ЯГО БІСАТ1 І ЗАКЛІК

Першае адкравенне

Калі нашаму ўладару Прароку было сорак гадоў, ён зноў, у месяцы рамадан, усамітніўся ў пячоры на гары Хіра і заглыбіўся ў роздум. У ноч на панядзелак, семнаццатага рамадана, пасля поўначы ён пачуў голас, які клікаў яго па імені. Калі ён падняў галаву і агледзеўся, ён другі раз пачуў той самы голас і ўбачыў, што ўсё навокал раптам ахінула святло. Потым перад ім з’явіўся Джыбрыль3 алейхіс-салям і сказаў: «Чытай!» Наш уладар Прарок адказаў яму: «Я не ўмею чытаць!» Тады анёл схапіў яго і сціскаў, пакуль у яго не скончыліся сілы, і сказаў: «Чытай!» Ён зноў адказаў: «Я не ўмею чытаць!» Анёл яшчэ раз сціснуў яго і сказаў: «Чытай!» Калі ён сказаў: «Я не ўмею чытаць!», анёл сціснуў яго трэці раз. Потым адпусціў яго і прынёс першыя пяць аятаў суры аль-Алак, сэнс якіх: «(О Мухаммад алейхіс-салям!) Чытай з імем твайго Госпада Аллаха, які стварыў усё! Ён стварыў чалавека са згустку крыві (алак)! Чытай, Аллах – уладальнік вялікай шчодрасці! Ён навучае пяром, навучае таму, чаго чалавек не ведаў».4 І Мухаммад алейхіс-салям чытаў разам з ім. Так прыйшло першае адкравенне, і так узышло сонца ісламу, якое асвятляе ўвесь свет.5

Наш уладар Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) у вялікім трымценні і хваляванні выйшаў з пячоры на гары Хіра і пачаў спускацца ўніз. Калі ён дайшоў да сярэдзіны гары, ён пачуў голас. Джыбрыль алейхіс-салям сказаў: «О Мухаммад! Ты – пасланнік Усявышняга Аллаха, а я – Джыбрыль». І ён ударыў пяткай аб зямлю. З таго месца, куды ён ударыў, выцекла вада, і ён пачаў рабіць абдэст (рытуальнае амавенне). Наш уладар Прарок уважліва сачыў за ім. Калі Джыбрыль алейхіс-салям скончыў абдэст, ён сказаў нашаму ўладару Прароку, каб той зрабіў абдэст так, як бачыў. Калі наш любімы Прарок скончыў абдэст, Джыбрыль алейхіс-салям стаў імамам6, і яны здзейснілі намаз (рытуальная малітва) у два ракаты.

Пасля гэтага Джыбрыль алейхіс-салям сказаў: «О Мухаммад! Твой Госпад шле табе салям (прывітанне)!» І дадаў, што Ён кажа: «Ты – Мой Пасланнік для джынаў і людзей. Дык заклікай іх да таўхіду (адзінства Аллаха)». Потым ён пакінуў яго і ўзняўся на неба. Так наш любімы Прарок і ўбачыў Джыбрыля алейхіс-салям, і пагаварыў з ім.

Салям камянёў і дрэў

Пакуль наш уладар Прарок ішоў да свайго шчаслівага дома, ён чуў, як кожны камень і кожнае дрэва, міма якіх ён праходзіў, казалі: «Ассаляму алейка, йа Расуляллах!» Прыйшоўшы дадому, ён сказаў: «Накрыйце мяне! Накрыйце мяне!» і адпачываў, пакуль не прайшло трымценне. Потым ён расказаў нашай маці хазрат Хадыджы пра тое, што бачыў, і сказаў: «Джыбрыль (алейхіс-салям) знік з маіх вачэй. Але яго веліч, моц і страх, які ён наводзіў, не пакінулі мяне. Я спалохаўся, што мяне назавуць вар’ятам, будуць ліхасловіць і ганіць». Хазрат Хадыджа, якая чакала гэтага стану і гэтых дзён і была да іх гатовая, сказала: «Няхай беражэ цябе Усявышні Аллах. Найвышэйшы Аллах дорыць табе дабро і не жадае табе нічога, акрамя дабра. Клянуся Усявышнім Аллахам, я веру, што ты будзеш прарокам гэтай уммы. Бо ты любіш гасцей. Ты кажаш праўду і надзейны. Ты дапамагаеш бездапаможным, ахоўваеш сірот і дапамагаеш чужынцам. У цябе добры нораў; хто мае такія якасці, таму няма чаго баяцца».7

Потым яны пайшлі да Варакі ібн Наўфаля, каб запытацца ў яго пра гэта. Выслухаўшы тое, што расказаў наш уладар Пасланнік Аллаха, Варака сказаў: «Радуйся, о Мухаммад алейхіс-салям! Клянуся Усявышнім Аллахам, ты – апошні прарок, пра якога паведаміў хазрат Іса. Анёл, які табе з’явіўся, – гэта Джыбрыль алейхіс-салям, які яшчэ да цябе прыходзіў да Мусы алейхіс-салям. Ах, каб я цяпер быў малады! Каб я дажыў да таго часу, калі цябе выганяць з Меккі, і мог паспяшацца табе на дапамогу! Зусім хутка табе будзе загадана абвяшчаць рэлігію і весці джыхад». І ён пацалаваў дабраславёную руку нашага ўладара Прарока. Неўзабаве ён памёр.8

