DIE EDE VAN TROU VAN ’AQABA

Die eerste eed van trou van ’Aqaba

In die elfde jaar van die bi’tha, in die maand Dhu’l-hijja, het As’ad ibn Zurâra en elf van sy metgeselle in die tyd van die hajj weer na Mekka gekom. Presies ’n jaar het verloop sedert hulle vorige ontmoeting met die Meester van die wêrelde. Daardie jaar het die afgodedienaars die Moslems meer leed en kwelling aangedoen as in enige vorige jaar. Hulle het ons Meester Rasûlullah voortdurend dopgehou en elkeen wat met hom gepraat het, gemartel. Toe die mense van Medina dit verneem, het hulle met ons Profeet afgespreek om hom snags by ’Aqaba te ontmoet. Toe dit nag word, het hulle bymekaargekom. Hulle het hulle trou aan hom betuig, belowe dat hulle hulle aan al sy bevele en wense sou onderwerp, en die eed van trou afgelê. In hierdie ooreenkoms het hulle hulle daartoe verbind om “geen vennote aan Allâhu ta’âlâ toe te ken nie, nie ontug te pleeg nie, nie te steel nie, hulle van laster te weerhou en nie hulle kinders dood te maak uit vrees vir skande of uit vrees vir gebrek aan lewensonderhoud nie”.1

Ons geliefde Profeet het hierdie twaalf man – twee van hulle het tot die stam Aws behoort en die ander tot die stam Khazraj – verteenwoordigers van hulle stamme gemaak. Hulle moes Islam aan hulle stamme verduidelik en namens hulle teenoor ons Meester Rasûlullah borg staan. As’ad ibn Zurâra is namens hulle almal as verteenwoordiger aangestel. Dit was die vyf wat die vorige jaar by die ontmoeting van ‘Aqaba teenwoordig was, en die sewe wat Islam pas aanvaar het: uit die seuns van Mâlik ibn Najjâr: As’ad ibn Zurâra, ‘Awf ibn Hârith en Mu’âdh ibn Hârith; uit die seuns van Zurayq ibn ‘Âmir: Râfi’ ibn Mâlik en Dhakwân ibn ’Abdu Qays; uit die seuns van Ghanm ibn ’Awf: ’Ubâda ibn Sâmit; uit die seuns van Ghusayna: Yazîd ibn Tha’laba; uit die seuns van ’Ajlân ibn Zayd: ’Abbâs ibn ’Ubâda; uit die seuns van Harâm ibn Ka’b: ’Uqba ibn ’Âmir; uit die seuns van Sawâd ibn Ghanm: Qutba ibn ’Âmir; uit die seuns van ’Abdulashhal ibn Jusham: Abu’l-Haytham Mâlik ibn Tayyihân; en uit die seuns van ’Amr ibn ’Awf: ’Uwaym ibn Sâ’ida.

Die son wat in Medina opgegaan het

Ná die eerste eed van trou (ooreenkoms) van ’Aqaba het As’ad ibn Zurâra en sy metgeselle na Medina teruggekeer. Dag en nag het hulle Islam aan hulle stamme verduidelik en hulle na die ware godsdiens geroep. As gevolg van hierdie oproep het Islam hom vinnig in Medina begin versprei. Dit het so ver gegaan dat die stamme Aws en Khazraj, wat voorheen vyandig teenoor mekaar was, verenig het en ons Meester Rasûlullah om ’n leermeester gevra het, sodat hulle Islam beter kon leer. Rasûl-i akram (sallallâhu ’alayhi wa sallam) het daarop Mus’ab ibn ’Umayr, een van sy Metgeselle in Mekka, as leermeester na Medina gestuur om die Qur’ân al-karîm en Islam te onderrig. Mus’ab het in die huis van As’ad tuisgegaan. Saam het hulle van huis tot huis gegaan en Islam aan almal bekend gemaak. Hulle het die mense gevra om Rasûlullah lief te hê en te belowe dat hulle hulle met hart en siel sou beywer om hom teen al sy vyande te beskerm. So het hulle hulle voorberei op die eed van trou wat aan Rasûlullah afgelê sou word. Die stamhoof van As’ad ibn Zurâra was Sa’d ibn Mu’âdh, en hulle was familie van mekaar. Omdat dit in daardie tyd onder die Arabiere die gewoonte was om verwante nie te krenk nie, het Sa’d ibn Mu’âdh, wat nog nie tot geloof gekom het nie, nie na die huis van As’ad ibn Zurâra gegaan om hierdie saak te verhinder nie. As stamhoof wou hy hom nie self daarmee bemoei nie. Daarom het hy vir Usayd ibn Hudayr, een van die vooraanstaandes van sy stam, gesê: “Gaan na ons wyk, gaan kyk na daardie man wat daar aangekom het, en doen wat jy moet doen. As As’ad nie die seun van my tante aan moederskant was nie, sou ek dit nie aan jou oorgelaat het nie.”

