ÌGBÀ Ọ̀DỌ́ RẸ̀ ÀTI ÌGBÉYÀWÓ RẸ̀

Ìgbà ọ̀dọ́ Rẹ̀

“Nitori otitọ nla ati iṣootọ Rẹ, Muhammad ‘alaihis-salâm, ẹniti gbogbo agbaye jẹri pe o jẹ eniyan ti o dara julọ, ti a npe ni Muhammad al-Amîn (Muhammad Olùfọkàntán) paapaa nipasẹ awọn ọta rẹ ti o tobi julọ ati awọn alaigbagbọ òǹrorò.”
Huseyn Hilmi ibn Sa’îd (rahmatullahi ’alaih)

Paapaa ni igba ọ̀dọ́ Rẹ, Muhammad ‘alaihis-salâm, ti o dara julọ ninu gbogbo eniyan ni gbogbo awọn aaye, ni awọn eniyan Mekka fẹràn pupọ ju awọn ẹlẹgbẹ Rẹ lọ. Nitori awọn agbara iwa giga Rẹ, itọju oninuure ti a ko ri tẹlẹ si awọn eniyan, ifọkanbalẹ, iwa pẹlẹ ati awọn ipo giga Rẹ miiran, gbogbo eniyan nifẹ rẹ ati nifẹ si. Nítorí òtítọ́ àti ìgbẹ́kẹ̀lé rẹ̀ tí ó yani lẹ́nu, àwọn ènìyàn Mẹ́kà pè é ní “Al-Amîn” tí ó túmọ̀ sí ìgbẹ́kẹ̀lé nígbà gbogbo. Bayi ni a mọ ọ nipasẹ orukọ yii ni igba ọ̀dọ́ Rẹ.

Nígbà èwe Wòlíì wa, àwọn ará Lárúbáwá wà ní sànmánì àìmọ̀kan tí kò ní ìjánu. Ibọriṣa, ọti-lile, ayokele, panṣaga, gbígba èlé (ribâ) ati ọpọlọpọ awọn iṣẹ buburu miiran ti di ibigbogbo laarin wọn. Muhammad ‘alaihis-salâm korira awọn ipo buburu wọn gidigidi; Oun yoo ma yago fun gbogbo iṣẹ buburu wọn nigbagbogbo. Gbogbo àwọn ará Mẹ́kà ló mọ èyí, ẹnu sì yà wọ́n. Níwọ̀n bí Ó ti kórìíra àwọn òrìṣà náà gidigidi, Kò ní sún mọ́ wọn láé. Kò jẹ ẹran kankan nínú àwọn ẹran tí wọ́n fi rúbọ fún àwọn òrìṣà. Ni igba ewe ati ọdọ rẹ, Oun yoo maa da awọn agutan tirẹ ni ori ati ni ayika Oke Jiyâd, bayii ni O si maa n jẹ ounjẹ oojọ Rẹ. Ni ọna yii, Oun yoo yago fun awujọ ti o bajẹ pupọ. Ni ẹẹkan, O sọ fun Ashâb al-kirâm pe, “Ko si woli ti ko ṣe oluṣọ-agutan agutan.” Nigbati wọn beere lọwọ Rẹ pe, “Iwọ Rasûlallah! Ṣe iwọ naa da agutan ri?” O ni, “Bẹẹni, Mo tun ṣe.”

Nigbati Anabi olufẹ wa ti fẹrẹ to ogun ọdun, ko si aabo ti o ku ni Mekka. Ìwà ìkà wọ́pọ̀; aabo ohun-ini, igbesi aye ati iwa mimọ ti sọnu. Awọn ara Mekka n ṣe aiṣododo ati inilara si awọn alejò ti o wa fun iṣowo ati lati ṣabẹwo si Kâba. Àwọn tí wọ́n ń ni lára kò lè rí ọ̀nà èyíkéyìí láti gba ẹ̀tọ́ wọn padà. Nibayi, ẹrù oníṣòwò ará Yemen kan tí ó wá sí Mekka fún òwò ni ará Mekka kan tí à ń pè ní As ibn Wâil fi ipá gbà. Lórí ìṣẹ̀lẹ̀ yìí, ará Yemen náà lọ sí Òkè Abû Qubais, kigbe ati bẹbẹ fun iranlọwọ lati ọdọ awọn ẹya lati gba awọn ẹtọ rẹ pada. Lori awọn iṣẹlẹ wọnyi, eyiti o fihan gbangba pe iwa ika ti de ibi giga rẹ, awọn olokiki ti awọn ẹya ti awọn ọmọ Hâshim, awọn ọmọ Zuhra ati awọn ẹya miiran, pejọ ni ile Abdullah ibn Jud’ân. Wọ́n pinnu pé a kò ní ni ẹnikẹ́ni lára tàbí ṣe àìṣòdodo sí i, ì báà jẹ́ ará Mekka tàbí àjèjì; pé àwọn yóò dènà ìwà ìkà, wọn yóò sì dá ẹ̀tọ́ àwọn tí a ṣẹ̀ padà fún wọn. Pẹlu idi eyi, wọn ṣeto ẹgbẹ kan ti idajọ.1

Ẹgbẹ yii, eyiti Anabi olufẹ wa darapọ mọ ni ọjọ-ori ọ̀dọ́ ati pe o ni ipa pupọ ninu idasile rẹ, ni a pe ni Hilf al-Fudûl. Ni iṣaaju iru ẹgbẹ kan ti ṣeto nipasẹ eniyan meji ti a npè ni Fadl ati omiiran ti a npè ni Fudayl. Orukọ yii ni a ti fun gẹgẹbi itọkasi si ẹgbẹ wọn. Ẹgbẹ yii da iwa ika duro ati pese aabo ni Mekka lẹẹkansi, o si ṣetọju ipa rẹ fun igba pipẹ. Ọ̀gá wa Rasûlullah, lẹhin ti a fi ijẹ-woli Rẹ han An, sọ fun Ashâb al-kirâm pe, “Mo wa nibi ibura ti a ṣe ni ile Abdullah ibn Jud’ân. Ibura yẹn jẹ ẹlẹwà si mi ju nini awọn rakunmi awọ pupa (ọrọ). Lónìí, bí wọ́n bá pè mí láti lọ sí irú àpéjọ bẹ́ẹ̀, èmi yóò kópa.”2