Загад абвяшчаць

Так прыйшло першае адкравенне, якое паведаміла нашаму любімаму Прароку пра яго прароцтва. Потым яно спынілася і тры гады не прыходзіла. За гэты час анёл па імені Ісрафіл алейхіс-салям прыходзіў і навучаў яго некаторым рэчам. Гэта не было адкравеннем. У гэты перыяд наш уладар Пасланнік Аллаха часам вельмі пакутаваў. Кожны раз, калі ён засмучаўся, з’яўляўся Джыбрыль алейхіс-салям і супакойваў яго смутак словамі: «О Хабібуллах! Ты – прарок Усявышняга Аллаха». Наш уладар Прарок расказваў: «Гэта было ў той час, калі адкравенне спынілася. Калі я спускаўся з гары Хіра, раптам пачуў з неба голас. Я паглядзеў уверх і ўбачыў Джыбрыля (алейхіс-салям). Ён сядзеў на троне паміж зямлёй і небам. Мяне ахапіў страх. Я прыйшоў дадому і сказаў: „Накрыйце мяне чым-небудзь“. Тады Найвышэйшы Аллах паслаў адкравенне – першыя аяты суры аль-Мудассір, сэнс якіх: „О Мухаммад алейхіс-салям, які захінуўся ў свой плашч! Устань і перасцеражы (няверуючых пакараннем Усявышняга Аллаха)! Узвялічвай свайго Госпада і ўслаўляй! Сваё адзенне трымай чыстым!“9 Пасля гэтага адкравенне ўжо не спынялася».

Гонар Сусвету (алейхі афдалус-салават), наш уладар, пачаў заклікаць людзей да ісламу і абвяшчаць загады і забароны Усявышняга Аллаха. Калі Джыбрыль алейхіс-салям прыносіў адкравенне, ён часам прымаў выгляд чалавека і прыходзіў у вобліку аднаго з шаноўных асхабаў, Дыхьі аль-Калбі. Часам ён укладваў адкравенне ў сэрца нашага ўладара Прарока; тады Пасланнік Аллаха яго не бачыў. Часам ён прыходзіў у сне, а часам – з грозным гулам.

Гэты апошні від адкравення быў для нашага ўладара Прарока найцяжэйшым і найбольш пакутлівым. У такія хвіліны з дабраславёнага ілба Пасланніка Аллаха нават у найхаладнейшы дзень ліўся пот, а калі ён сядзеў на вярблюдзе, вярблюд ад цяжару адкравення апускаўся на зямлю. Асхабы, якія былі побач з ім, таксама адчувалі цяжар адкравення. Некалькі разоў Джыбрыль алейхіс-салям прыходзіў і ў сваім уласным абліччы.

«О Мухаммад, які захінуўся ў свой плашч! Устань і перасцеражы (няверуючых пакараннем Усявышняга Аллаха)! Узвялічвай свайго Госпада і ўслаўляй!» Аль-Мудассір: 1–3

Усявышні Аллах пасылаў адкравенне нашаму ўладару Прароку і без анёла, і без заслоны, гэта значыць зусім без пасярэдніка. Гэта адбылося ў ноч Міраджу. Наш уладар Мухаммад Мустафа (саллаллаху алейхі ва саллям) пачаў сваю прарочую місію з першага адкравення, і яго абвяшчэнне ісламу працягвалася дваццаць тры гады. Трынаццаць з гэтых гадоў прайшлі ў Мецы, а дзесяць – у Медыне. Святы Каран быў пасланы і завершаны за 22 гады, 2 месяцы і 22 дні.

Мухаммад алейхіс-салям быў уммі, гэта значыць ён не чытаў кніг, не пісаў і ні ў кога не вучыўся. Ён нарадзіўся і вырас у Мецы, сярод вядомых людзей. Нягледзячы на гэта, ён паведамляў пра звесткі і падзеі, якія ёсць у Таўраце (Тора), у Інджылі і ў кнігах, напісаных у грэчаскую і рымскую эпохі. Каб абвясціць іслам, у канцы шостага і ў пачатку сёмага года хіджры ён разаслаў лісты візантыйскаму, іранскаму і абісінскаму валадарам і іншым арабскім валадарам. Да яго прыбыло больш за шэсцьдзесят чужаземных паслоў. Пра гэта ў Святым Каране паводле сэнсу сказана: «Ты да гэтага Святога Карана не чытаў ніякай кнігі. Ты не пісаў. Калі б ты ўмеў чытаць і пісаць, яны маглі б сказаць, што ты навучыўся ў іншых».10

У святым хадзісе сказана: «Я – Мухаммад, прарок-уммі… Пасля мяне прарока не будзе».11 І яшчэ ў Святым Каране сказана: «Ён (Мухаммад алейхіс-салям) не гаворыць ад сябе. Яго словы – гэта адкравенне, якое яму паведамляецца і якому яго навучаюць».12

Першыя мусульмане (Сабікун аль-Іслам)

Пасля таго як нашаму ўладару Прароку (саллаллаху алейхі ва саллям) прыйшло першае адкравенне, першай уверавала наша маці хазрат Хадыджа.13 Без аніякіх ваганняў яна адразу прыняла іслам і ўдастоілася гонару стаць першай мусульманкай.

