ЗДЗЕКІ, КАТАВАННІ І ПРЫГНЁТ

Няхай усохнуць рукі Абу Лахаба

Дом нашага ўладара Прарока стаяў паміж дамамі двух лютых ідалапаклоннікаў – Абу Лахаба і Укбы ібн Муайта. Яны пры кожнай магчымасці стараліся прычыніць нашаму любімаму Прароку крыўду. Нават уначы яны кідалі пад дзверы нашага ўладара Пасланніка Аллаха страўнікі жывёл. Яго дзядзька Абу Лахаб на гэтым не спыняўся: ён крыўдзіў яго, кідаючы ў яго камяні з дома свайго суседа Адыя.

Яго жонка Умм Джаміль ні ў чым не саступала мужу: яна збірала калючыя галіны і рассыпала іх на дарогах, па якіх павінен быў ісці Пасланнік Аллаха, каб калючкі ўпіваліся ў яго дабраславёныя ногі. Аднойчы, калі Абу Лахаб вывальваў прынесеныя нечыстоты пад дзверы нашага ўладара Прарока, яго ўбачыў хазрат Хамза. Ён адразу падбег, схапіў свайго брата Абу Лахаба і вываліў тыя нечыстоты яму на галаву.

Пасля гэтых здзекаў Абу Лахаба і яго жонкі пра іх была ніспаслана сура Таббат, якая пачынаецца словамі: «Няхай усохнуць рукі Абу Лахаба, і яны ўжо ўсохлі…» Калі жонка Абу Лахаба Умм Джаміль пачула, што пра іх ніспаслана сура, яна пачала шукаць нашага ўладара Прарока. Даведаўшыся, што ён каля Каабы, яна ўзяла вялікі камень і пайшла туды. Хазрат Абу Бакр якраз у гэты час меў гонар размаўляць з нашым Прарокам.

Убачыўшы Умм Джаміль з каменем у руцэ, ён сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Ідзе Умм Джаміль. Яна вельмі злая жанчына, я баюся, каб яна не прычыніла табе шкоды. Можа, ты адыдзеш убок, каб не зазнаць крыўды?» Наш уладар Пасланнік Аллаха сказаў: «Яна мяне не ўбачыць». Умм Джаміль стала над хазрат Абу Бакрам і сказала подлыя словы: «О Абу Бакр! Хутчэй кажы, дзе той твой сябар! Ён высмеяў у вершах мяне і майго мужа і зганьбіў нас. Калі ён паэт, то і я, і мой муж – паэты. Вось і я высмейваю яго ў вершах. Мы паўстаём супраць яго, не прызнаём яго прароцтва і не любім яго рэлігіі. Клянуся, калі б я яго ўбачыла, ударыла б гэтым каменем яму па галаве…» Калі хазрат Абу Бакр сказаў: «Мой уладар не паэт і не высмейваў цябе ў вершах», Умм Джаміль павярнулася і пайшла. Хазрат Абу Бакр звярнуўся да нашага ўладара Прарока і спытаў: «О Пасланнік Аллаха! Няўжо яна цябе не ўбачыла?» Ён адказаў: «Не ўбачыла. Усявышні Аллах зрабіў так, што яе вочы не маглі мяне ўбачыць».2

З дабраславёных дачок нашага ўладара Прарока хазрат Умм Кульсум была нарачонай Утайбы, сына Абу Лахаба, а хазрат Рукая – нарачонай другога яго сына, Утбы. Але замуж яны яшчэ не выйшлі.

Калі была ніспаслана сура Таббат, асуджаны на Пекла Абу Лахаб, яго жонка і знатныя курайшыты прапанавалі Утбу і Утайбу: «Узяўшы яго дачок, вы аблегчылі яму цяжар. Развядзіцеся з яго дочкамі, каб ён трапіў у цяжкае становішча. А мы возьмем вам з курайшытаў любую дзяўчыну, якую захочаце». Тыя сказалі: «Добра, мы развяліся». Подлы Утайба пайшоў яшчэ далей: ён прыйшоў да нашага Прарока (саллаллаху таала алейхі ва саллям) і абразіў яго такімі словамі: «О Мухаммад! Я не прызнаю ні цябе, ні тваёй рэлігіі. І з тваёй дачкой я развёўся. Цяпер ні ты мяне не любі, ні я цябе! Ні ты да мяне не прыходзь, ні я да цябе не прыйду!..» Потым ён накінуўся на нашага любімага Прарока і ўчапіўся ў яго дабраславёны каўнер. Ён разарваў на ім кашулю і абражаў яго. Тады наш любімы Прарок прамовіў малітву супраць яго: «О мой Госпадзе! Нашлі на яго аднаго са сваіх драпежных звяроў!» Калі няшчасны Утайба пайшоў і расказаў бацьку, што здарылася, Абу Лахаб сказаў: «Я баюся малітвы Мухаммада супраць майго сына». Праз некалькі дзён Абу Лахаб паслаў свайго сына Утайбу з гандлем у Дамаск. Караван спыніўся на начлег у месцы, якое называецца Зарка. Вакол пачаў хадзіць леў. Як толькі Утайба гэта ўбачыў, ён сказаў: «Гора мне! Клянуся, малітва Мухаммада (алейхіс-салям) прынята! Гэты леў мяне з’есць! Хоць ён і ў Мецы, а ўсё роўна ён – мой забойца!» Неўзабаве леў знік. Утайбу паклалі спаць на ўзвышшы. Уначы леў вярнуўся. Ён абнюхаў па чарзе ўсіх у караване, падышоў да Утайбы і скочыў на яго. Ён распароў яму жывот, схапіў за галаву і страшным укусам прыкончыў яго. Утайба паміраў з крыкам: «Хіба я не казаў вам, што Мухаммад – найпраўдзівейшы з людзей?» А Абу Лахаб, пачуўшы, што яго сына разарваў леў, плакаў і казаў: «Хіба я не казаў вам, што баюся малітвы Мухаммада супраць майго сына?»3

«Няхай усохнуць рукі Абу Лахаба (няхай ён загіне), і яны ўжо ўсохлі. Не дапамаглі яму ні яго багацце (атрыманае ў спадчыну ад бацькі), ні тое, што ён набыў. Ён увойдзе ў полымны агонь, і яго жонка таксама – як носьбітка дроў, з кручанай вяроўкай на шыі» Таббат: 1–5

Наш любімы Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) клікаў людзей да вечнага шчасця і, заклікаючы іх да веры ў існаванне і адзінства Усявышняга Аллаха, імкнуўся выратаваць іх ад агню Пекла. А ідалапаклоннікі казалі: «Гэта рэлігія нашых бацькоў» – і працягвалі пакланяцца ідалам. Наш уладар Прарок заклікаў іх жыць па-людску, мець годнасць і гонар, вызваліцца ад нікчэмнасці і ўзняцца на высокія, узнёслыя ступені. А яны ўпарта стаялі на сваім. Абу Лахаб быў першым сярод тых, хто абражаў і крыўдзіў яго. Ён увесь час хадзіў следам за Пасланнікам Аллаха і імкнуўся адвадзіць людзей ад яго слоў і пасеяць у іх розумах сумненні. Кожны раз, калі на месцах сходаў і на кірмашах наш уладар Пасланнік Аллаха казаў: «О людзі! Скажыце „Ля іляха ілляллах“, і вы выратуецеся!», Абу Лахаб адразу ішоў следам за ім і казаў: «О людзі! Той, хто гэта кажа, – мой пляменнік. Глядзіце не верце яго словам. Трымайцеся ад яго далей!»

Аднойчы Мухаммад алейхіс-салям здзяйсняў намаз каля шаноўнай Каабы. Група з сямі ідалапаклоннікаў са знатных курайшытаў, сярод якіх былі Абу Джахль, Шайба ібн Рабіа, Утба ібн Рабіа і Укба ібн Абі Муайт, прыйшла і села недалёка ад Пасланніка Аллаха. Паблізу ляжалі страўнік і рэшткі вярблюда, зарэзанага напярэдадні. Подлы Абу Джахль павярнуўся да тых, хто быў побач, і зрабіў агідную прапанову: «Хто з вас возьме гэты вярблюжы страўнік і пакладзе Мухаммаду паміж плячэй, калі ён схіліцца ў саджду (зямны паклон)?» Укба ібн Абі Муайт – найбольш жорсткі, люты, бязлітасны і няшчасны з тых, хто там быў, – адразу ўстаў і сказаў: «Я зраблю». Калі наш Прарок быў у саджды, Укба паклаў страўнік разам з усім, што ў ім было, на яго дабраславёныя плечы. Ідалапаклоннікі, гледзячы на гэта, заходзіліся рогатам. Наш уладар Прарок працягваў саджду і не падымаў сваёй дабраславёнай галавы. У гэты час адзін з шаноўных асхабаў, Абдуллах ібн Масуд, убачыў, што адбываецца. Ён расказаў пра гэта так:

«Калі я ўбачыў Пасланніка Аллаха ў такім стане, кроў ударыла мне ў галаву. Але ў мяне не было ні народа, ні племені, якія абаранілі б мяне ад ідалапаклоннікаў. Я быў адзінокі і слабы. У той момант у мяне не хапала сіл нават сказаць слова. Я стаяў і з вялікім смуткам глядзеў на Пасланніка Аллаха.

Ах, калі б у мяне тады была сіла або абаронца, каб засланіць мяне ад ідалапаклоннікаў, і я зняў бы і адкінуў тое, што яны паклалі на дабраславёныя плечы Пасланніка алейхіс-салям! Пакуль я так стаяў і чакаў, пра гэта паведамілі дачцэ Пасланніка Аллаха хазрат Фатыме. Фатыма тады была яшчэ малая. Яна прыбегла і скінула з бацькі тое, што на ім ляжала. Яна сказала цяжкія словы і пракляла тых, хто гэта зрабіў. А наш уладар Пасланнік Аллаха, нібы нічога не здарылася, завяршыў намаз і тры разы сказаў:

„О мой Аллах! Я аддаю на Твой суд гэтую групу курайшытаў! О мой Аллах! Я аддаю на Твой суд Абу Джахля Амра ібн Хішама! О мой Аллах! Я аддаю на Твой суд Утбу ібн Рабіа! О мой Аллах! Я аддаю на Твой суд Шайбу ібн Рабіа! О мой Аллах! Я аддаю на Твой суд Укбу ібн Муайта! О мой Аллах! Я аддаю на Твой суд Умайю ібн Халафа! О мой Аллах! Я аддаю на Твой суд Валіда ібн Утбу! О мой Аллах! Я аддаю на Твой суд Умару ібн Валіда!“

Пачуўшы гэтую малітву супраць іх, ідалапаклоннікі перасталі смяяцца і спалохаліся, бо верылі, што малітва, прамоўленая ў Байтуллаху, будзе прынята. Наш уладар Пасланнік Аллаха сказаў Абу Джахлю: „Клянуся Аллахам, альбо ты пакінеш гэта, альбо Усявышні Аллах нашле на цябе бяду“. Клянуся Усявышнім Аллахам, я бачыў, як кожны з тых, каго Пасланнік Аллаха назваў па імені, быў забіты ў бітве пры Бадры і паваліўся на зямлю, а потым іх, нібы падлу, што засмярдзела ад спёкі, скінулі ў яму пры Бадры».

