ХІДЖРА Ў АБІСІНІЮ

Першая хіджра ў Абісінію

На пяты год прароцтва (бісату) нашага ўладара Пасланніка Аллаха, нягледзячы на катаванні ідалапаклоннікаў, колькасць мусульман працягвала расці. Але і ідалапаклоннікі ўзмацнялі катаванні і рабілі ўсё, што было ў іх сілах. Наш уладар Прарок вельмі смуткаваў з-за таго, што яго асхабы цярпелі невыносныя пакуты: іх за ногі прывязвалі вяроўкамі да вярблюдаў, а потым, гонячы вярблюдаў у процілеглыя бакі, разрывалі на часткі. Гэтыя катаванні з кожным днём рабіліся ўсё больш жорсткімі, і яго поўнае міласэрнасці сэрца не магло іх вынесці.

Аднойчы ён сабраў шаноўных асхабаў і сказаў: «О мае асхабы! Цяпер рассейцеся па зямлі. Хутка Усявышні Аллах зноў збярэ вас разам!»

Яны спыталі: «О Пасланнік Аллаха! Куды нам ісці?» Наш уладар Прарок дабраславёнай рукой паказаў на абісінскую зямлю і сказаў: «Вунь туды! Ідзіце ў абісінскую зямлю!1 Бо там ёсць уладар, які не крыўдзіць нікога з тых, хто ў яго. І гэта – краіна праўды. Заставайцеся там, пакуль Усявышні Аллах не адкрые вам выхад і шлях да выратавання з цяжкасцей, у якіх вы апынуліся».

Так наш уладар Сарвар аль-алям (правадыр сусветаў) Мухаммад Мустафа (саллаллаху алейхі ва саллям) вырашыў, што яго асхабы павінны быць выратаваны ад катаванняў, а ён адзін будзе працягваць змаганне з мекканскімі ідалапаклоннікамі. Наш любімы Прарок, які, з’явіўшыся на свет, казаў: «Мая ўмма! Мая ўмма!», цяпер ахвяраваў сабой дзеля выратавання сваіх асхабаў. З яго дазволу частка шаноўных асхабаў пакідала радзіму і здзяйсняла хіджру!.. Але і смутак іх быў вельмі вялікі, бо яны разлучаліся з нашым любімым Прарокам.

У гэтай першай хіджры ўдзельнічалі хазрат Усман і яго жонка хазрат Рукая бінт Расулуллах, Абу Хузайфа і яго жонка Сахла бінт Сухайл, Зубайр ібн Аўвам, Мусаб ібн Умайр, Абдуррахман ібн Аўф, Абу Салама ібн Абдуласад і яго жонка Умм Салама, Хатыб ібн Амр, Амір ібн Рабіа і яго жонка Лайла бінт Абі Хасма, Усман ібн Мазун, Абу Сабра ібн Абі Рухм і яго жонка Умм Кульсум бінт Сухайл, Сухайл ібн Байда і Абдуллах ібн Масуд (радыяллаху анхум).2 Наш уладар Прарок сказаў пра хазрат Усмана: «Без сумнення, Усман – першы, хто пасля прарока Лута здзейсніў хіджру разам са сваёй жонкай».

Частка шаноўных асхабаў верхам, частка пешшу ўпотай пакінулі Мекку. Калі караван дасягнуў Шуайбы, па ласцы Узнёслага Аллаха туды якраз прыйшлі два купецкія караблі. Асхабы заплацілі купцам па паўзалатой манеты з чалавека і селі на караблі. У гэты час ідалапаклоннікі, даведаўшыся пра гэта, кінуліся за асхабамі ў пагоню. Калі яны дабраліся да марскога берага, мухаджыры ўжо селі на караблі і выйшлі ў мора, таму ідалапаклоннікі нікога не здолелі злавіць. Іх намаганні былі марныя, і яны вярнуліся ні з чым. Асхабы праз Чырвонае мора шчасліва дабраліся да Абісініі.3 Уладар Абісініі негус пасяліў мусульман у сваёй краіне і вельмі добра да іх ставіўся.

«О мае асхабы! Цяпер рассейцеся па зямлі. Хутка Усявышні Аллах зноў збярэ вас разам!» Святы хадзіс

Пасля таго як асхабы пайшлі ў Абісінію, была ніспаслана сура ан-Наджм. Калі Пасланнік Аллаха ў Масджыд аль-Харам чытаў курайшытам гэтую суру і дайшоў да 19-га і 20-га святых аятаў, дзе ўзгадваюцца ідалы ідалапаклоннікаў, пракляты шайтан умяшаў нешта накшталт: «Ідалы – узнёслыя ідалы, ад іх можна чакаць заступніцтва». Ідалапаклоннікі падумалі, што гэта сказаў Пасланнік Аллаха, і казалі: «Калі ўжо ён пагадзіўся з нашай рэлігіяй, то і мы заключылі з ім мір». У той самы час Валід ібн Мугіра прыйшоў да Пасланніка Аллаха і сказаў: «Цяпер мы цябе больш не будзем чапаць», і наш уладар Прарок здзівіўся. Вестка пра гэты «мір» (!) ідалапаклоннікаў дайшла да асхабаў у Абісініі ў канцы шаноўнага месяца рамадан. Мусульмане ў Абісініі атрымалі вестку: «У Мецы ідалапаклоннікі і мусульмане заключылі пагадненне!» Тады яны падумалі: «Наша хіджра, тое, што мы пакінулі свае дамы і край, было з-за варожасці ідалапаклоннікаў. Цяпер іх варожасць змянілася на сяброўства. Дык пойдзем назад і ўдастоімся гонару служыць нашаму ўладару Найшляхетнейшаму Пасланніку (саллаллаху алейхі ва саллям)». У гэты час Джыбрыль алейхіс-салям паведаміў Пасланніку Аллаха пра гэтую хітрасць шайтана. Пасланнік Аллаха вельмі засмуціўся. Велічны Аллах ніспаслаў 52-і святы аят суры аль-Хадж, сэнс якога: «Калі пасланнікі з шарыятам, якіх Мы пасылалі перад табой, і прарокі (набі), якія ішлі за імі, хацелі чытаць святыя аяты або сказаць нешта ад сябе, шайтан умешваў нешта ў тое, што яны чыталі ці казалі. Усявышні Аллах аддзяляе тое, што ўмяшаў шайтан, ад праўды. Потым Ён умацоўвае свае аяты. Усявышні Аллах ведае стан людзей і выконвае сваё рашэнне». Пачуўшы гэты аят, ідалапаклоннікі зноў узяліся за здзекі і катаванні. Мухаджыры з дазволу ўладара Абісініі прыйшлі ў Мекку аль-Мукаррама ў месяцы шаўваль. Але там яны даведаліся, што вестка, якую яны атрымалі, была ілжывай.4 Даведаўшыся пра тое, што адбылося, яны разгубіліся. Потым яны прыйшлі да нашага ўладара Прарока і сказалі пра Абісінію: «Там мы зведалі добрае суседства і апеку. Нашай рэлігіі ніхто не чапаў, нас не крыўдзілі. Мы не чулі ніводнага слова, якое было б нам непрыемнае. Мы ў спакоі пакланяліся Усявышняму Аллаху».5 Яны падрабязна расказалі, што вада, паветра і садавіна Абісініі даюць сілу, што там ёсць чатыры месцы пакланення, што кожны дзень там рэжуць вярблюдаў і авечак, што бедных і чужынцаў запрашаюць і добра частуюць і што іх уладар сам наведаў іх, даў ім ахову і пазбавіў іх цяжкасцей, – так яны выказалі сваё задавальненне.6 Яны прабылі ў Абісініі больш за два месяцы.