Наш уладар Прарок навучыў нашу маці хазрат Хадыджу рабіць абдэст так, як яго навучыў Джыбрыль алейхіс-салям. Потым наш уладар Прарок стаў імамам, і яны разам здзейснілі намаз у два ракаты. Наша маці хазрат Хадыджа найдасканалей падпарадкоўвалася кожнаму слову і кожнаму загаду нашага любімага Прарока. Так яна дасягнула вельмі высокіх ступеняў перад Усявышнім Аллахам. Калі наш уладар Пасланнік Аллаха сумаваў і пакутаваў ад кпінаў тых, хто адмаўляў, яна суцяшала яго і развейвала яго смутак. Яна казала: «О Пасланнік Аллаха! Не сумуй, не журыся. У рэшце рэшт наша рэлігія ўмацуецца, а ідалапаклоннікі загінуць. Твой народ будзе табе паслухмяны…» За гэтую яе дапамогу аднойчы прыйшоў Джыбрыль алейхіс-салям і сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Перадай Хадыджы салям ад Усявышняга Аллаха». Наш уладар Прарок сказаў: «О Хадыджа! Вось Джыбрыль (алейхіс-салям) перадае табе салям ад Усявышняга Аллаха».14

Іншым разам наш уладар Прарок сказаў: «Усявышні Аллах загадаў мне абвясціць Хадыджы радасную вестку пра дом з жэмчугу ў Раі. Там няма ні хваробы, ні смутку, ні галаўнога болю».

Пасля хазрат Хадыджы першым з дарослых мусульманінам стаў хазрат Абу Бакр, адзін з блізкіх сяброў нашага ўладара Пасланніка Аллаха. За дваццаць гадоў да гэтага хазрат Абу Бакр убачыў сон: «Поўны месяц спусціўся з неба і падышоў да Каабы аль-Муаззама. Ён рассыпаўся на кавалкі, і кожны кавалак упаў на адзін з дамоў Меккі. Потым гэтыя кавалкі зноў злучыліся і ўзняліся на неба. Але кавалак, які ўпаў на дом Абу Бакра, на неба не ўзняўся. Убачыўшы гэта, хазрат Абу Бакр адразу зачыніў дзверы дома, быццам не даючы гэтаму кавалку месяца пайсці».

Абу Бакр прачнуўся ад сну ўсхваляваны і, як толькі настала раніца, адразу паспяшаўся да аднаго габрэйскага вучонага і расказаў яму свой сон. Той вучоны адказаў: «Гэта адзін з заблытаных сноў, таму яго не тлумачаць». Аднак гэты сон не даваў Абу Бакру спакою, і адказ габрэя яго не задаволіў. Аднойчы, калі ён паехаў па гандлёвых справах, дарога прывяла яго ў край манаха Бахіры. Калі ён папрасіў Бахіру растлумачыць убачаны сон, Бахіра запытаўся: «Адкуль ты?» Калі хазрат Абу Бакр адказаў: «Я з курайшытаў», Бахіра сказаў: «Там з’явіцца прарок, і святло правільнага шляху дойдзе да кожнага куточка Меккі. Ты будзеш яго візірам пры яго жыцці і яго халіфам пасля яго смерці». Хазрат Абу Бакр вельмі здзівіўся гэтаму адказу. Ён нікому не расказваў пра гэты сон і яго тлумачэнні, пакуль наш уладар Прарок не абвясціў пра сваё прароцтва. Калі наш любімы Прарок Мухаммад алейхіс-салям абвясціў пра сваё прароцтва, хазрат Абу Бакр адразу паспяшаўся да нашага ўладара Прарока і запытаўся: «У прарокаў ёсць доказы іх прароцтва. Які твой доказ?» Наш уладар Прарок адказаў: «Доказ майго прароцтва – той сон, які ты прасіў растлумачыць аднаго габрэйскага вучонага. Той вучоны сказаў: „Гэта з заблытаных сноў, яго не тлумачаць“. А потым манах Бахіра правільна яго растлумачыў». І, звяртаючыся да хазрат Абу Бакра, сказаў: «О Абу Бакр! Я заклікаю цябе да Аллаха і Яго Пасланніка».

Тады хазрат Абу Бакр стаў мусульманінам, сказаўшы: «Сведчу, што ты – пасланнік Усявышняга Аллаха, тваё прароцтва – ісціна, і яно – святло, якое азарае свет».

Паводле іншага падання, яшчэ да таго, як нашаму ўладару Прароку прыйшло прароцтва, хазрат Абу Бакр ездзіў па гандлёвых справах у Емен. У гэтым падарожжы ён сустрэў у Емене старога з племені Азд, які прачытаў шмат кніг. Гэты стары паглядзеў на хазрат Абу Бакра і сказаў: «Мне здаецца, што ты з жыхароў Меккі». Хазрат Абу Бакр адказаў: «Так, гэта так», і паміж імі адбылася такая размова:

– Ты з курайшытаў?

– Так!

– З Бану Тамім?

– Так!

– Засталася яшчэ адна прыкмета. – Якая?

– Адкрый жывот, каб я паглядзеў.

– Скажы, навошта табе гэта?

– Я чытаў у кнігах, што ў Мецы прыйдзе прарок. Яму будуць дапамагаць двое. Адзін з іх малады, а другі – стары. Малады ператворыць шмат цяжкасцей у лёгкасць і адвядзе шмат бед. А стары – белы тварам, тонкі ў стане, і на жываце ў яго чорная радзімка. Мне здаецца, што гэта ты. Адкрый жывот, каб я паглядзеў.

«Ён (Мухаммад алейхіс-салям) не гаворыць ад сябе. Яго словы – гэта адкравенне, якое яму паведамляецца і якому яго навучаюць» Ан-Наджм: 3–4

Тады хазрат Абу Бакр адкрыў свой дабраславёны жывот, і стары, убачыўшы чорную радзімку над пупам, сказаў: «Клянуся Аллахам, гэта ты!» – і даў яму шмат наказаў. Калі хазрат Абу Бакр скончыў свае справы, ён прыйшоў да старога развітацца і папрасіў яго сказаць некалькі вершаў пра нашага Прарока. Тады стары прачытаў дванаццаць байтаў (двухрадкоўяў), а хазрат Абу Бакр завучыў іх на памяць.