Аднойчы Абу Джахль у Байтуллаху сказаў курайшыцкім ідалапаклоннікам: «О курайшыты! Вы бачыце, што Мухаммад не перастае ганіць нашу рэлігію, зневажаць нашых ідалаў і нашых бацькоў, якія ім пакланяліся, і глядзець на нас як на дурняў. Клянуся перад вамі: заўтра, калі ён прыйдзе сюды на намаз і схіліцца ў саджду, я з усяе сілы ўдару яго па галаве каменем, які сам ледзь змагу падняць. Пасля гэтага бараніце мяне ад сыноў Абдулмутталіба ці не бараніце – як хочаце. Калі я яго заб’ю, няхай яго сваякі робяць са мной, што хочуць…» Ідалапаклоннікі, што былі там, падбухторвалі яго: «Клянёмся, мы і абаронім цябе, і нікому не выдадзім. Толькі забі яго!» Раніцай Абу Джахль прыйшоў да Каабы з вялізным каменем у руцэ. Ён сеў побач з ідалапаклоннікамі і пачаў чакаць. Наш любімы Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям), як заўсёды, прыйшоў у Байтуллах і пачаў здзяйсняць намаз. Абу Джахль устаў і пайшоў да Пасланніка Аллаха, каб ударыць яго тым вялізным каменем. Усе ідалапаклоннікі з хваляваннем сачылі за тым, што адбываецца. Калі Абу Джахль наблізіўся да Пасланніка Аллаха, ён раптам задрыжаў. Вялізны камень выпаў у яго з рук, твар стаў шэры, як попел, і ён у вялікім страху адступіў. Здзіўленыя ідалапаклоннікі падышлі да яго і спыталі: «О Амр ібн Хішам! Кажы, што здарылася?» Абу Джахль адказаў: «Якраз калі я падняў камень, каб яго забіць, перада мной выскачыў раз’юшаны вярблюд. Клянуся, ніколі ў жыцці я не бачыў і не чуў пра такога вярблюда – з такімі высокімі нагамі, вострымі зубамі, такога грознага. Калі б я падышоў яшчэ крыху бліжэй, ён абавязкова забіў бы мяне». Яшчэ аднойчы Абу Джахль сабраў ідалапаклоннікаў і спытаў: «Ці здзяйсняе тут сірата Абдуллаха намаз і ці трэ свой твар аб зямлю?» Яны адказалі: «Так». Абу Джахль, які і чакаў гэтых слоў, сказаў: «Калі я ўбачу яго за гэтым, я раструшчу яму галаву нагой». Аднойчы ўладар прарокаў стаяў на намазе каля Каабы. Абу Джахль сядзеў са сваімі сябрамі. Ён устаў і пайшоў да Пасланніка Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям). Ён падышоў зусім блізка, але раптам, праводзячы рукой па твары, кінуўся ўцякаць. Ідалапаклоннікі падышлі да яго і спыталі: «Што здарылася? Што з табой?» Абу Джахль адказаў: «Паміж намі ўзнікла вогненная яма. Калі я ўбачыў, што на мяне кідаюцца нейкія людзі, я павярнуў назад». Такія знатныя ідалапаклоннікі, як Валід ібн Мугіра, Абу Джахль (Амр ібн Хішам), Асвад ібн Мутталіб, Умайя ібн Халаф, Асвад ібн Абд Ягус, Ас ібн Ваіл і Харыс ібн Кайс, кожны раз, калі бачылі Пасланніка Аллаха, кпілі з яго: «Гэты таксама лічыць, што ён прарок і што да яго прыходзіць Джыбрыль». Аднойчы, калі Хабіб аль-акрам вельмі засмуціўся з-за гэтага, прыйшоў Джыбрыль алейхіс-салям і прынёс некалькі святых аятаў. Паводле сэнсу:

«(О Мой Пасланнік!) Сапраўды, і з прарокаў, якія былі пасланыя перад табой, кпілі. А тых, хто кпіў і здзекаваўся з іх (з прарокаў), у адплату за іх здзекі з усіх бакоў ахапілі бяда і пакаранне».4 «Сапраўды, Мы засцеражом цябе ад тых, хто кпіць з цябе, – ад тых, хто разам з Усявышнім Аллахам прызнае іншага бога. Хутка яны даведаюцца (што іх чакае). Мы сапраўды ведаем, што ад іх слоў (ад таго, што яны прыпісваюць Аллаху супольнікаў, зневажаюць Святы Каран і кпяць з цябе) у цябе сціскаюцца грудзі і цяжка на душы».5

«О Абу Джахль! Клянуся Аллахам, альбо ты пакінеш гэта, альбо Усявышні Аллах нашле на цябе бяду» Наш любімы Прарок Мухаммад алейхіс-салям

Аднойчы, калі Султан Сусвету рабіў таваф вакол Каабы аль-Муаззама, прыйшоў Джыбрыль алейхіс-салям і сказаў: «Мне загадана расправіцца з імі (з тымі, хто кпіць)». Неўзабаве міма прайшоў Валід ібн Мугіра. Джыбрыль алейхіс-салям спытаў: «Што гэта за чалавек праходзіць?» Наш уладар Прарок адказаў: «Гэта адзін з найгоршых рабоў Усявышняга Аллаха». Тады Джыбрыль алейхіс-салям паказаў на нагу Валіда і сказаў: «Я расправіўся з ім!» Крыху пазней праходзіў Ас ібн Ваіл. Спытаўшы і пра яго і атрымаўшы такі самы адказ, Джыбрыль паказаў на яго жывот і сказаў: «І яму я паказаў яго месца!» Калі праходзіў Асвад ібн Мутталіб, ён паказаў на яго вочы, а ўбачыўшы Абд Ягуса – на яго галаву. Калі праходзіў Харыс ібн Кайс, ён паказаў на яго жывот і сказаў: «О Мухаммад! Усявышні Аллах выратаваў цябе ад іх зла. Хутка кожнага з іх напаткае бяда».

Асу ібн Ваілу ў нагу ўпілася калючка. Колькі яго ні лячылі, нічога не дапамагло. Нарэшце нага ў яго распухла, як шыя вярблюда, і ён памёр з крыкам: «Аллах Мухаммада забіў мяне!»

Асвад ібн Мутталіб аслеп. Джыбрыль алейхіс-салям знішчыў яго, ударыўшы галавой аб дрэва.

Асвад ібн Абд Ягус, калі быў у месцы, якое называецца Бад ас-Самум, увесь пачарнеў – і твар, і цела. Калі ён прыйшоў дадому, яго не пазналі і прагналі ад дзвярэй. Ад гора ён біўся галавой аб дзверы свайго дома, пакуль не памёр.

Харыс ібн Кайс з’еў салёнай рыбы. Смага ў яго ўсё ўзмацнялася. Колькі ён ні піў вады, не мог напіцца. Нарэшце ён лопнуў. А Валіду ібн Мугіру ў лытку ўпіўся кавалак жалеза. Рана не загойвалася, ён страціў шмат крыві і таксама памёр з крыкам: «Аллах Мухаммада забіў мяне!»

Так кожны з іх атрымаў адплату за свае ўчынкі. Акрамя таго, у святых аятах было абвешчана, што ідалапаклоннікі застануцца ў Пекле навечна. Аднойчы наш любімы Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) сустрэў Хакама ібн Абуль-Аса. Калі Прарок пайшоў далей, Хакам за яго спіной пачаў перадражніваць нашага ўладара Пасланніка Аллаха, крывячы рот, твар і ўсё цела.

Найшляхетнейшы Пасланнік (саллаллаху алейхі ва саллям) святлом прароцтва ўбачыў, што рабіў Хакам, і памаліўся, каб той такім і застаўся. Цела Хакама ахапілі дрыжыкі, і ён застаўся такім да канца жыцця.

Катаванні шаноўных асхабаў

Ідалапаклоннікі здзекаваліся не толькі з нашага ўладара Прарока. Яны катавалі і яго слаўных асхабаў (радыяллаху анхум). Асабліва яны выбіралі бедных і безабаронных і, нічога не саромеючыся, чынілі над імі такі прыгнёт і такія здзекі, якія немагчыма нават уявіць. Больш за ўсіх катаванням падвяргаліся Білал аль-Хабашы, Зінніра Хатун, Хаббаб ібн Арат, Аммар ібн Ясір і яго сям’я (радыяллаху анхум аджмаін). Адных яны пяклі распаленымі на сонцы камянямі, другіх трымалі без ежы і вады і катавалі, патрабуючы: «Адрачыся ад рэлігіі Мухаммада!» А яны цярпелі гэтыя невыносныя пакуты і ніколі не адступаліся ад ісламу.

Аллах адзін, Аллах адзін

Хазрат Білал, раб ідалапаклонніка па імені Умайя ібн Халаф, прыняў іслам праз Абу Бакра ас-Сіддыка. З дванаццаці сваіх рабоў Умайя больш за ўсіх любіў Білала і таму зрабіў яго вартаўніком капішча. Прыняўшы іслам, хазрат Білал паваліў усіх ідалаў у капішчы ніцма, нібы ў саджды. Калі гэтая вестка дайшла да Умайі, яго ахапіў жах. Ён паклікаў Білала і спытаў: «Кажуць, ты стаў мусульманінам і робіш саджду Госпаду Мухаммада. Гэта праўда?» Хазрат Білал адказаў: «Так. Я раблю саджду Усявышняму Аллаху, Вялікаму і Узнёсламу». Атрымаўшы гэты ненавісны яму адказ, Умайя адразу пачаў здзекавацца з Білала і катаваць яго. Апоўдні, калі сонца стаяла ў самым зеніце, ён распранаў яго і пёк, кладучы на голае цела распаленыя ад спёкі камяні. Наваліўшы гэтыя гарачыя, як агонь, камяні – частку на спіну, частку на жывот, – ён казаў: «Адрачыся ад рэлігіі ісламу!.. Паверы ў ідалаў Лат і Узза!» А хазрат Білал, абвяшчаючы сваю веру, казаў: «Усявышні Аллах адзін! Усявышні Аллах адзін!»

Чым больш Умайя ібн Халаф бачыў гэтую яго цярплівасць, тым больш шалеў: ён цягаў Білала па калючках, раніў і катаваў яго цела. А хазрат Білал, не зважаючы на кроў, што ручаём лілася з яго цела, казаў: «О мой Аллах! Я задаволены тым, што ад Цябе! О мой Аллах! Я задаволены тым, што ад Цябе!» – і цвёрда трымаўся сваёй веры. Хазрат Білал расказваў пра гэта так:

«Подлы Умайя ўдзень, у самую спёку, звязваў мяне, а ўначы катаваў. Быў гарачы дзень. Як заўсёды, ён зноў пачаў мяне катаваць. Каб прымусіць мяне адрачыся ад ісламу, ён казаў: „Пакланяйся нашым ідалам! Адрачыся ад Аллаха Мухаммада, адрачыся, адрачыся!“ А я кожны раз адказваў: „Аллах адзін! Аллах адзін!“ Каб выліць сваю злосць, у той дзень ён паклаў мне на грудзі вельмі вялікі камень. Я страціў прытомнасць. Калі я ачуняў, убачыў, што каменя на мне ўжо няма, а сонца схавалася за хмарай. Я падзякаваў Усявышняму Аллаху і сказаў сабе: „О Білал! Усё, што ад Велічнага Аллаха, – добрае і прыгожае“».

Яшчэ аднойчы Умайя ібн Халаф вывеў Білала аль-Хабашы, каб катаваць. Ён зняў з яго адзенне, пакінуўшы толькі сподняе, паклаў на распалены пясок у пякучую спёку і наваліў на яго камяні. Ідалапаклоннікі сабраліся і жорстка катавалі яго, кажучы: «Калі не адрачэшся ад сваёй рэлігіі, мы цябе заб’ём». А Білал аль-Хабашы пад гэтымі невыноснымі катаваннямі паўтараў: «Аллах адзін! Аллах адзін!» У гэты час міма праходзіў наш любімы Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям). Убачыўшы, у якім стане хазрат Білал аль-Хабашы, ён вельмі засмуціўся і сказаў: «Тое, што ты вымаўляеш імя Усявышняга Аллаха, выратуе цябе».