Як хазрат Хамза прыняў іслам

Шосты год бісату… Голас ісламу з кожным днём пераходзіў з вуснаў у вусны, дасягаў сэрцаў і нёсся яшчэ далей. Гэта даводзіла курайшыцкіх ідалапаклоннікаў да шаленства: нягледзячы на ўсе намаганні, яны не маглі перашкодзіць пашырэнню ісламу. У кнігах «Далаіл ан-нубуўва» і «Маарыдж ан-нубуўва» паведамляецца:

У аднаго з ідалапаклоннікаў, па імені Валід, быў ідал. Ідалапаклоннікі збіраліся на пагорку Сафа і пакланяліся гэтаму ідалу. Аднойчы наш уладар Прарок пайшоў да іх і заклікаў ідалапаклоннікаў да веры. Адзін няверуючы джын увайшоў у таго ідала і сказаў пра нашага любімага Прарока непрыстойныя словы. Наш уладар, гонар свету (саллаллаху алейхі ва саллям), засмуціўся. Іншым разам нябачная істота прывітала нашага ўладара Прарока і сказала: «О Пасланнік Аллаха! Адзін няверуючы джын сказаў пра цябе непрыстойныя словы. Я знайшоў яго і забіў. Калі пажадаеш, ці не ўшануеш ты заўтра пагорак Сафа сваім прыходам? Ты зноў будзеш заклікаць іх да ісламу, а я ўвайду ў ідала і скажу словы, якія ўслаўляюць цябе». Наш уладар Прарок прыняў прапанову гэтага джына, якога звалі Абдуллах.

На наступны дзень наш любімы Прарок пайшоў туды і зноў заклікаў ідалапаклоннікаў да веры.

Там быў і Абу Джахль. Джын-мусульманін увайшоў у ідала, якога ідалапаклоннікі трымалі ў руках, і сказаў прыгожыя словы і вершы пра нашага любімага Прарока і пра іслам. Пачуўшы гэтыя словы, ідалапаклоннікі разбілі ідала, што трымалі ў руках, і накінуліся на Пасланніка Аллаха. Яго дабраславёныя валасы растрапаліся. Яго дабраславёны твар заліўся крывёю. Ён вынес іх здзекі і катаванні і сказаў: «О курайшыты! Вы б’яце мяне. Але я – ваш прарок». Потым ён пайшоў адтуль і вярнуўся дадому. Адна служанка бачыла ўсё гэта ад пачатку да канца. У гэты час хазрат Хамза паляваў у гарах. Калі ён ужо збіраўся пусціць стралу ў газель, газель загаварыла і сказала: «О Хамза! Чым страляць у мяне, лепш было б табе страляць у тых, хто хоча забіць твайго пляменніка». Хазрат Хамза здзівіўся гэтым словам і хутка накіраваўся дадому. Ён меў звычай, вярнуўшыся з палявання, спачатку заходзіць у Харам аш-Шарыф, каб зрабіць таваф, і толькі потым ісці дадому. У той дзень, калі ён рабіў таваф, да яго падышла служанка і расказала, што Абу Джахль зрабіў з Мухаммадам алейхіс-салям. Пачуўшы, што нашага ўладара Прарока абразілі, хазрат Хамза закіпеў сваяцкімі пачуццямі. Ён узяў зброю і прыйшоў туды, дзе былі ідалапаклоннікі. Ён сказаў: «Дык гэта ты сказаў дрэнныя словы майму пляменніку і параніў яго сэрца? Ведай: яго рэлігія – і мая рэлігія. Калі ў цябе хопіць сілы, зрабі са мной тое, што ты зрабіў з ім!» – і лукам, які вісеў у яго на шыі, разбіў Абу Джахлю галаву. Няверуючыя, што былі там, хацелі накінуцца на хазрат Хамзу. Але Абу Джахль сказаў: «Не чапайце яго, Хамза мае рацыю. Я сказаў яго пляменніку дрэнныя словы». Калі хазрат Хамза пайшоў адтуль, Абу Джахль сказаў тым, хто быў вакол: «Глядзіце, не чапайце яго! Ён раззлуецца на нас і стане мусульманінам. Тады Мухаммад узмоцніцца». Бо Хамза быў чалавекам, з якім лічыліся, паважаным і моцным. Каб хазрат Хамза не стаў мусульманінам, Абу Джахль змірыўся нават з тым, што яму разбілі галаву. Хазрат Хамза прыйшоў да нашага ўладара Прарока і сказаў: «О Мухаммад! Я адпомсціў за цябе Абу Джахлю. Я заліў яго крывёю. Не сумуй, радуйся!» Наш любімы Прарок сказаў: «Я не радуюся такім рэчам». Калі хазрат Хамза сказаў: «Каб цябе ўзрадаваць і вызваліць ад смутку, я зраблю ўсё, што захочаш!», наш уладар Прарок адказаў: «Я ўзрадуюся толькі тады, калі ты ўверуеш і выратуеш сваё каштоўнае цела ад агню Пекла».

Хазрат Хамза адразу прыняў іслам. Пра яго быў ніспасланы святы аят. Паводле хазрат Абдуллаха ібн Аббаса, чалавек, пра якога ў Святым Каране, у 122-м святым аяце суры аль-Анам, гаворыцца, што «ён быў ажыўлены і дасягнуў святла», – гэта хазрат Хамза, а той, пра каго гаворыцца, што «ён блукае ў цемры», – Абу Джахль.

Хазрат Хамза пайшоў да ідалапаклоннікаў, абвясціў, што прыняў іслам і што будзе абараняць Хабіба Усявышняга Аллаха Мухаммада алейхіс-салям, нават калі гэта будзе каштаваць яму жыцця, і прачытаў касіду. У гэтай касідзе ён казаў: «Хвала Усявышняму Аллаху за тое, што Ён схіліў маё сэрца да ісламу і да ісціны. Гэтая рэлігія паслана Усявышнім Аллахам, Госпадам сусветаў, які ведае ўсё, што робяць Яго рабы, які да ўсіх ставіцца са сваёй ласкай і магутнасць якога перамагае ўсё. Калі чытаецца Святы Каран, з вачэй тых, у каго ёсць сэрца і розум, цякуць слёзы. Святы Каран ніспасланы Мухаммаду алейхіс-салям у выглядзе аятаў, растлумачаных яснай і красамоўнай мовай. Ён, Мухаммад Мустафа, – дабраславёны чалавек сярод нас, якога слухаюць і перад якім схіляюцца. О ідалапаклоннікі! Не губляйце розуму, і хай не цямнее ў вас у вачах так, каб вы казалі пра яго рэзкія, цяжкія і грубыя словы. Калі вас ахопіць такая думка, ніхто не зможа дакрануцца да яго, не пераступіўшы праз трупы нас, мусульман».