Калі хазрат Абу Бакр вярнуўся з падарожжа ў Мекку аль-Мукаррама, некаторыя знатныя курайшыты, такія як Укба ібн Абі Муайт, Шайба, Абу Джахль і Абуль-Бухтары, прыйшлі да яго дадому наведаць яго. Хазрат Абу Бакр запытаўся ў іх: «Ці не здарылася ў вас чаго?» Яны адказалі: «Ці можа быць што-небудзь больш дзіўнае за гэта? Сірата Абу Таліба выдае сябе за прарока і кажа нам, што мы, нашы бацькі і дзяды – у ілжывай рэлігіі. Калі б не павага да цябе, мы б да гэтага часу не пакінулі яго жывым. Ты – яго добры сябар, дык вось і разбярыся з гэтым сам».

Хазрат Абу Бакр адкараскаўся ад іх і даведаўся, што наш уладар Прарок у доме хазрат Хадыджы. Ён пайшоў туды і пагрукаў у дзверы. Калі наш уладар Прарок сустрэў яго, Абу Бакр запытаўся: «О Мухаммад! Што гэта кажуць пра цябе?» Наш уладар Прарок адказаў: «Я – прарок Найвышэйшага Аллаха. Я пасланы да цябе і да ўсіх сыноў Адама. Уверуй, каб дасягнуць задавальнення Найвышэйшага Аллаха і ўберагчы сябе ад Пекла».

Калі хазрат Абу Бакр запытаўся: «Які доказ гэтага?», Найшляхетнейшы Пасланнік адказаў: «Доказ – гісторыя старога, якога ты бачыў у Емене». Хазрат Абу Бакр сказаў: «У Емене я бачыў шмат старых і маладых». Наш уладар Прарок адказаў: «Той стары, які даверыў табе дванаццаць байтаў і паслаў іх мне», – і прачытаў усе тыя байты. Калі хазрат Абу Бакр запытаўся: «Хто табе пра гэта паведаміў?», наш Прарок адказаў: «Мне паведаміў анёл, які прыходзіў да прарокаў, што былі да мяне». Як толькі ён гэта сказаў, хазрат Абу Бакр папрасіў: «Дай мне руку», узяўся за яго дабраславёную руку і стаў мусульманінам, вымавіўшы: «Ашхаду ан ля іляха ілляллах ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва расулуху».15 З вялікай радасцю, якую ён адчуў першы раз у жыцці, хазрат Абу Бакр вярнуўся дадому мусульманінам. Так і ў святым хадзісе сказана: «Кожны, каму я прапаноўваў веру, хмурыўся і глядзеў з ваганнем. Толькі Абу Бакр ас-Сіддык ні на імгненне не вагаўся і не марудзіў з прыняццем веры».

Аднойчы хазрат Алі ўбачыў, як наш уладар Прарок і наша маці хазрат Хадыджа здзяйсняюць намаз. Тады яму было дзесяць ці дванаццаць гадоў. Пасля намазу ён запытаўся: «Што гэта?» Найшляхетнейшы Пасланнік (саллаллаху алейхі ва саллям) сказаў: «Гэта рэлігія Усявышняга Аллаха. Я заклікаю цябе да гэтай рэлігіі. Усявышні Аллах – адзіны. У Яго няма супольніка. Я заклікаю цябе да веры ў Аллаха, які адзіны і не мае ні роўні, ні супольніка…» Хазрат Алі сказаў: «Спачатку дазволь мне параіцца з бацькам». Пасланнік Аллаха сказаў яму: «Калі не прымеш ісламу, нікому не расказвай гэтай тайны!» Назаўтра раніцай хазрат Алі прыйшоў да Пасланніка Аллаха і сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Навучы мяне ісламу!» – і стаў мусульманінам.16

Хазрат Алі быў трэцім з тых, хто стаў мусульманінам. Яго ахвярнасць дзеля нашага ўладара Найшляхетнейшага Пасланніка і тое, што ён ставіў яго вышэй за сябе, вартыя найвышэйшай хвалы.

Зайд ібн Харыса быў адным з першых, хто ўвераваў. Ён удастоіўся гонару стаць чацвёртым мусульманінам пасля хазрат Хадыджы, хазрат Абу Бакра і хазрат Алі, а сярод вызваленых рабоў – першым мусульманінам. Разам з ім мусульманкай стала і яго жонка Умм Айман.17

Стаўшы мусульманінам, хазрат Абу Бакр адразу пайшоў да сяброў, якіх вельмі любіў. Ён пераканаў і іх стаць мусульманамі. Найвыдатнейшыя з іх – гэта такія знатныя шаноўныя асхабы, высокія асобы свайго народа, як Усман ібн Аффан, Талха ібн Убайдуллах, Зубайр ібн Аўвам, Абдуррахман ібн Аўф і Саад ібн Абі Ваккас.18 Гэтых васьмёх чалавек, якія сталі мусульманамі пасля нашай маці хазрат Хадыджы, называюць Сабікун аль-Іслам, гэта значыць першыя мусульмане. Хазрат Усман так расказвае пра тое, як ён стаў мусульманінам: «У мяне была цётка па маці, якая была варажбіткай. Аднойчы я наведаў яе. Яна сказала мне: „Табе будзе наканавана жонка. Але ні ты да яе не будзеш бачыць іншай жанчыны, ні яна да цябе – іншага мужчыны. Яна будзе прыгожая тварам, пабожная жанчына і дачка вялікага прарока“.