Неўзабаве пасля таго як Прарок вярнуўся дадому, да яго прыйшоў хазрат Абу Бакр. Прарок расказаў Абу Бакру ас-Сіддыку пра катаванні, якія цярпеў Білал аль-Хабашы, і сказаў: «Я вельмі засмучаны». Хазрат Абу Бакр адразу пайшоў туды і сказаў ідалапаклоннікам: «Што вы маеце з таго, што так робіце з Білалам? Прадайце яго мне». Яны адказалі: «Не прададзім, нават калі дасі нам цэлы свет золата. Але можам абмяняць яго на твайго раба Аміра». Амір, раб хазрат Абу Бакра, вёў яго гандлёвыя справы і зарабляў шмат грошай. Акрамя ўласнай маёмасці, у яго было дзесяць тысяч залатых манет. Ён быў памочнікам хазрат Абу Бакра і вёў усе яго справы. Але ён быў няверуючым і ўпарта трымаўся свайго нявер’я (куфр). Хазрат Абу Бакр сказаў: «Я аддаю вам за Білала Аміра з усёй яго маёмасцю і грашыма». Умайя ібн Халаф і іншыя ідалапаклоннікі вельмі ўзрадаваліся і казалі: «Мы ашукалі Абу Бакра».

«(О Мой Пасланнік!) Сапраўды, і з прарокаў, якія былі пасланыя перад табой, кпілі. А тых, хто кпіў і здзекаваўся з іх (з прарокаў), у адплату за іх здзекі з усіх бакоў ахапілі бяда і пакаранне» Аль-Анам: 10

Хазрат Абу Бакр адразу скінуў з Білала аль-Хабашы цяжкія камяні і падняў яго на ногі. Ад жорсткіх катаванняў Білал аль-Хабашы зусім знясілеў. Абу Бакр узяў яго за руку, прывёў проста да нашага любімага Прарока і сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Сёння я вызваліў Білала дзеля задавальнення Аллаха». Наш уладар Пасланнік Аллаха вельмі ўзрадаваўся і шмат маліўся за хазрат Абу Бакра. У гэты час Джыбрыль алейхіс-салям прынёс 17-ы і 18-ы святыя аяты суры аль-Лайл, якія неслі радасную вестку, што Абу Бакр далёкі ад Пекла. У гэтых святых аятах паводле сэнсу сказана: «Той (як хазрат Абу Бакр), хто вельмі багабаязны (сцеражэцца шырку і грахоў) і расходуе сваю маёмасць на шляху дабра, каб быць чыстым перад Усявышнім Аллахам (і атрымаць абяцанае Аллахам), аддалены ад яго (ад Пекла)».

Нечуваныя катаванні

Хазрат Хаббаб ібн Арат таксама быў сярод тых, каго мучылі, каб ён адрокся ад сваёй рэлігіі. Хазрат Хаббаб не меў нікога, хто б за яго заступіўся, і быў рабом ідалапаклонніцы па імені Умм Анмар.

Паколькі ў яго не было сваякоў, якія маглі б яго абараніць, ідалапаклоннікі збіраліся, распраналі яго дабраславёнае цела і драпалі яго калючкамі. Часам яны апраналі яго на голае цела ў жалезную кашулю і трымалі на сонцы. Яны прыціскалі да яго голага цела распаленыя на сонцы ці на агні камяні і казалі: «Адрачыся ад сваёй рэлігіі! Пакланяйся ідалам Лат і Узза!» А Хаббаб цвёрда стаяў у сваёй веры і супраціўляўся ім, кажучы: «Ля іляха ілляллах, Мухаммадун Расулуллах».

Аднойчы ідалапаклоннікі сабраліся і расклалі на пляцы вогнішча. Яны звязалі хазрат Хаббаба і прывялі туды. Яго распранулі і паклалі на агонь. Яны хацелі альбо прымусіць яго адрачыся ад рэлігіі, альбо спаліць у агні. Хазрат Хаббаб, пакладзены на спіну пасярод агню, маліўся: «О мой Аллах! Ты бачыш мой стан, Ты ведаеш, што са мной. Умацуй веру ў маім сэрцы і даруй мне вялікае цярпенне!» Адзін з ідалапаклоннікаў наступіў нагой на грудзі хазрат Хаббаба. Але яны не ведалі, што Усявышні Аллах ахоўвае вернікаў.

Праз шмат гадоў, калі Хаббаба спыталі пра гэта, ён агаліў спіну, паказаў сляды апёкаў і сказаў: «Для мяне расклалі вогнішча, а потым зацягнулі мяне ў яго. Той агонь пагасіла толькі мая плоць».

Пакуль хазрат Хаббаба так катавалі на вуліцы, яго гаспадыня Умм Анмар распальвала ў агні жалеза і, каб прымусіць яго адрачыся ад рэлігіі, прыпякала яму галаву. Ён цярпеў увесь гэты боль дзеля сваёй рэлігіі, не рабіў таго, чаго ад яго патрабавалі, і не адракаўся ад веры.

Аднойчы хазрат Хаббаб прыйшоў да нашага любімага Прарока і сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Ідалапаклоннікі, дзе толькі мяне ўбачаць, паляць мяне агнём. А дома мая гаспадыня Умм Анмар прыпякае мне галаву распаленым жалезам. Я ўпрошваю цябе памаліцца за мяне!» Потым ён паказаў апёкі на спіне і на галаве. Нашаму Прароку стала вельмі шкада яго. Ён не мог спакойна глядзець на пакуты, якія Хаббаб цярпеў, каб не адрачыся ад рэлігіі, на здзекі, якія з ім чынілі, і памаліўся: «О мой Госпадзе! Дапамажы Хаббабу!» Велічны Аллах адразу прыняў малітву свайго Пасланніка і наслаў на Умм Анмар моцны галаўны боль. Умм Анмар ад болю ў галаве стагнала да самай раніцы. Ёй сказалі, што лячэнне адно – прыпякаць галаву распаленым на агні жалезам. Нарэшце яна паклікала Хаббаба і загадала яму распаліць на агні жалезны прут і прыпячы ёй галаву… І хазрат Хаббаб прыпякаў ёй галаву жалезам…

У першыя дні ісламу ідалапаклоннікі не надта зважалі на Хаббаба ібн Арата. Але колькасць тых, хто ўвераваў, расла з кожным днём. Нарэшце яны мусілі паставіцца да гэтага сур’ёзна. Яны ўзмацнілі катаванні хазрат Хаббаба: без меры білі, лупцавалі, ранілі яго і катавалі зноў і зноў…

Нягледзячы на ўсё гэта, хазрат Хаббаб ні на макавае зерне не саступіў у сваёй веры. Але здзекі і катаванні сталі невыноснымі. Ён расказаў пра ўсё, што адбывалася, Уладару Сусвету і сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Ці не памолішся ты, каб мы вызваліліся ад катаванняў, якія церпім?»

Тады наш уладар Пасланнік Аллаха сказаў: «Сярод умм, якія былі да вас, былі такія людзі, з якіх жалезнымі грабянямі здзіралі скуру і мяса, але і гэтае катаванне не магло прымусіць іх адрачыся ад рэлігіі. Іх пілой распілоўвалі напалам ад цемені, але і гэтыя катаванні не маглі адвярнуць іх ад рэлігіі. Усявышні Аллах абавязкова давядзе гэтую справу (іслам) да канца. Ён узвысіць яе над усімі рэлігіямі. Дойдзе да таго, што чалавек, які адзін паедзе верхам з Саны ў Хадрамаўт, не будзе баяцца нікога, акрамя Усявышняга Аллаха, а за сваіх авечак будзе непакоіцца толькі з-за таго, што на іх можа напасці воўк. Але вы спяшаецеся». І ён памаліўся за Хаббаба і пагладзіў яго па спіне. Гэтыя ласкавыя словы Пасланніка Аллаха, якія для душ – ежа і лекі, суцішылі боль Хаббаба.

Асабліва шмат хазрат Хаббабу павінен быў люты ідалапаклоннік Ас ібн Ваіл. Хаббаб пайшоў да яго, каб забраць доўг. Ас ібн Ваіл сказаў Хаббабу: «Пакуль не адрачэшся ад Мухаммада, не атрымаеш свайго». Хазрат Хаббаб адказаў: «Клянуся Аллахам, ні пры жыцці, ні пасля смерці, калі ўстану з магілы, я ніколі не адкіну свайго Прарока і не адракуся ад яго. Ад усяго адмоўлюся, але ад яго адрачыся не змагу». Тады Ас ібн Ваіл сказаў: «Хіба мы ўваскрэснем пасля смерці? Калі такое будзе, тады ў мяне будуць і маёмасць, і дзеці. Тады, у той дзень, я і аддам табе доўг».

З нагоды гэтых слоў Аса ібн Ваіла Усявышні Аллах у 77–79-м святых аятах суры Мар’ям Святога Карана паводле сэнсу сказаў: «(О Мой Хабіб!) Ці бачыў ты таго чалавека (Аса ібн Ваіла), які не верыць у Нашы аяты і кажа: „Мне абавязкова будуць дадзены (у Дзень уваскрасення) маёмасць і дзеці“? Ці спазнаў ён таемнае, ці атрымаў абяцанне ад Міласэрнага? Не, гэта не так! Мы запішам тое, што ён кажа (і ў Дзень уваскрасення Мы спытаем з яго за гэта), і ўсё больш і больш будзем павялічваць яго пакаранне».

Катаванні да страты прытомнасці

Катуючы, ідалапаклоннікі не рабілі розніцы паміж жанчынамі і мужчынамі. Зінніра Хатун, адна з першых мусульман, у якой не было нікога, хто б за яе заступіўся, таксама была рабыняй. Даведаўшыся, што яна прыняла іслам, ідалапаклоннікі без аніякага сораму пачалі катаваць і яе. Зінніру Хатун прымушалі пакланяцца ідалам Лат і Узза, сціскалі ёй горла і катавалі, пакуль яна, задыхаючыся, не страчвала прытомнасці. Нягледзячы на гэта, яна ніколі не адракалася ад сваёй рэлігіі і не слухала іх. Асабліва шмат катаваў яе Абу Джахль. З-за гэтага Зінніра аслепла. Аднойчы Абу Джахль сказаў: «Бачыш? Лат і Узза асляпілі цябе!» Зінніра Хатун, выяўляючы сваю веру, адказала: «О Абу Джахль! Клянуся Аллахам, гэта не так, як ты кажаш. Ідалы, якіх ты называеш Лат і Узза, ні на што не здатныя: яны нават не ведаюць, хто ім пакланяецца, а хто не. Мой Госпад, безумоўна, здольны вярнуць святло маім вачам і вярнуць мяне ў ранейшы стан».

«(О Білал!) Тое, што ты вымаўляеш імя Усявышняга Аллаха, выратуе цябе» Святы хадзіс

Абу Джахль быў ашаломлены непахіснай верай хазрат Зінніры. Усявышні Аллах прыняў малітву Зінніры, і яе вочы сталі бачыць лепш, чым раней. Абу Джахль і курайшыцкія ідалапаклоннікі бачылі гэта, але ўпарціліся і не ўверавалі. Больш за тое, яны казалі: «Гэта таксама чарадзейства іх прарока! Хіба вы не дзівіцеся з гэтых неразумных, што ідуць шляхам Мухаммада? Калі б іхні шлях быў добры і праўдзівы, мы пайшлі б па ім раней за іх. Што ж выходзіць – раб знайшоў ісціну раней за нас?»

Тады Усявышні Аллах ніспаслаў 11-ы святы аят суры аль-Ахкаф. Паводле сэнсу: «Няверуючыя казалі пра тых, хто ўвераваў: „Калі б у ім (у ісламе) было нешта добрае, яны (бедныя і безабаронныя) не апярэдзілі б нас у гэтым і не пабеглі б да яго раней за нас“. А паколькі яны не знайшлі праз яго (праз Святы Каран, як вернікі) правільнага шляху, яны скажуць (каб адкінуць Святы Каран): „Гэты Святы Каран (які прыдумаў Мухаммад) – старая хлусня“».