Awọn ọja ati awọn ọja-ọdun olokiki ni Arabia ati agbegbe rẹ

Iṣowo rẹ

“Bí Mùsùlùmí bá ń ṣiṣẹ́ jẹ láti ọ̀nà halâl, ko dale lori awọn ẹlomiran ti o si ṣe iranlọwọ fun awọn aladugbo ati awọn ibatan rẹ, ni ọjọ qiyâmat, yoo jẹ imọlẹ ati imọlẹ bi oṣupa kikun.” Hadîth ash-sharîf

Lati awọn akoko ibẹrẹ, awọn ara ilu Mekka ṣe pẹlu iṣowo ati gba ohun elo wọn nipasẹ ọna yii. Abû Tâlib, aburo baba ti Ọga wa, Anabi (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam), tun ṣe iṣowo. Nigbati Anabi olufẹ wa ti fẹrẹ to ọmọ ọdun mẹẹdọgbọn, awọn inira ọrọ-aje ni Mekka pọ si pupọ. Nitori idi eyi, awọn ara Mekka pese kárááfánì iṣowo nla kan lati lọ si Damasku. Láàárín àwọn ọjọ́ wọ̀nyẹn, Abû Tâlib wá sọ́dọ̀ Ọ̀gá wa Rasûlullah ó sì wí pé, “Ìwọ ọmọ arákùnrin mi ọlọ́wọ̀! Osi de ibi giga rẹ. Awọn ọdun ti o ti kọja wọnyi ti a ti lo ni aito ati inira ko fi wa silẹ nkankan. Níhìn-ín, àwọn arìnrìn àjò Quraysh ti múra sílẹ̀, wọ́n sì fẹ́ lọ sí Damasku. Arabinrin Khadîja yoo fi ẹru ranṣẹ pẹlu kárááfánì yii pẹlu. Dajudaju o n wa eniyan ti o ṣee gbẹkẹle ti yoo ṣe iṣẹ yii. Nitootọ, o gbọdọ nilo eniyan ti o ni igbẹkẹle, mimọ ati aduroṣinṣin bi iwọ. Yoo dara ti a ba lọ ba a sọrọ lati ṣeto ki o lọ gẹgẹbi aṣoju rẹ. Laisi iyemeji oun yoo fẹ ọ ju awọn miiran lọ. Emi ko fẹ ki o lọ si Damasku. Ẹ̀rù ń bà mí pé àwọn Júù tó wà ní Damasku lè pa ọ́ lára. Sibẹsibẹ, Emi ko le rii ojutu miiran.” Ọ̀gá wa, Anabi sọ fun u pe, “Ṣe bi o ṣe fẹ.”

Hadrat Khadîja jẹ iyaafin ti o ni orukọ nla ni Arabia pẹlu ẹwa, ọrọ, oye, iwa mimọ ati iwa rere. Nitori eyi, ọpọlọpọ eniyan wa lati gbogbo agbegbe ti wọn fẹ lati fẹ ẹ. Sibẹsibẹ, nitori ala ti o ni, ko nifẹ si ẹnikẹni. Ninu ala rẹ, oṣupa sọkalẹ lati ọrun, wọ inu àyà rẹ; ìtànṣán ìmọ́lẹ̀ rẹ̀ jáde láti inú apá rẹ̀, ó sì tan ìmọ́lẹ̀ sí gbogbo àgbáálá ayé. Ni owurọ, o sọ ala rẹ fun ibatan rẹ Waraqa ibn Nawfal. Waraqa sọ pe, “A ti bi Anabi ìgbà ìkẹyìn. Oun yoo fẹ ọ, ati pe wahy yoo wa3 si ọdọ Rẹ ni akoko rẹ. Nûr ti esin Re yoo kun aye. Iwọ yoo jẹ ẹni akọkọ ninu awọn onigbagbọ. Wòlíì yẹn yóò wá láti Quraysh àti Banî Hâshim.” Inú Hadrat Khadîja dùn sí ìdáhùn yìí, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í retí dídé Anabi náà.

Hadrat Khadîja ṣe iṣowo; o ṣe ajọṣepọ pẹlu awọn ti o wa si adehun pẹlu. Abû Tâlib sọ ipo naa fun iya wa Hadrat Khadîja. Lori eyi, Hadrat Khadîja pe Ọ̀gá wa Rasûlullah lati ri ati ba a sọrọ. Nígbà tí Ọ̀gá wa dé, ó fi ìbọ̀wọ̀ àti ọ̀wọ̀ ńláǹlà hàn sí Rẹ̀. O nifẹ si didara olukoni wa ati oju ọlọla ati ẹlẹwa Rẹ. O sọ fun Ọga wa, Anabi pe, “Mo mọ pe olododo ni ọ, o ṣee fọkàntán, o ṣee gbẹkẹle, o si ni iwa rere. Emi yoo san owo fun ọ ni ilọpo-ilọpo ju eyi ti mo ti san fun ẹnikẹni ri fun iṣẹ yii…” Lẹhin ti wọn sọrọ nipa owo, iya wa Hadrat Khadîja fun Rasûlullah ni awọn aṣọ ti o yẹ fun iṣẹ naa, o si fi ọkan alaafia sin In jade lati ile rẹ. Ni afikun, o fun Maysara aṣọ iyebiye fun Rasûlullah lati wọ ni opopona.

Iya wa Hadrat Khadîja ti kọ ẹkọ ti awọn ami ti woli lati ọdọ ọmọ aburo baba rẹ, Waraqa ibn Nawfal, ti o jẹ Onigbagbọ ti o kọ ẹkọ. Nípa bẹ́ẹ̀, nígbà ìbẹ̀wò Wòlíì olùfẹ́ wa yìí, ó ṣeé ṣe fún un láti mọ àwọn ànímọ́ wòlíì lórí Rẹ̀. Nitori eyi, o sọ fun Maysara ẹrú rẹ, “Nigbati akoko ba to fun kárááfánì lati kuro ni Mekka, fi ijanu ibakasiẹ fun Muhammad (‘alaihis-salâm) ki awọn ara Mekka ma ba tan awọn agbasọ ọrọ. Nigbati ẹ ba kuro ni ilu ti ẹ ko si si ni oju wọn mọ, jẹ ki Oun wọ awọn aṣọ iyebiye wọnyi.”