Я быў уражаны гэтымі словамі цёткі. Яна зноў сказала мне: „Прыйшоў прарок. Яму з неба прыйшло адкравенне“. Я сказаў: „О цётка мая! Пра такую тайну ў горадзе ніхто не чуў. Дык скажы гэта ясна“. Тады цётка сказала: „Прароцтва прыйшло да Мухаммада ібн Абдуллаха. Ён заклікае людзей да рэлігіі. Хутка свет азорыцца яго рэлігіяй, а тым, хто будзе супраціўляцца, адсякуць галовы“.

Гэтыя словы цёткі мяне вельмі ўразілі. Я не знаходзіў сабе месца. Паміж хазрат Абу Бакрам і мной была вялікая дружба; мы ніколі не расставаліся. Праз два дні я пайшоў да хазрат Абу Бакра, каб абмеркаваць гэтую справу. Калі я расказаў яму, што казала мая цётка, ён сказаў мне: „О Усман! Ты разумны чалавек. Як могуць некалькі камянёў, якія не бачаць і не чуюць і не могуць нікому ні дапамагчы, ні нашкодзіць, быць вартымі боскасці?“ Я сказаў: „Ты кажаш праўду, словы маёй цёткі – ісціна“».

Растлумачыўшы хазрат Усману іслам, хазрат Абу Бакр прывёў яго да Расулус-сакалайн, гэта значыць прарока людзей і джынаў, нашага ўладара. Наш любімы Прарок сказаў хазрат Усману: «О Усман! Найвышэйшы Аллах запрашае цябе ў госці ў Рай. Прымі гэтае запрашэнне. Я пасланы да ўсіх людзей як павадыр на правільны шлях». Хазрат Усман, зачараваны высокім станам Пасланніка Аллаха і словамі, якія той сказаў з усмешкай, з вялікім запалам і адданасцю стаў мусульманінам, вымавіўшы: «Ашхаду ан ля іляха ілляллах ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва расулуху».

У першыя тры гады свайго прароцтва наш уладар Пасланнік Аллаха заклікаў людзей да ісламу таемна. Людзі паступова, па адным, па двое, станавіліся мусульманамі. За гэты час колькасць мусульман дасягнула толькі трыццаці. Яны здзяйснялі свае пакланенні дома і таемна чыталі і завучвалі на памяць святыя аяты Святога Карана, якія былі пасланы.

«Сабікун аль-Іслам, гэта значыць першыя мусульмане, – гэта Абу Бакр ас-Сіддык, Алі ібн Абі Таліб, Зайд ібн Харыса, Усман ібн Аффан, Абдуррахман ібн Аўф, Саад ібн Абі Ваккас, Зубайр ібн Аўвам і Талха ібн Убайдуллах» (радыяллаху анхум аджмаін)

Заклік блізкіх сваякоў

Наш уладар Пасланнік Аллаха пачаў заклікаць людзей да рэлігіі ісламу, калі была пасланая сура аль-Мудассір. Гэты заклік ён вёў таемна. Праз некаторы час быў пасланы аят, сэнс якога: «Заклікай сваіх блізкіх сваякоў да праўдзівай рэлігіі, перасцерагаючы іх пакараннем Усявышняга Аллаха».19 Тады наш уладар Прарок Мухаммад алейхіс-салям, каб заклікаць сваякоў да рэлігіі, паслаў хазрат Алі і сабраў іх усіх у доме Абу Таліба. Ён паставіў перад імі талерку ежы і чашу малака, чаго хапіла б толькі на аднаго чалавека. Спачатку ён сам пачаў есці з басмалой, а потым сказаў сваякам, якія прыйшлі: «Калі ласка». Тых, хто прыйшоў, было сорак чалавек. Аднак ежы хапіла, каб наесціся ўсім, і яе ані не паменела. Тыя, хто прыйшоў, былі ашаломленыя гэтым цудам. Пасля ежы наш уладар Прарок збіраўся пачаць гаворку, каб заклікаць сваякоў да ісламу. Тады яго дзядзька Абу Лахаб з варожасцю сказаў: «Мы ніколі не бачылі такога чараўніцтва, як сёння. Ваш сваяк зачараваў вас чарамі. О сын майго брата! Я не бачыў нікога, хто прынёс бы столькі зла і бяды, як ты», – і далей абражаў яго.

Тады наш Прарок сказаў Абу Лахабу: «Ты зрабіў мне такое зло, якога не маглі б зрабіць ні курайшыты, ні ўсе арабскія плямёны!» Яны разышліся, і ніхто з іх не стаў мусульманінам. Неўзабаве пасля гэтага ён зноў паклікаў сваякоў. Хазрат Алі зноў запрасіў іх усіх.

Як і ў мінулы раз, перад імі паставілі ежу. Пасля ежы наш уладар Прарок устаў і сказаў: «Хвала належыць толькі Усявышняму Аллаху. Дапамогі я прашу толькі ў Яго. Я веру ў Яго і спадзяюся на Яго. Без усякага сумнення я ведаю і абвяшчаю, што няма бога, акрамя Усявышняга Аллаха; Ён адзіны. У Яго няма ні роўні, ні супольніка». Потым ён працягнуў: «Я ніколі вам не хлушу, я абвяшчаю вам праўду… Я заклікаю вас да веры ва Усявышняга Аллаха, які адзіны і акрамя якога няма бога. Я – Яго прарок, якога Ён паслаў да вас і да ўсяго чалавецтва. Клянуся Аллахам, вы памраце так, як засынаеце, і будзеце ўваскрэшаны так, як прачынаецеся ад сну, і вам давядзецца адказаць за ўсё, што вы зрабілі; за свае добрыя справы вы атрымаеце ўзнагароду, а за дрэнныя – пакаранне. І гэта – або вечна заставацца ў Раі, або вечна заставацца ў Пекле. Вы – першыя з людзей, каго я перасцерагаю пакараннем вечнага свету (ахірат)».