«О курайшыты! Вы б’яце мяне. Але я – ваш прарок» Наш любімы Прарок Мухаммад алейхіс-салям

Наш любімы Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) вельмі ўзрадаваўся, што хазрат Хамза прыняў іслам. Калі і ён далучыўся да мусульман, яны вельмі ўмацаваліся. Калі хазрат Хамза прыняў іслам, становішча змянілася. Бо жыхары Меккі ведалі, што хазрат Хамза – воін, смелы, высакародны, асілак і вялікі герой. Таму курайшыцкія ідалапаклоннікі ўжо не маглі без прычыны дрэнна абыходзіцца з мусульманамі, асабліва яны баяліся сілы мяча хазрат Хамзы.7

З любові да цябе я выправіўся ў дарогу,
Шафаат, йа Расуляллах!
Я грэшны, твар мой чорны,
Шафаат, йа Расуляллах!

Як хазрат Умар прыняў іслам

Рэлігія іслам з кожным днём пашыралася, святло Святога Карана азарала душы. Тыя, каму гэта было наканавана, па ласцы Усявышняга Аллаха ўверавалі і знаходзілі правільны шлях. Гэтыя дабраславёныя людзі, якія ўдастоіліся гонару быць шаноўнымі асхабамі (радыяллаху анхум), рука ў руку, сэрца ў сэрца, кружыліся вакол нашага ўладара Пасланніка Аллаха, як матылі вакол агню. Яго найменшае жаданне і знак яны лічылі вялікім загадам і навыперадкі спяшаліся іх выканаць, а дзеля гэтага не баяліся ахвяраваць нават жыццём. А трывога і неспакой ідалапаклоннікаў дасягнулі мяжы. Бо і хазрат Хамза, адзін з тых герояў, на каго паказвалі пальцам, прыняў іслам і заняў месца ў шэрагах Пасланніка Аллаха. Гэтая нечаканая падзея зусім вывела ідалапаклоннікаў з сябе. Таму Умар, сын Хаттаба (ён яшчэ не быў мусульманінам), аднойчы выйшаў з дому з намерам забіць нашага ўладара Пасланніка Аллаха, дзе толькі яго ўбачыць.

Ён знайшоў нашага любімага Прарока, калі той здзяйсняў намаз у Масджыд аль-Харам. Чакаючы, пакуль ён скончыць намаз, Умар звярнуў увагу на тое, што ён чытаў, і пачаў з цікавасцю слухаць. Наш уладар Хабіб аль-акрам чытаў шаноўную суру аль-Хакка. Паводле сэнсу: «Непазбежны кіямат!.. Што такое непазбежны кіямат (ці ведаеш ты)? Што дало табе ведаць, што такое непазбежны кіямат? Самуд і Ад (народы) назвалі хлуснёй кіямат, ад жаху якога будуць дрыжаць сэрцы. Народ Самуд за сваё свавольства быў знішчаны (крыкам Джыбрыля алейхіс-салям).

А народ Ад быў знішчаны ўсёспусташальным, гулкім, шалёным і моцным ветрам (ураганам). Усявышні Аллах насылаў на іх гэты ўраган сем начэй і восем дзён без перапынку. (Яны апынуліся ў такім стане, што) калі б ты быў там, ты ўбачыў бы, як яны паміралі і падалі, нібы выкарчаваныя з карэннем і паваленыя на зямлю пустыя ствалы фінікавых пальмаў! Ці бачыш ты цяпер што-небудзь (каго-небудзь, якую-небудзь жывую істоту), што засталося ад іх? І фараон, і тыя, хто быў да яго, і жыхары перакуленых гарадоў (народ Лута) – усе рабілі тую самую памылку (шырк і непаслушэнства)… Так яны не паслухаліся прарока свайго Госпада (Лута алейхіс-салям і іншых). І тады іх схапіла пакаранне, мацнейшае за тое, што спасцігла іншыя ўммы… Сапраўды, калі вада ўсё заліла (падчас патопу Нуха), Мы неслі вас (вашых продкаў, дзякуючы якім вы існуеце) у каўчэгу, каб гэта стала для вас урокам і каб вушы, якія чуюць, захавалі і запомнілі гэта.

Калі ў Сур (рог) дзьмухнуць адзін раз, а зямля і горы будуць узняты са сваіх месцаў і з вялікай сілай ударацца адно аб адно, каб рассыпацца, тады, у той дзень, і настане кіямат. У той дзень неба страціць сваю моц і трываласць, расколецца і рассыплецца.

І анёлы – па краях неба (яны чакаюць загаду свайго Госпада). У той дзень восем анёлаў (з тых, што вакол неба) будуць несці Арш твайго Госпада. У той дзень вы будзеце пастаўлены (перад Усявышнім Аллахам для разліку) так, што ніводная ваша тайна (якую вы, жывучы ў гэтым свеце, лічылі схаванай) не застанецца схаванай (ад Усявышняга Аллаха). І тады той, каму яго кніга будзе дадзена ў правую руку, скажа (радуючыся): „Вазьміце, чытайце маю кнігу! Сапраўды, я напэўна ведаў, што сустрэнуся са сваім разлікам“.

І ён будзе жыць жыццём, якім задаволены, у высокім Раі… Яго плады вісяць так блізка, што іх можна адразу сарваць. (Ім скажуць:) „Ешце і піце на здароўе ва ўзнагароду за добрыя справы, якія вы паслалі наперад у мінулыя дні (у гэтым свеце)“.

А той, каму яго кніга будзе дадзена ў левую руку, скажа: „Ах, лепш бы мне не давалі маёй кнігі… лепш бы я не ведаў, які мой разлік! Ах, калі б яна (смерць) паклала канец (майму жыццю) (і я не быў бы ўваскрэшаны)! Мая маёмасць нічым мне не дапамагла. (Уся) мая ўлада (мая сіла, мае доказы, усё, што ў мяне было) пакінула мяне і прапала!..“ (Усявышні Аллах загадвае анёлам, якія выконваюць свой абавязак у Пекле:) „Схапіце яго і звяжыце (рукі да шыі)!.. Потым кіньце яго ў Джахім (месца ў Пекле, дзе пакаранне найцяжэйшае)! А потым скуйце яго там ланцугом даўжынёй у семдзесят локцяў!.. Бо ён не верыў ва Узнёслага Усявышняга Аллаха. Ён не заахвочваў (іншых) карміць беднага (не кажучы ўжо пра тое, каб карміць самому). Таму сёння тут у яго няма ніводнага блізкага (і сябра) (які б яго пашкадаваў). І няма ў яго іншай ежы, акрамя гісліну (змяшанага з крывёю гною жыхароў Пекла). Яе ядуць толькі тыя (няверуючыя), хто (свядома) грашыў…“»8 Хазрат Умар з захапленнем слухаў тое, што чытаў наш уладар Прарок. Ніколі ў жыцці ён не чуў такіх прыгожых слоў. Пазней ён сам расказваў пра гэта так: «Мяне зачаравалі красамоўства, стройнасць і завершанасць гэтых слоў, якія я слухаў. Я сказаў сабе: „Клянуся, ён, мусіць, паэт, як кажуць курайшыты!“» У гэты час наш Прарок працягваў чытаць святыя аяты: «Клянуся тым, што вы бачыце, і тым, чаго вы не бачыце: без сумнення, ён (Святы Каран) – слова, якое прынёс (ад свайго Госпада) Пасланнік, вельмі шаноўны перад Усявышнім Аллахам. Гэта не словы паэта. Як мала вы верыце!..»9 Хазрат Умар расказваў: «Я зноў сказаў сабе: „Ён, мусіць, варажбіт, бо зразумеў, пра што я думаю!“» Пасланнік Аллаха працягваў чытаць суру: «Гэта і не словы варажбіта. Як мала вы разважаеце!.. Ён (Святы Каран) ніспасланы ад Госпада сусветаў (Мухаммаду алейхіс-салям праз Джыбрыля алейхіс-салям). Калі б ён (Прарок) сам выдумаў пра Нас нейкія словы (якіх Мы не казалі), Мы абавязкова схапілі б яго моцна, а потым, без сумнення, перарэзалі б яму жыццёвую артэрыю (сонную артэрыю) і знішчылі б яго!