Lẹhinna o pese awọn rakunmi rẹ ti o lẹwa julọ ni ọna ti o yẹ fun awọn sultans o si sọ fun Maysara, “Fi ọ̀wọ̀ ràn Án lọ́wọ́ láti gun ràkúnmí náà, di ijanu mu ki o si mọ pe iranṣẹ Rẹ ni iwọ! Maṣe ṣe ohunkohun laisi igbanilaaye Rẹ ki o daabobo Rẹ lọwọ gbogbo ewu, paapaa ti o ba jẹ ọ ni igbesi aye rẹ! Maṣe padanu akoko eyikeyi ni awọn aaye ti o lọ ki o pada ni kiakia ki oju ma baa ti wa niwaju awọn ọmọ Hâshim. Ti o ba ṣaṣeyọri gbogbo ohun ti Mo ti sọ ni pato, Emi yoo da ọ silẹ lominira, emi yoo si fun ọ ni ẹbun bi o ti fẹ.”

Wọ́n pèsè àwọn arìnrìn àjò náà; àwọn ará Mẹ́kà péjọ ní àwùjọ ńlá láti dágbére fún àwọn ìbátan wọn. Awọn ibatan ti Anabi olufẹ wa, awọn arakunrin baba rẹ ati awọn agba ti Hâshimî wa nibẹ paapaa. Nígbà tí ẹ̀gbọ́n Ànábì wa rí Rasûl Allahu taâlâ (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) nínú aṣọ àwọn ìránṣẹ́ tí ó sì di ìjánu ràkúnmí mú, eékún rẹ̀ dì. Ó sunkún, ó da omijé lójú. Nigba ti o n sunkun, o ni, “Abdulmuttalib! Ìwọ ẹni ńlá tí ó gbẹ́ kànga Zamzam! Ìwọ Abdullah! Ẹ dìde láti inú sàréè yín kí ẹ sì wo ipò ẹni alábùkún yìí!” Abû Tâlib ni awọn ẹdun ati awọn ikunsinu kanna, paapaa. Oga wa Rasûlullah da omije bi okuta iyebiye (pearli) lati oju ibukun Re o si wipe, “Maṣe gbagbe mi. Ranti pe Mo wa ninu ibanujẹ ati irora ni ọna jijin si ile.” Gbogbo awon eniyan ti won gbo oro wonyi sunkun. Àwọn áńgẹ́lì tí wọ́n wà ní ojú ọ̀run dara pọ̀ mọ́ wọn. Wọn wipe, “Rabb wa! Eyi ni Muhammad ‘alaihis-salâm ẹniti O fi ipo giga julọ fun nipa ṣiṣe Rẹ Habîb Rẹ. Kini hikmat ti ipo yii?” Lẹhinna Allahu taâlâ sọ pe, “Bẹẹni, Oun ni Habîb mi. Sugbon o ko le mo asiri ife. O ko le loye awọn aṣiri laarin ẹni ti a nifẹ ati ẹni ti o nifẹ. Kò sí ẹni tí ó lè mọ ipò yìí. Ko si ẹnikan ti o le loye ohunkohun lati inu ọrọ ti o farapamọ yii.”

Lẹ́yìn tí àwọn arìnrìn-àjò náà ti kúrò, tí Mẹ́kà kò sì hàn mọ́, gẹgẹbi aṣẹ ti Hadrat Khadîja fun u, Maysara wọ Anabi olufẹ wa ni awọn aṣọ iyebiye. Ó ràn án lọ́wọ́ láti gbé ràkúnmí náà, tí a fi oríṣiríṣi aṣọ bò, tí a sì ṣe lọ́ṣọ̀ọ́ dáradára. Ó tún mú ìjánu ràkúnmí.

“Èmi kì yóò búra nípa àwọn òrìṣà wọ̀nyẹn láé! Nigbakugba ti mo ba kọja nipasẹ wọn, Mo yi oju mi si ọna miiran.”
Hadîth
ash-sharîf

Ni irin-ajo yii, awọn ti o wa ninu ọkọ-irin-ajo naa rii pe awọsanma kan wa ti o n ṣíji bo Anabi olufẹ wa ti a fi ranṣẹ gẹgẹbi aanu fun awọn agbaye, ati pe awọn angẹli meji tun wa ti o wa ni irisi awọn ẹiyẹ ti o tẹle e titi di ibi ti wọn nlọ.4 Lẹ́yìn tí Ó fi ọwọ́ alábùkún Rẹ̀ pa ẹsẹ̀ ràkúnmí méjì tí ó ti rẹ̀, tí wọ́n sì ti kù sẹ́yìn àwọn arìnrìn-àjò, àwọn ràkúnmí náà bẹ̀rẹ̀ sí yára rìn, ati awọn ti o rii iyẹn ati ọpọlọpọ awọn iṣẹlẹ miiran fẹran Rẹ lọpọlọpọ ti wọn loye pe okiki Rẹ yoo jẹ nla.