Дар аль-Аркам

Наш любімы Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) вельмі перажываў з-за здзекаў і катаванняў, якія ідалапаклоннікі чынілі над яго асхабамі. Для пашырэння і вывучэння ісламу патрэбна было бяспечнае месца. Для гэтай святой справы наш уладар выбраў дом хазрат Аркама.6 Гэты дом стаяў на ўсход ад пагорка Сафа, на вузкай вулачцы, на ўзвышшы. Адтуль добра было відаць Каабу аль-Муаззама. Уваход і выхад з дома былі вельмі зручныя, каб сачыць за тымі, хто праходзіць міма. Акрамя таго, хазрат Аркам быў адным са знатных людзей Меккі і карыстаўся вялікай павагай. Наш уладар Хабіб аль-акрам у гэтым доме тлумачыў сваім асхабам іслам. Тыя, хто збіраўся прыняць іслам, прыходзілі сюды і ўдастойваліся гонару ісламу, а слухаючы дабраславёныя словы нашага ўладара Пасланніка Аллаха, якія лечаць сэрцы, атрымлівалі благадаць. Яны слухалі нашага ўладара Прарока, затаіўшы дыханне, быццам на галаву ім села птушка, якая ўзляціць, як толькі хто-небудзь загаворыць. Яго дабраславёныя словы яны вывучалі на памяць, не прапускаючы ніводнага слова, нібы глыталі іх. Наш Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) праводзіў дні ў доме Аркама і з раніцы да вечара навучаў сваіх асхабаў. Гэты дом быў першым штабам мусульман – «Дар аль-Іслам». Першыя мусульмане збіраліся тут і так былі абароненыя ад усялякага зла ідалапаклоннікаў.

Смяротныя катаванні

Аммар ібн Ясір расказвае: «Я хацеў пайсці ў Дар аль-Аркам, убачыць Пасланніка Аллаха і прыняць іслам. Каля дзвярэй я сустрэў хазрат Сухайба. Калі я спытаў: „Што ты тут робіш?“, ён задаў мне тое самае пытанне. Я сказаў: „Хачу пайсці да хазрат Мухаммада, паслухаць яго словы і прыняць іслам“. А ён: „Я таксама прыйшоў дзеля гэтага“. Мы разам удастоіліся гонару ўвайсці да яго, у яго высокую і шаноўную прысутнасць. Ён растлумачыў нам іслам, і мы з радасцю сталі мусульманамі».7

Аммар быў адным з тых муджахідаў, якія не баяліся адкрыта абвяшчаць, што яны мусульмане. Каб не адрачыся ад рэлігіі, ён перанёс найцяжэйшыя катаванні. Калі ідалапаклоннікі заставалі яго аднаго, яны вялі яго ў мясціну Рамда, на скалы Меккі, здымалі з яго адзенне і апраналі ў жалезную кашулю.

Так яго пакідалі стаяць пад пякучым сонцам і катавалі. Часам яму прыпякалі спіну агнём, і ён цярпеў бясконцыя катаванні. Кожны раз яны казалі: «Адрачыся!.. Адрачыся!.. Пакланяйся ідалам Лат і Узза – і будзеш вольны!..» А хазрат Аммар з вялікім цярпеннем пераносіў гэтыя невыносныя катаванні і адказваў: «Мой Госпад – Аллах, мой Прарок – Мухаммад алейхіс-салям». Ідалапаклоннікі ад гэтага злаваліся яшчэ больш: клалі яму на грудзі распаленыя на сонцы камяні, а часам кідалі ў калодзеж і спрабавалі ўтапіць. Аднойчы, калі Аммар ібн Ясір удастоіўся гонару быць у нашага любімага Прарока, ён сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Катаванні, якія чыняць над намі ідалапаклоннікі, дайшлі да апошняй мяжы». Нашаму Прароку (саллаллаху алейхі ва саллям) стала шкада хазрат Аммара, і ён сказаў: «Цярпі, о бацька Яхзана!» А потым памаліўся: «О мой Госпадзе! Не дай нікому з сям’і Аммара скаштаваць пакарання Пекла!»

Першы шахід, першая кроў

Бацька хазрат Аммара Ясір, маці Сумая і брат Абдуллах усёй сям’ёй прынялі іслам. Ідалапаклоннікі катавалі яго маці, бацьку і брата яшчэ мацней, чым самога хазрат Аммара. Падчас катаванняў яны хацелі прымусіць іх вымавіць словы нявер’я (куфр), а тыя адказвалі: «Хоць здзірайце з нас скуру, хоць рэжце наша мяса на кавалкі, мы вас не паслухаем» – і казалі: «Ля іляха ілляллах, Мухаммадун Расулуллах». Аднойчы, калі ўсю сям’ю Ясіра катавалі ў месцы, якое называецца Батха, міма праходзіў наш Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям). Убачыўшы невыносныя пакуты сваіх асхабаў, ён вельмі засмуціўся. Хазрат Ясір спытаў: «О Пасланнік Аллаха! Няўжо ўвесь наш час так і пройдзе ў катаваннях?» Наш уладар адказаў: «Цярпіце, о сям’я Ясіра! Радуйцеся, о сям’я Аммара! Без сумнення, месца вашай узнагароды – Рай». Яшчэ аднойчы мекканскія ідалапаклоннікі катавалі Аммара агнём. Наш уладар Пасланнік Аллаха прыйшоў туды і сказаў: «О агонь! Стань для Аммара халодным і бяспечным, як ты стаў для Ібрахіма (алейхіс-салям)!» Пазней, калі Аммар агаляў спіну, на ёй быў відаць след агню. Гэты след застаўся ад таго, што было да малітвы Пасланніка Аллаха. Яшчэ аднойчы, зноў катуючы сям’ю Ясіра, яны забілі стрэламі хазрат Ясіра і яго сына хазрат Абдуллаха, і тыя сталі шахідамі. Абу Джахль загадаў звязаць вяроўкай дабраславёныя ногі хазрат Сумаі. Да канцоў вяроўкі ён загадаў прывязаць двух вярблюдаў і пагнаць іх у розныя бакі – так ён разарваў хазрат Сумаю на часткі і зрабіў яе шахідай. Калі наш уладар Прарок і шаноўныя асхабы (алейхімур-рыдван) пачулі, што бязлітасны, жорсткі тыран Абу Джахль і іншыя ідалапаклоннікі закатавалі да смерці сям’ю Ясіра, яны вельмі засмуціліся. Гэтая падзея яшчэ мацней звязала і згуртавала асхабаў.8 Калі шаноўным асхабам трэба было здзяйсняць намаз, яны ішлі туды, дзе нікога не было, і там пакланяліся ўпотай. Вось і аднойчы Саад ібн Абі Ваккас, Саід ібн Зайд, Абдуллах ібн Масуд, Аммар ібн Ясір і Хаббаб ібн Арат здзяйснялі намаз у адной з далін Меккі, у месцы, якое называецца Абу Дуб. Тут да іх падышлі Ахнас ібн Шарык і некалькі ідалапаклоннікаў, якія сачылі за імі, і пачалі кпіць з іх пакланення і ганіць яго. Хазрат Саад ібн Абі Ваккас і яго таварышы не сцярпелі гэтага і кінуліся на ідалапаклоннікаў. Хазрат Саад схапіў вярблюжую костку, што трапіла яму пад руку, ударыў ёю аднаго з няверуючых па галаве і прабіў яе. Ідалапаклоннікі спалохаліся і ўцяклі. Так мусульмане ўпершыню пралілі кроў няверуючых.

«О Абу Джахль! Клянуся Аллахам, гэта не так, як ты кажаш. Ідалы, якіх ты называеш Лат і Узза, ні на што не здатныя: яны нават не ведаюць, хто ім пакланяецца, а хто не. Мой Госпад, безумоўна, здольны вярнуць святло маім вачам і вярнуць мяне ў ранейшы стан» Зінніра Хатун (радыяллаху анха)

Як хазрат Абу Зар Гіфары прыняў іслам

Людзі адзін за адным знаходзілі правільны шлях, і святло ісламу, пашыраючыся і за межамі Меккі, пачало асвятляць свет. Чуючы пра з’яўленне і пашырэнне ісламу, ідалапаклоннікі шукалі розныя спосабы гэтаму перашкодзіць. Нарэшце гэтая вестка дайшла і да племені Бану Гіфар. Як толькі Абу Зар Гіфары пачуў яе, ён паслаў у Мекку свайго брата Унайса і папрасіў яго разведаць, што там адбываецца. Унайс пайшоў у Мекку і пабываў на сходзе нашага ўладара Прарока. Ён вярнуўся ў захапленні. Калі яго брат хазрат Абу Зар спытаў: «Якія навіны ты прынёс?», той адказаў: «Пане мой! Клянуся Аллахам, я бачыў вельмі ўзнёслага чалавека, які заўсёды загадвае рабіць дабро і ўтрымлівае ад зла». Абу Зар Гіфары спытаў: «А што пра яго кажуць людзі?» Яго брат Унайс, адзін з вядомых паэтаў таго часу, адказаў: «Кажуць, што ён паэт, варажбіт, чараўнік. Але яго словы не падобныя на словы варажбітоў і чараўнікоў. Я параўнаў сказанае ім і з усялякімі вершамі паэтаў. На іх яно таксама не падобнае. Гэтыя непараўнальныя словы нельга мераць нічыімі словамі. Клянуся Аллахам, той чалавек абвяшчае ісціну і кажа праўду. Тыя, хто ў яго не верыць, – хлусы і знаходзяцца ў аблудзе». Пасля гэтай весткі Абу Зар Гіфары вырашыў пайсці ў Мекку, убачыць нашага ўладара Прарока і прыняць іслам. Узяўшы кій і трохі харчу, ён з запалам выправіўся ў дарогу да Меккі. Прыйшоўшы ў Мекку, ён нікому не расказаў, навошта прыйшоў, бо ідалапаклоннікі люта варагавалі з нашым уладаром Прарокам і з тымі, хто нядаўна прыняў іслам, і ўсё мацней іх прыгняталі. Асабліва жорстка яны катавалі мусульман, якія не мелі абароны і былі чужынцамі. Абу Зар нікога ў Мецы не ведаў. Ён быў тут чужы і незнаёмы. Таму ён нікога ні пра што не пытаўся. Каля Каабы ён чакаў выпадку ўбачыць Пасланніка Аллаха і шукаў нейкай прыкметы, каб даведацца, дзе той знаходзіцца. Пад вечар ён адышоў у кут адной вуліцы. Хазрат Алі ўбачыў Абу Зара. Зразумеўшы, што той чужынец, ён павёў яго да сябе дадому. Паколькі Алі ні пра што яго не пытаўся, Абу Зар не адкрыў сваёй тайны. Раніцай ён зноў пайшоў да Каабы. Ён хадзіў там да вечара, але так і не дасягнуў свайго. Ён пайшоў і сеў на ранейшым месцы. Хазрат Алі і ў гэты вечар праходзіў там. Сказаўшы: «Гэты бядак, відаць, яшчэ не знайшоў, дзе прытуліцца», ён зноў павёў яго да сябе. Раніцай Абу Зар зноў пайшоў у Байтуллах і сеў у свой кут. Хазрат Алі зноў запрасіў яго дадому. На гэты раз ён спытаў, адкуль і навошта той прыйшоў. Хазрат Абу Зар сказаў: «Калі цвёрда паабяцаеш, што дасі мне праўдзівыя звесткі, я скажу». Хазрат Алі адказаў: «Кажы, я нікому не выдам тваёй тайны». Тады Абу Зар Гіфары сказаў: «Я чуў, што тут з’явіўся прарок. Я прыйшоў, каб пагаварыць з ім і быць у яго прысутнасці». Хазрат Алі сказаў: «Ты знайшоў тое, што трэба, і зрабіў разумна. Цяпер я іду да гэтага чалавека. Ідзі за мной і ўвайдзі ў той дом, у які ўвайду я. Калі я заўважу па дарозе кагосьці, хто можа зрабіць табе шкоду, я зраблю выгляд, што папраўляю свой абутак. Тады не чакай мяне, праходзь міма і ідзі далей». Абу Зар Гіфары пайшоў за хазрат Алі. Нарэшце ён удастоіўся гонару ўбачыць дабраславёны твар нашага Прарока і прывітаў яго словамі: «Ассаляму алейкум».