«(О дзядзька!) Я ўзрадуюся толькі тады, калі ты ўверуеш і выратуеш сваё каштоўнае цела ад агню Пекла» Святы хадзіс

І ніхто з вас не змог бы гэтаму перашкодзіць! Без сумнення, ён (Святы Каран) – яснае настаўленне для багабаязных. Мы, безумоўна, ведаем, што сярод вас ёсць тыя, хто называе яго хлуснёй (як ёсць і тыя, хто яго пацвярджае). Сапраўды, ён (Святы Каран) – для няверуючых (непазбежная) крыніца жалю і тугі (калі ў вечным свеце яны ўбачаць дары, дадзеныя тым, хто яго пацвердзіў). Сапраўды, ён (Святы Каран) – хакк аль-якін (ісціна пэўнага ведання; ён складаецца з пэўнага ведання). Дык услаўляй імя свайго Узнёслага Госпада».10

Хазрат Умар сказаў: «Калі Пасланнік Аллаха дачытаў суру да канца, у маім сэрцы ўзнікла схільнасць да ісламу». Праз тры дні пасля таго, як хазрат Хамза прыняў іслам, Абу Джахль сабраў ідалапаклоннікаў і сказаў: «О курайшыты! Мухаммад зневажаў нашых ідалаў. Ён сказаў, што нашы продкі, якія жылі да нас, церпяць пакаранне ў Пекле і што мы таксама трапім туды!..

Няма іншага выйсця, акрамя як забіць яго!.. Таму, хто яго заб’е, я дам сто чырвоных вярблюдаў і незлічоную колькасць золата!..» У адно імгненне схільнасць да ісламу знікла з сэрца Умара, сына Хаттаба. Ён ускочыў з месца і сказаў: «Гэтую справу не зробіць ніхто, акрамя сына Хаттаба». Яны пляскалі яму ў ладкі і казалі: «Ну ж, сын Хаттаба! Паглядзім на цябе!»

Ён падперазаўся мячом і рушыў у дарогу. Па дарозе ён сустрэў Нуайма ібн Абдуллаха. Той спытаў: «Куды ты ідзеш, Умар, такі люты і гнеўны?» Умар адказаў: «Іду забіць Мухаммада, які пасеяў разлад сярод людзей і зрабіў брата ворагам брата». Нуайм сказаў: «О Умар! Гэта цяжкая справа. Яго асхабы кружаць вакол яго, як матылі, і дрыжаць, каб з ім нічога не здарылася. Наблізіцца да іх вельмі цяжка. Нават калі ты яго заб’еш, не вырвешся з рук сыноў Абдулмутталіба».

Хазрат Умар вельмі раззлаваўся на гэтыя словы. Ён схапіўся за меч і сказаў: «Ці не з іх і ты? Тады спачатку я пакончу з табой!» Нуайм сказаў: «О Умар! Пакінь мяне! Ідзі лепш да сваёй сястры Фатымы і яе мужа Саіда ібн Зайда: яны таксама прынялі іслам». Хазрат Умар не паверыў гэтым словам. Нуайм сказаў: «Калі не верыш, ідзі і спытай! Тады зразумееш».

Калі б хазрат Умару гэтая справа ўдалася, рэлігійны разлад скончыўся б, але пачалася б кроўная помста, якая была звычаем арабаў, курайшыты падзяліліся б на дзве часткі і пачаліся б бясконцыя сутычкі. Так былі б забітыя не толькі Умар ібн Хаттаб, але і ўсе нашчадкі Хаттаба. Але Умар ібн Хаттаб быў вельмі моцны, смелы і гарачы, і таму не мог усяго гэтага абдумаць. Непакоячыся за сястру, ён адразу пайшоў да іх дадому.

Якраз у той час была ніспаслана сура Та Ха. Саід і Фатыма (радыяллаху анхума) загадалі яе запісаць, запрасілі да сябе дадому аднаго з асхабаў, хазрат Хаббаба ібн Арата, і чыталі яе. Хазрат Умар пачуў іх галасы з-за дзвярэй. Ён вельмі моцна пагрукаў. Убачыўшы яго з мячом на поясе і раззлаванага, яны схавалі запіс і схавалі хазрат Хаббаба. Потым адчынілі дзверы. Увайшоўшы, ён спытаў: «Што вы чыталі?» Яны адказалі: «Нічога».

Ён раззлаваўся яшчэ больш і закрычаў: «Значыць, праўда тое, што я чуў: і вы паддаліся яго чарам». Ён схапіў хазрат Саіда за каўнер і кінуў на зямлю. Калі сястра хацела выратаваць мужа, ён у гневе даў аплявуху і ёй. Убачыўшы, што з яе твару пацякла кроў, ён пашкадаваў сястру. Фатыме было балюча, яна была ўся ў крыві. Але сіла веры падняла яе, і, шукаючы абароны ў Усявышняга Аллаха, яна сказала: «О Умар! Чаму ты не саромеешся Аллаха і не верыш у Яго Прарока, якога Ён паслаў з аятамі і цудамі? Вось я і мой муж удастоіліся гонару стаць мусульманамі. Нават калі ты адсячэш нам галовы, мы ад гэтага не адступімся», – і вымавіла калімат аш-шахада.

Убачыўшы такую веру сястры, хазрат Умар раптам змякчэў і сеў на зямлю. Ціхім голасам ён сказаў: «Дайце-тка мне тую кнігу, якую вы чыталі». Фатыма сказала: «Пакуль ты не ачысцішся, я табе яе не дам». Хазрат Умар зрабіў гусль (поўнае амавенне).