Nígbà tí wọ́n dé Busrâ, wọ́n tún dúró lẹ́gbẹ̀ẹ́ ilé àwọn ajẹ́jẹ̀ẹ́ ìnìkàngbé náà. Àlùfáà Bahîra, ẹni tí lẹ́yìn tí ó ti rí ọ̀pọ̀ àmì, lóye tí ó sì sọ pé òun ni yóò jẹ́ wòlíì ìkẹyìn, ó ti kú, ẹnì kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Nastûra sì rọ́pò rẹ̀. Nígbà tí àlùfáà Nastûra, tó ń wo àwọn arìnrìn àjò Kuraysh tó tẹ̀dó sítòsí ilé àwọn ajẹ́jẹ̀ẹ́ ìnìkàngbé náà rí igi tó ti kú kan tí ó di àwọ̀ ewé lẹ́yìn tí ẹnì kan jókòó sábẹ́ rẹ̀, ó béèrè lọ́wọ́ Maysara pé, “Ta ni ẹni tí ó jókòó sábẹ́ igi náà?” Maysara dáhùn pé, “Ó wá láti ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn Haram ti ẹ̀yà Quraysh.” Nigbana ni Nastûra sọ pe, “Titi di isisiyi, ko si ẹnikan bikoṣe awọn woli ti o joko labẹ igi naa.” Ó sì béèrè pé, “Ṣé ó ní àwọ̀ pupa díẹ̀ ní ojú Rẹ̀?” Maysara dáhùn pé, “Bẹ́ẹ̀ ni, Ó ní, kò sì kúrò ní ojú Rẹ̀ rí.” Nastûra sì sọ pé, “Ní orúkọ Allahu taâlâ tí Ó rán Injîl sí Îsâ ‘alaihis-salâm, ẹni yìí ni yóò jẹ́ wòlíì ìkẹyìn. Ìbá ṣe pé mo lè wà láàyè títí di ìgbà tí a ó fi pa Á láṣẹ pẹ̀lú jíjẹ́ wòlíì!”

Nigba ti Muhammad ‘alaihis-salâm n ta awọn ẹru Arabinrin Khadîja ni ọja Busrâ, Juu kan ko gbagbọ nigba ti o n ṣe idunadura o si sọ pe, “Bura nipasẹ awọn oriṣa ti a npe ni Lât ati Uzzâ, emi o si gba ọ gbọ.” Muhammad ‘alaihis-salâm sọ pe, “Emi kii yoo bura fun awọn oriṣa yẹn! Nigbakugba ti mo ba kọja nipasẹ wọn, Mo yi oju mi si ọna miiran.” Eniyan Juu ti o tun rii awọn ami miiran sọ pe, “Ọrọ naa jẹ tirẹ. Mo bura pe ẹni yii ni yoo jẹ woli,” ó sì fi ìyàlẹ́nu rẹ̀ hàn nípa sísọ pé, “Àwọn ọ̀mọ̀wé akẹ́kọ̀ọ́jinlẹ̀ wa ti rí àwọn ànímọ́ ẹni yìí nínú àwọn ìwé náà.”

Maysara n ya ohun gbogbo ti o ri ati awọn ohun ti o gbọ nipa Olukọni Rasûlullah wa ninu ọkan rẹ, ati pe ifẹ rẹ n pọ si. Ọkàn Maysara kun fun ifẹ si Ọga ti awọn agbaye. Ní báyìí, ó ń sìn ín pẹ̀lú ìfẹ́ àti ọ̀wọ̀ ńlá, ó sì ń mú àwọn ìfẹ́-ọkàn rẹ̀ tí ó kéré jù lọ ṣẹ pẹ̀lú ìṣọ́ra ńláǹlà.

Wọ́n ta àwọn ẹrù náà, àti pẹ̀lú ìbùkún Ọ̀gá wa, Wòlíì náà, òwò náà ní èrè púpọ̀ ju ti tẹ́lẹ̀ lọ. Àwọn arìnrìn àjò náà bẹ̀rẹ̀ ìrìn àjò ìpadàbọ̀ rẹ̀. Nígbà tí wọ́n dé ibi tí wọ́n ń pè ní Marruzzahrân, Maysara dábàá fún Wòlíì olùfẹ́ wa pé kí wọ́n fi ìhìn rere ránṣẹ́ sí Mẹ́kà. Ọ̀gá wa gba èyí, Ó sì fi àwọn arìnrìn-àjò náà sílẹ̀, Ó sì yára gun ràkúnmí Rẹ̀ lọ sí Mẹ́kà.

Arabinrin Nafîsa bint Muniyya sọ pe, “Àkókò tí àwọn arìnrìn-àjò náà yóò dé ti sún mọ́. Lojoojumọ, Arabinrin Khadîja ati awọn iranṣẹ rẹ yoo duro de dide awọn arìnrìn-àjò naa lori oke ile rẹ. Ni iru ọjọ kan, Mo wa pẹlu rẹ. Lojiji, eniyan kan ti o wa lori ibakasiẹ farahan ni ijinna. Àwọsánmà kan àti áńgẹ́lì méjì tí wọ́n dà bí ẹyẹ ń ṣíji bò Ó. Nûr tí ó wà ní iwájú orí alábùkún Anabi wa ń tàn bí òṣùpá. Arabinrin Khadîja loye ẹni ti n bọ, ọkan rẹ si fẹẹrẹfẹ. Ṣùgbọ́n bí ó ti ń díbọ́n pé òun kò mọ ẹni tí òun jẹ́, ó béèrè pé, “Ta ni ó lè jẹ́ ẹni tí ń bọ̀ lọ́jọ́ gbígbóná janjan yìí?” Àwọn ìránṣẹ́ náà sọ pé, “Ẹni tí ń bọ̀ dà bí Muhammad (‘alaihis-salâm),” ohun tí wọ́n ń rí sì yà wọ́n lẹ́nu. Ní ìgbà díẹ̀, Ọ̀gá wa Rasûl al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) wa si ile iya wa Khadîja o si sọ ipo naa fun u. Ó mú inú rẹ̀ dùn gan-an pẹ̀lú ìhìn rere tí Ó mú wá.

Ní ìgbà díẹ̀ lẹ́yìn náà, àwọn arìnrìn àjò náà wọ Mekka. Maysara sọ fun iya wa Hadrat Khadîja, ni kikun, bí àwọsánmà ṣe ń ṣíji bo Anabi wa lakoko irin-ajo naa, kini alufaa Nastûra sọ, bawo ni awọn rakunmi alailagbara ṣe yara ati ọpọlọpọ awọn ohun iyalẹnu miiran ti o jẹri. Ó gbóríyìn fún Ọ̀gá wa, Wòlíì bí ó ti lè ṣe tó. Hadrat Khadîja ti mọ iwọnyi tẹlẹ, ṣugbọn awọn ọrọ rẹ pọ si yakîn (igbagbọ ti ko ni irẹwẹsi). O kilọ fun Maysara, “Maṣe sọ ohun ti o rii ni irin-ajo yii fun ẹnikẹni.””5

Iya wa Khadîja lọ si Waraqa ibn Nawfal lati sọ fun u nipa ohun ti o gbọ. Nigbati o ngbọ ohun ti o ṣẹlẹ pẹlu itara nla, Waraqa sọ pe, “O Khadîja, ti ohun ti o sọ ba jẹ otitọ, Muhammad ‘alaihis-salâm yoo jẹ woli ti ummat yii.”