Выслухаўшы гэтыя словы, Абу Таліб сказаў: «О мой шаноўны пляменнік! Я не ведаю нічога больш каштоўнага, чым дапамагаць табе. Мы прынялі твае парады і ад усяго сэрца пацвярджаем твае словы. Тыя, хто цяпер тут сабраўся, – дзеці твайго дзеда Абдулмутталіба. І я, вядома, адзін з іх. Да таго, чаго ты хочаш, я з нас першым паспяшаюся. Абяцаю ні на імгненне не пераставаць стаяць побач з табой і ахоўваць цябе. Працягвай тое, што табе загадана. Але што да таго, каб пакінуць маю старую рэлігію, – я не знайшоў сваю душу (нафс) гатовай мне падпарадкавацца».

Акрамя Абу Лахаба, сваякі і дзядзькі, якія былі там, гаварылі лагодна. Але Абу Лахаб нахабна гаварыў і сыпаў пагрозамі: «О сыны Абдулмутталіба! Спыніце яго, пакуль іншыя не схапілі яго за руку і не спынілі. Калі сёння вы прымеце тое, што ён кажа, вас чакае прыніжэнне і зняважанне. Калі будзеце спрабаваць яго абараняць, вас усіх заб’юць…» У адказ Абу Лахабу цётка нашага ўладара Прарока сказала: «О брат мой! Ці годзіцца табе пакінуць без дапамогі сына майго брата і яго рэлігію? Клянуся Аллахам, вучоныя, якія жывуць сёння, абвяшчаюць, што з роду Абдулмутталіба прыйдзе прарок. Вось ён і ёсць той прарок».

Пасля гэтых слоў Абу Лахаб працягваў сваю брыдкую гаворку. Абу Таліб раззлаваўся на Абу Лахаба і сказаў: «Ты, баязлівец! Клянуся Аллахам, пакуль мы жывыя, мы – яго памочнікі і абаронцы». Ён павярнуўся да Мухаммада алейхіс-салям і сказаў: «О сын майго брата! Дай нам ведаць, калі ты захочаш заклікаць людзей да веры ў твайго Госпада; мы ўзброімся і выступім разам з табой». Тады Гонар Сусвету, наш уладар, зноў загаварыў і сказаў: «О сыны Абдулмутталіба! Клянуся Аллахам, сярод арабаў няма нікога, хто прынёс бы свайму народу нешта лепшае і больш карыснае для іх гэтага свету і вечнага, чым тое, што прынёс вам я (гэта значыць гэтую рэлігію). Я заклікаю вас вымавіць два словы, якія лёгкія для языка і цяжкія на шалях. Гэта – засведчыць, што няма бога, акрамя Аллаха, і што я – Яго раб і пасланнік. Усявышні Аллах загадаў мне заклікаць вас да гэтага. Дык хто з вас прыме мой заклік і стане маім памочнікам на гэтым шляху?» Ніхто нічога не сказаў. Усе апусцілі галовы. Наш уладар Прарок паўтарыў свае словы тры разы. Кожны раз уставаў хазрат Алі. На трэці раз ён сказаў: «О Пасланнік Аллаха! Хоць я і наймалодшы з іх, я буду тваім памочнікам». Тады наш уладар Пасланнік Аллаха ўзяў хазрат Алі за руку.

Астатнія разышліся ў здзіўленні. Хабіб Усявышняга Аллаха вельмі засмуціўся праз такія паводзіны сваіх сваякоў.

Але, не апускаючы рук, ён працягваў заклікаць іх, каб яны выратаваліся ад Пекла і дасягнулі шчасця.

На чацвёрты год бісату быў пасланы дзевяноста чацвёрты аят суры аль-Хіджр. Калі прыйшоў боскі загад, сэнс якога: «(О Мой Хабіб!) Адкрыта абвяшчай тое, што табе загадана (загады і забароны). Адвярніся ад ідалапаклоннікаў! Не звяртай увагі на іх словы!», наш любімы Прарок пачаў адкрыта заклікаць жыхароў Меккі да ісламу. Аднойчы ён падняўся на ўзгорак Сафа і сказаў: «О курайшыты! Збярыцеся сюды і слухайце мае словы!» Калі плямёны сабраліся, наш Прарок сказаў: «О мой народ! Ці чулі вы калі-небудзь ад мяне хлусню?» Усе ў адзін голас адказалі: «Не, не чулі». Наш Прарок сказаў: «Усявышні Аллах адарыў мяне прароцтвам і паслаў мяне да вас прарокам». Потым ён прачытаў сто пяцьдзясят восьмы аят суры аль-Араф, сэнс якога: «(О Мой Хабіб!) Скажы ім: „О людзі! Я – пасланы да ўсіх вас Пасланнік Усявышняга Аллаха, якому належаць землі і нябёсы. Гэта Ён прымушае ўсё жывое памерці і ажыўляе. Няма бога (вартага пакланення), акрамя Яго“». Яго дзядзька Абу Лахаб, які быў сярод слухачоў, раззлаваўся і, упарта трымаючыся нявер’я (куфр), закрычаў: «Сын майго брата звар’яцеў! Не слухайце слоў таго, хто не пакланяецца нашым ідалам і адышоў ад нашай рэлігіі!» Тыя, хто быў там, разышліся, і ніхто не ўвераваў. Хоць яны і ведалі, што наш уладар Прарок праўдзівы і высокага нораву, яны адвярнуліся і сталі яго ворагамі.