«Цярпіце, о сям’я Ясіра! Радуйцеся, о сям’я Аммара! Без сумнення, месца вашай узнагароды – Рай» Святы хадзіс

Гэтае прывітанне было першым салямам у ісламе, а Абу Зар Гіфары – першым, хто прывітаў салямам. Наш уладар Прарок адказаў на яго салям і сказаў: «Няхай будзе з табой міласэрнасць Усявышняга Аллаха». Потым наш уладар Прарок спытаў: «Хто ты?» Той адказаў: «Я з племені Гіфар». Прарок спытаў: «Колькі ты ўжо тут?» – «Я тут ужо тры дні і тры ночы». – «Хто цябе карміў?» – «Акрамя вады Замзам, я не знайшоў ні ежы, ні пітва. Пакуль я піў замзам, не адчуваў ні голаду, ні смагі». Наш Прарок сказаў: «Замзам дабраславёны. Ён насычае галоднага». Пасля гэтага Абу Зар Гіфары сказаў нашаму ўладару Прароку: «Растлумач мне іслам». Наш Прарок прачытаў яму калімат аш-шахада (сведчанне веры), той паўтарыў яе, удастоіўся гонару ісламу і стаў адным з першых мусульман.9 Прыняўшы іслам, хазрат Абу Зар Гіфары сказаў нашаму Прароку: «О Пасланнік Аллаха! Клянуся Велічным Аллахам, які паслаў цябе сапраўдным прарокам, я абвяшчу гэта адкрыта сярод ідалапаклоннікаў». Ён пайшоў да Каабы і гучна сказаў: «О курайшыты! Ашхаду ан ля іляха ілляллах ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва расулуху – я сведчу, што няма бога, акрамя Усявышняга Аллаха, і Мухаммад алейхіс-салям – Яго раб і пасланнік». Пачуўшы гэта, ідалапаклоннікі адразу накінуліся на яго. Яны білі яго камянямі, палкамі і косткамі і пакінулі ўсяго ў крыві. Убачыўшы гэта, хазрат Аббас сказаў: «Пакіньце гэтага чалавека, вы ж яго заб’яце! Ён з племені, якое жыве ля дарогі, па якой ходзіць ваш гандлёвы караван. Як вы потым там пройдзеце?» Так ён выратаваў хазрат Абу Зара з рук ідалапаклоннікаў. Абу Зар так радаваўся гонару стаць мусульманінам, што не мог спакойна ўседзець на месцы. На наступны дзень ён зноў каля Каабы на ўвесь голас выкрыкваў калімат аш-шахада. Ідалапаклоннікі зноў пабілі яго, і ён упаў на зямлю. Зноў падаспеў хазрат Аббас і выратаваў яго з іх рук. Наш уладар Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) загадаў хазрат Абу Зару Гіфары вярнуцца ў свой край і пашыраць там іслам. Атрымаўшы гэты загад, ён вярнуўся да свайго племені і расказаў ім пра адзінства Усявышняга Аллаха і пра тое, што Мухаммад алейхіс-салям – Яго пасланнік. Абу Зар казаў, што тое, што абвяшчае Прарок, – ісціна і праўда, а ідалы, якім яны пакланяюцца, – ілжывыя, пустыя і бессэнсоўныя. Некаторыя з тых, хто яго слухаў, пачалі пярэчыць. Тады правадыр племені Хаффаф спыніў крыкуноў і сказаў: «Пачакайце, паслухаем, што ён раскажа». І хазрат Абу Зар працягваў: «Яшчэ да прыняцця ісламу я аднойчы пайшоў да ідала Нухам і паставіў перад ім малако. Я ўбачыў, як падышоў сабака, выпіў малако і забрудзіў ідала. Тады я цвёрда зразумеў, што ідал не мае сілы гэтаму перашкодзіць. Як вам можа падабацца пакланяцца ідалу, якога зневажае нават сабака? Хіба гэта не вар’яцтва? Вось якім ідалам вы пакланяецеся». Усе стаялі, апусціўшы галовы. Адзін з іх спытаў: «Дык што ж абвяшчае той прарок, пра якога ты кажаш? Як ты зразумеў, што ён кажа праўду?» Хазрат Абу Зар гучна адказаў: «Ён абвяшчае, што Усявышні Аллах – адзін, што няма бога, акрамя Яго, што Ён стварае ўсё і ўсім валодае… Прарок заклікае людзей да веры ў Яго… Ён заклікае да дабра, да добрага нораву і ўзаемадапамогі. Ён абвяшчае, як агідна закопваць жыўцом дзяўчынак, як агідныя ўсе іншыя злачынствы, несправядлівасць і жорсткасць, якія вы чыніце, і што ад іх трэба сцерагчыся». І ён падрабязна растлумачыў іслам. Ён пералічыў адну за адной аблуды свайго племені, а потым расказаў пра шкоду і агіднасць гэтых учынкаў.

Многія з тых, хто яго слухаў, і найперш правадыр племені Хаффаф і родны брат Абу Зара Унайс, прынялі іслам.10

Адкрытае чытанне Святога Карана каля Каабы

Аднойчы шаноўныя асхабы сабраліся ў адлюдным месцы і гаварылі паміж сабой: «Клянуся Аллахам, акрамя Пасланніка Аллаха, яшчэ ніхто не прымусіў гэтых курайшыцкіх ідалапаклоннікаў адкрыта паслухаць Святы Каран. Ці знойдзецца хто-небудзь, хто адкрыта прачытае ім Святы Каран і прымусіць іх паслухаць?» Там быў і хазрат Абдуллах ібн Масуд. Ён сказаў: «Я прымушу іх паслухаць». Некаторыя асхабы сказалі: «О Абдуллах! Мы баімся, што ідалапаклоннікі прычыняць табе шкоду. Мы хочам, каб гэта быў чалавек, у якога ёсць род і племя, здольныя ў выпадку патрэбы абараніць яго ад ідалапаклоннікаў». Але ён настойваў: «Дазвольце мне пайсці. Велічны Аллах мяне абароніць». На наступны дзень перад поўднем ён прыйшоў да Макам Ібрахім. Там сабраліся ідалапаклоннікі. Ібн Масуд, стоячы, прамовіў басмалу і пачаў чытаць суру ар-Рахман. Ідалапаклоннікі казалі адзін аднаму: «Што гэта кажа сын Умм Абд? Мусіць, чытае тое, што прынёс Мухаммад» – і кінуліся на яго. Кулакамі, нагамі і аплявухамі яны збілі яму твар і вочы да сінякоў і зрабілі яго непазнавальным. Але ён пад аплявухамі і ўдарамі кулакоў працягваў чытаць. Ён вярнуўся да шаноўных асхабаў з тварам у ранах і сіняках. Шаноўныя асхабы вельмі засмуціліся і сказалі: «Мы ж і баяліся, што з табой так здарыцца. Нарэшце тое, чаго мы баяліся, і здарылася». Але Абдуллах ібн Масуд зусім не быў засмучаны. Ён сказаў: «Я ніколі не бачыў ворагаў Усявышняга Аллаха такімі слабымі, як сёння. Калі хочаце, заўтра раніцай я магу прымусіць іх паслухаць яшчэ столькі ж». Шаноўныя асхабы адказалі: «Не, табе гэтага хопіць. Ты прымусіў гэтых лютых няверуючых паслухаць тое, чаго яны не любяць».11

Як Туфайл ібн Амр прыняў іслам

У тыя гады, калі наш Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) пачаў адкрыта пашыраць іслам у Мецы, ён дзень і ноч настаўляў людзей і заклікаў іх да рэлігіі ісламу. Мекканскія ідалапаклоннікі імкнуліся звесці намаганні нашага ўладара Пасланніка Аллаха на нішто. Супраць тых, хто прымаў тое, што ён абвяшчаў, і ўвераваў, яны не грэбавалі ніякай хлуснёй, паклёпам і катаваннямі. Убачыўшы, што хтосьці сустракаецца або размаўляе з нашым уладаром Прарокам, яны адразу падыходзілі да гэтага чалавека і ішлі на ўсялякія хітрыкі і хлусню, каб той яго не слухаў і не верыў яго словам. Яны рабілі ўсё, што маглі, каб не даць тым, хто прыязджаў у Мекку здалёк, сустрэцца з ім. У той час, калі мусульмане былі ў цяжкім становішчы і цярпелі здзекі ад няверуючых, у Мекку прыехаў Туфайл ібн Амр ад-Даўсі. Убачыўшы гэта, правадыры ідалапаклоннікаў падышлі да яго і сказалі: «О Туфайл! Ты прыехаў у наш край. У сіраты Абдулмутталіба, які з’явіўся сярод нас, шмат дзіўнага. Яго словы – як чары. Яны разлучаюць сына з бацькам, брата з братам і мужа з жонкай! Сваімі думкамі ён усіх узбурыў. Сын, пачуўшы яго словы, не слухае бацькі, а ідзе за ім. Цяпер ніхто нікога не слухае – усе становяцца мусульманамі. Мы баімся, каб гэтая бяда раздзялення, што напаткала нас, не напаткала і цябе з тваім народам. Няхай гэта будзе наша парада табе: ні ў якім разе не размаўляй з ім! Ні яму слова не кажы, ні яго слоў не слухай. Не звяртай увагі на тое, што ён расказвае! Будзь вельмі асцярожны. І доўга тут не заставайся. Адразу ад’язджай!» Што было далей, Туфайл ібн Амр расказвае так:

«Клянуся Аллахам, той чалавек абвяшчае ісціну і кажа праўду. Тыя, хто ў яго не верыць, – хлусы і знаходзяцца ў аблудзе» Хазрат Унайс Гіфары (радыяллаху анху)