Nigbati Ọ̀gá wa, Anabi jẹ ọmọ ọdun 12, O rin irin ajo lọ si Busrâ fun iṣowo pẹlu aburo Rẹ Abû Tâlib. Nigbati o jẹ ọdun 17, O lọ si Yemen pẹlu aburo baba rẹ Zubayr. Ni ọmọ ọdun 20, O lọ si Damasku pẹlu Hadrat Abû Bakr, ati nigbati o jẹ ọdun 25, O tun lọ si Damasku lẹẹkansi, fun tita awọn ẹru Hadrat Khadîja.6 Nípa bẹ́ẹ̀, Ó ti rìnrìn àjò ní ìgbà mẹ́rin péré. Ko rin irin ajo nibikibi ayafi awọn wọnyi.

Igbeyawo rẹ pẹlu iya wa Hadrat Khadîja

Iya wa Hadrat Khadîja, pẹlu awọn iroyin ayọ ti Waraqa ibn Nawfal funni, ati lẹ́yìn tí ó ti rí ìwà rere Anabi olùfẹ́ wa, ó fẹ́ fẹ́ ẹ, kí wọ́n sì bọlá fún un nípa sísìn Rẹ̀. Nafîsa bint Muniyya mọ awọn ikunsinu rẹ o si gba ipa ti olulaja. Pẹlu aniyan yii, ó lọ síwájú Rasûl al-akram, ó sì béèrè pé, “Ìwọ Muhammad! Kí ló ń dí ọ lọ́wọ́ láti ṣe ìgbéyàwó?” Wòlíì wa dáhùn pé, “Mi ò ní owó tó tó láti ṣègbéyàwó.” Arabinrin Nafîsa sọ pe, “Iwọ Muhammad! Ti o ba fẹ ṣe igbeyawo pẹlu iyaafin kan ti o jẹ mimọ ati ọlá, ọlọrọ ati lẹwa, Mo ṣetan lati ṣe iranlọwọ lati jẹ ki eyi ṣẹlẹ.” Wòlíì olùfẹ́ wa béèrè pé, “Ta ni òun?” O dahun pe, “O jẹ Khadîja bint Huwaylid.” Nigbati Ọ̀gá wa Rasûlullah beere, “Tani yoo jẹ alarina?” O ni, “Emi ni,” o si kuro niwaju Rẹ. O lọ si Hadrat Khadîja o si fun u ni iroyin ti o dara.

Hadrat Khadîja pe awọn ibatan rẹ Amr ibn Asad ati Waraqa ibn Nawfal o si ṣalaye ipo naa. Ó tún fi ọ̀rọ̀ ránṣẹ́ sí Ọ̀gá wa Rasûlullah ó sì pè é láti wá ní àkókò kan pàtó. Abû Tâlib àti àwọn arákùnrin rẹ̀ ṣe ìmúrasílẹ̀, wọ́n sì bá Ọ̀gá wa, Wòlíì lọ.

Iya wa Hadrat Khadîja ṣe ọṣọ ile rẹ pẹlu awọn ohun ọṣọ. Gẹ́gẹ́ bí àmì ìmoore fún ọjọ́ yìí, ó fi gbogbo ohun ọ̀ṣọ́ rẹ̀ fún àwọn ìránṣẹ́ rẹ̀. Lẹhinna o tu wọn silẹ. Ọ̀gá wa Rasûlullah bu ọla fun ile iya wa Hadrat Khadîja pẹlu awọn aburo Rẹ. Abû Tâlib sọ pe, “Iyin ati ọpẹ si Ẹlẹda wa, O ṣe wa lati ọdọ awọn ọmọ Ibrâhîm alaihis-salâm ati lati ọdọ awọn ọmọ Ismâîl alaihis salâm. O ṣe wa awọn alabojuto ti Baitullah. O ti bukun wa pẹlu Haram ash-sharîf, qibla ti awọn eniyan ati ile mimọ ti awọn agbaye yika, eyiti O daabobo kuro lọwọ gbogbo ibi. Muhammad, ọmọ arákùnrin mi Abdullah, jẹ́ irú ẹni tí Ó ga ju ẹnikẹ́ni tí a bá fi wé E nínú Quraysh. Ko ni ohun-ini pupọ, ṣugbọn ohun-ini kii ṣe iye gidi. Nitoripe ohun ini dabi ojiji. O kọja nipasẹ ọwọ si ọwọ ati tẹsiwaju bi iyẹn. Gbogbo yín ni ẹ mọ ògo àti ipò gíga ọmọ arákùnrin mi. Bayi O fẹ lati ṣe igbeyawo pẹlu Khadîja bint Huwaylid. Elo mahr7 ni o fẹ gba lati ohun-ini mi? Mo bura pe ipo Muhammad gbọdọ jẹ giga.” Waraqa ibn Nawfal jẹrisi awọn alaye rẹ. Arakunrin baba Hadrat Khadîja, Amr ibn Asad sọ pe, “Ẹ jẹ́rìí pé mo ti fi Khadîja bint Huwaylid fẹ́ Muhammad (‘alaihis-salâm).” Pẹlu eyi, adehun ti nikâh (igbeyawo) ti pari. Gẹgẹbi itan-akọọlẹ kan, mahr jẹ 400 mithqal goolu, ati ninu itan-akọọlẹ miiran, o jẹ dirham 500, ati paapaa ninu itan-akọọlẹ miiran, o jẹ 20 ibakasiẹ.8 [Mithqal kan jẹ giramu mẹrin ati ọgọrin sẹntigiramu.]