«Заклікай сваіх блізкіх сваякоў да праўдзівай рэлігіі, перасцерагаючы іх пакараннем Аллаха» Аш-Шуара: 214

Іншым разам, выконваючы загад Усявышняга Аллаха: «Абвяшчай тое, што табе загадана (загады і забароны)», наш Прарок зноў падняўся на ўзгорак Сафа. Высокім і гучным голасам ён гукнуў людзям: «Йа сабахах! Ідзіце сюды, збірайцеся, у мяне для вас важная вестка!»20 Пачуўшы гэты заклік, плямёны збегліся і сабраліся. Яны чакалі ў здзіўленні і з цікаўнасцю. Тыя, хто не прыйшоў, паслалі сваіх людзей, каб даведацца, навошта сабраліся. Частка тых, хто прыйшоў, пачала пытацца: «О Мухаммад аль-Амін! Навошта ты сабраў нас тут, пра што хочаш паведаміць?» Тады ён пачаў гаворку зваротам: «О курайшыцкія плямёны!» Усе слухалі яго з вялікай увагай. Ён працягваў: «Маё і ваша становішча падобнае да становішча чалавека, які, убачыўшы ворага, бяжыць папярэдзіць сваю сям’ю і, баючыся, што вораг дабярэцца да сям’і раней за яго і нашкодзіць ёй, крычыць: Йа сабахах! (Нас абступіў вораг! Настала раніца! Хутчэй рыхтуйцеся да бою!) О курайшыты! Калі б я сказаў вам, што за гэтай гарой стаіць варожае войска, гатовае напасці на вас, ці паверылі б вы мне?» Яны адказалі: «Так, паверылі б. Бо да гэтага часу мы не бачылі ад цябе нічога, акрамя праўды. Мы ніколі не бачылі, каб ты хлусіў!…»

Тады ён пералічыў усе курайшыцкія плямёны: «О сыны Хашыма! О сыны Абд Манафа! О сыны Абдулмутталіба!» – і сказаў: «Я – той, хто перасцерагае вас ад цяжкага пакарання, якое непазбежна прыйдзе. Усявышні Аллах загадаў мне перасцерагчы маіх найбліжэйшых сваякоў пакараннем вечнага свету. Я заклікаю вас увераваць, вымавіўшы: Ля іляха ілляллаху вахдаху ля шарыка лях (Аллах – адзіны, няма бога, акрамя Яго). А я – Яго раб і пасланнік. Калі вы ў гэта ўверуеце, вы трапіце ў Рай. Пакуль вы не скажаце „Ля іляха ілляллах“, я не магу даць вам ні карысці на гэтым свеце, ні долі ў вечным». З плямёнаў, якія слухалі, Абу Лахаб сказаў: «Дзеля гэтага ты нас сабраў?» – і кінуў у нашага любімага Прарока камень, падняты з зямлі. Ад іншых такога супраціву не было; перагаворваючыся між сабой, яны разышліся.21

Калі б мне ў правую руку паклалі сонца!

Пасля гэтых заклікаў наш любімы Прарок, дзе б ні ўбачыў чалавека ці групу людзей, тлумачыў ім іслам. Ён абвяшчаў, што сапраўднае выратаванне магчымае толькі праз тое, каб перастаць ісці на павадку ў нафса, адысці ад прыгнёту, несправядлівасці і ўсякіх дрэнных спраў і ўвераваць ва Усявышняга Аллаха. Тыя, хто ішоў за жаданнямі і пажадлівасцю свайго нафса, хто ўціскаў слабых і без меры свавольнічаў, моцна выступілі супраць гэтага. Убачыўшы, што ўсім іх сапсаваным справам будзе пакладзены канец, яны адмаўлялі тое, што абвяшчаў Мухаммад алейхіс-салям. Яны сталі ворагамі яму і тым, хто ўвераваў. Спачатку ідалапаклоннікі здзекаваліся. Потым яны вырашылі ўзмацніць ціск і катаванні. Яны хацелі запалохаць вернікаў і пагасіць заклік ісламу. Сярод іх правадыроў былі Абу Джахль, Утба, Шайба, Абу Лахаб, Укба ібн Абі Муайт, Ас ібн Ваіл, Асвад ібн Мутталіб, Асвад ібн Абд Ягус, Валід ібн Мугіра…

Аднойчы Утба, Шайба і Абу Джахль сказалі Абу Талібу: «Ты – наш старэйшына. Мы заўсёды паважаем цябе і выказваем табе пашану. А цяпер сын твайго брата заснаваў новую рэлігію. Ён ганіць нашых ідалаў і вінаваціць нас у нявер’і. Павучы яго. Прымусь яго адмовіцца ад гэтай справы. Калі ён не адмовіцца, мы ведаем, як з ім расправіцца…»

Абу Таліб супакоіў іх і адаслаў назад, а нашаму Прароку нічога пра гэта не сказаў, каб той не засмуціўся. Праз нейкі час ідалапаклоннікі зноў сабраліся і прыйшлі да Абу Таліба. Яны сказалі: «Мы ўжо прыходзілі да цябе і расказалі, як ідуць справы. Ты не звярнуў увагі на нашы словы. А ён і цяпер працягвае ганіць нашых ідалаў. Больш у нас няма сіл цярпець. Мы будзем біцца з вамі абодвума да апошняй кроплі крыві. У Мецы загінем або ён, або мы». Абу Таліб спрабаваў іх супакоіць, але яны ўпарта стаялі на сваім.22