Пасля гэтага Фатыма прынесла ліст са Святога Карана. Хазрат Умар добра чытаў. Ён пачаў чытаць суру Та Ха. Красамоўства, яснасць, сэнсы і вартасці Святога Карана ўсё больш змякчалі яго сэрца. Прачытаўшы святы аят, сэнс якога: «Яму належыць усё, што на нябёсах, і на зямлі, і паміж імі, і пад зямлёй (з яе сямю пластамі)»11, ён глыбока задумаўся. Ён сказаў: «О Фатыма! Няўжо ўсе гэтыя бясконцыя істоты належаць Аллаху, якому вы пакланяецеся?» Сястра адказала: «Так, вядома! Хіба ў гэтым ёсць сумненне?» Яго здзіўленне ўсё расло, і ён сказаў: «О Фатыма! У нас каля тысячы пяцісот разьбяных, упрыгожаных статуй з золата, срэбра, бронзы і каменю. Ні ў адной з іх няма нічога на зямлі». Ён прачытаў яшчэ трохі і задумаўся над святым аятам, сэнс якога: «Няма сапраўднага бога, вартага пакланення, акрамя Усявышняга Аллаха. Яму належаць найпрыгажэйшыя імёны».12 «Сапраўды, як гэта праўдзіва!» – сказаў ён. Пачуўшы гэта, Хаббаб выскачыў са свайго схову і выгукнуў такбір. Потым ён сказаў: «Радасная вестка табе, о Умар! Пасланнік Аллаха, молячыся Усявышняму Аллаху, сказаў: „О мой Госпадзе! Умацуй гэтую рэлігію Абу Джахлем або Умарам“. І вось гэтае шчасце і гэтая ўдача выпалі табе».

Гэты святы аят і гэтая малітва сцерлі і змялі варожасць з сэрца хазрат Умара. Ён адразу спытаў: «Дзе Пасланнік Аллаха?» Яго сэрца ўжо было паланёна Пасланнікам Аллаха. У той дзень Найшляхетнейшы Пасланнік (саллаллаху алейхі ва саллям) у доме хазрат Аркама даваў парады сваім асхабам. Шаноўныя асхабы сабраліся там: бачачы яго азораны твар і слухаючы яго салодкія, кранальныя словы, яны ачышчалі свае сэрцы і ў бясконцай асалодзе, радасці і весялосці, пераходзячы са стану ў стан, узвесялялі свае душы.

З дома Аркама ўбачылі, што ідзе хазрат Умар. Пры ім быў і меч. Паколькі ён быў грозны і моцны, шаноўныя асхабы абступілі Пасланніка Аллаха. Хазрат Хамза сказаў: «Чаго тут баяцца Умара? Калі ён прыйшоў з дабром – міласці просім. А калі не, я зняссу яму галаву, перш чым ён выцягне свой меч!» Тады Пасланнік Аллаха сказаў: «Прапусціце яго, няхай увойдзе!»

«Гэта і не словы варажбіта. Як мала вы разважаеце!.. Ён (Святы Каран) ніспасланы ад Госпада сусветаў (Мухаммаду алейхіс-салям праз Джыбрыля алейхіс-салям)» Аль-Хакка: 42–43

Джыбрыль алейхіс-салям яшчэ раней паведаміў, што хазрат Умар ідзе, каб увераваць, і што ён ужо ў дарозе. Наш уладар Пасланнік Аллаха сустрэў хазрат Умара з усмешкай і сказаў: «Пусціце яго, адыдзіце ад яго». Хазрат Умар укленчыў перад Пасланнікам Аллаха. Пасланнік Аллаха ўзяў хазрат Умара за руку і сказаў: «Уверуй, о Умар!» І той з чыстым сэрцам вымавіў калімат аш-шахада. Шаноўныя асхабы ад радасці ўзнялі галасы такбіру да неба.

Хазрат Умар пасля таго, як прыняў іслам, расказваў пра свой стан так:

«Калі я прыняў іслам, шаноўныя асхабы хаваліся ад ідалапаклоннікаў і пакланяліся ўпотай. Я вельмі засмуціўся з-за гэтага і спытаў: „О Пасланнік Аллаха! Хіба мы не на ісціне?“ Наш уладар Прарок адказаў: „Так. Клянуся Усявышнім Аллахам, у руцэ магутнасці якога маё існаванне: ці будзеце вы мёртвыя, ці жывыя, вы, безумоўна, на ісціне“.

Тады я сказаў: „О Пасланнік Аллаха! Калі мы на ісціне, а ідалапаклоннікі на хібным шляху, дык чаму мы хаваем сваю рэлігію? Клянуся Аллахам, мы маем больш права і больш вартыя таго, каб адкрыта абвяшчаць рэлігію іслам насуперак нявер’ю (куфр). Рэлігія Усявышняга Аллаха ў Мецы, без сумнення, пераможа. Калі наш народ будзе абыходзіцца з намі справядліва – добра, а калі захоча свавольнічаць, мы будзем з імі змагацца“. Наш уладар Пасланнік Аллаха сказаў: „Нас вельмі мала!“

Я сказаў: „О Пасланнік Аллаха! Клянуся Усявышнім Аллахам, які паслаў цябе сапраўдным прарокам, не застанецца ніводнага сходу ідалапаклоннікаў, дзе б я не сеў і без ваганняў і страху не расказаў пра іслам. Давайце ж выйдзем адкрыта!“ Калі ён пагадзіўся, мы выйшлі двума шэрагамі і накіраваліся да Харам аш-Шарыф. На чале аднаго шэрагу ішоў Хамза, на чале другога – я. Цвёрдымі крокамі, нібы пераціраючы зямлю ў пыл, мы з годнасцю і веліччу ўвайшлі ў Масджыд аль-Харам. Курайшыцкія ідалапаклоннікі глядзелі то на мяне, то на Хамзу. Іх ахапіў такі сум і такая скруха, што, мусіць, ніколі ў жыцці яны не ўпадалі ў такі адчай». Калі хазрат Умар так прыйшоў, Абу Джахль выйшаў наперад і спытаў: «О Умар! Што гэта такое?» Хазрат Умар, не звяртаючы на яго ўвагі, сказаў: «Ашхаду ан ля іляха ілляллах ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва расулуху». Абу Джахль не ведаў, што сказаць. Ён застыў на месцы. Хазрат Умар павярнуўся да гэтай зграі ідалапаклоннікаў і сказаў: «О курайшыты!.. Хто мяне ведае, той ведае! А хто не ведае, няхай ведае, што я – Умар, сын Хаттаба… Хто хоча зрабіць сваю жонку ўдавой, а дзяцей сіротамі, няхай зварухнецца з месца! Таго, хто зварухнецца, я пасяку сваім мячом і пакладу на зямлю!..» Тады курайшыцкія ідалапаклоннікі ў адно імгненне разбегліся і пайшлі адтуль. Пасланнік Аллаха і яго ўзнёслыя асхабы сталі ў шэраг і гучна выгукнулі такбір. Неба Меккі зазвінела ад выгукаў шаноўных асхабаў: «Аллаху акбар!.. Аллаху акбар!..» Упершыню намаз адкрыта быў здзейснены ў Харам аш-Шарыф.13 Калі хазрат Умар прыняў іслам, быў ніспасланы 64-ы святы аят суры аль-Анфал. Паводле сэнсу: «О Мой Прарок! Як памочнікаў табе дастаткова Усявышняга Аллаха і тых вернікаў, якія ідуць тваімі слядамі». Некаторыя людзі, якія вагаліся ў сумненнях, убачыўшы, што хазрат Умар прыняў іслам, выбралі іслам і ўдастоіліся гонару стаць асхабамі.

Цяпер колькасць мусульман з кожным днём расла, як снежная лавіна.

«О мой Госпадзе! Умацуй гэтую рэлігію Абу Джахлем або Умарам» Святы хадзіс

У кожнай справе імя Міласэрнага згадваў ён – той скарб шчодрасці, Прарок быў крыніцай хвалы і ўслаўлення – той скарб шчодрасці. Ён быў праявай ласк, крыніцай ведаў і лагоднасці, Яго душа была поўная добрага нораву – той скарб шчодрасці. Да стварэнняў Ісціны дзеля Аллаха быў ён мяккі і пакорлівы, Усім людзям ласку і дабро ён чыніў – той скарб шчодрасці.

