የክቡር ነብያችን ልጆች

የመልዕክተኛው አህለል በይት (ኣሉ ረሱል – ኣሉ ዐባ)

አላሁ ተዓላ በቁርኣን ከሪም ውስጥ ለአህለል በይት በትርጓሜ እንዲህ ይላል፦ «አላሁ ተዓላ ከእናንተ ሪጅስን ማለትም ጉድለትንና ቆሻሻን ሁሉ ሊያስወግድና ፍጹም በሆነ ንጽሕና ሊያነጻችሁ ይፈልጋል።»10

ሶሓቦች፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! አህለል በይት እነማን ናቸው?» ብለው ጠየቁ። በዚያን ጊዜ ኢማም ዐሊይ መጡ። በተባረከ ካባቸው ሥር አስገቧቸው። በተራ ፋጢመቱ ዘህራ፣ ኢማም ሐሰንና ኢማም ሑሰይን መጡ። እያንዳንዳቸውን በአንድ ጎናቸው አድርገው፦ «እነሆ፣ እነዚህ አህለል በይቴ ናቸው» አሉ። እነዚህ የላቁ ሰዎች «ኣሉ ዐባ እና ኣሉ ረሱል» ተብለውም ይጠራሉ።11

የነብዩን አህለል በይት መውደድ ወደ አኺራ በኢማን ለመሄድ፣ በመጨረሻው እስትንፋስም ሰላምን ለማግኘት ምክንያት ይሆናል። አህለል በይትን መውደድ ለእያንዳንዱ ምእመን ፈርድ ነው። የዓለም መሪ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) በአንድ ሐዲስ ሸሪፋቸው እንዲህ ይላሉ፦ «አህለል በይቴ እንደ ኑሕ ዐለይሂ ሰላም መርከብ ናቸው። እነርሱን የተከተለ ይድናል። ወደ ኋላ የቀረ ይጠፋል።»12

የነብዩ አህለል በይት ትሩፋቶችና ፍጹምነቶች እጅግ ብዙ ናቸው፤ ተቆጥረው አያልቁም። እነርሱን ለመግለጽና ለማወደስ የሰው ኃይል አይበቃም። ዋጋቸውና ታላቅነታቸው ሊታወቅ የሚችለው በክቡር አንቀጾች ብቻ ነው።

ዐሊይ፣ ሐሰንና ሑሰይን በዚያ አሉ፤
ፍቅራቸው በልብ፣ ውዴታቸውም በነፍስ ውስጥ ነው።
ነገ በመሕሸር ቀን፣ በታላቁ ችሎት ፊት፣
ሙሐመድ ሆይ! ነፍሴ እርስዎን ትናፍቃለች።
የዐረፋ ተራራ የእኛ ተራራ ነው፤
በዚያ ዱዓችን ተቀባይነት ያገኛል፤
በመዲና ነብያችን ያርፋሉ፤
ሙሐመድ ሆይ! ነፍሴ እርስዎን ትናፍቃለች።

ኢማም ሻፊዒ ይህን እጅግ ባማረ ሁኔታ እንዲህ ብለው ገልጸውታል፦ «የመልዕክተኛው አህለል በይት ሆይ! እናንተን መውደድን አላሁ ተዓላ በቁርኣን ከሪም ያዛል። በሶላታቸው ለእናንተ ዱዓ የማያደርጉ ሰዎች ሶላት ተቀባይነት አለማግኘቱ ዋጋችሁንና ከፍተኛ ደረጃችሁን ያሳያል። አላሁ ተዓላ በቁርኣን ከሪም ውስጥ ሰላምታ የሚያቀርብላችሁ እንደመሆኑ ክብራችሁ ምንኛ ታላቅ ነው!» ሰይዲና አነስ እንዲህ ይላሉ፦ «ረሱሉላህን፦ ‹ከአህለል በይትዎ መካከል ይበልጥ የሚወዱት ማንን ነው?› ብለው ጠየቁ። እርሳቸውም፦ ‹ሐሰንና ሑሰይንን› አሉ።»13