“Gbogbo awọn ẹru wọnyi jẹ ti iwọ ẹni ọlọla. Mo nilo rẹ, ati pe Mo dupẹ lọwọ rẹ.”
Khadîja
tul-kubrâ (radiy Allahu ’anhâ)

Abû Tâlib pa ràkúnmí kan fún àsè ìgbéyàwó náà, ó sì ṣe àsè kan tí a kò tíì rí rí. Igbeyawo naa waye. Iya wa Hadrat Khadîja fi gbogbo ọrọ rẹ fun Ọga wa, Anabi, o si sọ pe, “Gbogbo awọn ẹru wọnyi jẹ ti ara rẹ. Mo nilo rẹ, ati pe Mo dupẹ lọwọ rẹ.”

Iya wa Hadrat Khadîja nigbagbogbo nṣe iranṣẹ ati ṣe iranlọwọ fun Anabi Muhammad wa 'alaihis-salâm jakejado igbesi aye igbeyawo wọn. Igbeyawo Ọga wa yii, Anabi duro fun ọdun mẹẹdọgbọn titi ti iya wa Khadîja fi ku. Ọdun mẹdogun ti igbeyawo yii wa ṣaaju bi’that (nigbati a sọ fun Un nipa jijẹ woli Rẹ), ati ọdun mẹwa ti o jẹ lẹhin bi’that. Anabi wa Muhammad ‘alaihis-salâm ko fe elomiran nigba ti Hadrat Khadîja wa laaye. O ni ọmọ mẹfa, ọmọkunrin meji ati ọmọbirin mẹrin. Orukọ wọn ni Qâsim, Zaynab, Ruqayya, Umm Gulthum, Fâtima ati Abdullah (Tayyib tabi Tâhir). O tun ni ọmọkunrin kan ti a npè ni Ibrâhîm lati Hadrat Mâriya, ẹniti O gbeyawo lẹhin bi’that. Ko ni ọmọ pẹlu awọn iyawo rẹ miiran. Zaynab ni akọbi ninu awọn ọmọbirin Rẹ. Ọmọbinrin rẹ abikẹhin, Fâtima, jẹ olufẹ baba rẹ julọ. A bi i ni ọdun mẹtala ṣaaju Hegira. Gẹgẹ bi awọn ọmọkunrin Rẹ ti ku ni kekere, ati gbogbo awọn ọmọbirin Rẹ yatọ si Hadrat Fâtima ku niwaju Rẹ. Iya wa Fâtima ku osu mefa leyin Oga wa, Anabi. Iran Anabi olufẹ wa Muhammad ‘alaihis-salâm tẹsiwaju pẹlu awọn ọmọ Hadrat Fâtima.9

Ọ̀gá wa, Rasûl al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) tẹsiwaju iṣowo Rẹ lẹhin ti O fẹ iya wa Khadîja. Pẹlu awọn dukia wọn, wọn yoo fun awọn alejo ni ibugbe, ṣe iranlọwọ fun awọn ọmọ alainibaba ati awọn talaka.

Zayd ibn Hâritha

Nigba ti o wa ni ọmọde, Zayd ibn Hâritha ti lọ lati ṣabẹwo si awọn ibatan rẹ pẹlu iya rẹ Su’da. Ẹ̀yà mìíràn tún gbógun tì wọ́n nígbà tí wọ́n wà níbẹ̀. Wọ́n kó Zayd ní ìgbèkùn. Wọ́n mú un wá sí ibi ìpàtẹ Sûq al-Ukâz ní Mẹ́kà láti tà á gẹ́gẹ́ bí ẹrú. Hâkim ibn Hizâm, ọmọ ẹ̀gbọ́n Hadrat Khadîja, ra Zayd fun 400 dirhams. Hâkim ibn Hizâm fun u ni ẹbun fun Hadrat Khadîja, arabinrin baba rẹ, ẹni tí ó sì fi í ṣe ẹ̀bùn fún Ọ̀gá wa, Wòlíì. Ọ̀gá wa, Anabi tu silẹ lẹsẹkẹsẹ ṣugbọn o jẹ ki o duro ni ẹgbẹ Rẹ. Niwọn igba ti Zayd ibn Hâritha ti a ti tu silẹ ko ni aye lati lọ, ko si ni ẹnikan lati tọju rẹ ti yoo dara ju Rasûlullah lọ. Nitorina, o fi ayọ duro pẹlu Rasûlullah.

Zayd ibn Hâritha, ẹni tí Ọ̀gá wa, Wòlíì náà fi inú rere bá lò — Ẹni tí a dá láti mú gbogbo ìwà rere pé, yálà èyí tí a rí tàbí èyí tí a kò rí, èyí tí a mọ̀ tàbí èyí tí a kò mọ̀, kódà kí a tó fi jíjẹ́ wòlíì Rẹ̀ hàn Án, bí ìdájọ́ òdodo, àánú, ìyọ́nú, ìwà ọmọlúàbí, ìwà pẹ̀lẹ́, oore-ọ̀fẹ́, ṣíṣe rere, mímú ìlérí ṣẹ, ìtọrẹ àánú, ìlawọ́, jíjẹ́ ẹni ìgbẹ́kẹ̀lé, dídáàbò bo àwọn tí a ń ni lára àti àwọn tálákà, nínífẹ̀ẹ́ àti títọ́jú àwọn ọmọdé, òtítọ́, òdodo, inú rere, ìrẹ̀lẹ̀, ìwọ̀ntúnwọ̀nsì, bíbá ènìyàn lò pẹ̀lú ìwà pẹ̀lẹ́, ìgboyà àti akíkanjú; Ẹni tí ó ga jùlọ nínú gbogbo ẹ̀dá tí ó ti wá àti tí yóò wá sí ayé, tí a sì mọ̀ sí “Al-Amîn” nítorí pé Ó jèrè ìgbẹ́kẹ̀lé gbogbo ènìyàn — nífẹ̀ẹ́ Ọ̀gá wa, Wòlíì náà ju bàbá àti ìyá rẹ̀ lọ, kò sì fẹ́ fi Í sílẹ̀.

Iya ati baba rẹ ko mọ ibi ti wọn gbe ọmọ wọn lọ ati ohun ti o ṣẹlẹ si i. Bàbá rẹ̀ Hâritha ń jó pẹ̀lú ìyánhànhàn fún ọmọ rẹ̀, ó sì ń rìn káàkiri láti wá a. Ó máa ń béèrè lọ́wọ́ àwọn ìbátan rẹ̀ àti àwọn ojúlùmọ̀ rẹ̀, tí wọ́n ń rìnrìn àjò lọ sí onírúurú orílẹ̀-èdè láti Yemen, láti mú ìròyìn wá láti ọ̀dọ̀ ọmọ rẹ̀ Zayd. O n ka awọn ewi ati sisọ omije.

