хазрат Асад сказаў: «Няхай мае маці і бацька будуць ахвярай за цябе, о Пасланнік Аллаха! Кожны заклік мае свой шлях і спосаб – мяккі або суровы. Цяпер ты заклікаеш нас да таго, што людзям вельмі цяжка прыняць. Бо людзям вельмі цяжка пакінуць ідалаў, якім яны спрадвеку пакланяліся, і прыняць іслам. Нягледзячы на гэта, мы прынялі іслам усім сэрцам. Ты загадаў нам таксама парваць сувязі з нашымі сваякамі-ідалапаклоннікамі, і гэта мы таксама шчыра прынялі. Ты ведаеш, што і гэта прыняць вельмі цяжка. Цябе, найвышэйшую асобу, якую не абаранілі нават твае дзядзькі, а сталі тваімі ворагамі, мы прынялі з распасцёртымі абдымкамі і палічылі гэты пачэсны абавязак ваджыбам і неабходным для сябе. Мы ўсе згодныя з гэтымі нашымі словамі. Што мы кажам языком, тое пацвярджаем сэрцам. Мы клянёмся, што будзем абараняць тваё дабраславёнае цела да апошняй кроплі нашай крыві, як абараняем сваіх жонак і дзяцей. Калі мы парушым гэтую нашу дамову, то няхай мы апынемся сярод няшчасных, якія не стрымалі слова, дадзенага Усявышняму Аллаху. О Пасланнік Аллаха! Мы верныя гэтаму нашаму слову. Няхай Усявышні Аллах дасць нам поспех!» Потым ён працягнуў: «О Пасланнік Аллаха! Можаш узяць ад нас для сябе любую запаруку, якую хочаш, і паставіць любыя ўмовы».

Наш уладар Прарок заклікаў іх да ісламу і прачытаў Святы Каран. Потым ён сказаў: «Што да майго Госпада, то мая ўмова для вас такая: каб вы пакланяліся Усявышняму Аллаху і нічога не прыпісвалі Яму ў супольнікі. А што да мяне і маіх асхабаў, то мая ўмова – каб вы далі нам прытулак, дапамагалі мне і маім асхабам і абаранялі нас ад усяго, ад чаго абараняеце і беражаце саміх сябе».

Бара ібн Марур сказаў: «Клянуся Усявышнім Аллахам, які паслаў цябе прарокам з праўдзівай рэлігіяй і Кнігай, мы будзем абараняць цябе так, як абараняем і беражом сваіх жонак і дзяцей! Прымі ад нас прысягу, о Пасланнік Аллаха!» Каб умацаваць дамову з нашым уладаром Прарокам, Аббас ібн Убада, адзін з мусульман Медыны, сказаў сваім сябрам: «Людзі з племені Хазрадж! Ці ведаеце вы, дзеля чаго вы прынялі Мухаммада алейхіс-салям?» Яны адказалі: «Так». Тады ён сказаў: «Вы прымаеце яго і ідзяце за ім і ў час міру, і ў час вайны. Калі вы, як толькі ваша маёмасць пацерпіць, а вашы сваякі і блізкія загінуць, пакінеце нашага Прарока аднаго і без дапамогі, то зрабіце гэта ўжо цяпер. Клянуся Аллахам, калі вы так зробіце, вы загінеце і ў гэтым свеце, і ў вечным! А калі вы ўпэўнены, што застанецеся вернымі яму ў тым, да чаго ён заклікае, нават калі страціце маёмасць і вашых найбліжэйшых сваякоў заб’юць, то трымайцеся яго. Клянуся Аллахам, гэта найлепшае і для вашага жыцця ў гэтым свеце, і для вечнага». Сябры адказалі: «Мы не адмовімся ад нашага Прарока, нават калі страцім маёмасць і нашых блізкіх заб’юць. Мы ніколі з ім не расстанемся. Лепш памерці, чым адступіць!»

«Калі мы парушым гэтую нашу дамову, то няхай мы апынемся сярод няшчасных, якія не стрымалі слова, дадзенага Усявышняму Аллаху. О Пасланнік Аллаха! Мы верныя гэтаму нашаму слову. Няхай Усявышні Аллах дасць нам поспех!» Асад ібн Зурара (радыяллаху анху)

Потым яны звярнуліся да нашага ўладара Прарока і запыталіся: «О Пасланнік Аллаха! Што нам будзе, калі мы выканаем гэтую нашу дамову?» Тады наш любімы Прарок сказаў: «Задаволенасць Усявышняга Аллаха і Рай!» Кожны з іх даў слова як прадстаўнік і давераная асоба свайго народа. Першым хазрат Асад ібн Зурара зрабіў мусафаху (поціск рук) і сказаў: «Я прысягаю, што выканаю слова, дадзенае Усявышняму Аллаху і Яго Пасланніку, і здзейсню сваё абяцанне дапамагаць яму сваім жыццём і маёмасцю». Услед за ім кожны так жа даў прысягу і выказаў сваю радасць і пакорлівасць словамі: «Мы прынялі заклік Усявышняга Аллаха і Яго Пасланніка, мы пачулі і пакарыліся». Так яны без ваганняў аддалі дзеля Пасланніка Аллаха сваё жыццё і маёмасць. Жанчыны прысягалі толькі на словах. Наш любімы Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) узяў з іх слова «нічога не прыпісваць Усявышняму Аллаху ў супольнікі, не красці, не паклёпнічаць і не чыніць пералюбу, не забіваць сваіх дзяцей, не хлусіць і не супраціўляцца добрым справам…» Калі жыхары Медыны прысягалі нашаму ўладару Прароку, з пагорка Акаба нейкі голас закрычаў: «Вы, хто спыніўся ў Міне! Прарок і мусульмане Медыны дамовіліся ваяваць з вамі». Пра гэты голас наш Прарок сказаў: «Гэта шайтан Акабы», а таму, хто крычаў, сказаў: «О вораг Усявышняга Аллаха! Я дам рады і табе!» А жыхарам Медыны, якія далі прысягу, ён сказаў: «Неадкладна вяртайцеся на свае стаянкі». Аббас ібн Убада сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Клянуся, калі ты пажадаеш, заўтра раніцай мы пойдзем на няверуючых, што стаяць у Міне, і ўсіх іх пасячэм мячамі». Наш уладар Прарок быў задаволены, але сказаў: «Нам яшчэ не загадана так дзейнічаць. Пакуль вяртайцеся на свае месцы». Паводле перадачы імама ан-Насаі ад Абдуллаха ібн Аббаса, тыя з ансараў, хто быў на прысязе ў Акабе, сталі і мухаджырамі, бо прыйшлі да Пасланніка Аллаха.3

Кіпарыс ганарыцца і не чуе мальбы туркаўкі,
хіба толькі вада падзе яму ў ногі і будзе маліць.
Ружа хітрасцю хоча выпіць кроў салаўя,
хіба толькі вада ўвойдзе ў жылы галінкі і ўратуе.
Вада сваю чыстую існасць паказала свету,
пайшоўшы шляхам Ахмада аль-Мухтара.
Уладар роду людскога, мора выбраных перлаў, –
яго цуды сталі вадой на агонь ліхадзеяў.
Каб абнавіць бляск ружоўнага саду прароцтва,
сваім цудам ён з цвёрдай скалы выцадзіў ваду.
Яго цуд – у свеце бяскрайняе мора,
адтуль вада дайшла і да вогнішча няверуючых.
Хто пра гэта пачуе, кусае палец ад здзіўлення:
у дзень цяжкі ансарам ён даў ваду са сваіх пальцаў.