Другая хіджра ў Абісінію

Калі шаноўныя асхабы (алейхімур-рыдван) прыйшлі ў Мекку, ідалапаклоннікі зноў узяліся за здзекі і катаванні. Іх прыгнёт усё ўзмацняўся. Яны без ваганняў удаваліся да ўсялякіх катаванняў. Аднойчы хазрат Усман сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Я ўбачыў, што Абісінія – добрае месца для гандлю. Месяц гандлю дае вялікі прыбытак. Пакуль Усявышні Аллах не вызначыць месца для хіджры, для мусульман не можа быць лепшага месца. Там вернікі хоць вызваляцца ад пакут, якія чыняць курайшыты. Негус зрабіў нам шмат ласкі і дабра». Тады наш уладар Прарок сказаў: «Вяртайцеся зноў у Абісінію, каб быць пад аховай імя Усявышняга Аллаха». Хазрат Усман сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Калі б ты сам ушанаваў іх сваім прыходам, яны, магчыма, прынялі б іслам. Паколькі яны людзі Пісання, яны хутка прымуць іслам і не пашкадуюць сваёй дапамогі». Тады наш любімы Прарок адказаў: «Мне не загадана шукаць спакою і выгоды. Наконт хіджры я чакаю шаноўнага загаду Усявышняга Аллаха. Як будзе загадана, так і буду рабіць».

На шосты год бісату, паводле аднаго паведамлення, караван з шаноўных асхабаў (радыяллаху анхум) колькасцю сто адзін чалавек – 83 мужчыны і 18 жанчын – другі раз выправіўся ў Абісінію. Кіраўніком гэтага каравана быў прызначаны хазрат Джафар ібн Абі Таліб. Яны цэлымі і здаровымі дабраліся да краіны негуса. Пра тое, што з імі адбылося ў Абісініі, хазрат Умм Салама (радыяллаху анха) расказала так: «Калі мы прыбылі ў Абісінію, мы знайшлі там вельмі добрага суседа. Гэтым суседам быў цар негус. Ён выконваў усе нашы жаданні. Мы маглі выконваць загады сваёй рэлігіі так, як хацелі. Мы маглі свабодна пакланяцца Усявышняму Аллаху, і ніхто нас ніяк не крыўдзіў. Мы не чулі ніводнага дрэннага слова». Калі мекканскія ідалапаклоннікі даведаліся пра гэта, яны вырашылі паслаць да абісінскага цара двух паслоў. Для негуса, акрамя вельмі каштоўных рэчаў, падрыхтавалі падарункі з мекканскай вырабленай скуры, якую ён вельмі любіў. Падумалі і пра падарункі для духавенства і дзяржаўных саноўнікаў. Гэтая справа была даручана Абдуллаху ібн Абі Рабіа і Амру ібн Асу. Гэтых двух паслоў навучылі, што яны павінны сказаць перад негусам. Ім сказалі: «Перш чым гаварыць з уладаром, уручыце падарункі кожнаму яго патрыярху і камандзіру. Потым паднясіце падарункі негусу. Зрабіўшы гэта, патрабуйце, каб мусульмане, што знаходзяцца там, былі выдадзены вам. Не давайце негусу сустрэцца і пагаварыць з мусульманамі».14 Паслы прыбылі ў Абісінію. Сустрэўшыся з дзяржаўнымі саноўнікамі і ўручыўшы ім падарункі, яны кожнаму з іх казалі: «Сярод нас з’явіліся нейкія людзі. Яны выдумалі новую рэлігію, якой не ведаем ні мы, ні вы. Мы хочам адвесці гэтых прыбылых назад, у іх уласны край. Калі будзеце гаварыць пра іх са сваім уладаром, пастарайцеся, каб іх выдалі нам, не пагаварыўшы з імі. Найлепш займацца гэтымі людзьмі могуць іх родныя бацькі і суседзі. Яны вельмі добра іх ведаюць».15 Патрыярхі прынялі гэтую прапанову. Потым мекканскія паслы паднеслі падарункі негусу. Цар негус прыняў падарункі, запрасіў іх і нейкі час з імі размаўляў.

«Вяртайцеся зноў у Абісінію, каб быць пад аховай імя Усявышняга Аллаха» Святы хадзіс

Паслы сказалі негусу: «О цар! Некаторыя людзі з нас знайшлі прытулак у тваёй краіне. Гэтыя прыбылыя пакінулі рэлігію свайго народа, але не прынялі і тваёй рэлігіі. У іх ёсць рэлігія, выдуманая імі самімі паводле свайго розуму. Ні мы, ні ты гэтай рэлігіі не ведаем. Нас да цябе паслалі знатныя людзі таго народа, да якога яны належаць. Гэтыя знатныя людзі – бацькі і блізкія сваякі тых, хто знайшоў прытулак у тваёй краіне. Яны хочуць, каб прыбылых вярнулі. Бо яны бліжэй ведаюць іх становішча. Яны лепш ведаюць, што гэтыя людзі не ўхвалялі ў сваёй уласнай рэлігіі…» І Амр ібн Ас, і Абдуллах ібн Абі Рабіа больш за ўсё хацелі, каб негус выслухаў гэтыя словы і зрабіў так, як ім хацелася. Калі паслы сказалі гэта, слова ўзялі патрыярхі негуса і сказалі: «Яны сказалі чыстую праўду. Іх народ лепш за ўсіх можа імі заняцца і лепш ведае, што ім падабаецца, а што не. Таму выдай гэтых людзей, каб яны адвялі іх у свой край і да свайго народа». Цар негус вельмі раззлаваўся на гэтыя словы і сказаў: «Клянуся Аллахам, не! Я не выдам гэтых людзей. Я не магу здрадзіць людзям, якія знайшлі ў мяне прытулак і прыйшлі ў маю краіну. Яны аддалі перавагу мне перад іншымі і прыйшлі ў маю краіну. Таму я паклічу мухаджыраў у свой палац, спытаю ў іх, што яны скажуць на словы гэтых людзей, і выслухаю іх адказ. Калі мухаджыры такія, як кажуць гэтыя, я аддам іх тым, хто прыйшоў, і вярну іх народу. А калі не – буду іх ахоўваць і рабіць ім дабро, пакуль яны будуць у маёй краіне». Негус яшчэ раней вывучаў нябесныя кнігі. Ён ведаў, што час прыходу Мухаммада алейхіс-салям блізкі, што яго народ назаве яго хлусам, не паверыць у яго і выганіць яго з Меккі. Негус спытаў мекканскіх паслоў: «У каго яны вераць?» Тыя адказалі: «У Мухаммада». Пачуўшы гэтае імя, негус зразумеў, што ён – прарок, але не паказаў гэтага. Ён зноў спытаў іх: «Якая яго рэлігія і яго кірунак і да чаго ён заклікае?» Амр адказаў: «У яго няма кірунку». Негус сказаў: «Як я магу выдаць групу людзей, якія шукалі ў мяне прытулку, калі не ведаю ні іх кірунку, ні рэлігіі? Збяром савет. Прывядзём і іх і паставім тварам да твару з вамі. Няхай высветліцца становішча ўсіх вас, і я даведаюся пра іх рэлігію». Мусульман запрасілі ў палац. Мусульмане спачатку параіліся паміж сабой і разважалі: «Што нам сказаць, каб гэта спадабалася абісінскаму ўладару і адпавядала яго нораву?» Хазрат Джафар сказаў: «Клянуся Аллахам, у гэтым пытанні мы ведаем толькі тое, што загадаў нам наш Прарок. Чым бы гэта ні скончылася, мы будзем задаволеныя». Усе з гэтым пагадзіліся, дамовіліся, што гаварыць будзе толькі хазрат Джафар, і прыйшлі да негуса. Цар негус сабраў сваіх вучоных, і сабраўся вялікі савет. Потым увялі мухаджыраў. Увайшоўшы, мусульмане прывіталіся салямам.