«Клянуся, яны паўтаралі гэта так часта, што я вырашыў не размаўляць з ім і ні ў якім разе не слухаць яго слоў. Ідучы да Каабы, я нават заткнуў вушы ватай – а раптам пачую яго словы. На наступны дзень раніцай я пайшоў да Каабы. Я ўбачыў, што Пасланнік алейхіс-салям здзяйсняе там намаз. Я спыніўся недалёка ад яго. Па мудрасці Велічнага Аллаха частка таго, што ён чытаў, далятала да маіх вушэй. Якія ж прыгожыя былі словы, што я чуў! Я сказаў сабе: „Я ж не той чалавек, які не можа адрозніць добрае ад дрэннага. Да таго ж я паэт. Чаму б мне не паслухаць, што ён кажа? Калі яго словы мне спадабаюцца, я іх прыму, а калі не – пакіну“. Я схаваўся ўбаку і чакаў там, пакуль Пасланнік Аллаха не скончыў намаз і не пайшоў дадому. Потым я пайшоў следам за ім. Калі ён увайшоў у свой дом, увайшоў і я і сказаў: „О Мухаммад алейхіс-салям! Калі я прыехаў у гэты край, твой народ казаў мне тое і гэтае… Яны хацелі, каб я трымаўся ад цябе далей. Баючыся пачуць твае словы, я заткнуў вушы ватай. Але Усявышні Аллах даў мне пачуць частку таго, што ты чытаў. Мне гэта вельмі спадабалася. Цяпер скажы мне ўсё, што хочаш сказаць! Я гатовы прыняць“. Наш уладар Пасланнік Аллаха растлумачыў мне іслам і прачытаў частку Святога Карана. Клянуся, ніколі ў жыцці я не чуў слоў, прыгажэйшых за гэтыя. Я адразу вымавіў калімат аш-шахада і стаў мусульманінам. Тады ж я сказаў: „О Пасланнік Аллаха! Я ўплывовы і паважаны чалавек у сваім народзе. Ніхто з іх не пярэчыць майму слову. Дазволь мне пайсці і паклікаць іх да рэлігіі ісламу. Памаліся, каб Усявышні Аллах даў мне прыкмету, карамат! Няхай гэтая прыкмета стане мне палёгкай і дапамогай, калі я буду клікаць свой народ да ісламу!“ У адказ на гэтую маю просьбу наш уладар Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) памаліўся: „О мой Аллах! Дай яму знак, прыкмету!“ Потым я вярнуўся ў свой край. Цёмнай ноччу, калі я падышоў да пагорка, з якога відаць крыніцу, ля якой жыло маё племя, на маім ілбе з’явілася святло, падобнае да свяцільні, і пачало ззяць. Тады я памаліўся: „О мой Аллах! Перанясі гэтае святло з майго ілба ў іншае месца, каб невукі з племені Даўс, убачыўшы яго, не падумалі, што Аллах паклаў яго мне на лоб як боскую кару за тое, што я адрокся ад сваёй рэлігіі!“ Тое святло адразу перайшло на канец бізуна, што быў у маёй руцэ, і павісла там, як свяцільня. Калі я набліжаўся да паселішча свайго племені і пачаў спускацца з пагорка, людзі паказвалі адзін аднаму святло, што ззяла, як свяцільня, на канцы майго бізуна. Так я спусціўся з пагорка і прыйшоў дадому. Першым да мяне прыйшоў мой бацька і ўбачыў мяне такім. Ад любові да мяне ён абняў мяне за шыю. Мой бацька быў вельмі стары. Я сказаў яму: „О бацька мой! Калі ты застанешся такім, як быў, то ні я табе не свой, ні ты мне!“ Пачуўшы гэта, бацька здзівіўся і спытаў: „Чаму, сыне мой?“ Я адказаў: „Я прыняў рэлігію Мухаммада алейхіс-салям і стаў мусульманінам“. Тады мой бацька сказаў: „Сыне мой, і я прымаю рэлігію, якую прыняў ты. Няхай твая рэлігія будзе і маёй рэлігіяй!“ – і адразу прыняў іслам, вымавіўшы калімат аш-шахада. Пасля гэтага я навучыў яго таму, што ведаў пра іслам. Потым ён памыўся і апрануў чыстае адзенне. Пазней да мяне прыйшла мая жонка. Я сказаў ёй тое самае. Яна таксама прыняла гэта і стала мусульманкай. Раніцай я выйшаў да племені Даўс. Я растлумачыў ім іслам і заклікаў іх усіх да яго. Але яны не спяшаліся яго прымаць. Доўга яны пярэчылі. Яны не адмаўляліся ад сваіх грахоўных і дрэнных спраў. Больш за тое, яны кпілі з мяне, міргаючы і падміргваючы адзін аднаму. Яны так прывыклі да ліхвярства і азартных гульняў, што не хацелі мяне слухаць. Яны пазбягалі ісці за ісламам. Яны паўсталі супраць Аллаха і Яго Прарока.

Праз нейкі час я прыйшоў у Мекку і паскардзіўся Пасланніку Аллаха на свой народ. Я сказаў: „О Пасланнік Аллаха! Племя Даўс паўстала супраць Усявышняга Аллаха. Яны не прынялі майго закліку да ісламу. Памаліся за іх!“ Наш любімы Прарок, які меў вялікую ласку і міласэрнасць да ўсіх, падняў рукі, павярнуўся да кіблы і памаліўся: „О мой Госпадзе! Пакажы народу Даўс правільны шлях і прывядзі іх да рэлігіі ісламу!“ А мне сказаў: „Вяртайся да свайго народа. Працягвай клікаць іх да ісламу з усмешкай на твары і ласкавым словам! Будзь з імі мяккі!“ Я адразу вярнуўся ў свой край і ні на хвіліну не пераставаў клікаць народ Даўс да ісламу».12

Заклік на кірмашах

Кожны год у вызначаныя дні людзі з розных гарадоў прыходзілі ў Мекку, каб наведаць Каабу аль-Муаззама. Наш уладар Найшляхетнейшы Пасланнік (саллаллаху алейхі ва саллям) сустракаў тых, хто прыходзіў, і кожнай групе расказваў пра іслам. Ён абвяшчаў ім, што Усявышні Аллах – адзін, што ён сам – сапраўдны прарок і што выратаванне – у гэтым. Аднойчы Валід ібн Мугіра сабраў ідалапаклоннікаў і сказаў: «О курайшыты! Зноў настаў час наведвання Каабы. Голас Мухаммада разышоўся па ўсім свеце. Арабскія плямёны прыходзяць да яго, схіляюцца да яго ласкавых слоў і прымаюць яго рэлігію. Трэба прыдумаць, як гэтаму процістаяць. Давайце ўсе дамовімся, каб, кажучы пра яго рознае, не выставіць адзін аднаго хлусамі». Курайшыты сказалі: «О бацька Абд Шамса! Ты з нас найпрадбачлівейшы. Як ты скажаш, так і мы будзем казаць». Валід адказаў: «Не, кажыце вы, а я паслухаю». Тады яны сказалі: «Давайце назавём яго варажбітом». Валід адразу запярэчыў: «Не! Клянуся, ён не варажбіт. Мы бачылі шмат варажбітоў. Яны без ваганняў кажуць і праўду, і хлусню. Тое, што чытае Мухаммад, зусім не падобнае на выдумкі варажбітоў. Да таго ж мы да гэтага часу не чулі ад Мухаммада ніводнай хлусні. Калі мы так скажам, ніхто не паверыць». Тады яны сказалі: «Давайце скажам, што ён апантаны, вар’ят». Валід зноў запярэчыў: «Не! Клянуся, ён ні апантаны, ні вар’ят. Мы ведаем вар’ятаў і апантаных і разбіраемся ў прыкметах вар’яцтва. У яго няма ні прыступаў удушша, ні сутаргаў з дрыжыкамі, ні трызненняў. Калі мы так скажам, нас абвінавацяць у хлусні». Курайшыты сказалі: «Давайце скажам, што ён паэт…» Валід зноў запярэчыў: «Ён і не паэт! Мы вельмі добра ведаем усе віды вершаў. Тое, што ён чытае, зусім не падобнае на вершы». Тады яны сказалі: «Давайце скажам, што ён чараўнік». Валід адказаў: «Ён не чараўнік. Мы бачылі чараўнікоў і іх чары, мы іх таксама ведаем. У яго словах няма і следу чараў. Слова Мухаммада пераўзыходзіць увесь свет. І ён не нейкі невядомы чалавек. Мы не можам адлучыць ад яго людзей і перашкодзіць ім з ім размаўляць. Да таго ж у красамоўстве, у прыгожай і змястоўнай мове ён пераўзыходзіць сваіх равеснікаў. Карацей, што б мы пра яго ні сказалі, людзі зразумеюць, што гэта хлусня». Не знайшоўшы, што сказаць, курайшыты прамовілі: «Ты з нас найстарэйшы і найдасведчанейшы. Што ты скажаш, на тое мы і згодныя».

«Наш Прарок памаліўся: „О мой Госпадзе! Пакажы народу Даўс правільны шлях і прывядзі іх да рэлігіі ісламу!“ А мне сказаў: „Вяртайся да свайго народа! Працягвай клікаць іх да ісламу з усмешкай на твары і ласкавым словам! Будзь з імі мяккі!“» Туфайл ібн Амр (радыяллаху анху)

Пасля гэтага Валід ібн Мугіра нейкі час падумаў і збіў з панталыку тых, хто быў вакол яго, сказаўшы: «Усё ж лепш за ўсё назавём яго чараўніком, вядзьмаром – гэта найбольш праўдападобна. Бо сваімі словамі ён разлучае людзей з іх народам і сваякамі. Ён адчужае брата ад брата і двух сяброў адзін ад аднаго». Курайшыты адразу разышліся і казалі людзям, якіх збіралі вакол сябе ў Мецы: «Мухаммад – чараўнік!..» – і разносілі гэта сярод людзей. Калі на наведванне Каабы пачалі прыходзіць плямёны, яны выходзілі ім насустрач, і не засталося нікога, каго б яны не перасцераглі ад сустрэчы з нашым уладаром Прарокам. З-за гэтых дзеянняў ідалапаклоннікаў ва ўсіх арабскіх краях людзі пачалі цікавіцца ісламам, а ў іх розумах пачалі ўзнікаць сумненні і пытанні наконт ідалаў. Усявышні Аллах ніспаслаў святыя аяты пра тое, што Ён дасць няверуючаму Валіду ібн Мугіру скаштаваць горкія пакуты. Так, у 11–29-м святых аятах суры аль-Мудассір паводле сэнсу сказана: «(О Мой Пасланнік!) Пакіньце Мне справу (пакаранне) таго чалавека (такога няверуючага, як Валід ібн Мугіра), якога Я стварыў адзінокім (пазбаўленым багацця)! (Дайце Мне пакараць гэтага няверуючага так, як ён заслугоўвае.) Я даў яму вельмі шмат маёмасці (гэтаму няўдзячнаму чалавеку, які нічым не валодаў, Я даў шмат вінаграднікаў, садоў і багаццяў, а потым надзяліў яго мноствам дароў). Я даў яму сыноў, якія заўсёды пры ім (якія пільнуюць і ахоўваюць яго, моцных і магутных, гатовых адразу адбіць любы напад на яго). Я ўсё яму палегчыў і даў вялікія магчымасці (зрабіў так, што ён лёгка мог здабыць усё, адкрыў перад ім дарогу. У Мецы ён дасягнуў высокага становішча. Яму далі мянушку «Райханат аль-Араб». Перад сваім народам ён выстаўляў сябе як вельмі выбітнага чалавека). Потым ён (гэты прагны, няўдзячны чалавек) пасля ўсіх гэтых магчымасцей хоча, каб Мы яшчэ больш павялічылі (яго маёмасць і дзяцей) (ён гэтага прагне, не ведае цаны атрыманым дарам і не стараецца за іх дзякаваць). Не! Ніколі яго жаданні не будуць выкананы! (Жаданне гэтага адмаўляльніка, гэтага сквапнага чалавека не спраўдзіцца, яго маёмасць і дзеці не павялічацца.) Бо ён вельмі ўпарта супраціўляўся Нашым аятам. Я жорстка пагоню яго ў Пекле на слізкую скалу, на якой не ўтрымаецца ніводная нага (пакараю яго так, як ён заслужыў, у жорсткіх і пакутлівых муках Пекла), і ўвяду яго ў цяжкасці і пакуты! (Аднойчы, калі наш уладар Прарок услых чытаў Святы Каран каля Каабы, святыя аяты моцна ўразілі Валіда. Ён пайшоў да курайшытаў і сказаў: „Я чуў словы, якія чытаў Мухаммад. Гэта не можа быць мова чалавека ці джына. Гэта не вершы і не словы варажбіта. І гэты чалавек не хлусіць. Я чуў шмат трапных выказванняў, але гэтага ні з чым не магу параўнаць. Ці бачылі вы хоць раз, каб ён хлусіў?“ Тады курайшытаў ахапіла вялікая трывога, і яны сказалі: „Гора нам! Мы страцілі і гэтага разумнага, багатага і ўплывовага чалавека! Словы Мухаммада (саллаллаху алейхі ва саллям) паўплывалі і на яго“. Яны адразу паслалі да яго Абу Джахля. Абу Джахль прыйшоў і сказаў: „Што здарылася, чаму я бачу цябе такім сумным і прыгнечаным? Ці не паўплывалі і на цябе чары Мухаммада, ці не перапала табе што-небудзь з яго багацця і маёмасці? Мы паміж сабой вырашылі: калі ты прагнеш багацця і маёмасці, мы дадзім табе іх колькі захочаш. Не ідзі па такім хібным шляху“. Валід ібн Мугіра адказаў: „Я – найбагацейшы з курайшытаў. Як вы можаце мне прапаноўваць такое?“ Тады Абу Джахль сказаў: „Добра! Дык чаму ж ты казаў столькі хвалебных слоў пра Каран, які ён чытае?“) (Пасля гэтага той адмаўляльнік, каб ачарніць Святы Каран, які пачуў ад Пасланніка Аллаха,) нешта ўявіў сабе ў думках (абдумаў і ўзважыў) і потым вынес ацэнку (абвясціў вынік сваіх разважанняў). Каб ён загінуў – як жа ён ацаніў! (Ён вынес немагчымую, непаслядоўную ацэнку, якая абвяргала тое, што ён сказаў перад гэтым. Гэты чалавек адчуў, што мусіць неяк вытлумачыць свае словы, і думаў, як растлумачыць ім тое, што ён сказаў.)