ሰይዲና አቡ ሁረይራ እንዲህ ይላሉ፦ «ከረሱሉላህ ዘንድ ነበርኩ። ሐሰን መጡ። ‹ጌታዬ ሆይ! እኔ ይህን እወደዋለሁ። አንተም ውደደው፤ የሚወዱትንም ውደድ› አሉ፤ በሌላ ጊዜ ደግሞ፦ ‹ሐሰንና ሑሰይን በዱንያ ላይ የእኔ መልካም መዓዛዎች ናቸው› አሉ።» ክቡር ነብያችን ደግሞ እንዲህ አሉ፦ «ከእኔ በኋላ ሁለት ነገሮችን እተውላችኋለሁ። እነርሱን አጥብቃችሁ ከያዛችሁ ከመንገድ አትወጡም። የመጀመሪያው ከሁለተኛው ይበልጣል። አንዱ ከሰማይ እስከ ምድር የተዘረጋ ጠንካራ ገመድ የሆነው የአላሁ ተዓላ መጽሐፍ ቁርኣን ከሪም ነው። ሁለተኛው አህለል በይቴ ናቸው። እነዚህ ሁለቱ አንዱ ከሌላው አይለያዩም። እነርሱን የማይከተል ከመንገዴ ይወጣል።»14

ሰይዲና ሐሰንና ሰይዲና ሑሰይን (ረዲየላሁ ዐንሁማ) ታመው ነበር። ክቡር ነብያችን ሰይዲና ዐሊይንና ሰይደቲና ፋጢማን፦ «ለእነዚህ የአንጀታችሁ ፍሬዎች ስለት ተሳሉ!» አሉ። ሰይዲና ዐሊይ፣ እናታችን ሰይደቲና ፋጢማና ፊዷ የተባሉት አገልጋያቸው እያንዳንዳቸው ሦስት ቀን ለመጾም ተሳሉ። እነዚያ ሁለት የጀነት መዓዛዎች ፈውስ አገኙ። ነገር ግን በቤታቸው የሚበላ ነገር አልነበረም። ሰይዲና ዐሊይ ከአንድ አይሁዳዊ ሦስት ሷዕ15 ገብስ ተበደሩ። ሦስቱም ለተሳሉት ጾም ኒያ አደረጉ። ሰይደቲና ፋጢማ ከገብሱ አንዱን ቁና ፈጭተው አምስት ዳቦ ጋገሩ። እነርሱ አምስት ሰዎች ነበሩ። የኢፍጣር ጊዜ ደረሰ። ከአምስቱ ዳቦዎች አንዱን በሰይዲና ዐሊይ ፊት፣ አንዱን በሰይዲና ሐሰን ፊት፣ አንዱን በሰይዲና ሑሰይን ፊት፣ አንዱን ለአገልጋይቱ ለፊዷ፣ አንዱን ደግሞ በራሳቸው ፊት አስቀመጡ። ሊያፈጥሩ ሲሉ አንድ ምስኪን መጥቶ፦ «የረሱሉላህ አህለል በይት ሆይ! እኔ ከሙስሊሞች ምስኪኖች አንዱ ምስኪን ነኝ። የሚበላ ስጡኝ! አላሁ ተዓላ በጀነት ጸጋዎች ይመንዳችሁ» አለ። በእጃቸው ያሉትን ዳቦዎች ለእርሱ ሰደቃ ሰጥተው እነርሱ በውኃ አፈጠሩ። በማግሥቱ እንደገና ጾሙ። አገልጋይቱ ሌላ አንድ ቁና ገብስ ፈጭተው እንደገና አምስት ዳቦ ጋገሩ። በኢፍጣር ጊዜ ፊታቸው አስቀምጠው ሊያፈጥሩ ሲሉ አንድ የቲም መጣ። አምስቱም ዳቦዎቻቸውን ለእርሱ ሰጥተው ያን የቲም አስደስተው እነርሱ በውኃ አፍጥረው ተኙ። በማግሥቱም እንደገና ጾሙ። የቀረውን አንድ ቁና ገብስ ደግሞ አምስት ዳቦ አድርገው ፊታቸው አስቀመጡ። ሊያፈጥሩ ሲሉ አንድ ምርኮኛ መጥቶ፦ «ከሦስት ቀን ጀምሮ ተርቤአለሁ። አስረውኛል፤ ምግብም አልሰጡኝም። ለአላሁ ተዓላ ብላችሁ እዘኑልኝ!» አለ። አምስቱም ዳቦዎቻቸውን ሰጥተው እንደገና በውኃ አፈጠሩ። በዚህም ምክንያት በወረዱት ክቡር አንቀጾች አላሁ ተዓላ በትርጓሜ እንዲህ አለ፦ «እነዚህ ስለቶቻቸውን ፈጸሙ። ረጅምና ዘላቂ የሆነውን የቂያማ ቀን ስለሚፈሩ እጅግ የሚመኙትንና ነፍሳቸው የፈለገችውን ምግብ ለምስኪን፣ ለየቲምና ለምርኮኞች ሰጡ። ‹ይህን ያበላናችሁ ለአላሁ ተዓላ ውዴታ ብለን ነው። ከእናንተ ምንዳም ምስጋናም አንጠብቅም፤ ምንም ነገር አንፈልግም› አሉ።»16 «ስለዚህ ክብሩ የላቀው አላህ ሸራቡ ጠሁር (እጅግ ንጹሕ መጠጥ) አጠጣቸው…»17 አቡ ሁረይራ (ረዲየላሁ ዐንሁ) ነብያችን እንዲህ እንዳሉ ይናገራሉ፦ «ከእናንተ መካከል በላጮቻችሁ ከእኔ በኋላ ለአህለል በይቴ መልካም የሚያደርጉት ናቸው።»