Але яны не зрабілі саджды. Калі негус спытаў іх: «Чаму вы не зрабілі саджды?», яны адказалі: «Мы не робім саджды нікому, акрамя Усявышняга Аллаха. Наш уладар Прарок забараніў нам рабіць саджду каму-небудзь, акрамя Усявышняга Аллаха, і сказаў: „Саджда належыць толькі Усявышняму Аллаху“». Негус сказаў мухаджырам: «О людзі, што прыйшлі да мяне! Скажыце мне: навошта вы прыйшлі ў маю краіну? Што з вамі? Вы не купцы, і просьбы ў вас ніякай няма. Што з гэтым вашым прарокам, які з’явіўся? Чаму вы не вітаецеся так, як вітаюцца тыя, хто прыходзіць сюды з вашай краіны?»

Джафар (радыяллаху анху) сказаў: «О ўладар! Спачатку я скажу тры словы. Калі я кажу праўду, пацвердзі; калі хлушу – абвергні. Але перш за ўсё загадай, каб з гэтых людзей гаварыў толькі адзін, а другі маўчаў!»

Амр ібн Ас сказаў: «Буду гаварыць я». Негус сказаў: «О Джафар, спачатку гавары ты».

Хазрат Джафар сказаў: «У мяне тры пытанні. Спытай у гэтага чалавека: ці мы рабы, якіх трэба злавіць і вярнуць нашым гаспадарам?» Негус спытаў: «О Амр! Ці рабы яны?» Амр адказаў: «Не! Яны не рабы, яны вольныя!» Хазрат Джафар сказаў: «Можа, мы несправядліва пралілі чыюсьці кроў, і нас трэба выдаць тым, чыю кроў мы пралілі?» Калі негус спытаў Амра: «Ці не забілі яны несправядліва каго-небудзь?», Амр адказаў: «Не, яны не пралілі ні кроплі крыві!» Хазрат Джафар сказаў негусу: «Можа, мы несправядліва ўзялі нешта з чужой маёмасці і абавязаны гэта вярнуць?» Негус сказаў: «О Амр! Нават калі б гэтыя беднякі былі вінны шмат золата, калі ў іх ёсць даўгі, я сам іх заплачу, кажы!» Амр адказаў: «Не, ніводнага карата (грашовая адзінка)!» Калі негус спытаў: «Тады чаго ж вы ад іх хочаце?», Амр адказаў: «Мы і яны былі адной рэлігіі і ішлі адным шляхам. Яны гэта пакінулі. Яны пайшлі за Мухаммадам і яго рэлігіяй». Негус спытаў Джафара: «Чаму вы пакінулі сваю рэлігію і пайшлі за іншай? Калі вы адышлі ад рэлігіі свайго народа і не прынялі і маёй рэлігіі, дык што гэта за рэлігія, у якую вы верыце? Ці раскажаш мне пра яе?»

Хазрат Джафар сказаў: «О ўладар! Мы былі невуцкім народам. Мы пакланяліся ідалам. Мы елі падлу і рабілі ўсялякае зло. Мы парывалі сувязі са сваякамі і дрэнна абыходзіліся з суседзямі. Моцныя сярод нас прыгняталі слабых і не ведалі, што такое міласэрнасць. Так мы жылі, пакуль Усявышні Аллах не паслаў нам прарока з нас саміх, праўдзівасць, надзейнасць, цнатлівасць, чысціню і шляхетнае паходжанне якога мы ведалі. Гэты прарок заклікаў нас верыць у існаванне і адзінства Усявышняга Аллаха, пакланяцца Яму і пакінуць камяні і ідалаў, якім пакланяліся мы і нашы продкі. Ён загадаў нам гаварыць праўду, не здраджваць даверанаму, шанаваць правы сваякоў, добра ладзіць з суседзямі, сцерагчыся грахоў і праліцця крыві. Ён забараніў нам усялякую распусту, хлусню, замах на маёмасць сірот і паклёп на цнатлівых жанчын. Ён загадаў нам пакланяцца Усявышняму Аллаху, не прыпісваючы Яму ні пары, ні супольніка. Мы прынялі гэта, паверылі ва ўсё, што ён прынёс ад Усявышняга Аллаха, і выконвалі тое, што ён казаў. Мы пакланяліся Усявышняму Аллаху. Тое, што Ён зрабіў для нас харамам (забароненае), мы лічылі харамам, а тое, што Ён зрабіў халялем (дазволенае), – халялем і так і жылі. За гэта наш народ стаў нашым ворагам і прыгнятаў нас. Каб адвярнуць нас ад нашай рэлігіі, ад пакланення Усявышняму Аллаху і зноў прымусіць пакланяцца ідалам, яны рознымі спосабамі катавалі і мучылі нас. Яны чынілі нам несправядлівасць. Яны ўсё больш і больш прыціскалі нас. Яны сталі паміж намі і нашай рэлігіяй і хацелі адлучыць нас ад яе. Тады мы пакінулі свой край і свае дамы і знайшлі прытулак у тваёй краіне. Мы аддалі перавагу табе перад іншымі. Мы прагнулі тваёй апекі і суседства. Мы спадзяёмся, што ў цябе не зазнаем ні прыгнёту, ні несправядлівасці». Хазрат Джафар працягваў сваю прамову так: «Што да прывітання, то мы прывіталі цябе прывітаннем Пасланніка Аллаха. Мы і паміж сабой так вітаемся. Наш уладар Прарок паведаміў, што і прывітанне тых, хто ў Раі, такое самае. Таму мы так і прывіталі тваю ўзнёслую асобу. А паколькі наш уладар Прарок сказаў, што людзям нельга рабіць саджду, мы шукаем абароны ў Усявышняга Аллаха ад таго, каб рабіць саджду каму-небудзь, акрамя Яго». Негус спытаў: «Ці ведаеш ты што-небудзь з таго, што абвясціў Аллах?» Калі хазрат Джафар сказаў: «Так», негус сказаў: «Прачытай мне гэта». І хазрат Джафар пачаў чытаць першыя аяты суры Мар’ям (паведамляецца таксама, што ён чытаў з сур аль-Анкабут і ар-Рум). Негус плакаў. Слёзы, што цяклі з яго вачэй, змочвалі яго бараду. Плакалі і манахі. Негус і манахі сказалі: «О Джафар! Прачытай яшчэ крыху з гэтага салодкага і прыгожага слова». Хазрат Джафар прачытаў з пачатку суры аль-Кахф, дзе паводле сэнсу сказана: «Хвала Аллаху, які, каб папярэдзіць няверуючых пра найцяжэйшае пакаранне (Пекла) ад сябе (узнёслага), каб абвясціць вернікам, якія робяць добрыя справы, радасную вестку пра прыгожую ўзнагароду (Рай), у якой яны застануцца навечна, і каб папярэдзіць тых, хто кажа: „Усявышні Аллах узяў сабе дзіця“, ніспаслаў свайму рабу (Мухаммаду алейхіс-салям) праўдзівую Кнігу (Святы Каран), у словах якой няма ніякай хібы, а ў сэнсе – ніякай супярэчнасці (якая далёкая ад перабольшання і прымяншэння). Ні ў іх (тых, хто кажа, што Усявышні Аллах узяў сабе дзіця), ні ў іх продкаў няма пра гэта (пра гэтыя словы) ніякага ведання. Гэтыя словы, што выходзяць з іх вуснаў, (цяжкія і) вельмі небяспечныя. Яны кажуць толькі хлусню. (О Мой Пасланнік!) Няўжо ты загубіш сябе ад смутку і гневу ўслед за імі, калі яны не павераць у гэты Святы Каран? Усё, што на зямлі (лясы, рэкі, карысныя выкапні, жывёлы і расліны…), Мы зрабілі ўпрыгожаннем, каб выпрабаваць людзей, хто з іх робіць добрыя справы…»16