«Не, я зноў пайду і буду чытаць. Ніколі раней я не бачыў ідалапаклоннікаў такімі жалюгоднымі. Іх бяссілле мяне вельмі радуе. Я не адчуваю болю ад катаванняў, якім мяне падвяргаюць» Абдуллах ібн Масуд (радыяллаху анху)

Зноў жа – каб ён загінуў, як жа ён вынес (такую жахлівую) ацэнку! Потым ён паглядзеў (засяродзіўся на справе, зноў пранікліва яе абдумаў, каб цалкам яе ахапіць). Потым ён нахмурыўся і скрывіў твар. Потым адвярнуўся ад ісціны і заганарыўся. І сказаў: „Гэта толькі чары, перанятыя ад людзей (якія перадаюцца ад аднаго да другога). Гэта толькі слова чалавека!“» (Але ж гэты чалавек раней прызнаваў сярод свайго народа, што Святы Каран – дзівоснае слова, непадобнае ні на мову людзей, ні на мову джынаў. Потым гэты адмаўляльнік, каб дагадзіць свайму народу, змяніў свае словы і ўзвёў на Святы Каран паклёп, якога той зусім не заслугоўвае. Так ён зрабіў сябе вартым боскага пакарання. Усявышні Аллах сказаў:) «Я ўвяду яго ў Пекла (у Сакар, у люты агонь). А ці ведаеш ты, што такое Сакар? (Адкуль табе ведаць, што такое гэты люты агонь? Ці ведаеш ты яго ўласцівасці?) Ён нічога не пакідае і нічога не адпускае! (Ён і не забівае, і жыць не дае; не выпускае тых, хто ў яго трапіў, і не спыняе іх пакут.) Ён здзірае з чалавека ўсю скуру (спальвае, абпякае, чарніць яе) і агаляе яго косці».

Ідалапаклоннікі слухаюць Святы Каран

Правадыры ідалапаклоннікаў рознымі хітрыкамі і прыгнётам перашкаджалі людзям увераваць. Яны забаранялі жыхарам Меккі слухаць святыя аяты, якія чытаў Мухаммад алейхіс-салям. А самі ўначы ўпотай прыходзілі да дома, у якім быў наш любімы Прарок Мухаммад алейхіс-салям, хаваліся ў кутку і слухалі. Калі наставала раніца і пачынала світаць, правадыры ідалапаклоннікаў бачылі, што кожны з іх, не ведаючы пра іншых, прыходзіў уначы слухаць Святы Каран. Тады яны дакаралі адзін аднаго і казалі: «Больш так не будзем рабіць». Але наступнай ноччу яны зноў, не ведаючы адзін пра аднаго, ішлі, хаваліся ў кутку і зноў слухалі. А раніцай, убачыўшы адзін аднаго, дзівіліся. Яны разыходзіліся, пакляўшыся больш так не рабіць, але не маглі ўстрымацца. Аднак, ідучы за сваім нафсам, ганарачыся, баючыся, што іншыя ідалапаклоннікі будуць іх ганіць, і паддаючыся многім іншым пустым думкам, яны не ўверавалі. Яны перашкаджалі і іншым. Больш за тое, на вуліцах яны крычалі: «Мухаммад – чараўнік». Аднойчы пад вечар ідалапаклоннікі сабраліся вакол Каабы і сказалі: «Паклічам сюды Мухаммада і абмяркуем гэтую справу! Каб потым нас ніхто не папракаў і нас апраўдалі». І яны паслалі вестку нашаму ўладару Пасланніку Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям). Атрымаўшы гэтае запрашэнне, наш уладар Прарок прыйшоў да Каабы і сеў насупраць ідалапаклоннікаў. Ідалапаклоннікі сказалі: «О Мухаммад! Мы паслалі па цябе, каб дамовіцца з табой. Клянёмся, сярод арабаў яшчэ не было чалавека, які б так, як ты, уцягнуў свой народ у бяду! Ты ганіў нашу рэлігію! Ты зневажаў нашых багоў! Ты пагарджаў нашым розумам! Ты разбурыў наша адзінства і пасварыў нас адзін з адным! Няма такога зла, якога ты б нам не прычыніў! Калі ты гэтымі сваімі ўчынкамі і словамі хочаш разбагацець, мы збяром табе багацця больш, чым ты хочаш. Калі хочаш славы і гонару, мы прызнаем цябе сваім гаспадаром. Калі хочаш быць царом, мы абвесцім цябе царом і згуртуемся вакол цябе. Калі ты пад уплывам нейкай сілы, мы вызвалім цябе ад яе. А калі гэта хвароба ад джынаў, мы аддадзім усё, што маем, каб знайсці ад яе лекі!..» Уладар сусветаў цярпліва выслухаў іх і даў такі велічны адказ: «О курайшыты! Нічога з таго, пра што вы кажаце, ува мне няма. З тым, што я вам прынёс, я прыйшоў не для таго, каб прасіць вашай маёмасці, і не для таго, каб здабыць сярод вас вялікую славу і гонар, і не для таго, каб стаць над вамі царом. Але Усявышні Аллах паслаў мяне да вас прарокам і ніспаслаў мне Кнігу. Ён загадаў мне быць (для тых з вас, хто прыме) радасным веснікам (пра Рай) і папярэджвальнікам (пра Пекла для тых, хто не прыме).

І я перадаў вам гэты загад майго Госпада і даў вам параду. Калі вы прымеце тое, што я прынёс, гэта будзе вашай доляй і вашым запасам і ў гэтым свеце, і ў вечным. Калі ж не прымеце і адкінеце, то мой абавязак – дзеля выканання загаду Велічнага Аллаха ісці насустрач усім цяжкасцям і цярпець іх, пакуль Усявышні Аллах не вынесе свайго рашэння паміж мной і вамі…» Абу Джахль, Умайя ібн Халаф і іншыя ідалапаклоннікі сказалі: «О Мухаммад! Ты ведаеш, што ні ў кога няма такіх цяжкіх умоў для пражытку, як у нас. Калі ты прарок, папрасі свайго Госпада, каб Ён прыбраў і адсунуў гэтыя горы, якія нас сціскаюць і робяць наша жыццё цяжкім! Няхай Ён пашырыць наш край і пусціць па ім рэкі, як рэкі Шама і Ірака! І няхай Ён ажывіць некаторых з нашых продкаў, і перш за ўсё Кусая ібн Кілаба. Кусай ібн Кілаб быў праўдзівы і вялікі чалавек. Мы спытаем у яго, ці праўда тое, што ты кажаш, ці хлусня! Калі ён пацвердзіць твае словы і калі ты зробіш тое, пра што мы просім, мы цябе прызнаем. Так мы даведаемся і пра тое, якое ў цябе становішча ў твайго Госпада. А калі не зробіш гэтага для нас, дык выпрасі ў свайго Госпада што-небудзь для сябе. Папрасі, каб Ён паслаў анёла, які пацвердзіць твае словы і адверне нас ад цябе! І няхай твой Госпад дасць табе сады, палацы і скарбы, каб ты пазбавіўся клопату пра пражытак! Бо і ты, як мы, ходзіш па рынках і клапоцішся пра пражытак!..» Наш уладар, гонар свету, адказаў ім: «Я не з гэтым пасланы да вас. Я толькі прынёс вам ад Велічнага Аллаха тое, з чым Усявышні Аллах мяне паслаў. Я перадаў вам гэта. Я не той чалавек, які будзе прасіць у свайго Госпада (маёмасці і багацця)… Усявышні Аллах паслаў мяне радасным веснікам (пра Рай для тых з вас, хто прыме тое, што я прынёс) і папярэджвальнікам (пра Пекла для тых з вас, хто не прыме і адкіне)». Тады ідалапаклоннікі сказалі: «Калі ўжо твой Госпад робіць усё, што захоча, дык папрасі, каб Ён расколаў неба і абрынуў яго на нас!.. Пакуль ты гэтага не зробіш, мы ў цябе не паверым!» Наш уладар Прарок сказаў: «Гэта справа Усявышняга Аллаха. Калі Ён захоча зрабіць вам гэта, абавязкова зробіць». Тады ідалапаклоннікі пайшлі яшчэ далей і сказалі: «О Мухаммад! Хіба твой Госпад не ведаў, што мы будзем сядзець з табой, пра што будзем цябе пытаць і чаго будзем ад цябе прасіць, што не паведаміў табе загадзя і не навучыў цябе? Чаму Ён не абвясціў, што зробіць з намі, калі мы не прымем таго, што ты нам перадаў?.. Пакуль не прывядзеш да нас анёлаў як сведкаў праўдзівасці тваіх слоў, мы ў цябе не паверым… Цяпер мы табе нічым не абавязаныя. Клянёмся, мы цябе ў спакоі не пакінем! Альбо мы цябе знішчым, альбо ты нас…» Убачыўшы, што яны, замест таго каб наблізіцца да яго, зусім ад яго аддаліліся, наш любімы Прарок пакінуў іх.13 Калі мекканскія ідалапаклоннікі адкінулі Султана Сусвету, Усявышні Аллах праз Джыбрыля алейхіс-салям паслаў адкравенне і адказаў ім святымі аятамі. Ён абвясціў пра горкія пакуты, якія іх напаткаюць. У святых аятах суры аль-Анам з 4-га па 11-ы паводле сэнсу сказана: «Не прыходзіць да іх ніводзін аят з аятаў іх Госпада (ніводзін аят з аятаў Святога Карана, ніводзін доказ з доказаў ці цуд з цудаў), ад якога яны не адвярнуліся б.

«Дзікія, жорсткасардэчныя невукі не вераць у цябе. Большасць з іх – мунафікі» Ат-Таўба: 97