«የሲራጥን ድልድይ እግሮቻቸው ሳይንሸራተቱ የሚያልፉት አህለል በይቴንና ሶሓቦቼን እጅግ የሚወዱ ናቸው» ሐዲስ ሸሪፍ

ሰይዲና ዐሊይ ነብያችን እንዲህ እንዳሉ ይናገራሉ፦ «ለአህለል በይቴ መልካም ለሚያደርጉ በቂያማ ቀን ሸፋዐ አደርጋለሁ።» «የሲራጥን ድልድይ እግሮቻቸው ሳይንሸራተቱ የሚያልፉት አህለል በይቴንና ሶሓቦቼን እጅግ የሚወዱ ናቸው።»

ኢማሙ ረባኒ ባስተላለፉት አንድ ሐዲስ ሸሪፍ እንዲህ ተባለ፦ «ዐሊይን የወደደ በእርግጥ እኔን ወዷል። እርሱን የጠላ በእርግጥ እኔን ጠልቷል። እርሱን ያስቀየመ በእርግጥ እኔን አስቀይሟል። እኔን ያስቀየመ ደግሞ በእርግጥ አላሁ ተዓላን አስቀይሟል።»

ክቡር ረሱሉላህ እንዲህ አሉ፦ «አላሁ ተዓላ አራት ሰዎችን እንድወድ አዘዘኝ። እርሱም ራሱ እንደሚወዳቸው አሳወቀኝ።» «እነማን ናቸው? ስሞቻቸውን ይነግሩናልን?» በተባሉ ጊዜ እርሳቸውም፦ «ዐሊይ ከእነርሱ ነው፣ ዐሊይ ከእነርሱ ነው፣ ዐሊይ ከእነርሱ ነው፤ አቡ ዘር፣ ሚቅዳድና ሰልማንም» አሉ።

«በቤተሰቤ ምክንያት እኔን ለሚያስቀይሙ ብርቱ ቅጣት አለባቸው።»

በአንድ ሐዲስ ሸሪፍ ደግሞ፦ «ፋጢማ የእኔ አካል ናት (ማለትም ከእኔ የሆነች ቁራጭ ናት)። እርሷን ያስቀየመ እኔን ያስቀይማል» አሉ። ሰይዲና አቡ ሁረይራ እንዲህ ይላሉ፦ «ክቡር ነብያችን ሰይዲና ዐሊይን፦ ‹ፋጢማ ከአንተ ይበልጥ ለእኔ ተወዳጅ ናት። አንተ ደግሞ ከእርሷ ይበልጥ ለእኔ ውድ ነህ (ማለትም ዋጋህ የላቀ ነው)!› አሏቸው።»18

ደግሞም እንዲህ አሉ፦ «የእስልምናን ሃይማኖት ስላመጣሁላችሁ ምንዳ አልጠይቅም። የምጠይቀው ለእኔ ቅርብ የሆኑትን አህለል በይቴን እንድትወዱ ብቻ ነው።»

የእስልምና ዓሊሞች የአህለል በይትን ፍቅር በመጨረሻው እስትንፋስ በኢማን ለመሄድ ቅድመ ሁኔታ አድርገው ተመልክተዋል። በእነርሱ ውስጥ የረሱሉላህ ቅንጣቶች አሉ። ለአህለል በይት ዋጋ መስጠትና አክብሮት ማሳየት የእያንዳንዱ ሙስሊም ግዴታ ነው። ታላቁ የእስልምና ዓሊም ኢማሙ ረባኒ (ረሕመቱላሂ ዐለይሂ) እንዲህ አሉ፦ «አባቴ በዛሂርና በባጢን ዕውቀቶች፣ ማለትም በልብ ዕውቀቶች እጅግ ዓሊም ነበሩ። ሁልጊዜ አህለል በይትን መውደድን ይመክሩና ያበረታቱ ነበር። ይህ ፍቅር ሰው በመጨረሻው እስትንፋስ በኢማን እንዲሄድ እጅግ ይረዳል ይሉ ነበር። ሊያርፉ በተቃረቡ ጊዜ ከራስጌያቸው ነበርኩ። በመጨረሻ ቅጽበታቸው ንቃታቸው በቀነሰ ጊዜ እነዚህን ምክሮቻቸውን አስታወስኳቸው፤ ያ ፍቅር ምን ተጽዕኖ እንዳደረገም ጠየቅኋቸው። በዚያ ሁኔታ ሆነው እንኳ፦ ‹በአህለል በይት ፍቅር ውቅያኖስ ውስጥ እየዋኘሁ ነው› አሉ። ወዲያውኑ ለአላሁ ተዓላ ሐምድና ውዳሴ አቀረብኩ። የአህለል በይት ፍቅር የአህለል ሱና ርእሰ ሀብት ነው። የአኺራ ትርፎችን ሁሉ የሚያመጣው ይህ ርእሰ ሀብት ነው።»