«Саджда належыць толькі Усявышняму Аллаху» Святы хадзіс

Негус не змог стрымацца і сказаў: «Клянуся Аллахам, гэта святло, якое б’е з той самай лампады. З ім прыйшлі і Муса з Ісам (алейхімас-салям)». Потым ён павярнуўся да пасланцоў курайшытаў і сказаў: «Ідзіце! Клянуся Аллахам, я не выдам іх вам і нават не падумаю пра іх нічога дрэннага». Абдуллах ібн Абі Рабіа і Амр ібн Ас выйшлі ад негуса.17 Амр сказаў Абдуллаху: «Клянуся, я выкрыю перад негусам якую-небудзь іх віну і вырву іх з коранем. Вось пабачыш!» Таварыш адказаў Амру: «Хоць яны і ідуць супраць нас, усё ж мы ім сваякі. Не рабі гэтага». Амр сказаў: «Я данясу негусу, што яны лічаць Ісу алейхіс-салям рабом». Наступнага дня ён пайшоў да негуса і сказаў: «О ўладар! Яны кажуць цяжкія словы пра Ісу (алейхіс-салям), сына Мар’ям. Пашлі да іх чалавека і запытайся, што яны кажуць пра Ісу алейхіс-салям». Негус паслаў да мусульман чалавека, каб даведацца, што яны думаюць пра хазрат Ісу. Мусульмане зноў сабраліся і сказалі адзін аднаму: «Што мы адкажам, калі ён запытаецца пра Ісу алейхіс-салям?» Хазрат Джафар сказаў: «Клянуся Аллахам, пра хазрат Ісу мы скажам тое, што сказаў Усявышні Аллах і што прынёс нам наш уладар Прарок». Калі яны паўсталі перад негусам, той запытаўся: «Што вы кажаце пра Ісу алейхіс-салям, сына Мар’ям?» Хазрат Джафар адказаў: «Пра Ісу алейхіс-салям мы кажам тое, што наш уладар Прарок прынёс нам ад Усявышняга Аллаха і абвясціў. Мы прызнаём, што ён – раб і пасланнік Усявышняга Аллаха і Яго слова, якое Усявышні Аллах уклаў у хазрат Мар’ям – цнатлівую жанчыну, якая адмовілася ад свету і ад мужчын і аддала сябе Найвышэйшаму Аллаху. Такі стан і такая годнасць Ісы, сына Мар’ям. Мы кажам, што як Ён стварыў хазрат Адама з зямлі, так стварыў і Ісу алейхіс-салям без бацькі». Тады негус апусціў руку да зямлі, падняў саломінку і сказаў: «Клянуся, Іса, сын Мар’ям, – не большы, чым ты сказаў. Паміж ім і тваімі словамі няма розніцы нават на гэтую саломінку».

Калі негус сказаў гэта, дзяржаўныя саноўнікі і палкаводцы вакол яго пачалі шаптацца і бурчаць паміж сабой.

Заўважыўшы гэта, негус сказаў ім: «Клянуся, што б вы ні казалі, я думаю пра гэтых людзей добра». Потым ён павярнуўся да мусульман-мухаджыраў і сказаў: «Віншую вас і таго, ад каго вы прыйшлі! Я пераканаўся, што ён – пасланнік Аллаха. Мы ж бачылі яго ў Інджылі. Пра гэтага Пасланніка паведаміў і Іса, сын Мар’ям. Клянуся Аллахам, калі б ён быў тут, я пайшоў бы насіць яго абутак і мыць яго ногі! Ідзіце і жывіце ў бяспецы і спакоі ў некранутай частцы маёй краіны, далёка ад усялякага гвалту. Таго, хто ўчыніць вам ліха, я знішчу. Нават калі б мне далі цэлую гару золата, я не засмуціў бы ніводнага з вас!»

Потым негус сказаў пра падарункі, якія прывезлі пасланцы курайшытаў: «Мне яны не патрэбныя! Калі Усявышні Аллах вяртаў мне маё царства, якое захапілі іншыя, і схіляў перада мной мой народ, Ён не браў з мяне хабару», – і вярнуў ім падарункі. Пасланцы курайшытаў пайшлі ад негуса з пустымі рукамі. А шчаслівы негус выбраў іслам і вельмі ўзрадаваў шаноўных асхабаў.18

ІСЦІНА СТВАРЫЛА СУСВЕТ
Ісціна стварыла сусвет з любові да Мухаммада.
Месяц і сонца Ён стварыў на радасць Мухаммаду.
«Будзь!» – сказаў Ён, і стаў сусвет, і Пяро пісала на Скрыжалі.
Апошняя Кніга была прачытана ў гонар Мухаммада.
Прыйшлі ўсе сябры Аллаха і схілілі твары перад Яго парогам,
Зікр таўхіду здзяйснялі яны дзеля святла Мухаммада.
Увайс Карані дасягнуў гэтага, ды ўсё прагнуў большага.
Восем Раёў упрыгожаны з любові да Мухаммада.
Птушкі лятуць у паветры, зелянеюць горы і камяні,
Дрэвы родзяць плады з любові да Мухаммада.
Прыйшлі тыя, хто не меў веры, і ад яго атрымалі веру,
Пяць разоў на дзень здзяйснялі намаз з любові да Мухаммада.
Прыйшлі анёлы і сталі радамі,
Пяць разоў на дзень здзяйснялі намаз з любові да Мухаммада.
Дзе ўжо Юнусу яго ўславіць – яго ўслаўляе аят Карана,
Успамінай яго і чытай салаваты з любові да Мухаммада.

«Віншую вас і таго, ад каго вы прыйшлі! Я пераканаўся, што ён – пасланнік Аллаха. Мы ж бачылі яго ў Інджылі. Пра гэтага Пасланніка паведаміў і Іса, сын Мар’ям» Негус Асхама