Калі да іх прыйшла Ісціна (Святы Каран), яны назвалі яе хлуснёй і адкінулі. Але хутка да іх дойдзе вестка (пакаранне) пра тое, з чаго яны кпілі і здзекаваліся. Хіба яны (жыхары Меккі) не бачылі, колькі пакаленняў Мы знішчылі да іх? Хіба яны гэтага напэўна не ведалі? Мы далі ім усе магчымасці, якіх не далі вам. Мы шчодра пасылалі ім з неба дажджы. Мы пусцілі пад імі (пад іх агародамі, садамі і палацамі) рэкі. Потым Мы знішчылі іх за іх грахі (і за тое, што яны не дзякавалі за гэтыя дары). На іх месцы Мы стварылі іншыя пакаленні. Калі б Мы ніспаслалі табе кнігу, напісаную на паперы, і яны дакрануліся б да яе сваімі рукамі, то і тады гэтыя няверуючыя праз сваю ўпартасць сказалі б: „Гэта не што іншае, як яўныя чары“. І яшчэ яны казалі: „Вось калі б да яго (да Мухаммада алейхіс-салям) быў пасланы анёл (якога і мы маглі б бачыць) (і сказаў бы нам, што ён прарок)!“ Калі б Мы паслалі анёла (а яны ўсё роўна не ўверавалі б), справа была б вырашана (было б вынесена рашэнне пра знішчэнне іх усіх). Тады ім не далі б адтэрміноўкі нават на імгненне і на іх не зважалі б. Калі б Мы зрабілі яго (Прарока) анёлам, то ўсё роўна паказалі б яго ў абліччы (мужчыны) і зноў увялі б іх у тое самае сумненне, у якім яны цяпер. Клянуся, і з прарокаў, якія былі да цябе, кпілі і здзекаваліся, і бяда і пакаранне, якія сталі адплатай за тое, з чаго яны кпілі, ахапілі іх з усіх бакоў. Скажы: „Хадзіце па зямлі і паглядзіце, які быў канец тых, хто называў прарокаў хлусамі!“» У 7–10-м святых аятах суры аль-Фуркан паводле сэнсу сказана: «Няверуючыя сказалі: „Што гэта за прарок? Ён есць і п’е, як мы, і ходзіць па вуліцах. Калі б ён быў прарокам, да яго прыходзіў бы анёл. У яго былі б памочнікі, і яны таксама прыносілі б нам вестку і палохалі б нас Пеклам. Ці няхай бы Госпад паслаў яму скарбы з грашыма, ці былі б у яго пладовыя сады і сядзібы, і ён еў бы, што хоча“. Гэтыя несправядлівыя казалі адзін аднаму: „Калі вы пойдзеце за ім, то пойдзеце за зачараваным чалавекам“. (О Мой Хабіб!) Паглядзі, якія параўнанні яны прыдумваюць для цябе: яны збочылі з праўдзівага шляху і трапілі ў аблуду. Цяпер яны не могуць выйсці з аблуды і знайсці дарогу да хідаі. Якая ўзнёслая веліч Усявышняга Аллаха! Калі Ён захоча, Ён дасць табе (у гэтым свеце) лепшае за гэта: агароды і сады, пад якімі цякуць рэкі, і пабудуе табе палацы!» У 21-м святым аяце таксама паводле сэнсу сказана: «Тыя, хто не спадзяецца сустрэцца з Намі, сказалі: „Вось калі б да нас былі пасланы анёлы (і паведамілі нам, што Мухаммад кажа праўду), ці калі б мы ўбачылі свайго Госпада!“ Клянуся, яны заганарыліся і ўзвысілі сябе і з вялікай нахабнасцю перайшлі мяжу…» У 9-м святым аяце суры Саба паводле сэнсу сказана: «Калі б Мы захацелі, Мы прымусілі б зямлю праглынуць іх (як Каруна, за тое, што яны бачылі Нашы яўныя аяты і ўсё роўна называлі іх хлуснёй) або абрынулі б на іх кавалкі неба (як зрабілі з жыхарамі Айкі)». У 97-м святым аяце суры аль-Ісра таксама паводле сэнсу сказана: «…У Дзень уваскрасення Мы збяром іх ніцма – сляпымі, нямымі і глухімі! Іх прыстанак – Пекла: кожны раз, калі яго агонь сціхае, Мы павялічваем яго полымя!» Пачуўшы святыя аяты, ніспасланыя пра іх, ідалапаклоннікі яшчэ больш узмацнілі сваю варожасць.

Асабліва Убай ібн Халаф і яго брат Умайя вельмі засмучалі нашага ўладара Пасланніка Аллаха. Няшчасны Убай прыйшоў да нашага Прарока са спарахнелай косткай. Ён сказаў: «О Мухаммад! Твой Аллах, кажуць, ажывіць гэтую костку пасля таго, як яна спарахнела, так? Выходзіць, ты думаеш, што твой Госпад ажывіць яе, калі яна спарахнела!» – і раскрышыў костку. Потым ён дзьмухнуў яе пылам у бок нашага любімага Прарока і працягваў: «О Мухаммад! Хто ж зможа ажывіць яе, калі яна так спарахнела?» Наш уладар Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) сказаў: «Так. Усявышні Аллах умярцвіць і цябе, і яе… Потым Ён ажывіць цябе і ўвядзе ў Пекла». З нагоды гэтага здарэння Велічны Аллах ніспаслаў наступныя святыя аяты. Паводле сэнсу: «Хіба той (што не верыць) чалавек не бачыў, хіба ён напэўна не ведае, што Мы стварылі яго з кроплі семені? А ён стаў адкрытым спрэчнікам. Забыўшы пра тое, як ён быў створаны, ён прыводзіць Нам прыклад: „Хто ажывіць гэтыя косці, калі яны спарахнелі і рассыпаліся?“ (О Мой Пасланнік!) Скажы: „Іх ажывіць той, хто стварыў іх упершыню (калі іх не было), і Ён (Усявышні Аллах) дасканала ведае ўсё створанае. Ён (Усявышні Аллах) – той, хто дае вам агонь з зялёнага дрэва, і вось вы распальваеце ад яго агонь. Хіба той, хто стварыў нябёсы і зямлю, не здольны стварыць падобных да іх? Вядома ж, здольны. Ён – Стваральнік усяго, Ён ведае ўсё…“»14

Вера Халіда ібн Саіда

У першыя часы закліку да ісламу Халід ібн Саід убачыў сон. У сне ён стаяў на краі Пекла, а бацька хацеў штурхнуць яго ўніз. І якраз тады ён убачыў, што наш Прарок схапіў яго за пояс і ўратаваў ад падзення ў Пекла. Ён прачнуўся з крыкам і прамовіў: «Клянуся Аллахам, гэты сон – праўдзівы». Выйшаўшы на вуліцу, ён сустрэў хазрат Абу Бакра і расказаў яму свой сон. Хазрат Абу Бакр сказаў яму: «Твой сон праўдзівы. Гэты чалавек – прарок Усявышняга Аллаха. Ідзі адразу і далучыся да яго! Ты пойдзеш за ім, прымеш рэлігію, якую ён прынёс, і будзеш з ім. А ён ахавае цябе ад падзення ў Пекла, як ты бачыў у сне. А твой бацька застанецца ў Пекле!»

Хазрат Халід ібн Саід быў пад уражаннем ад сну. Не губляючы часу, ён адразу пайшоў у месца, якое называецца Аджыяд, да Мухаммада алейхіс-салям і спытаў: «О Мухаммад! Да чаго ты заклікаеш людзей?»

Наш уладар Прарок адказаў: «Я заклікаю чалавека верыць у адзінага Аллаха, які не мае ні пары, ні падобнага, і ў тое, што Мухаммад (алейхіс-салям) – Яго раб і прарок, і адмовіцца ад пакланення нейкім кавалкам каменя, якія не чуюць, не бачаць, не могуць ні пашкодзіць, ні дапамагчы і не ведаюць, хто ім пакланяецца, а хто не».

Тады Халід ібн Саід адразу прыняў іслам, сказаўшы: «І я сведчу, што няма бога, вартага пакланення, акрамя Усявышняга Аллаха, і сведчу таксама, што ты – прарок Усявышняга Аллаха!» Тое, што ён прыняў іслам, вельмі ўзрадавала нашага Прарока. Услед за ім гонару прыняць іслам удастоілася і яго жонка Умайя. Хазрат Халід ібн Саід хацеў, каб і яго браты сталі мусульманамі, і дзеля гэтага стараўся. З іх ужо прыняў іслам і Умар ібн Саід.

«У Дзень уваскрасення Мы збяром іх ніцма – сляпымі, нямымі і глухімі! Іх прыстанак – Пекла: кожны раз, калі яго агонь сціхае, Мы павялічваем яго полымя!» Аль-Ісра: 97

Калі іх бацька Абу Ухайха, люты вораг ісламу, даведаўся, што Халід і Умар прынялі іслам і здзяйсняюць намаз у адлюдным месцы Меккі, ён паслаў тых сваіх сыноў, якія не былі мусульманамі, каб яны прывялі іх да яго. Потым ён загадаў ім пакінуць новую рэлігію, якую яны прынялі. Ён пачаў лаяць і біць іх.

Потым ён сказаў Халіду ібн Саіду: «Ты што, пайшоў за Мухаммадам? Ты ж бачыш, што ён ідзе супраць свайго народа і тым, што прынёс, зневажае нашых ідалаў і нашых продкаў!»

Хазрат Халід ібн Саід адказаў: «Клянуся Аллахам, Мухаммад алейхіс-салям кажа праўду. Я пайшоў за ім. Хутчэй памру, чым адракуся ад сваёй рэлігіі!» Ад гэтага гнеў бацькі яшчэ больш узмацніўся. Ён біў сына палкай, пакуль тая не зламалася, і сказаў: «Нягодны сыне! Ідзі куды хочаш. Клянуся, я не дам табе хлеба!» Хазрат Халід адказаў: «Калі ты пазбавіш мяне сродкаў да жыцця, Усявышні Аллах абавязкова дасць мне мой хлеб надзённы».

Бацька пагражаў астатнім сваім сынам: «Калі хто-небудзь з вас загаворыць з ім, я зраблю з вамі тое, чаго не зрабіў з ім». Хазрат Халіда ён загадаў замкнуць у склепе дома і на тры дні пакінуў яго ў мекканскай спёцы без ежы і вады.

Хазрат Халід ібн Саід знайшоў спосаб і ўцёк ад бацькі. Бацька цяжка захварэў. Абу Ухайха, ляжачы хворым, з варожасці да ісламу казаў:

«Калі я ачуняю ад гэтай хваробы і стану на ногі, усе ў Мецы будуць пакланяцца нашым ідалам. Ніхто не зможа пакланяцца нікому, акрамя іх!..» Каб варожасць бацькі да праўдзівай рэлігіі скончылася і каб ён не прычыніў шкоды яго братам-мусульманам, хазрат Халід падняў рукі і памаліўся: «О мой Аллах, які стварыў сусветы! Не дай майму бацьку падняцца з гэтай хваробы!» Велічны Аллах прыняў яго малітву: Абу Ухайха так і не падняўся з ложка і памёр.

Як Мусаб ібн Умайр прыняў іслам

Мусаб ібн Умайр (радыяллаху анху) паходзіў са знатнай і багатай курайшыцкай сям’і. Калі ён пачуў дабраславёныя словы нашага Прарока, у яго сэрцы нарадзілася вялікая любоў. Ён гарэў жаданнем быць з ім. Нарэшце ён пайшоў у Дар аль-Аркам і прыняў іслам. Пачуўшы пра гэта, маці і бацька пазбавілі яго ўсяго і пачалі катаваць. Каб прымусіць яго адрачыся ад рэлігіі, яны замкнулі яго ў склепе свайго дома і цэлымі днямі трымалі без ежы і вады. Пад пякучым сонцам Аравіі яны жорстка, амаль невыносна катавалі яго. Але хазрат Мусаб ібн Умайр цярпліва вынес гэтыя цяжкія і бязлітасныя катаванні і не адрокся ад ісламу.

Да прыняцця ісламу хазрат Мусаб дзякуючы багаццю сваёй сям’і вырас у дастатку і раскошы. Усе яму зайздросцілі. Калі ж ён прыняў іслам, сям’я пазбавіла яго ўсяго і пачала катаваць. Аднойчы Мусаб ібн Умайр, які цярпеў дзеля сваёй рэлігіі ўсялякія цяжкасці, прыйшоў да нашага ўладара Пасланніка Аллаха. Хазрат Алі расказаў пра гэта так: «Мы сядзелі з Пасланнікам Аллаха. У гэты час прыйшоў Мусаб ібн Умайр. На ім было залатанае адзенне, і ён быў у жаласным стане. Калі Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) убачыў яго такім, яго дабраславёныя вочы напоўніліся слязамі. Паколькі Мусаб, нягледзячы на катаванні і беднасць, якія ён цярпеў, не адрокся ад сваёй рэлігіі, Прарок сказаў: „Паглядзіце на гэтага чалавека, сэрца якога Усявышні Аллах азарыў святлом. Я бачыў, як маці і бацька кармілі яго найлепшымі стравамі і напоямі. Любоў да Усявышняга Аллаха і Яго Пасланніка давяла яго да таго стану, у якім вы яго бачыце“».

«О мой Аллах! Даруй ім іх грахі! Бо яны не ведаюць, што робяць» Святы хадзіс

Памінай Ісціну, палаючы!
Дасягнеш ты вялікіх ласк,
Адчыняцца табе ўсе дзверы,
Адкрыецца Джамалуллах.
Шамс Табрызі гэта ведае:
Свет не застанецца, ён міне,
Усё створанае знікне,
Вечна застанецца толькі Аллах.
Салятуллах салямуллах,
Алейка, йа Расуляллах.

Хіджра ў Абісінію