ሰይደቲና ፋጢማና እስከ ቂያማ ድረስ ያሉት ልጆቻቸው አህለል በይት ናቸው። ኃጢአተኞች ቢሆኑም እንኳ እነርሱን መውደድ ያስፈልጋል። እነርሱን መውደድ፣ በልብ፣ በአካልና በገንዘብ መርዳት፣ ማክበርና ሁኔታቸውን መጠበቅ በኢማን ለመሞት ምክንያት ይሆናል። (በሶሪያ ሐማ ከተማ ለሰይዶች የሚሆን ፍርድ ቤት ነበር። ከዚህ የተባረከ ዘር የሚወለዱ ልጆች በሁለት ምስክሮች በዳኛ ፊት ይመዘገቡ ነበር። ይህን ፍርድ ቤት የእንግሊዞች ታማኝ ወዳጅ ሙስጦፋ ረሺድ ፓሻ አስቀረው።) የአህለል ሱና ኢማሞች የኢማንና የፊቅህ ዕውቀቶችን፣ የተሰዉፍ መዕሪፋዎችን፣ እንዲያውም የተፍሲርና የሐዲስ ዕውቀቶችን አብዛኛውን ከአህለል በይት ኢማሞች ተማሩ። በእነርሱ ኮትኳችነት አደጉ። በእነርሱ መልካም ትኩረት ከፍ አሉ። ከእነርሱ ብሥራቶችን ተቀበሉ። ሙስሊሞች የረሱሉላህን አህለል በይት (ረዲየላሁ ተዓላ ዐንሁም አጅመዒን) ከማንም በላይ ይወዳሉ፤ አህለል በይትን የሚወዱትንም ይወዳሉ። አህለል በይትን የሚወዱ፣ የአህለል በይትን መንገድ የሚከተሉ ቀጥተኛ ሙስሊሞች (አህለል ሱና) ይባላሉ። የአህለል ሱና ሰዎች ሁሉ በእያንዳንዱ ሶላታቸው ለአህለል በይት መልካም ዱዓ ያደርጋሉ።

ረሱሉን ያየ ምእመን «ሶሓቢይ» የሚል ስም ተሰጠው፤
ሁሉንም በአንድ ለመጥራት «ሶሓቦች» ተባለ።
ነብዩን የወደደ ልብ ሁሉ በቅጽበት በኑር ተሞላ፤
ለእርሳቸው ሶሓባ የሆኑት በቁርኣን ተወደሱ።
ሁሉም ለረሱሉላህ ገንዘባቸውንም ነፍሳቸውንም ሰጡ፤
በሰላም ጊዜ ዕውቀትን አሰራጩ፤ በጦርነት ጊዜ ደግሞ አገሱ።
በሐዲስ ሸሪፍ ሶሓቦች በከዋክብት ተመሰሉ፤
ከእነርሱ አንዱን የተከተለ ወደ ብሩህ መንገዶች ይደርሳል።
ሶሓቦች እርስ በርሳቸው እጅግ ይዋደዱ፣ ይወዳደሱም ነበር፤
ከእነርሱ በኋላ የመጡ ሙስሊሞች ሁሉ እንዲሁ ይሉ ነበር።
ቁርኣንንና ሐዲሶችን ለእኛ ያሳወቁን እነርሱ ናቸው፤
የልቦቻቸው ንጽሕና ለአእምሮዎች መተማመንን ሰጠ።
ከእነርሱ አንዱ ቢሰደብ የእስልምና ሃይማኖት ይቆስላል፤
ሶሓቢይን የሚያንቋሽሽ ቁርኣን ከሪምን ያፈርሳል።
እውነተኛ ሙስሊም ከሆንክ ለእያንዳንዳቸው አክብሮት አሳይ፤
በመጀመሪያ ለረሱሉ አህለል በይት ሰላትና ሰላም አውርድ!