“Emi ko fẹ ẹnikẹni ju ọ lọ. Iwọ ni baba ati aburo baba fun mi. Mo fẹ lati duro pẹlu rẹ.”
Zayd ibn Hâritha (radiy-Allahu ’anh)

Mo sọkun fun Zayd mi; Emi ko mọ ohun ti o ṣe,
Ṣé ó wà láàyè tàbí kí ikú lù ú?
Maṣe beere fun u, lasan, Iwọ ọkan mi!
O ko le mọ boya ibojì rẹ wa ni pápá tabi ni ẹ̀gbẹ́ òkè.
Ewì miiran nipa ìyánhànhàn rẹ fun ọmọ rẹ:
Iwọ Zayd mi, ọmọ mi! Ti mo ba mọ pe awọn ti o lọ yoo pada!
Emi kii yoo fẹ ipadabọ ẹnikẹni yatọ si rẹ.
Mo ranti rẹ nigbati afẹfẹ nfẹ, nigbati mo ri ọmọde,
Oorun ń rán mi létí rẹ bí ó ti ń yọ ní gbogbo òwúrọ̀.
Mo sunkun fun ololufe mi; Mo kigbe ni igba ẹgbẹrun,
Mo wa a, lori ẹṣin mi, botilẹjẹpe Mo wa ni iparun.
Emi ati ẹṣin mi ko mọ isinmi tabi rirẹ,
Níwọ̀n ìgbà tí ó ṣeé ṣe kí a rí ọmọ mi.
Bí ó ti wù kí ó rí, ìrètí ń tan ènìyàn jẹ; ó máa ń parẹ́ níkẹyìn,
Awọn ọmọ mi! Qays, Amr, Yazîd, Jabal! Mo fi Zayd mi le yin lọwọ.

Ni ipari, ṣaaju wiwa Islâm, diẹ ninu awọn eniyan lati ẹya Banî Kalb ti o wa lati ṣabẹwo si Kâba ri ti wọn si mọ Hadrat Zayd. Hadrat Zayd sọ fún wọn pé, “Mo mọ̀ pé ìdílé mi ń sunkún fún mi; ẹ jíṣẹ́ àwọn ẹsẹ ewì wọ̀nyí fún wọn,” ó sì ka ewì yìí:

Okan mi n jo; Emi jinna si ile,
Bi o tilẹ jẹ pe Mo jina si awọn obi mi, Mo jẹ aladugbo si Kâba.
Maṣe jẹ ki irora rẹ fi ina si ọkan rẹ,
Maṣe jẹ ki ẹkún rẹ de awọn ọrun.
Iyin ni fun Mawlâ nitori pe mo wa ninu iru ile kan,
Wipe mo dupe fun ola ati oore ti a fi han mi.

Inu Hâritha dun pupo leyin ti o gbo iroyin yii. Lẹsẹkẹsẹ, o gba owo nla, o si wa si Mekka pẹlu arakunrin rẹ Ka’b. Nígbà tí wọ́n dé, ó gbọ́ ibi tí ilé Wòlíì wa wà, ó sì farahàn níwájú Rẹ̀. Ó ní, “Ìwọ olórí ẹ̀yà Quraysh, Ìwọ ọmọ-ọmọ Abdulmuttalib, ìwọ ọmọ ìran Banî Hâshim! Iwọ ni aladugbo Haram ash-sharîf. O ń ṣe àlejò fún àwọn àlejò, o ń ṣe oore fún àwọn ẹlẹ́wọ̀n, o sì ń gbà wọ́n là kúrò ní ìgbèkùn. Ẹ jẹ́ kí a fún ọ ní owó púpọ̀ bí ẹ ṣe fẹ́ gba ọmọ mi, ẹni tí ó jẹ́ ẹrú rẹ là, dá a sílẹ̀ lómìnira; jọwọ maṣe kọ ifẹ wa!” Ọ̀gá wa, Anabi (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) sọ pe, “Jẹ ki a pe Zayd ki o sọ fun u nipa ipo naa. Jẹ ki o pinnu. Ti o ba fẹ lọ pẹlu rẹ, o le mu u ki o lọ laisi fifun mi ni owo kankan. Ṣugbọn, ti o ba yan mi ti o fẹ lati duro pẹlu mi, Mo bura fun Ọlọhun, Emi kii yoo fi ẹni ti o yan mi silẹ fun ẹnikẹni; yoo duro pẹlu mi.”

Inú Hâritha àti arákùnrin rẹ̀ dùn gan-an nípa ìdáhùn Ọ̀gá wa, Wòlíì náà, wọ́n sì sọ pé, “Ìwọ ti bá wa lò lọ́nà títọ́ àti tọkàntọkàn!”

Nigbana ni Ọ̀gá wa, Anabi, pe Zayd lati wa niwaju Rẹ o si beere pe, “Ṣe o mọ awọn eniyan wọnyi?” Ó dáhùn pé, “Bẹ́ẹ̀ ni, ọ̀kan nínú wọn ni baba mi, èkejì sì ni ẹ̀gbọ́n bàbá mi.” Lori iyẹn, Anabi wa sọ pe, “Iwọ Zayd! O ti mọ ẹni ti emi jẹ; o ti ri oore ati aanu mi ati awọn iwa mi si ọ. Awọn eniyan wọnyi ti wa lati mu ọ. Nitorina, boya yan mi, duro pẹlu mi tabi yan wọn ki o lọ.”

Baba ati aburo rẹ nireti pe oun yoo fẹ wọn, ati pe wọn yoo mu Zayd wa si ile. Zayd sọ pe, “Emi ko fẹ ẹnikẹni ju ọ lọ. Iwọ ni baba ati aburo baba fun mi. Mo fẹ lati duro pẹlu rẹ.”