Абу Таліб не хацеў, каб нашага ўладара Пасланніка Аллаха пакрыўдзілі, але не хацеў і таго, каб паміж ім і яго народам узнікла варожасць. Ён прыйшоў да нашага Прарока і сказаў: «О Мухаммад! Увесь народ аб’яднаўся ў варожасці да цябе, і яны прыйшлі да мяне скардзіцца. Варожасць паміж сваякамі – нядобрая справа. Яны хочуць, каб ты не называў іх няверуючымі і не ганіў іх, не казаў, што яны на хібным шляху». Тады наш уладар Хабіб аль-акрам сказаў:

«О дзядзька! Ведай: нават калі б яны паклалі сонца ў маю правую руку, а месяц – у левую (гэта значыць, што б яны ні абяцалі), я ніколі не адмоўлюся ад гэтай рэлігіі і ад таго, каб абвяшчаць яе людзям. Альбо Усявышні Аллах пашырыць гэтую рэлігію па ўсім свеце, і мой абавязак будзе выкананы, альбо я аддам на гэтым шляху сваё жыццё». І ён падняўся. Яго дабраславёныя вочы былі поўныя слёз.

Убачыўшы, што наш уладар Пасланнік Аллаха засмуціўся, Абу Таліб пашкадаваў пра сказанае, абняў яго за шыю і сказаў: «О сын майго брата! Ідзі сваім шляхам, рабі, што хочаш. Пакуль я жывы, я буду апекавацца табой і бараніць цябе».23

Калі дзесяць самых знатных ідалапаклоннікаў зразумелі, што Абу Таліб апякуецца хазрат Мухаммадам, яны ўзялі з сабой Умару ібн Валіда і пайшлі да Абу Таліба. Яны зрабілі яму прапанову, якую немагчыма было прыняць: «О Абу Таліб! Ты ведаеш, што гэты Умара – найпрыгажэйшы, наймацнейшы і найлепш выхаваны з маладых людзей Меккі. Да таго ж ён паэт. Аддамо яго табе – выкарыстоўвай яго ў сваіх справах. А ўзамен за Умару аддай нам Мухаммада, і мы яго заб’ём. Чалавек за чалавека! Чаго яшчэ табе трэба?» Абу Таліб страшэнна ўгневаўся. Ён сказаў: «Спачатку аддайце мне сваіх сыноў. Я іх заб’ю, а потым аддам вам свайго пляменніка». Тады ідалапаклоннікі зразумелі, наколькі сур’ёзная справа, і сказалі: «Але ж нашы дзеці не робяць таго, што робіць ён…» Абу Таліб адказаў: «Клянуся, мой пляменнік лепшы за ўсіх вашых дзяцей. Выходзіць, вы аддасце мне свайго сына, каб я яго карміў, а майго найдаражэйшага возьмеце і заб’яце! Нават вярблюдзіца не сумуе ні па кім, акрамя свайго дзіцяняці, і нікога, акрамя яго, не беражэ. Гэта зусім не адпавядае ні розуму, ні логіцы. Цяпер справа перайшла ўсе межы. Хто вораг майго найдаражэйшага Мухаммада (алейхіс-салям), той і мой вораг. Ведайце гэта і рабіце, што можаце!»24 Ідалапаклоннікі ў гневе ўсталі і пайшлі. Абу Таліб адразу сабраў сыноў Хашыма і сыноў Абдулмутталіба. Ён расказаў ім, як ідуць справы, і пераканаў іх дапамагаць нашаму любімаму Прароку (саллаллаху алейхі ва саллям). Рукі, што падняліся б, каб забіць Пасланніка Аллаха, мусілі быць зламаныя. У гэтым яны аб’ядналіся супраць ідалапаклоннікаў. Не далучыўся да іх толькі Абу Лахаб. Абу Таліб сказаў ім: «О храбрацы! Заўтра кожны з вас няхай падпярэжацца мячом і ідзе за мной!»

«О дзядзька! Ведай: нават калі б яны паклалі сонца ў маю правую руку, а месяц – у левую (гэта значыць, што б яны ні абяцалі), я ніколі не адмоўлюся ад гэтай рэлігіі і ад таго, каб абвяшчаць яе людзям. Альбо Усявышні Аллах пашырыць гэтую рэлігію па ўсім свеце, і мой абавязак будзе выкананы, альбо я аддам на гэтым шляху сваё жыццё» Наш любімы Прарок Мухаммад алейхіс-салям

На наступны дзень Абу Таліб пайшоў у дом нашага ўладара Прарока, і разам яны накіраваліся да Харам аш-Шарыф. Следам ішлі адважныя юнакі з сыноў Хашыма. Яны прыйшлі да Каабы і сталі насупраць ідалапаклоннікаў. Абу Таліб сказаў ідалапаклоннікам: «О курайшыты! Я чуў, што вы вырашылі забіць сына майго брата. Ці ведаеце вы, што гэтыя юнакі за маёй спіной трымаюць рукі на мячах і нецярпліва чакаюць майго знаку? Клянуся, калі вы заб’яце Мухаммада, я не пакіну ў жывых нікога з вас!..» Пасля гэтага ён пачаў чытаць вершы, якія ўслаўлялі нашага любімага Прарока. Ідалапаклоннікі, што былі там, на чале з Абу Джахлем разышліся.