Daarop het Usayd ibn Hudayr sy spies geneem en na die huis gegaan waar Mus’ab ibn ’Umayr tuisgegaan het. Toe hy daar aankom, het hy woedend begin praat: “Waarom het julle na ons gekom? Julle mislei die mense! As julle nie julle lewe wil verloor nie, vertrek dan onmiddellik hiervandaan!” Toe Mus’ab ibn ’Umayr hom so kwaad sien, het hy hom uiters sag en vriendelik geantwoord: “Gaan sit eers ’n bietjie en luister na wat ons te sê het! Verstaan wat ons wil; as dit jou aanstaan, aanvaar jy dit. Indien nie, keer jy ons…” Usayd het bedaar, gesê: “Jy praat die waarheid,” sy spies in die grond gesteek en gaan sit. Aandagtig het hy geluister na die soet woorde van Mus’ab, na sy woorde wat tot in die hart deurgedring het, en na die verse van die Qur’ân al-karîm wat Mus’ab met ’n mooi stem voorgelees het. Buite homself het hy uitgeroep: “Hoe mooi is dit!” Daarna het hy gevra: “Wat moet ’n mens doen om tot hierdie godsdiens toe te tree?” Hulle het dit aan hom verduidelik, en Usayd ibn Hudayr het die kalima-i shahâda uitgespreek en Moslem geword. Van blydskap kon Usayd nie stilsit nie en het gesê: “Ek gaan en stuur iemand na julle toe. As hy Moslem word, bly daar in Medina niemand van sy volk oor wat nie tot geloof kom nie…” – en hy het haastig opgestaan en vertrek. Reguit het hy na Sa’d ibn Mu’âdh gegaan. Toe Sa’d ibn Mu’âdh hom sien, het hy gesê: “Ek sweer dat Usayd nie terugkom met die gesig waarmee hy hier weggegaan het nie.” Daarna het hy gevra: “Wat het jy gedoen, o Usayd?” Usayd ibn Hudayr, wat vurig gewens het dat Sa’d ibn Mu’âdh Moslem sou word, het geantwoord: “Ek het met daardie man (Mus’ab ibn ’Umayr) gepraat en niks kwaads by hulle gesien nie. Maar ons het gehoor dat die Banû Hâritha, wat wantrouig is omdat jou neef As’ad so iemand in sy huis herberg, op pad is om hom dood te maak.” Hierdie woorde het Sa’d ibn Mu’âdh diep geraak, want ’n paar jaar tevore het hulle in ’n oorlog die Banû Hâritha verslaan en hulle gedwing om in Khaybar skuiling te soek. ’n Jaar later het hulle hulle vergewe en hulle toegelaat om na hulle land terug te keer. Die gedagte dat hulle hulle nogtans so sou gedra, het Sa’d ibn Mu’âdh baie kwaad gemaak. In werklikheid was daar egter niks van dié aard nie. Usayd ibn Hudayr het tot hierdie lis oorgegaan om te verhoed dat Sa’d ibn Mu’âdh sy tante aan moederskant en haar seun As’ad ibn Zurâra, en daarmee ook Mus’ab ibn ’Umayr, kwaad aandoen. So het hy die weg berei waarlangs Sa’d na hulle kant sou oorgaan en uiteindelik Moslem sou word. Op hierdie woorde van Usayd ibn Hudayr het Sa’d ibn Mu’âdh opgespring en na As’ad ibn Zurâra gegaan. Daar aangekom, het hy gesien hoe As’ad en Mus’ab ibn ’Umayr in volmaakte rus en kalmte by mekaar sit en gesels. Nader gestap het hy gesê: “O As’ad! As daar nie verwantskap tussen ons was nie, sou jy dit nie kon doen nie…” Mus’ab ibn ’Umayr het op hierdie woorde geantwoord: “O Sa’d! Wag ’n bietjie, gaan sit, luister na ons en verstaan… As ons woorde jou aanstaan, des te beter; staan dit jou nie aan nie, dan stel ons dit nie aan jou voor nie, en jy staan op en gaan weg!” By hierdie sagte en soet woorde het Sa’d ibn Mu’âdh bedaar; hy het in ’n hoek gaan sit en na hulle begin luister. Mus’ab ibn ’Umayr het eers Islam aan Sa’d ibn Mu’âdh verduidelik. Die grondslae van Islam het hy uiteengesit. Daarna het hy met sy soet, mooi stem ’n gedeelte uit die Qur’ân al-karîm voorgelees. Hoe verder hy gelees het, hoe meer het die toestand van Sa’d ibn Mu’âdh verander en het hy buite homself geraak. Voor die weergalose welsprekendheid van die Qur’ân al-karîm het sy hart sag geword, en hy was diep onder die indruk. Sa’d kon hom nie langer inhou nie en het gevra: “Wat doen julle om tot hierdie godsdiens toe te tree?” Mus’ab ibn ’Umayr het hom onmiddellik die kalima-i shahâda geleer. Ook hy het Moslem geword deur te sê: “Ash-hadu an lâ ilâha illallâh wa ash-hadu anna Muhammadan ’abduhû wa rasûluh.” Van die rus en die blydskap wat hy gevoel het omdat hy Moslem geword het, kon Sa’d ibn Mu’âdh nie stilsit nie. Dadelik het hy huis toe gegaan en die ghusl verrig, soos hy geleer is. Daarna het hy gevra dat sy volk bymekaarkom. Saam met Usayd ibn Hudayr het hy na die plek gegaan waar die volk was. Tot die seuns van ’Abdulashhal het hy hom gewend en gevra: “O seuns van ’Abdulashhal! Watter soort man is ek in julle oë?” Uit een mond het hulle geantwoord: “Jy is ons stamhoof en die grootste onder ons; ons volg jou!” Op hierdie woorde het Sa’d ibn Mu’âdh gesê: “Dan laat ek julle almal weet: ek is met Islam vereer. Ek wil hê dat julle ook in Allâhu ta’âlâ en in Sy Rasûl glo. As julle nie glo nie, sal ek met niemand van julle meer praat of omgaan nie!…”

“Dan laat ek julle almal weet: ek is met Islam vereer. Ek wil hê dat julle ook in Allâhu ta’âlâ en in Sy Rasûl glo” Sa’d ibn Mu’âdh (radiyallâhu ’anh)

Sanat as-Surûr (die jaar van vreugde)

Sodra die seuns van ’Abdulashhal hoor dat hulle stamhoof Sa’d ibn Mu’âdh Moslem geword het en hulle ook na Islam roep, het hulle almal saam Moslem geword. Daardie dag het hulle tot die aand die hemel van Medina laat weerklink van die kalima-i shahâda en die klank van die takbîr.2 Kort nadat die seuns van ’Abdulashhal gesamentlik Moslem geword het, het ook die hele bevolking van Medina en die stamme Aws en Khazraj Islam aanvaar. Elke huis is deur die nûr van Islam verlig. Sa’d ibn Mu’âdh en Usayd ibn Hudayr het al die afgodsbeelde van hulle stamme stukkend geslaan. Toe dit aan ons geliefde Profeet (sallallâhu ’alayhi wa sallam) meegedeel is, was hy baie bly. Die Moslems in Mekka was vol vreugde. Daarom is hierdie jaar (621 n.C.) “Sanat as-Surûr” (die jaar van vreugde) genoem.

As-salâtu was-salâmu ’alayka yâ Rasûlallah!
As-salâtu was-salâmu ’alayka yâ Habîballah!
As-salâtu was-salâmu ’alayka yâ Sayyidal-awwalîna wal-âkhirîn!

Die tweede eed van trou van ’Aqaba

In die twaalfde jaar van die bi’tha het die onderdrukking van die Moslems deur die afgodedienaars van Mekka sy uiterste grens bereik en ondraaglik geword. In Medina daarenteen was die manne van Aws en Khazraj, danksy die dienswerk van As’ad ibn Zurâra en Mus’ab ibn ’Umayr, vervul van liefde en vurige verlange: hulle was gereed om die Moslems met ope arms te ontvang, hulle aan hulle bors te druk en elke opoffering vir hulle te maak. Hulle het gewens dat ons Meester Rasûlullah Medina so gou moontlik met sy koms sou vereer, en het belowe dat hulle hulle besittings en hulle lewe nie vir hom sou spaar nie. Die tyd van die hajj het aangebreek. In die maand Dhu’l-hijja het drie-en-sewentig mans en twee vroue, Moslems uit Medina, saam met Mus’ab ibn ’Umayr na Mekka gekom. Ná die hajj het hulle almal weer by ’Aqaba met ons Profeet bymekaargekom. Die twaalf verteenwoordigers, onder wie As’ad ibn Zurâra, het ons Profeet namens hulle stamme versoek en voorgestel om na Medina te emigreer. Ons Meester Rasûlullah het vir hulle ’n paar edele verse uit die Qur’ân al-karîm voorgelees en daarna ’n vaste woord van hulle gevra, wat hom die sekerheid sou gee dat hulle hom sou beskerm soos hulle hulleself, hulle vroue en hulle kinders beskerm en oppas. Ook ’Abbâs, die oom van ons Meester Rasûlullah, wat nog nie Moslem was nie, was daar teenwoordig. Tot hierdie groep wat gekom het om die eed van trou af te lê, het hy hom soos volg gerig: “O mense van Medina! Dit is die seun van my broer. Van al die mense het ek hom die liefste. As julle hom glo, as julle glo in wat hy van Allah gebring het en hom met julle wil saamneem, moet julle my ’n vaste woord gee wat my gerusstel. Soos julle weet, is Muhammad ’alayhis-salâm een van ons. Ons het hom beskerm teen dié wat nie in hom glo nie. Onder ons lewe hy met eer en aansien, beskerm. Ten spyte van dit alles het hy hom van almal afgewend en besluit om by julle aan te sluit en saam met julle te gaan. As julle genoeg krygsmag besit om stand te hou wanneer al die Arabiese stamme verenig en julle aanval, begin dan met hierdie saak. Bespreek ook hierdie kwessie goed onder mekaar en beraadslaag, sodat julle later nie verdeeld raak nie. Sal julle julle woord hou en hom teen sy vyande kan beskerm? As julle dit behoorlik kan doen, des te beter. Maar as julle hom in die steek gaan laat nadat hy Mekka verlaat het, sien dan nou al daarvan af, sodat hy in sy vaderland met eer en beskerm kan bly lewe.” Hierdie woorde van ’Abbâs het die Moslems van Medina bedroef. Dit was asof hulle te hore kry dat hulle ons Meester Rasûlullah (sallallâhu ’alayhi wa sallam), wanneer hulle hom na hulle land saamneem, nie teen die afgodedienaars sou kon beskerm nie en hom by die eerste nood in die steek sou laat. As’ad ibn Zurâra, een van die Metgeselle uit Medina, het hom tot ons Meester die Profeet gewend en gesê: “Yâ Rasûlallah! As u dit toelaat, wil ek ’n paar woorde sê. Laat ek dit aan u voorlê.” Toe die Trots van die heelal hom toestemming gegee het, het As’ad gesê: “Mag my vader en my moeder vir u opgeoffer word, yâ Rasûlallah! Elke oproep het ’n weg, ’n metode, sag of streng. U roep ons nou op tot iets wat die mense baie moeilik kan aanvaar, want dit is vir die mense baie swaar om die afgode wat hulle van ouds af aanbid het, te verlaat en Islam te aanvaar. Tog het ons Islam met ons hele hart aanvaar. U het ons ook beveel om die bande met ons verwante wat afgodedienaars is, te verbreek, en ook dit het ons in opregtheid aanvaar. U weet dat ook dit baie moeilik is om te aanvaar. Ons het ons arms geopen vir u verhewe persoon, terwyl selfs u eie ooms u nie beskerm het nie, maar u vyande geword het, en ons beskou hierdie eervolle taak as ’n plig wat op ons rus. Ons is dit almal eens oor hierdie woorde. Wat ons met ons tong sê, bevestig ons met ons hart. Ons sweer dat ons u geseënde liggaam tot die laaste druppel van ons bloed sal beskerm, soos ons ons eie vroue en kinders beskerm. As ons hierdie ooreenkoms verbreek, laat ons dan, omdat ons ons woord aan Allâhu ta’âlâ nie gehou het nie, onder die ellendiges gereken word. Yâ Rasûlallah! Ons is getrou aan hierdie woord van ons. Mag Allâhu ta’âlâ ons laat slaag!” Daarna het hy voortgegaan: “Yâ Rasûlallah! Neem van ons die waarborg wat u vir uself wens, en stel die voorwaardes wat u wil.”

Ons Meester die Profeet het hulle tot Islam aangespoor en uit die Qur’ân al-karîm voorgelees. Daarna het hy gesê: “Die voorwaarde wat ek van julle vir my Heer stel, is dat julle Allâhu ta’âlâ aanbid en niks as vennoot aan Hom toeken nie. Die voorwaarde wat ek vir myself en my Metgeselle stel, is dat julle ons herberg, my en my Metgeselle help, en ons beskerm teen alles waarteen julle julleself verdedig en beskerm.”

Barâ ibn Ma’rûr het gesê: “Ek sweer by Allâhu ta’âlâ, wat u met die ware godsdiens en die Boek as profeet gestuur het, dat ons u sal beskerm soos ons ons vroue en kinders verdedig en beskerm! Neem ons eed van trou aan, yâ Rasûlallah!” ’Abbâs ibn ’Ubâda, een van die Moslems uit Medina, het vir sy metgeselle gesê, om die ooreenkoms met ons Meester die Profeet te bekragtig: “O manne van Khazraj! Weet julle waarom julle Muhammad ’alayhis-salâm aanvaar het?” Hulle het geantwoord: “Ja.” Daarop het hy gesê: “Julle aanvaar hom en volg hom sowel in tye van vrede as in tye van oorlog. As julle ons Profeet alleen en sonder hulp gaan laat wanneer julle besittings skade ly en julle verwante en naastes omkom, doen dit dan nou al. By Allah! As julle so iets doen, gaan julle in hierdie wêreld en in die hiernamaals te gronde! Maar as julle verstand vir julle sê dat julle hom getrou sal bly in dit waartoe hy oproep, al gaan julle besittings verlore en al word julle naaste verwante gedood, neem hom dan. By Allah, dit is goed vir julle wêreld en vir julle hiernamaals.” Toe het sy metgeselle gesê: “Al gaan ons besittings verlore en al word ons naastes gedood, ons sal ons Profeet nie opgee nie. Ons sal nooit van hom skei nie. Liewer sterf as terugdeins!”

“As ons hierdie ooreenkoms verbreek, laat ons dan, omdat ons ons woord aan Allâhu ta’âlâ nie gehou het nie, onder die ellendiges gereken word. Yâ Rasûlallah! Ons is getrou aan hierdie woord van ons. Mag Allâhu ta’âlâ ons laat slaag!” As’ad ibn Zurâra (radiyallâhu ’anh)

Daarna het hulle hulle tot ons Meester die Profeet gewend en gevra: “Yâ Rasûlallah! Wat is daar vir ons as ons hierdie ooreenkoms nakom?” Toe het ons geliefde Profeet gesê: “Die welbehae van Allâhu ta’âlâ en die Paradys!” Elkeen van hulle het sy woord gegee as verteenwoordiger en saakwaarnemer van sy volk. Eers het As’ad ibn Zurâra hom die hand gegee en gesê: “Ek lê die eed van trou af dat ek die woord sal nakom wat ek aan Allâhu ta’âlâ en aan Sy Rasûl gegee het, en my belofte sal vervul om hom met my lewe en my besittings te help.” Ná hom het elkeen op dieselfde wyse die eed van trou afgelê, en hulle het hulle tevredenheid en hulle oorgawe betuig met die woorde: “Ons het die oproep van Allâhu ta’âlâ en Sy Rasûl aanvaar; ons het gehoor en gehoorsaam.” So het hulle sonder aarseling hulle lewe en hulle besittings ter wille van Rasûlullah aangebied. Die eed van trou met die vroue is net met woorde afgelê. Ons geliefde Profeet (sallallâhu ’alayhi wa sallam) het hulle laat belowe om “niks as vennoot aan Allâhu ta’âlâ toe te ken nie, nie te steel nie, nie te belaster nie, nie ontug te pleeg nie, nie hulle kinders dood te maak nie, nie te lieg nie en hulle nie teen goeie dade te verset nie…” Terwyl die mense van Medina die eed van trou aan ons Meester die Profeet afgelê het, het ’n stem vanaf die heuwel van ’Aqaba geroep: “O julle wat in Minâ julle kamp opgeslaan het! Die Profeet en die Moslems van Medina het ooreengekom om teen julle te veg!” Oor hierdie stem het ons Profeet gesê: “Dit is die shaytân van ’Aqaba,” en vir die een wat geroep het, het hy gesê: “O vyand van Allâhu ta’âlâ! Ook met jou sal ek afreken!” Vir die mense van Medina wat die eed van trou afgelê het, het hy gesê: “Keer dadelik terug na julle kampplekke.” ’Abbâs ibn ’Ubâda het gesê: “Yâ Rasûlallah! Ek sweer dat ons, as u dit wens, môreoggend teen die ongelowiges in Minâ optrek en hulle almal oor die kling jaag.” Ons Meester die Profeet was daaroor tevrede, maar het gesê: “Ons is nog nie beveel om so op te tree nie. Keer vir eers terug na julle plekke.” Volgens die oorlewering van imam Nasâ’î, op gesag van ’Abdullah ibn ’Abbâs, behoort die Ansâr wat by die eed van trou van ’Aqaba teenwoordig was, deurdat hulle na Rasûlullah gekom het, ook tot die Muhâjirûn.3

Die sipres bly hooghartig teenoor die smeekbede van die tortelduif,
Tensy hom aan die soom gryp, voor sy voete val en smeek: die water.
Die roos wil die bloed van die nagtegaal drink – tensy met ’n lis
In die aard van die roostak indring en hom red: die water.
Vir die mense van die wêreld het dit sy reine wese laat straal;
Die weg van Ahmad Mukhtâr het nagevolg: die water.
Die meester van die mensdom, ’n see van uitverkore pêrels –
Vir die vuur van die bose is sy wonderwerke water.
Om die glans van die roostuin van die profeetskap te verfris,
Het hy deur sy wonderwerk uit harde rots laat ontspring: water.
’n Oewerlose see in die wêreld was sy wonderwerk;
Tot in duisend vuurtempels van die ongelowiges het daaruit gevloei: water.
Wie dit hoor, byt van verbasing in sy vinger:
Op die dag van nood het hy die Ansâr uit sy vingers gegee: water.