Ẹnu ya bàbá àti ẹ̀gbọ́n bàbá rẹ̀. Bàbá rẹ̀ bínú, ó sì sọ fún Zayd pé, “Ìtìjú fún ọ! Nítorí náà, o fẹ́ràn ìsìnrú sí òmìnira, sí ìyá rẹ, bàbá rẹ àti ẹ̀gbọ́n bàbá rẹ!” Zayd dáhùn sí bàbá rẹ̀, “Bàbá, mo ti rí irú ìyọ́nú àti ìtọ́jú rere bẹ́ẹ̀ láti ọ̀dọ̀ ẹni yìí pé èmi kò lè fẹ́ràn ẹnikẹ́ni fún Rẹ̀.”

Ọ̀gá wa, Anabi fẹràn Zayd pupọ. Lẹ́yìn tí ó ti rí ìdúróṣinṣin àti ìfẹ́ni rẹ̀ fún Rẹ̀, Ó mú un wá sí Hijr ní Kâba al-muazzama, ó sì sọ fún àwọn ènìyàn pé, “Jẹ́rìí èyí! Zayd ni ọmọ mi. Emi ni ajogun rẹ; òun ni ajogún mi.” Nigbati baba ati aburo baba Zayd ri eyi, ibinu wọn parẹ. Wọ́n padà sí ilẹ̀ ìbílẹ̀ wọn pẹ̀lú ayọ̀. Lẹhin iyẹn, Ashâb al-kirâm pe Zayd gege bi Zayd ibn Muhammad (omo Muhammad). Lẹ́yìn náà, gẹ́gẹ́ bí Allahu taâlâ ti mú ìgbàṣọmọ kúrò gẹ́gẹ́ bí a ti sọ nínú âyat karùn-ún ti Sûrah al-Ahzâb pé, “Ẹ máa pe àwọn ọmọ yín ní orúkọ àwọn bàbá wọn, ìyẹn ló tọ́ jù ní ojú Allah,” àti nínú âyat ogójì pé, “Muhammad (‘alaihis-salâm) kì í ṣe bàbá ẹnikẹ́ni nínú yín (bí Zayd),” Hadrat Zayd bẹ̀rẹ̀ si pe pẹlu orukọ baba rẹ, iyẹn ni, “Zayd, ọmọ Hâritha” (Zayd ibn Hâritha).10

Idajọ Kâ’ba

Nigba ti Olukọni Rasûlullah wa ni nkan bi ẹni ọdun marundinlogoji, O ṣe idajọ ọrọ kan nipa Kâba. Ni akoko yẹn, ojo ati awọn iṣan omi ti wọ awọn odi ti awọn Kâba. Ni afikun, ina ti ba Kâba11 jẹ. O jẹ dandan lati tun eto naa ṣe. Lori eyi, ẹya Quraysh wó Kâba lulẹ si ipilẹ, eyiti Hadrat Ibrâhîm kọ, ti wọn si bẹrẹ si tun kọ. Wọ́n kọ́ ògiri náà nípa fífún ẹ̀yà kọ̀ọ̀kan ní apá kan. Mọ pe iṣẹ yii jẹ ọlá nla, awọn ẹya ko le gba adehun lori ọrọ gbigbe Hajar al-Aswad okuta. Níwọ̀n bí ẹ̀yà kọ̀ọ̀kan ti fẹ́ gba ọlá yìí, èdèkòyédè ńlá wáyé láàárín wọn. Àwọn ọmọ Abduddâr búra pé, “Bí ẹnikẹ́ni àyàfi àwa bá ṣe iṣẹ́ yìí, a ó ta ẹ̀jẹ̀ sílẹ̀.” Àríyànjiyàn yìí, tí ó gba ọjọ́ mẹ́rin tàbí márùn-ún, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ dé ìtàjẹ̀sílẹ̀.

Ni ọjọ Mọndee, Huzayfa ibn Mugîra, ti o jẹ aburo iya Abdulmuttalib ati alagba ti a bọwọ fun, sọ pe, “Iwọ agbegbe Quraysh! Lati ṣe idajọ lori ariyanjiyan yin, ẹ jẹ ki ẹni akọkọ ti o ba wọ inu ẹnu-bode yii jẹ onidajọ,” o si fi ẹnu-ọna Banî Shayba han, eyiti o ṣii si Kâba. Wọn gba imọran yii ati wiwo ẹnu-ọna Banî Shayba, wọn bẹrẹ lati duro fun ẹni ti yoo kọkọ wọle ati yanju ọrọ naa ni akoko pataki julọ. Nikẹhin, wọn ri Muhammad ‘alaihis-salâm ti o n wọle lati ẹnu-ọna naa, ẹniti otitọ rẹ ati iwa ti o ga julọ ti wọn mọriri pupọ, ati ẹniti wọn pe ni Al-Amîn, iyẹn ni, nigbagbogbo gbẹkẹle. Wọn sọ pe, “Al-Amîn niyi. A gba idajo Re”.

Nigba ti a se alaye ipo naa fun Anabi ololufe wa Muhammad 'alaihis-salâm, O gbe aso Re kuro, o si gbe e lele. Ó gbé Hajar al-Aswad lé ẹ̀wù alábùkún Rẹ̀, ó sì wí pé, “Ẹ jẹ́ kí ènìyàn kan láti ẹ̀yà kọ̀ọ̀kan di igun kan mú.” Ó ní kí wọ́n gbé òkúta náà sókè sí ipò rẹ̀. Lẹhinna, Ó mú òkúta náà ní apá Rẹ̀, ó sì fi ọwọ́ ìbùkún rẹ̀ sí ipò rẹ̀. Nípa bẹ́ẹ̀, ní rírí i pé a dí ìjà tí ń bọ̀ lọ́wọ́, inú àwọn ẹ̀yà náà dùn sí ìwà yìí. Lẹ́yìn náà, wọ́n ń bá a lọ láti kọ́ ilé, wọ́n sì parí ògiri láti ibi tí wọ́n ti kúrò níbẹ̀.12

Muhammad ‘alaihis-salâm gbe Hajar al-Aswad sori ẹwu ibukun Re o si wipe, “Jẹ ki eniyan kan lati ẹya kọọkan di igun kan mu.” Anabi olufẹ wa
Muhammad-al-Amîn (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam)