54 FARDS

Kanûnî Sultân Suleymân (Muhibbî)

ẸṢẸ̀ ŃLÁ (KABÂIR)

Méjìléláàádọ́rin (72) nínú wọn ni:

1– Láti pa ènìyàn lọ́nà tí kò tọ́.

2– Láti ṣe àgbèrè, panṣágà.

3– Láti ṣe ìbálòpọ̀ akọ-sí-akọ (sodomy).

4– Lati mu ọti-lile. (Mímu bíà (ọtí ọkà) jẹ́ harâm.)

5– Lati ji.

6– Lilo àwọn oògùn olóró fun idunnu.

7– Láti fi ipá gba ohun ẹlòmíràn (ghasb).

8– Láti jẹ́ ẹlẹ́rìí èké.

9– Lati jẹun ni gbangba laarin awọn Musulumi ni oṣu Ramadân.

10– Lati sanwo tabi gba fâidh (èlé).

11– Lati bura nigbagbogbo.

12– Lati ṣọtẹ si awọn obi rẹ.

13– Láti jáwọ́ ṣíṣe àbẹ̀wò sí àwọn ìbátan mahram rẹ tí wọ́n ṣègbọràn sí Islâm.

14– Láti kúrò nínú ìjà náà kí ó sì sá fún ọ̀tá nígbà ogun.

15– Lati gba ohun-ini awọn ọmọ alainibaba.

16– Lati ṣe iyanjẹ ninu ìwọ̀n tàbí òṣùwọ̀n.

17– Lati ṣe awọn namâzes ṣaaju tabi lẹhin awọn akoko ti wọn yẹ.

18– Lati fọ ọkan Musulumi ẹlẹgbẹ kan. (Ó jẹ́ ẹ̀ṣẹ̀ tí ó tóbi ju bíbà Kâ’ba jẹ́ lọ.) Lẹhin aigbagbọ, ko si ẹṣẹ ti Allahu taâlâ korira diẹ sii ju fifọ ọkan lọ.

19– Lati ṣe nkan ti Rasûlullah (sall-Allahu alaihi wa sallam) ko ti sọ ati lati sọ pe o jẹ hadîth ash-sharîf.

20– Láti gba abẹ̀tẹ́lẹ̀.

21– Láti yẹra fún fífúnni ní ẹ̀rí òtítọ́.

22– Lati ma fun zakât ati ushr ti ohun-ini.

23– Fun awọn ti o ni agbara, lati ma ṣe idiwọ fun ẹnikan nigba ti o n ṣe ẹṣẹ.

24– Lati sun eranko alãye.

25– Lati gbagbe bi a ṣe le ka Qurân al-azîm-ush-shân lẹhin kikọ rẹ.

26– Láti sọ̀rètínù nínú Àánú Allahu ta’âlâ.

27– Láti dalẹ̀ ènìyàn, boya Musulumi ni wọn tabi ti kii ṣe Musulumi.

28– Lati jẹ ẹran ẹlẹdẹ.

29– Lati ni ikorira si èyíkéyìí nínú Ashâb al-kirâm ti Rasûlullah (ridwanullahi ta’âlâ ‘alaihim ajma’în). Lati sọrọ buburu ti eyikeyi ninu wọn.

30– Lati tẹsiwaju lati jẹun nigbati eniyan ba kun.

31– Fun awọn obinrin, lati yago fun ibusun ọkọ wọn.

32– Fun awọn obinrin, lati jade lọ lati ṣabẹwo si awọn miiran laisi gbigba igbanilaaye lati ọdọ ọkọ wọn.

33– Láti pe àwọn obìnrin oníwà mímọ́ ní oníṣekúṣe.

34– Lati ṣe namîma, iyẹn ni, iru awọn nkan bii ofofo, ti n gbe ọrọ laarin awọn Musulumi.

35– Lati ṣafihan awọn ẹya awrat (ikọkọ) rẹ. (Ẹ̀yà awrat ọkùnrin wà láàrin ìdodo rẹ̀ àti apá ìsàlẹ̀ orúnkún rẹ̀. Awọn ẹya awrat ti awọn obinrin pẹlu irun, apá ati ẹsẹ.) Lati wo awọn ẹya awrat eniyan jẹ harâm.

36– Láti jẹ òkú ẹran (mayta), tàbí láti mú kí àwọn ẹlòmíràn jẹ ẹ́.

37– Lati ṣe irufin igbẹkẹle.

38– Láti sọ̀rọ̀ Mùsùlùmí lẹ́yìn (ghîba).

39– Lati jẹ ojukokoro.

40– Lati sọ alabaṣepọ kan si Allahu taâlâ.

41– Lati purọ.

42– Igberaga, lati ronu ti ararẹ bi ẹni ti o ga ju awọn miiran lọ.

43– Fun eniyan ti o wa ni ibusun iku rẹ lati fi arole rẹ du ogún.

44– Láti jẹ́ ahun.

45– Lati nifẹ si agbaye (awọn ifẹ aye).

46– Lati ma bẹru ijiya ti Allahu taâlâ.

47– Lati ma ro harâm (ohun kan ti a ka leewọ) bi harâm.

48– Lati ma ṣe akiyesi halâl (ohun kan ti o gba laaye) bi halâl.

49– Lati gbagbọ ninu awoirawo ati ohun ti awọn awoirawo sọ nipa aimọ.

50– Lati fi Islâm silẹ, lati di apẹhinda.

51– Lati wo awọn obinrin ati awọn ọmọbirin nâmaharâm, iyẹn ni, lati wo (pẹlu ifẹ ti ifẹkufẹ) si awọn ti o jẹ harâm lati wo.

52– Fun awọn obirin, lati wọ bi awọn ọkunrin.

53– Fun awọn ọkunrin, lati wọ bi awọn obirin.

54– Lati ṣe ẹṣẹ laarin awọn aala ti Haram al-Kâba.

55– Lati ṣe adhân tabi namâz ṣaaju awọn akoko ti o yẹ.

56– Lati jẹ ọlọtẹ si awọn aṣẹ ti ipinle, awọn ofin.

57– Lati ṣe afiwe awọn ẹya ikọkọ ti iyawo si awọn ẹya ikọkọ ti iya kan.

58– Láti bú ìyá àna ẹni.

59– Lati ṣe ifọkansi si ara wọn pẹlu eyikeyi ohun ija.

60– Lati jẹ ati mu nkan ti aja kan fi silẹ.

61– Láti máa ka oore tí o ṣe fún ènìyàn sí i létí (minnet).

62– (Fun awọn ọkunrin) lati wọ aṣọ siliki.

63– Lati ta ku lori aimọkan (kii ṣe ẹkọ igbagbọ Ahl as-sunnah, fards, harâms, ati gbogbo imọ pataki).

64– Láti búra nípa sísọ ohun kan tí kò sí ní orúkọ Allahu taâlâ tàbí tí Islâm kò sọ.

65– Lati yago fun ilm (imọ).

66– Lati ma loye pe aimọkan jẹ ipọnju.

67– Lati ta ku lori ṣiṣe awọn ẹ̀ṣẹ̀ kékeré leralera.

68– Lati rẹrin ariwo.

69– Láti wà ní ipò junub fún ìgbà pípẹ́ débi pé a kò ṣe namâz kan ní àkókò rẹ̀.

70– Láti ní ìbálòpọ̀ nígbà tí ìyàwó ẹni wà ní ipò nǹkan oṣù tàbí nifâs (ẹ̀jẹ̀ ìbímọ).

71– Lati ṣe tegannî (kika Qurân al-karîm ni aladun). Láti kọ orin ìṣekúṣe. Lati mu ṣiṣẹ ati tẹtisi awọn ohun elo orin.

72– Lati pa ara rẹ

Ahlâq lẹwa (Ìlànà ìwà).

Islâm paṣẹ lati fun iwa-rere lagbara pẹlu ahlâq ẹlẹwa, lati sọ awọn nafses di mimọ kuro ninu iwa buburu, lati ni ìwà pẹ̀lẹ́ ati lati ni iwa mimọ ati irẹlẹ ni gbogbo abala. Imọ yii ati ọna rẹ ni a npe ni Tasawwuf.

Gẹ́gẹ́ bí ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì ti ìṣègùn ṣe ń kọ́ wa ní ìmọ̀ nípa ìlera ara, tasawwuf kọ́ wa bí ọkàn àti ẹ̀mí ṣe lè bọ́ lọ́wọ́ ìwà ìbàjẹ́. O pa eniyan mọ kuro ninu awọn iṣẹ buburu, eyiti o jẹ awọn aami aiṣan ti aisan ọkan, o si ṣe iranlọwọ fun wọn lati ṣe awọn iṣẹ rere fun wiwa itẹlọrun ti Allahu ta’âlâ.

Islâm paṣẹ, akọkọ, lati kọ ẹkọ, lẹhinna, lati ṣe awọn iṣẹ ati awọn ijosin gẹgẹbi imọ naa, nikan nitori Allahu ta’âlâ, eyini ni, Islâm paṣẹ fun ilm (imọ), amal (awọn iṣẹ ati awọn ibâdats), ati ikhlâs (otitọ, iyẹn ni, ṣe ohun gbogbo nitori Allah). Ti a ba ṣe afiwe ilọsiwaju ti ẹmi eniyan, wiwa idunnu ailopin ni agbaye yii ati âkhirat, si fò ọkọ ofurufu, igbagbọ ati awọn iṣe, iyẹn ni, îmân ati awọn ijosin dabi ara ati ẹrọ rẹ.

Ati ṣiṣe ilọsiwaju ni ọna tasawwuf dabi orisun agbara rẹ, epo rẹ. Lati de ibi-afẹde, ọkọ ofurufu ti gba. Iyẹn ni, îmân ati ibâdats ti gba. Fun bibẹrẹ rẹ, o jẹ dandan lati gba epo, iyẹn ni, lati ni ilọsiwaju ni ọna tasawwuf.

Tasawwuf ni idi meji:

Ohun akọkọ ni lati mú îmân wọ inú ọkàn ṣinṣin, iyẹn ni, lati jẹ ki o ni aabo ninu ọkan ki o ko le ṣe ibajẹ nipasẹ awọn ipa ti o fa iyemeji. îmân eyiti o ni okun nipasẹ làákàyè, nipasẹ ironu, nipasẹ awọn ẹri ko le duro ṣinṣin. Allahu ta’âlâ sọ ni âyat kejìdínlọ́gbọ̀n (28) ti Sûrah ar-Rad, ninu Qurân al-karîm, ni maal, “Îmân ilaluja ati ibugbe ninu awọn ọkan ṣee ṣe nikan ati nipasẹ dhikr nikan.” Dhikr tumọ si lati ranti Allahu ta’âlâ ati sise ni ibamu si ifẹ Rẹ ni gbogbo iṣe ati iṣe.

Idi keji ti tasawwuf ni lati dẹrọ ijosin, lati ṣe wọn tinutinu, ati lati pa aibikita kuro, aifẹ ti o wa ninu awọn nafs al-ammâra. Ṣiṣe awọn ibâdats ni irọrun ati tinutinu ati ikorira lati yago fun awọn ẹṣẹ ṣee ṣe nikan nipa kikọ ẹkọ ti tasawwuf ati tẹsiwaju si ọna rẹ.

O yẹ ki o mọ daradara pe dimọ si tasawwuf ko ni ipinnu lati ni agbara lati rii ohun ti awọn miiran ko mọ, lati sọ fun awọn miiran ti aimọ, lati mọ awọn nûrs, awọn ẹmi, tabi lati gbadun awọn ala ti o niyelori.

Lati le de ọdọ awọn mâ’rifats (awọn oye), imọ ati awọn hâl (ipò ẹ̀mí), eyiti o le gba nipasẹ tasawwuf, ọkan yẹ ki o kọkọ ṣe atunṣe igbagbọ rẹ̀, lẹhinna kọ awọn aṣẹ ati awọn idinamọ ti Islâm ati lẹhinna ṣe awọn iṣe ati ibâdats ni ibamu. Gẹ́gẹ́ bí ọ̀ràn ti òtítọ́, láìṣe àwọn nǹkan mẹ́tẹ̀ẹ̀ta yìí, kò ṣeé ṣe láti sọ ọkàn di mímọ́ kúrò nínú ìwà ìbàjẹ́ àti láti sọ nafs di mímọ́ kúrò nínú ibi kí ó sì fi àwọn ìwà rere kún un kí ó sì gbà á lọ́wọ́ àwọn ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ ìpalára rẹ̀.

MÍMÚ ARA ẸNI BÁ MUHAMMAD ’ALAIHIS-SALÂM MU

“Eyin Anabi ololufe mi! Mo fi ọ ranṣẹ ki o le fun ni iroyin ti o dara ti idunnu ailopin fun gbogbo eniyan ni agbaye ati lati dari wọn si ọna yii si idunnu.”
Saba’: 28

Mímú ara ẹni bá Muhammad ’alaihis-salâm mu ni láti tẹ̀lé ọ̀nà Rẹ̀. Ọna rẹ ni ọna ti Qurân al-karîm fihan. Ọna yii ni a npe ni Dîn al-Islâm (Ẹsin Islâm). Lati le ba ara re mu, eniyan gbodo koko ni îmân (igbagbọ); lẹhinna kọ ẹkọ Islâm daradara; lẹhinna ṣe awọn fards ki o yago fun awọn harâms, lẹhinna mu awọn sunnah ṣẹ ki o yago fun awọn makrûhs. Lẹhin gbogbo awọn wọnyi, ọkan yẹ ki o tun gbiyanju lati tẹle Rẹ ni ohun ti o jẹ mubâh (ti a gba laaye). Lati ni îmân tumo si lati bere si tele Re ati lati wọ ilẹ̀kùn idunnu.

Allahu taâlâ rán an láti pe gbogbo àwọn ènìyàn ayé sí ayọ̀, Ó sì kéde ní âyat kejìdínlọ́gbọ̀n (28) ti Sûrah Saba, ní maali, “Eyin Ànábì olùfẹ́ mi! Mo fi ọ ranṣẹ ki o le fun ni iroyin ti o dara ti idunnu ailopin fun gbogbo eniyan ni agbaye ati lati dari wọn si ọna yii si idunnu.”

Fun apẹẹrẹ, sisun ọsangangan diẹ ti ẹni tí ó mú ara rẹ̀ bá A mu jẹ diẹ niyelori ju lilo ọpọlọpọ awọn oru lati jọsin laisi titẹle Rẹ. Iwa ọlá Rẹ ni lati ṣe “Qaylûla,” iyẹn ni, lati sun fun igba diẹ ṣaaju ọsan. Pẹlupẹlu, kii ṣe ãwẹ ni awọn ọjọ Eid, ṣugbọn jijẹ ati mimu nitori pe ẹsin Rẹ paṣẹ fun u, ṣe pataki ju awọn ọdun ãwẹ ti ko si ninu ẹsin Rẹ. Iye kekere ti a fi fun awọn talaka ni ibamu pẹlu ẹsin Rẹ, ti a npe ni zakât, ga julọ ati pe o niyelori ju fifun opoplopo awọn owó goolu, gẹgẹbi ẹbun, ti o tobi bi oke, nípa ìfẹ́ inú ara ẹni.

Lẹhin ṣiṣe owurọ namâz ni jamâat, Hadrat Umar, Amîrul-muminîn, wo jamâat o si rii pe ọkan ninu awọn ọmọ ẹgbẹ ko si, beere ibiti o wa. Àwọn alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ sọ pé, “Ó ń jọ́sìn títí di òwúrọ̀, ní òru. Boya o sun.” Amîr al-Muminîn sọ pe, “Mo fẹ pe o ti sun ni gbogbo oru ati ṣe owurọ namâz pẹlu jamâat; yoo ti dara julọ.”

Awọn eniyan ti wọn ko faramọ Islâm ń fi ìyà jẹ nafs wọn nipa fifi ara wọn si awọn airọrun ati tiraka lile. Sibẹsibẹ, eyi jẹ asan ati kekere nitori wọn ko ṣe ni ibamu pẹlu Islâm. Anfaani fun awọn akitiyan tiwọn, ti eyikeyi ba wa, ni awọn anfani aye diẹ. Ati pe niwọn igba ti aye yii jẹ asan, kini o le jẹ iye ti apakan kan? Àwọn ènìyàn wọ̀nyí dàbí àwọn agbálẹ̀ (olùkó ìdọ̀tí); àwọn agbálẹ̀ ń ṣiṣẹ́ kára, wọ́n sì rẹ̀ wọ́n ju ẹnikẹ́ni mìíràn lọ, ṣùgbọ́n owó iṣẹ́ wọn kéré ju ẹnikẹ́ni lọ. Ní ti àwọn tí wọ́n mú ara wọn bá Islâm mu, wọ́n dà bí àwọn oníṣòwò ohun ọ̀ṣọ́ tí wọ́n ń bá àwọn ohun ọ̀ṣọ́ olówó iyebíye àti dáyámọ́ńdì ṣíṣeyebíye lò. Wọn ṣe iṣẹ diẹ, ṣugbọn awọn dukia wọn jẹ nla. Nigba miiran iṣẹ wakati kan n pese wọn ni èrè ọgọ́rùn-ún ẹgbẹ̀rún ọdún. Idi fun eyi ni pe iṣe ti o ni ibamu pẹlu Islâm jẹ itẹwọgba ati fẹran nipasẹ Allahu taâlâ; Ó nífẹ̀ẹ́ rẹ̀. O kede ni ọpọlọpọ awọn aaye ninu iwe Rẹ Qurân al-karîm pe eyi ri bee.

Fun apẹẹrẹ, O kede ni âyat 31 ti Sûrah âl-i Imrân, ni maal, “Iwọ Anabi olufẹ mi! Sọ fun wọn pe, ‘Bí ẹ bá nífẹ̀ẹ́ Allahu ta’âlâ, tí ẹ sì fẹ́ kí Allahu ta’âlâ nífẹ̀ẹ́ yín pẹ̀lú, ẹ mú ara yín bá mi mu! Allahu taâlâ fẹ́ràn àwọn tí wọ́n mú ara wọn bá mi mu.’”

Lati tẹle Muhammad alaihis-salâm ni lati mọyì awọn ofin Islâm ki o si ṣe awọn ofin wọnyi pẹlu ifẹ, lati bọwọ ati ki o bọwọ fun awọn aṣẹ Rẹ, awọn ọjọgbọn Islâm, awọn olooto ati awọn ohun ti Islâm ṣe pataki, lati gbiyanju lati tan ẹsin Rẹ kalẹ ati láti kẹ́gàn àwọn tí kò fẹ́ tẹ̀ lé ẹ̀sìn Rẹ̀, tàbí tí wọ́n ń bẹnu àtẹ́ lù ú, tí wọ́n sì ń ṣàìka á sí.

Allahu taâlâ ko fẹran eyikeyi ninu awọn ohun ti ko ni ibamu pẹlu Islâm. Ṣe o ṣee ṣe pe awọn ere yoo jẹ fun awọn ohun ti a ko nifẹ si? Kàkà bẹ́ẹ̀, wọ́n á mú ìjìyà wá.

Gbigba idunnu ni awọn agbaye mejeeji gbarale nikan ati pe lori titẹle Muhammad alaihis-salâm, ẹniti o jẹ Ọ̀gá ayé yìí àti ayé tí ń bọ̀. Lati le tẹle E, o jẹ dandan lati ni îmân ati lati kọ ẹkọ ati ṣe awọn ofin Islâm.

Sa kuro ni Jahannam ni agbaye ti nbọ jẹ pataki nikan fun awọn ti o ṣe ara wọn si Muhammad alaihis-salâm. Gbogbo awọn iṣẹ rere ti a ṣe ni agbaye yii, gbogbo ohun ti a ṣe awari, gbogbo awọn hâl, ati gbogbo awọn ẹka imọ yoo wulo ni agbaye ti nbọ lori ipo pe eniyan ti tẹle ọna Rasûlullah. Bí bẹ́ẹ̀ kọ́, gbogbo iṣẹ́ rere tí àwọn tí kò tẹ̀ lé Wòlíì Allahu ta’âlâ ṣe yóò dúró nínú ayé yìí, tí yóò mú kí ayé wọn tí ó tẹ̀ lé e pa run. Iyẹn ni, kii yoo jẹ nkankan bikoṣe istidrâj (ẹtan) ti o parada ni oore.

Lati mu ara re ba Muhammad ’alaihis-salâtu was-salâm mu patapata ati ni pipe, eniyan nilo lati nifẹ Rẹ patapata ati ni pipe. Awọn aami aisan ti ifẹ pipe ati pipe ni lati yago fun awọn ọta Rẹ ati lati korira awọn ti ko fẹran Rẹ. Ifẹ ko le pẹlu aibikita. Awọn ololufẹ, jijẹ aṣiwere nipa awọn ololufẹ wọn, ko le ṣe ohunkohun si wọn. Wọn ko le wa papọ pẹlu awọn ti o ń ṣe lòdì sí wọn. Ifẹ fun awọn idakeji meji ko le yanju ni ọkan kanna papọ. Iyẹn ni, aye ti awọn nkan idakeji meji papọ (jam iz-ziddayn) ni aaye kanna ko ṣee ṣe.

Awọn ibukun aye jẹ igba diẹ ati ẹtan. Ti wọn ba jẹ tirẹ loni, wọn yoo jẹ ẹnikan miiran ni ọla. Ṣugbọn awọn ti yoo gba ni âkhirat jẹ ailopin ati pe wọn gba ni agbaye. Ti igbesi aye ọjọ diẹ ninu aye yii ba lo ni atẹle Muhammad alaihis-salâm, ẹniti o jẹ eniyan ti o niyelori julọ ni eyi ati awọn agbaye ti o tẹle, eniyan le nireti fun idunnu ailopin, igbala ayeraye. Bibẹẹkọ, ayafi ti eniyan ba ṣe ararẹ si Rẹ, ohun gbogbo yoo yipada si nkankan. Gbogbo iṣẹ rere ati iṣe oore ti a ṣe laisi titẹle Rẹ wa nibi; ko si ohun ti yoo gba ni âkhirat. Iṣe kekere kan ti titẹle Muhammad alaihis-salâm ga pupọ si gbogbo awọn ibukun ni agbaye yii ati idunnu ni âkhirat. Iwa rere ati ola eda eniyan n tele Re.

Fun awọn Musulumi, ti o fẹ lati mu ara wọn ba Rasûlullah mu, ipo ipilẹ ni lati wa ni ọkan ninu awọn madhhabs otitọ mẹrin ti Ahl as-sunnah. O jẹ fard lati ni îmân ninu Ọga wa, Anabi, lati fi idi ohun ti O mu wa mulẹ, lati nifẹ ati gbọràn si Rẹ, lati gba imọran Rẹ, lati bọwọ ati bọla fun Rẹ. Nipa koko yii, Allahu taâlâ sọ ni âyat al-karîmas, ni maal, “Nitori naa, gbagbọ ninu Allahu taâlâ ati Rasûl Rẹ, ti o jẹ Anabi Rẹ ti ko ni iwe, ẹ mú ara yín bá A mu ki o le wa itọnisọna ati ọna ti o tọ.”1 Ati pe, “Ẹniti ko ba gbagbọ ninu Allahu taâlâ ati Anabi Rẹ, (yẹ ki o mọ pe) dajudaju, A ti pese ina (ẹru) kan fun awọn alaigbagbọ naa.”2

Yahyâ ibn Muhammad ibn Abdullah, Muhammad ibn Ibrâhîm ibn Saîd, Umayya ibn Bustân, Muhammad ibn Ibrâhîm ibn Saîd ròyìn pé; Abû Hurayra (radiy-Allahu anh) gbe hadîth ash-sharîf yii jade lati Rasûlullah (sall-Allahu alaihi wa sallam): Oga wa Rasûlullah sọ pe, “A ti paṣẹ fun mi lati ba awọn eniyan ja (alaigbagbọ) titi ti wọn fi jẹri pe ko si ọlọrun kan bikoṣe Allahu ta’âlâ nwọn si gbagbọ ninu mi ati ohun ti mo ti mu (Islâm). Nigbati wọn ba ṣe bẹ, awọn ohun-ini ati ẹmi wọn yoo gba igbala lọwọ mi. Ayafi fun ẹtọ Islâm (iyẹn, ti Musulumi ba ṣẹ, ijiya ti Islâm paṣẹ yoo ṣẹ). Allahu ta’âlâ yoo pe e si iroyin.”3

“Ẹniti o ba gboran si mi ti gboran si Allahu taâlâ. Ẹniti o ba ṣọtẹ si mi ti ṣọtẹ si Allahu taâlâ. Ẹniti o ba gboran si aṣẹ mi ti gboran si mi, ẹniti o ba ṣọtẹ si aṣẹ mi si ti ṣọtẹ si mi.”

“Ẹniti o ba gboran si mi ti gboran si Allahu taâlâ. Ẹniti o ba ṣọtẹ si mi ti ṣọtẹ si Allahu ta’âlâ.”
Hadîth
ash-sharîf

“Ipò ẹni tí ó ṣègbọràn sí mi tí ó sì tẹ̀ lé ohun tí mo mú wá, ẹni tí ó sì ṣọ̀tẹ̀ sí mi tí ó sì lòdì sí ohun tí mo mú wá, dà bí ipò ọkùnrin kan tí ó kọ́ ilé kan tí ó sì pèsè onírúurú oúnjẹ aládùn (lati fi àsè nla fun awọn eniyan) o si fun ẹnikan ni ojuse lati pe awọn eniyan. Àwọn tí wọ́n tẹ́wọ́ gba ìkésíni náà wọ inú ilé, wọ́n sì jẹun bí wọ́n ṣe fẹ́. Bí ó ti wù kí ó rí, àwọn tí kò tẹ́wọ́ gba ìkésíni náà kò lè wọ inú ilé náà kò sì lè jẹ nínú oúnjẹ tí a ti pèsè. Ile yẹn ni Jannah (ti a ti pese sile fun awọn eniyan ti o bẹru Allah ti wọn gba ifiwepe Rasûlullah). Olupe (si Allahu taâlâ ati Jannah, ti o kun fun awọn ibukun Rẹ) ni Muhammad (alaihis-salâm). Ẹniti o ṣọtẹ si Muhammad (alaihis-salâm) ṣọtẹ si Allahu taâlâ. Muhammad (alaihis-salâm) ṣe iyatọ awọn Musulumi ti o fi idi rẹ mulẹ lati ọdọ awọn alaigbagbọ ti wọn sẹ Ọ.”

“Ẹ dúró ṣinṣin lórí ọ̀nà mi, àti lẹ́yìn mi, lórí ọ̀nà Khulafâ ar-rashidin (iyẹn ni, awọn Khalîfas mẹrin ti o tẹle Anabi wa). Ni deede faramọ wọn pẹlu gbogbo agbara rẹ. Yago fun awọn ohun ti a ṣe tuntun (ninu ẹsin) lẹhinna (eyiti a ko le rii laarin Qurân al-karîm, sunnah, ijma al-ummah [ipinnu ti awọn ọjọgbọn ti o jinlẹ ti a npè ni mujtahid] ati qiyas al-fuqaha [iṣẹ ti o nira ti a ṣe nipasẹ awọn ọjọgbọn ti fiqh lati le ni awọn ofin, awọn ofin ati awọn idinamọ lati Qurân al-karîm ati hadîth ash-sharîfs nipasẹ ọna ijtihâd; awọn ofin ati awọn ilana ti o wa]). Fun, ohun gbogbo ti o jẹ tuntun (ninu ẹsin) lẹhinna jẹ bidat. Ati gbogbo bid’at jẹ ìṣìnà (dalâlat).”4

Ninu hadîth ash-sharîf ti Anas ibn Mâlik sọ nipa gbigbe Rasûlullah, Anabi wa (sall-Allahu alaihi wa sallam) sọ pe, “Ẹniti o sọji sunnah mi (eyini ni, tan kaakiri nipa ṣiṣe adaṣe) ti sọji mi (iyẹn ni, ti gbe ogo mi ga, o si sọ aṣẹ mi). Ẹniti o ba sọji mi yoo wa pẹlu mi ni Jannah.”

Ọga wa, Anabi sọ fun Bilâl ibn Hârith, “Ti eniyan ba sọji sunnah al-hasanah (awọn nkan ti o ṣe anfani ti ko tako tabi lọ lodi si Islâm) ninu Islâm, o ni ere ati ere ti awọn ti yoo ṣe. Ti eniyan ba ṣafihan sunnah as-sayyia (awọn ohun ti o tako tabi lodi si Islâm) ni Islâm, a fun ni ẹṣẹ rẹ ati awọn ẹṣẹ ti awọn ti yoo ṣe.”5

Hadrat Umar ibn Abdulaziz sọ pe, “Oga wa Rasûlullah ṣi ọna ti o dara julọ, ati pe Khalîfas Rẹ ṣe lẹhin Rẹ. Lati ṣe gẹgẹ bi ọna Rasûlullah ati awọn Khalîfas Rẹ lẹhin Rẹ tumọ si lati ṣe gẹgẹ bi Iwe Allahu taâlâ. Lati gboran si Allahu taâlâ ati Oga wa, Anabi tumo si lati fun esin Allahu taâlâ lokun. Ko si ẹnikan ti o ni ẹtọ lati ba Islâm jẹ́ tabi yi i pada.” Ko ṣe iyọọda lati ṣe gẹgẹ bi ọrọ ti awọn ti o tako ọna Anabi wa.

Awọn ti o tẹle ọna Ọga wa, Anabi ati Ashâb al-kirâm gba ọna otitọ. Ninu awọn wọnyi, awọn ti o beere fun iranlọwọ gba iranlọwọ. Ẹnikẹ́ni tí ó bá tako ọ̀nà Anabi wa àti ti Ashâb Rẹ̀, tí kò sì ṣe ní ìbámu pẹ̀lú rẹ̀, wà lórí ọ̀nà mìíràn yàtọ̀ sí ọ̀nà àwọn Mùsùlùmí. Allahu taâlâ yoo fi iru eniyan bẹẹ sinu Jahannam nipa gbigba wọn laaye lati ṣe awọn iṣẹ buburu. Jahannam jẹ awọn ibi ti o buru julọ.

Hadrat Ahmad ibn Hanbal sọ pe, “Ni ọjọ kan, Mo wa ninu apejọ kan. Wọ́n sáré lọ sínú omi. Ní ti èmi, tí ó tẹ̀ lé hadîth ash-sharîf, ‘Ẹniti o ni igbagbọ ninu Allahu ta’âlâ ati ọjọ âkhirat, ko yẹ ki o wọ inu iwẹ gbangba (laisi bo awọn ẹya awrat wọn),’ Emi ko bọ aṣọ mi kuro. Ni alẹ ọjọ yẹn, ẹnikan sọ fun mi ninu ala mi pe, ‘Iwọ Ahmad! Ìhìn ayọ̀ fún ọ! Fun, Allahu taâlâ ti dariji yin nitori pe o tẹle ọna Rasûlullah. O ti sọ ọ di imâm. Eniyan yoo tẹle ọ.’ Nigbati mo beere, ‘Tani iwọ?’ o ni, ‘Emi ni Jabrâîl.’”

Eniyan ti ko ba tele Rasûlullah (sall-Allahu alaihi wa sallam) ninu gbogbo ise won ko le je onigbagbo. Ti wọn ko ba nifẹ Rẹ ju ara wọn lọ, igbagbọ wọn ko pari. Muhammad alaihis-salâm ni Anabi ti gbogbo eda eniyan ati jinns.

O jẹ ọranyan fun gbogbo eniyan ti gbogbo ọgọrun ọdun lati faramọ Rẹ. Ó pọndandan fún gbogbo onígbàgbọ́ láti ran ẹ̀sìn Rẹ̀ lọ́wọ́, láti sọ akhlâq rẹ̀ ẹlẹ́wà di àṣà, láti sọ orúkọ rẹ̀ tí a bùkún léraléra, láti ka salât-us-salâm tọ̀wọ̀tọ̀wọ̀ àti ìfẹ́ni nígbà tí wọ́n bá sọ tàbí gbọ́ orúkọ Rẹ̀, láti nífẹ̀ẹ́ rírí ojú ìbùkún Rẹ̀ ní àfẹ́jù, láti nífẹ̀ẹ́ àti láti fi ọ̀wọ̀ hàn si Qurân al-karîm ati ẹsin ti O mu wa.

“Eniyan ti Allahu taâlâ fẹràn pupọ ni ẹniti o kọ ẹkọ nipa ẹsin ti o si kọ awọn miiran. Kọ ẹkọ ẹsin rẹ nipasẹ awọn ọjọgbọn Islâm!”
Hadîth
ash-sharîf

Oun ko ni sọrọ lati inu awọn ifẹ tirẹ, Awọn ọrọ mimọ Rẹ jẹ ti ifihan,
Ó jẹ́ òkun tí ó kún fún péálì ọgbọ́n, orísun ọ̀làwọ́ yẹn.
O wa laarin awọn eniyan, botilẹjẹpe, Ọkàn Rẹ wa pẹlu Allahu ta’âlâ nikan,
Oun yoo ma ri Ọkanṣoṣo nigbagbogbo ni ọpọlọpọ, orisun ilawo yẹn.
Ki salât ati salâm le wa lori Re ati Ashâb Re,
Nítorí, Ó bá wọn ṣọ̀rẹ́, orísun ìwà ọ̀làwọ́ yẹn.
Wa O Haqqi, gbagbe nipa awọn eniyan ki o kọ ẹkọ iwa lati ọdọ olufẹ
Allah,
Nítorí, Ọlọ́run fún un ní ìwà rere lọ́fẹ̀ẹ́, orísun ìwà ọ̀làwọ́ yẹn.

Ibrâhim Haqqi ti Erzurumî

Ìwòye àtijọ́ ti Medîna al-Munawwara (1890)

AWỌN IPO FUN JIJE MUSULUMI TOOTỌ

Ọrọ naa “Islâm” ni ede Larubawa tumọ si “títẹríba nafs ẹni, ìfakalẹ̀, dídé ìgbàlà,” ati “àláàfià”. Imâm al-a’zam Abû Hanîfa (rahmatullahi ’alaih) ti setumo Islâm gege bi “ìfakalẹ̀ àti ìgbọràn sí àwọn òfin Allahu ta’âlâ.” Ti a ba ka awọn otitọ ti a sọ loke ni pẹkipẹki, yoo han gbangba bi o ṣe yẹ ki Musulumi jẹ. Àwọn ọ̀mọ̀wé akẹ́kọ̀ọ́jinlẹ̀ ti ṣàlàyé àwọn ànímọ́ tí Mùsùlùmí gbọ́dọ̀ ní gẹ́gẹ́ bí: Lákọ̀ọ́kọ́, Mùsùlùmí mọ́ ní ti ara àti nípa tẹ̀mí. Ni orisirisi awọn aaye ni Qur’ân al-karîm, Allahu ta’âlâ sọ pe, “Mo fẹran awọn ti o mọ́.” Awọn Musulumi ko wọ mọṣalaṣi tabi ile pẹlu bata wọn lori. Awọn carpets wọn, awọn ilẹ ipakà wọn wa lainidi ati mimọ. Gbogbo Musulumi ni baluwe kan ninu ile rẹ. Ara wọn, aṣọ ati ounjẹ nigbagbogbo jẹ mimọ. Ni ọna yii, wọn ko tan awọn microbes ati arun. Musulumi tootọ jẹ mimọ ati pe o tọju ilera rẹ pupọ. Kì í mu ọtí líle rárá, tí ó jẹ́ harâm àti irú májèlé kan. Ko jẹ ẹran ẹlẹdẹ, eyiti a ti ni idinamọ nitori ọpọlọpọ awọn ewu ati awọn ipalara rẹ. Wòlíì wa (sall-Allahu alaihi wa sallam) gbóríyìn fún ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì nípa ìṣègùn ní onírúurú ọ̀nà. Apeere ni oro Re, “Oriṣi imo meji lo wa: imo ti ara ati imo esin.” Ìyẹn ni pé, nípa sísọ pé àwọn méjèèjì yìí jẹ́ ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì tó ṣe pàtàkì jù lọ, ìmọ̀ ẹ̀sìn tó ń dáàbò bo ẹ̀mí, àti ìmọ̀ ìlera tó ń dáàbò bo ara, ó fẹ́ ká sapá láti jẹ́ kí ara àti ọkàn wa lágbára. Islâm paṣẹ fun kikọ ẹkọ ti ara ṣaaju imọ ti ẹsin. Fun gbogbo iru awọn iṣẹ rere le ṣee ṣe pẹlu ara ti o ni ilera nikan. Ọ̀gá wa, Anabi bá Ọba-ńlá Byzantine, Heraclius, sọ̀rọ̀ nípasẹ̀ lẹ́tà. Wọ́n máa ń rán àwọn aṣojú sí ara wọn. Ni akoko kan, Heraclius fi ọpọlọpọ awọn ẹbun ranṣẹ si i. Ọkan ninu awọn ẹbun jẹ dokita kan. Nigbati dokita de, o wa si ọdọ Anabi wa o si wipe, “Oga! Kabiyesi ti ran mi si yin gege bi iranse. Emi yoo tọju awọn ti o ṣaisan laisi idiyele.” Hadrat Muhammad (sall-Allahu alaihi wa sallam) gba awọn iṣẹ rẹ. Ó pàṣẹ pé kí wọ́n fún dókítà ní ilé kan. Ojoojúmọ́ ni wọ́n máa ń mú oúnjẹ àti ohun mímu aládùn wá fún un. Awọn ọjọ ati awọn oṣu kọja. Ko si Musulumi ti o wa lati ri i. Dokita naa, ni rilara itiju, beere fun igbanilaaye lati lọ, o sọ pe, “Oga! Mo wa nibi lati sin ọ. Titi di isisiyi, ko si alaisan kan ti o wa si ọdọ mi. Mo ti joko láìṣiṣẹ́, njẹ ati mimu ni itunu. Ní báyìí, mo fẹ́ padà sí ilé.” Anabi wa (sallAllahu ‘alaihi wa sallam) dahun pe, “Ìpinnu wà lọ́wọ́ rẹ. Ti o ba fẹ lati duro pẹ, o jẹ ojuṣe awọn Musulumi lati sin ati tọju awọn alejo wọn. Sibẹsibẹ, ti o ba fẹ lati lọ kuro ni bayi, ni irin-ajo to dara! Ṣugbọn o gbọdọ mọ pe paapaa ti o ba duro nibi fun awọn ọdun, ko si Musulumi ti yoo wa

“Mo bura fun Allahu taâlâ pe ayafi ti eniyan ba nifẹ fun arakunrin rẹ Musulumi ohun ti o nifẹ fun ara rẹ, îmân rẹ kii yoo jẹ pipe.” Hadîth ash-sharîf lati ri ọ. Nitoripe Ashâb mi ko ṣaisan. Ẹsin Islâm ti ṣe afihan ọna si ilera to dara. Ashâb mi san ifojusi nla si mimọ. Wọn ko jẹ ohunkohun ayafi ti ebi npa wọn, wọn si dẹkun jijẹ ṣaaju ki wọn to ni kikun.” Pẹlu awọn ọrọ ti o wa loke, a ko tumọ si lati sọ pe Musulumi ko ṣaisan rara. Sibẹsibẹ, Musulumi ti o san ifojusi si ilera ati mimọ rẹ wa ni ilera fun igba pipẹ. Kò ṣòro fún un láti ṣàìsàn. Iku jẹ otitọ ti igbesi aye. Ko le yago fun. Gbogbo eniyan yoo ku nitori abajade aisan diẹ. Síbẹ̀, ní agbára láti jẹ́ kí ara ẹni wà ní ìlera títí di àkókò ikú yóò fi ṣeé ṣe kìkì nípa wíwo àwọn ọ̀ràn àti ìmọ́tótó tí a pa láṣẹ ní Islâm. Wòlíì wa (sallAllahu alaihi wa sallam) sọ pé, “A ti rán mi lọ sí ìwà rere pípé àti láti tan ìwà rere kálẹ̀ kárí ayé.” Hadîth ash-sharîf mìíràn sọ pé, “Lara yin, awọn ti o ni îmân ti o ga julọ ni awọn ti o ni akhlâq lẹwa.” Iwa mimọ ti ẹmi jẹ pataki fun Musulumi. Ẹniti o purọ, ti o ṣe iyanjẹ, tan awọn ẹlomiran jẹ, ti o jẹ ika, aiṣododo, ti o yago fun iranlọwọ awọn arakunrin rẹ ni ẹsin, ti o ń ka ara rẹ̀ sí ẹni gíga, ti o ronu nikan ti awọn anfani rẹ, kii ṣe Musulumi otitọ, laibikita iye ti o jọsin. Itumọ giga ti awọn âyats mẹta akọkọ ni Sûrah al-Mâ’ûn ni, “O Rasûl Mi! Njẹ o ti rii ẹniti o sẹ qiyâmat, ṣe ipalara fun awọn ọmọ alainibaba ti o si fi ẹtọ wọn du wọn ati pe ko bọ awọn alaini tabi gba awọn miiran niyanju lati ran awọn alaini lọwọ?” A ko gba ijosin iru awon eniyan bee. Ni Islâm, jíjìnà sí awọn harâms gba iṣaaju lori ṣiṣe awọn fards. Musulumi tootọ ni, lakọọkọ, eniyan pipe ati ti ogbo. O ni oju ẹrin. Ó jẹ́ ọkùnrin tó ní ahọ́n oyin tó sọ òtítọ́. Ko mọ ohun ti o jẹ “lati binu”. Rasûlullah (sallAllahu ’alaihi wa sallam) kéde pé, “Ẹni tí a fi ìwà tútù fúnni ni ẹni tí a fi oore ayé yìí àti âkhirat fún.” Musulumi jẹ onírẹ̀lẹ̀ pupọ. Ó tẹ́tí sí gbogbo àwọn tó bá sún mọ́ ọn, ó sì ràn wọ́n lọ́wọ́ bó bá ti lè ṣeé ṣe tó. Musulumi jẹ ọlọla ati oniwa rere. O nifẹ idile rẹ ati orilẹ-ede rẹ. Wòlíì wa sọ pé, “Ìfẹ́ ilẹ̀ ìbílẹ̀ ẹni wá láti inú îmân.” Bí Allahu ta’âlâ ṣe fẹ́ kí àwọn ẹrú Rẹ̀ rí ni a ṣàlàyé dáradára nínú Qur’ân al-karîm. Itumọ giga ti âyat al-karîmas 63-69 ni Sûrah al-Furqân ni, “Awọn ẹrú (iwa rere) ti Rahmân (Allahu ta’âlâ’, Ẹniti o ni aanu pupọ fun awọn ẹrú Rẹ) rin lori ilẹ ni irẹlẹ ati pẹlu iyi. Nígbà tí àwọn aláìmọ̀kan bá gbìyànjú láti bí wọn nínú, wọ́n yàgò fún ẹ̀ṣẹ̀ pẹ̀lú òtítọ́ àti rírọ̀, wọ́n sì ń dáhùn pẹ̀lú àwọn ọ̀rọ̀ onínúure, irú bí, ‘àlàáfíà àti ààbò wà lórí rẹ.’ Wọn lo awọn alẹ duro ati tẹriba (ti nṣe namâz) fun Rabb wọn. (Wọn fi ọpẹ ati iyin wọn fun Un). Wọn bẹbẹ fun Allah, ‘Iwọ Rabb wa, gba ijiya Jahannam kuro lọdọ wa. Nitootọ, ijiya rẹ jẹ ayeraye ati kikoro, ati pe aaye yẹn ko si iyemeji ibugbe buburu ati ẹru.’ Ninu inawo wọn, wọn kì í ṣe onínàákúnàá tàbí ahun; wọn tẹle ọna iwọntunwọnsi laarin awọn iwọn meji wọnyi, ati pe wọn ko yọkuro kuro ninu awọn ẹtọ ẹnikẹni. Wọn ko sọ awọn alabaṣepọ si Ọlọhun tabi pe oriṣa eyikeyi miiran pẹlu Rẹ. Wọn ko gba ẹmi kankan, eyiti Allah ti kọ. (Ẹlẹ́bi nìkan ni wọ́n ń fìyà jẹ.) Wọn kì í ṣe àgbèrè.” Awọn âyat 72-74 ti sûrah kanna, ni maal, “Wọn ko jẹri eke. Wọn yago fun awọn nkan ti ko wulo ati ipalara. Ti wọn ba ni ipa lairotẹlẹ ninu nkan ti ko wulo tabi eyiti o le ṣee ṣe pẹlu iṣoro nla, wọn kọja nipasẹ rẹ pẹlu iyi. Wọn ko yi oju afọju ati eti aditi si awọn âyats ti Rabb wọn nigbati wọn ba leti wọn. Wọ́n bẹ̀bẹ̀ pé, ‘Rabb wa! Fun wa pe awọn iyawo ati awọn ọmọ wa jẹ ayọ si oju wa. Ṣe wa ni olori awọn ti o bẹru Rẹ.” Pẹlupẹlu, itumọ awọn âyats keji ati kẹta ni Sûrah as-Sâff, “Ẹ̀yin onígbàgbọ́! Kini idi ti o fi jẹwọ ohun ti o ko ṣe? O jẹ ikorira julọ ni oju Ọlọhun ti o jẹwọ ohun ti o ko ṣe,” fihan pe jíjẹ́jẹ̀ẹ́ tàbí ṣíṣe ìlérí ohun tí ènìyàn kò lè ṣe sọ ọ́ di ènìyàn búburú ní ojú Allahu ta’âlâ. Musulumi tootọ jẹ ibọwọ pupọ fun awọn obi rẹ, awọn olukọ, awọn alaṣẹ, awọn ofin ati awọn alaṣẹ oludari ti orilẹ-ede rẹ. Kò fi àkókò rẹ̀ ṣòfò lórí àwọn ohun tí kò pọn dandan. O lo akoko rẹ nikan pẹlu awọn nkan ti o wulo. Kì í ta tẹ́tẹ́. Ko padanu akoko rẹ. Musulumi tootọ ṣe awọn ibâdats rẹ daradara. O funni ni ọpẹ si Allahu ta’âlâ. Ìjọsìn kò gbọ́dọ̀ ṣe láìfẹ́ tàbí láìmọ̀kan. Ijọsin gbọdọ jẹ tinutinu ati pẹlu ifẹ nla fun Allahu ta’âlâ. Lati bẹru Allahu ta’âlâ tumo si lati nifẹ Rẹ pupọ. Gẹgẹ bi awọn eniyan ko ṣe fẹ lati banujẹ ẹni ti wọn nifẹ pupọ, ti wọn yoo si bẹru ki wọn ma ba binu wọn, ijosin fun Allahu ta’âlâ yẹ ki o ṣe ni ọna ti o fi ifẹ wa han fun Rẹ. Awọn ibukun ti Allahu ta’âlâ ti fun wa pọ tobẹẹ ti gbese ọpẹ wa fun Un le san nikan nipa ifẹ Rẹ pupọ ati nipa ijosin Rẹ pẹlu otitọ inu nla. Oriṣiriṣi ibâdats lo wa. Diẹ ninu awọn iru ibâdats, gẹgẹ bi a ti sọ loke, wa laarin Allahu ta’âlâ ati ẹrú Rẹ. Boya Allahu ta’âlâ yoo dariji awon ti won nsin ko to. O jẹ ibâdat lati bọwọ fun awọn ẹtọ awọn ẹlòmíràn pẹ̀lú. Ṣùgbọ́n kò ní dárí jì àwọn tí wọ́n ń fìyà jẹ àwọn ẹlòmíràn, tí wọ́n sì ní ẹ̀tọ́ àwọn ẹlòmíràn lórí wọn àyàfi tí àwọn tí wọ́n ní ẹ̀tọ́ wọ̀nyẹn bá dárí jì wọ́n. Wọ́n sọ nínú hadîth ash-sharîfs: “Allahu ta’âlâ kò ṣàánú ẹni tí kò ṣàánú àwọn ènìyàn.” “Ran àwọn aninilára àti àwọn tí a ń ni lára lọ́wọ́ nípa dídènà ìwà ìkà.” “Bí ìdá mẹ́sàn-án nínú mẹ́wàá owó tí wọ́n fi ń ra ẹ̀wù àwọ̀lékè jẹ́ halâl, tí ìdá kan nínú mẹ́wàá sì jẹ́ harâm, Allahu ta’âlâ kò gba namâz tí wọ́n fi ẹ̀wù yẹn ṣe.” “Musulumi jẹ arakunrin Musulumi miiran. Ko da arakunrin re loro. Ó sáré lọ ràn án lọ́wọ́. Kò kẹ́gàn rẹ̀ tàbí kí ó ronú nípa rẹ̀ bí

“Hikmat (imọ anfani) ni awọn paati mẹwa. Mẹsan ninu wọn wa ni uzlat. Ati pe ọkan wa ni sisọ diẹ..” Hadîth ash-sharîf ti o kere si ara rẹ. O jẹ harâm fun u lati ṣe ipalara ẹjẹ rẹ, ohun-ini, iwa mimọ tabi ọlá.” “Mo bura fun Allahu ta’âlâ pe ayafi ti eniyan ba nifẹ fun arakunrin rẹ Musulumi ohun ti o nifẹ fun ara rẹ, îmân rẹ kii yoo jẹ pipe.” “Mo búra fún Allahu ta’âlâ pé ọkùnrin tí aládùúgbò rẹ̀ kò fọkàn tán ko ni îmân (eyini ni, kii se Musulumi tooto).” Awọn nkan meji jẹ pataki fun wiwa idunnu, oore ati alaafia ni agbaye ati salọ awọn ijiya ni agbaye ti nbọ. Ohun akọkọ ni lati dimu ṣinṣin si awọn aṣẹ ti Allahu ta’âlâ. Èkejì ni láti yẹra fún ohun tí Ó kọ̀. Ninu awọn meji wọnyi, eyi ti o tobi julọ, eyi ti o ṣe pataki julọ, ni ekeji. Lati yago fun awọn harâms patapata, o jẹ dandan lati yago fun diẹ sii ju awọn mubâhs pataki. A yẹ ki o lo awọn mubâhs nikan bi o ṣe pataki. Ti eniyan ba lo awọn mubâhs bi o ṣe fẹran, iyẹn ni, ninu awọn ohun ti a gba laaye, tabi lo awọn mubâhs lọpọlọpọ, yoo bẹrẹ lati ṣe ohun ti o ṣiyemeji. Ati pe ṣiyemeji wa nitosi awọn nkan wọnyẹn ti o jẹ harâm. Nafs ènìyàn, bí ẹranko ẹhànnà, jẹ ojukokoro. Ẹniti o ba rin ni ayika ọ̀gbun le ṣubu sinu rẹ. Awọn ọmọwe ti Islâm sọ pe, “Kí àwọn ẹlẹ́ṣẹ̀ tẹrí ba (nítorí ìtìjú) sàn ju kí àwọn olùjọsìn máa fẹ àyà wọn (ṣe ìgbéraga) lọ.” Awọn ọna meji lo wa lati yago fun awọn harâms: Ni akọkọ, lati yago fun awọn ẹṣẹ wọnyẹn eyi ti o da awọn ẹtọ Allahu taâlâ nikan ru; keji, lati yago fun awon ese ti o rú ẹ̀tọ́ àwọn ènìyàn mìíràn tàbí ti àwọn ẹ̀dá. Iru keji jẹ pataki julọ. Allahu ta’âlâ ko nilo ohunkohun, o si ni aanu pupo. Ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, kì í ṣe pé ẹ̀dá ènìyàn nílò ọ̀pọ̀ nǹkan nìkan, ṣùgbọ́n wọ́n tún jẹ́ ahun púpọ̀. Rasûlullah sọ pe, “Ẹniti o ni awọn ẹtọ eniyan lori ara rẹ ati ẹniti o ti ru ohun-ini ati iwa mimọ eniyan yẹ ki o san awọn ẹtọ pada ki o si jẹ́ kí wọ́n dárí jì í ṣaaju iku! Fun ọjọ yẹn, goolu ati ohun-ini kii yoo ni iye. Ni ọjọ yẹn, awọn ibâdats ti o ṣe ni agbaye yoo fun oniwun to tọ. Ti ko ba ni ibâdats tabi ti ko ba sí èyí tí ó kù, awọn ẹṣẹ ti o ni ẹtọ yoo wa lori rẹ.” Lọ́jọ́ kan, nígbà tí Rasûlullah béèrè lọ́wọ́ Ashâb al-kirâm, “Ṣé ẹ mọ ẹni tí a ń pè ní onígbèsè tí ó ti wọ̀ (tí kò ní nǹkankan mọ́)?” Wọ́n ní, “Ẹni tí kò ní owó tàbí dúkìá kankan.” O ni, “Lara ummah mi, onigbese ni eniyan ti iwe iṣe rẹ ni ọpọlọpọ awọn thawâbs ti namâz, ãwẹ ati zakât ni ọjọ qiyâmat. Ṣùgbọ́n ó ti bú àwọn ènìyàn, ó tàbùkù sí wọn, ó sì kó dúkìá wọn lọ. Awọn thawâbs rẹ yoo pin ati pinpin si iru awọn oniwun to tọ. Bí thawâb rẹ̀ bá tán kí ó tó san ẹ̀tọ́ wọn tán, a ó di ẹ̀ṣẹ̀ àwọn tí ó ní ẹ̀tọ́ náà rù ú. Lẹhinna a o sọ ọ sinu Jahannam.” Nínú lẹ́tà 110 ti ìwé kejì Maktûbât, Hadrat Muhammad Ma’sûm al-Farûqî Sarhandi (rahmatullâhi ‘alaih) kowe si ọkan ninu awọn ọmọ-ẹhin rẹ pe: “Ti o ba ṣẹ, o yẹ ki o ṣe tawba (ronupiwada) lẹsẹkẹsẹ. Tawba naa gbọdọ ṣe ni ikoko fun ẹṣẹ ti a ṣe ni ikoko ati ni gbangba fun ẹṣẹ ti a ṣe ni gbangba. Tawba ko yẹ ki o pẹ. Awọn angẹli kirâman kâtibîn ko ṣe igbasilẹ rẹ lẹsẹkẹsẹ. Ti o ba ṣe tawba, ẹṣẹ naa ko ni gba silẹ rara. Wọn yoo ṣe igbasilẹ ti ko ba ṣe tawba fun rẹ. Ja’far ibn Sinân (quddisa sirruh) sọ pé, ‘Kí a má ṣe ronú pìwà dà fún ẹ̀ṣẹ̀ burú ju ṣíṣe ẹ̀ṣẹ̀ lọ.’ Ati ẹniti ko ronupiwada loju aaye yẹ ki o ṣe ṣaaju iku. Wara’ ati taqwâ ko yẹ ki o gbagbe. Taqwâ kii ṣe lati ṣe ohun ti o jẹ eewọ ni kedere (harâm), ati pe wara’ kii ṣe lati ṣe awọn nkan ṣiyemeji. Yẹra fun idinamọ jẹ pataki ju ṣiṣe ofin lọ. Awọn ọga wa ti sọ pe, ‘Awọn buburu, ati awọn ti o dara, ṣe awọn iṣẹ rere. Ṣugbọn awọn siddîq nikan ni, awọn ti o dara, ti o yago fun awọn ẹṣẹ...’ O ti sọ ninu hadîth ash-sharîf, ‘Ni ọjọ qiyâmat, awọn eniyan wara’ ati zuhd yoo wa niwaju gbogbo awọn eniyan ti wọn rí ìbùkún oore-ọ̀fẹ́ Allahu ta’âlâ.’ (Zuhd tumọ si lati yago fun awọn ohun ti aye ti o jẹ diẹ sii ju iwulo lọ, paapaa ti o jẹ halâl.) O ti sọ ninu hadîth ash-sharîf, ‘Namâz ti ọkunrin wara’ jẹ itẹwọgba,’ ati ‘O jẹ ibâdat lati wa papọ pẹlu ọkunrin wara’ kan. Sọrọ pẹlu rẹ jẹ ibukun bi fifun sadaqah.’ Kan si ọkan rẹ lori ṣiṣe awọn nkan ti o lero iyemeji nipa! Maṣe ṣe ohunkohun ti ọkan rẹ n mì ni! Maṣe tẹtisi awọn nafs rẹ! ‘Eyikeyi iṣe ti o tunu awọn nafs ti o si tu ọkan silẹ dara. Eyikeyi igbese ti o ru awọn nafs ti o si ṣe itara ọkan jẹ ẹṣẹ.’ Lẹẹkansi, hadîth sherîf kan kede, ‘Awọn nkan ti o jẹ halâl han gbangba. Harâms ti ṣafihan, paapaa. Yago fun awọn nkan ṣiyemeji. Ṣe ohun tí o mọ̀ pé kò ní iyèméjì nínú!’ Awọn hadîth ash-sharîfs wọnyi fihan pe awọn nkan ṣiyemeji ati awọn nkan ti o da ọkan ru yẹ ki o yago fun. O jẹ iyọọda lati ṣe nkan nipa eyiti ko si iyemeji. Hadîth ash-sharîf mìíràn kede, ‘Awọn ohun ti Allâhu ta’âlâ ti ṣe halâl ninu Qur’ân al-karîm jẹ halâl. Oun yoo dariji ohun ti Ko tii kede ninu Qur’ân al-karîm.’ Nigba ti a ba pade ọ̀ràn kan ti o ṣiyemeji, o yẹ ki a fi ọwọ wa si ọkan wa. Bí ọkàn kò bá lù kìkì, a lè ṣe é. Bí ó bá ń lù kìkì, a ko gbọdọ ṣe nkan naa. O ti sọ ninu hadîth ash-sharîf, ‘Fi ọwọ rẹ si àyà rẹ! Ọkàn yoo jẹ tunu nipa nkan halâl. Yóò máa lù kìkì nípa ohun harâm. Ti o ba ṣiyemeji nipa nkan kan, maṣe ṣe! Maṣe ṣe paapaa ti awọn ọkunrin ti o wà ní ipò ẹ̀sìn ba gbejade fatwâ!’ Eniyan ti o ni îmân yoo yago fun awọn ẹ̀ṣẹ̀ kékeré lati le sa fun ṣiṣe awọn ẹ̀ṣẹ̀ ńlá. A yẹ ki o ro gbogbo ibâdât wa ati awọn iṣẹ rere sí aláìpé. A yẹ ki a ro pe a ko ni anfani lati ṣe awọn aṣẹ Allahu ta’âlâ daradara. Abû Muhammad Abdullah ibn Manâzil (quddisa sirruh) sọ pe, ‘Allahu ta’âlâ ti paṣẹ fun oniruuru ibâdats. Ó ti pàṣẹ fún sùúrù, ìfọkànsìn, namâz, ààwẹ̀ àti sísọ istighfâr (bíbẹ Allahu ta’âlâ fún ìdáríjì ẹ̀ṣẹ̀ ẹni) ṣáájú òwúrọ̀. O ti kede istighfâr kẹhin. Bayi, o ti di dandan fun eda eniyan lati ro gbogbo ibâdats ati ise rere won sí aláìpé ati lati beere fun idariji ati idariji.’ Ja’far ibn Sinân (quddisa sirruh) sọ pé, ‘Àwọn olùjọsìn tí wọ́n rò pé wọ́n ga ju àwọn ẹlẹ́ṣẹ̀ lọ burú ju ẹ̀ṣẹ̀ wọn lọ.’

“Ènìyàn tí ó ní agbo ilé tí ó pọ̀ ṣùgbọ́n tí owó-wíwọlé rẹ̀ kéré, tí ó ń ṣe namâz rẹ̀ dáradára, tí kò sì sọ̀rọ̀ àwọn Mùsùlùmí lẹ́yìn, yóò wà pẹ̀lú mi ní ọjọ́ qiyâmat.” Hadîth ash-sharîf

Ni ẹẹkan, Hadrat Alî Murta’ish (quddisa sirruh) fi i’tikâf (ìyàsọ́tọ̀ fún ìjọsìn) silẹ o si jade kuro ni mọṣalaṣi lẹhin ọjọ́ ogún (20) ti Ramadân ash-sharîf. Nigbati a beere idi ti o fi jade, o ni, ‘Ri pe awọn hafizes n ka Qur’ân al-karîm gẹgẹ bi orin aladun ti o si nṣogo nipa rẹ, Emi ko le duro si inu mọ.’ A yẹ ki o ṣiṣẹ lati le jèrè ìgbọ́bùkátà ará ilé wa ati tiwa ni ọna halâl. Iṣowo ati iṣẹ ọnà jẹ pataki fun ṣiṣe eyi. Salaf as-sâlihîn nigbagbogbo ṣiṣẹ ati jere ni ọna yii. Ọpọlọpọ awọn hadîths lo wa ti n ṣalaye thawâb ni gbigba ni ọna halâl. Hadrat Muhammad ibn Sâlim ni a beere pe, ‘Ṣe a yoo ṣiṣẹ ati jo'gun, tabi a yoo jọsin nikan ki a si fi igbẹkẹle wa si Allahu ta’âlâ?’ O ni, ‘Tawakkul (igbekele Allahu ta’âlâ) je hâl (didara) ti Rasûlullah (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) ati gbigba nipa sise ni sunnah Re. Iwọ yoo ṣiṣẹ ki o si fi igbẹkẹle rẹ si Allahu ta’âlâ!’ Abû Muhammad ibn Manâzil sọ pé, ‘Ó wúlò jù láti ṣiṣẹ́, kí a sì fi ìgbẹ́kẹ̀lé ẹni sí Allâhu ta’âlâ ju láti ya ara ẹni sọ́tọ̀ fún ìjọsìn (ibâdat).’ Ó yẹ kí a ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì nínú jíjẹun. A kò gbọ́dọ̀ jẹun púpọ̀ débi pé yóò sọ wá di ọ̀lẹ. Bẹ́ẹ̀ ni kò yẹ kí a dín oúnjẹ kù jù débi pé yóò dí wa lọ́wọ́ ṣíṣe àwọn ibâdats. Hadrat Shâh an-Naqshiband (quddisa sirruh) sọ pe, ‘jẹun daradara ati ṣiṣẹ daradara!’ Ni kukuru, ohun gbogbo ti o ṣe iranlọwọ fun awọn ibâdats ati ṣiṣe rere dara ati ibukun. Ati awọn ti o dinku wọn jẹ eewọ. A yẹ ki o ṣayẹwo ki o ṣọra nipa aniyan wa lori ohunkohun ti o dara ti a ṣe. Ti aniyan ko ba dara, a ko gbọdọ ṣe. A yẹ ki o yago fun awọn ti ko gbọràn si Islam ati awọn ti o ṣe bid’ats ati ẹṣẹ. Ni awọn ọrọ miiran, a ko gbọdọ jẹ ọrẹ pẹlu iru awọn eniyan bẹẹ. A hadîth ash-sharîf n kede, ‘Hikmat (imọ anfani) ni awọn paati mẹwa. Mẹsan ninu wọn wa ninu ìdánìkanwà (’uzlat). Ọ̀kan sì wà nínú sísọ̀rọ̀ díẹ̀.’ A yẹ ki o pade iru awọn eniyan nigbati o jẹ dandan. Akoko fun ariya-ṣiṣe jẹ lẹhin ikú. A yẹ ki o jẹ ọrẹ pẹlu olooto, Musulumi mimọ, wulo fun wọn ki a lo wọn. A ko yẹ ki o fi akoko wa ṣòfo pẹlu asan, awọn ọrọ ti ko wulo. A yẹ ki o tọju gbogbo eniyan pẹlu oju idunnu, laibikita boya o dara tabi buburu. A ko gbodo ru idasilo (fitna). Tabi ko yẹ ki a ṣe awọn ọta. A yẹ ki o tẹle awọn ọrọ Hâfiz as-Shirâzî, ‘Sọ otitọ fun awọn ọrẹ ki o mu awọn ọta mu pẹlu oju idunnu ati ede aladun.’ A yẹ ki o dariji awọn ti o beere fun idariji. A yẹ ki o fi ìwà pẹ̀lẹ́ han si gbogbo eniyan. A ko yẹ ki o tako awọn ọrọ eyikeyi tabi ariyanjiyan pẹlu ẹnikẹni. A ko gbọdọ sọrọ ni lile ṣugbọn jẹjẹ si gbogbo eniyan. Shaykh Abdullah Bayal (quddisa sirruh) sọ pe, ‘Tasawwuf ko tumọ si namâz, ààwẹ̀ tabi ibâdats ni awọn alẹ. Iwọnyi ni awọn iṣẹ ti gbogbo eniyan bi ẹrú eniyan. Tasawwuf tumo si pe ki o ma se enikeni lara. Ẹniti o ba ṣakoso eyi de ibi-afẹde.’ Hadrat Muhammad ibn Sâlim ni a beere bi o ṣe le ṣe iyatọ Walî lati ọdọ awọn eniyan miiran. O ni, ‘Oun yoo jẹ iyatọ nipasẹ awọn ọrọ rirọ rẹ, awọn iwa lẹwa ati ọpọlọpọ awọn ojurere, kì í sì í ta kò nígbà tí ó bá ń bá ẹnìkan sọ̀rọ̀ ti o si dariji awọn ti o beere idariji ati aanu gbogbo eniyan.’ Abû Ahmad Makkârî sọ pe, ‘Futuwwat (ọlọwọ) tumọ si lati ṣe ojurere si ẹni tí ó ti bí ọ nínú, lati fún ẹni tí o kórìíra lẹ́bùn, ati lati ni idunnu si eniyan ti o yọ ọ lẹnu.’ A yẹ ki o sọrọ kekere, sun diẹ ki o rẹrin diẹ. Ẹ̀rín púpọ̀ ń sọ ọkàn di òkùnkùn. A yẹ ki o ṣiṣẹ, ṣugbọn lati Allahu ta’âlâ nikan ni a yẹ ki a nireti ẹsan rẹ. A yẹ ki o ni idunnu lati ṣe awọn aṣẹ Rẹ. Ti a ba gbẹkẹle nikan ni Allahu ta’âlâ, Oun yoo fun wa ni ohunkohun ti a ba fẹ. Hadîth ash-sharîf kan sọ pe, ‘Allahu ta’âlâ n funni ni gbogbo ifẹ ẹni ti o gbẹkẹle Rẹ nikan. O mu ki awon eniyan miran ran oun lowo.’ Yahyâ ibn Mu’âz ar-Râzî sọ pe, ‘Awọn miiran yoo nifẹ rẹ bi o ṣe nifẹ Allahu ta’âlâ. Awọn miiran yoo bẹru rẹ bi o ṣe bẹru Allahu ta’âlâ. Awọn miiran yoo fun ọ ni iranlọwọ ni ibamu si ijosin ti o ṣe fun Allahu ta’âlâ.’ Maṣe sáré tẹ̀lé awọn anfani tirẹ! Abû Muhammad Abdullah Râshî (rahmatullahi ta’âlâ ‘alaih) sọ pe, ‘Aṣọ-ikele ti o tobi julọ laarin Allahu ta’âlâ ati ènìyàn ni kí ènìyàn máa ronú nipa ara rẹ̀ nikan ati igbẹkẹle rẹ si ọkunrin miiran ti ko lagbara bi ararẹ. A gbodo ronu lati gba ife Allahu ta’âlâ, kii se ti awon eniyan.’ A yẹ ki o huwa pẹlu ede didùn ati oju idunnu si awọn iyawo ati awọn ọmọ wa. A yẹ ki o duro pẹlu wọn bi lati fun wọn ni ẹtọ wọn. A ko gbodo so ara wa mo won ki a le yipada kuro ni Allâhu ta’âlâ. A kò gbọ́dọ̀ kàn sí àwọn aláìmọ̀kan àti àwọn tí wọ́n ti ṣìnà tí wọ́n wà ní ipò ẹ̀sìn nípa àwọn ọ̀ràn ìsìn wa. A ko gbọdọ duro papọ pẹlu awọn ti o nifẹ si agbaye yii. A yẹ ki o tẹle sunnah ni ohun gbogbo ti a ṣe ati pe o yẹ ki o yago fun eyikeyi bid’ats. Nigba ti a ba ni idunnu a ko gbọdọ kọja awọn opin Islam. Tabi ko yẹ ki a fi ireti silẹ fun iranlọwọ Allahu ta’âlâ nigba ti a ba wa ninu wahala. A ko yẹ ki o gbagbe pe irọrun wa lẹgbẹẹ gbogbo iṣoro. Iwa wa ko yẹ ki o yipada ni idunnu tabi ni wahala; a yẹ ki o wa ni ipo kanna ni ọpọlọpọ ati ni aito. Kódà, ó yẹ kí ọkàn wa balẹ̀ nígbà àìtó, kí ó sì máa ṣe wá ní àìbalẹ̀ nígbà ọ̀pọ̀ yanturu. Iyipada awọn iṣẹlẹ ko yẹ ki o ṣe iyipada ninu wa. Dipo wiwa awọn aṣiṣe àwọn ẹlòmíràn, o yẹ ki a da awọn aṣiṣe tiwa mọ. A ko gbodo ro ara wa ga ju Musulumi miran. A yẹ ki o mu gbogbo Musulumi ga ju ara wa lọ. Nigba ti a ba pade Musulumi, o yẹ ki a gbagbọ pe idunnu wa le dale lori ibukun ti yoo pe si wa. A yẹ ki o dabi iranṣẹ fún àwọn tí a jẹ ní gbèsè oore. Hadîth ash-sharîf kan kede, ‘Musulumi ti o ṣe awọn iṣe mẹta wọnyi ni îmân pipe: sísin àwọn ará ilé ẹni, joko papọ pẹlu awọn talaka (kii ṣe pẹlu awọn alagbe!) ati jijẹ papọ pẹlu awọn iranṣẹ.’ Ninu Qur’ân al-karîm, awon nkan meta wonyi ni a kede pe o je ìwà awon onigbagbo. A yẹ ki o kọ awọn iwa ti Salaf as-sâlihîn ki a gbiyanju lati dabi wọn. A ko gbodo soro buburu enikeni nigba ti ko si. Ó yẹ kí a dá ẹni tí ń sọ̀rọ̀ ẹni lẹ́yìn dúró. (Sísọ ohun kan ní òtítọ́ nípa ẹnì kan lẹ́yìn rẹ̀ tí yóò pa á lára tí ó bá gbọ́ pé giybat ni, ìyẹn sísọ̀rọ̀ ẹni lẹ́yìn. Ti ohun ti a sọ ba jẹ irọ, lẹhinna o jẹ ẹgan. Awọn mejeeji jẹ ẹ̀ṣẹ̀ ńlá.) Ó yẹ kí a sọ ọ́ di

“N rẹrin musẹ si arakunrin Musulumi rẹ, nkọ awọn ohun rere fun u, idilọwọ fun u lati ṣe awọn ohun buburu, ríran àwọn àjèjì tí ń béèrè ọ̀nà lọ́wọ́, gbígbá kúrò ní ojú ọ̀nà àwọn òkúta, ẹgun, egungun ati iru bẹ, ti o jẹ irira, idọti ati ipalara, ati fifun omi mimu si awọn miiran jẹ gbogbo iru sadaqa.” Hadîth ash-sharîf àṣà láti ṣe amr bil ma’rûf ati nahy an al-munkar. Hadîth ash-sharîf kan sọ pe, ‘Eniyan ti o ni agbo ilé ti o pọ̀ ṣugbọn owó-wíwọlé kekere, ti o si ń ṣe namâz rẹ dáradára, ti ko si sọ̀rọ̀ awọn Musulumi lẹ́yìn yoo wa pẹlu mi ni ọjọ qiyâmat.’” Awọn Musulumi ṣe iranlọwọ fun awọn arakunrin ati arabinrin Musulumi wọn ati mu wọn dun. Nitootọ, Ọga wa, Anabi sọ pe: “Àwọn Musulumi jẹ arakunrin ara wọn. Wọn kì í pa ara wọn lára tàbí kí wọ́n fìyà jẹ ara wọn. Ti eniyan ba ran arakunrin Musulumi lọwọ rẹ, Allahu ta’âlâ, lapapọ, yoo jẹ ki iṣẹ rẹ rọrun. Ti eniyan ba gba Musulumi la kuro ninu wahala ti o si mu inu rẹ dun, Ọlọhun yoo gba a la kuro ninu wahala ni akoko wahala julọ ni ọjọ qiyâmat. Ti eniyan ba fi abawọn tabi ẹbi Musulumi pamọ, ni ọjọ qiyâmat, Allahu ta’âlâ yoo fi awọn abawọn ati awọn aṣiṣe rẹ pamọ.” “Niwọn igba ti eniyan ba ṣe iranlọwọ fun arakunrin Musulumi rẹ, Allahu ta’âlâ yoo ṣe iranlọwọ fun u.” “Allahu ta’âlâ ti dá díẹ̀ lára àwọn ẹrú Rẹ̀ kí wọ́n lè pèsè àìní àwọn ẹlòmíràn, kí wọ́n sì ràn wọ́n lọ́wọ́. Awọn ti o ṣe alaini yoo sunmọ awọn wọnyi (ẹrú). Ko si iberu ijiya ni aye to n bo fun won.” “Bí ẹnì kan bá lọ ran arákùnrin rẹ̀ lọ́wọ́ nínú ẹ̀sìn pẹ̀lú òwò, fún ìṣísẹ̀ kọ̀ọ̀kan, a óò fún un ní àádọ́rin thawâb, àádọ́rin ẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ yóò sì dárí jì í. Eyi yoo tẹsiwaju titi iṣẹ yoo fi pari. Nigbati iṣẹ naa ba ti pari, gbogbo awọn ẹṣẹ rẹ yoo dariji. Ti o ba ku lakoko iṣẹ naa, yoo lọ si Jannah laisi ibeere eyikeyi. Ti enikan ba lo si odo awon alase ipinle ti won si n ba won tiraka ki arakunrin re musulumi le ni ominira kuro ninu wahala ki o si ni itunu, ni ojo qiyâmat, nigba ti gbogbo awon miran yóò máa yọ̀ lórí afárá Sirât, Allahu ta’âlâ yóò ràn án lọ́wọ́ láti kọjá lórí rẹ̀ kíákíá.” “Ìgbésẹ̀ tí Allahu ta’âlâ fẹ́ràn jù lọ ni láti tẹ́ Mùsùlùmí lọ́rùn nípa fífún un ní aṣọ tàbí oúnjẹ tàbí nípa ìpàdé àìní èyíkéyìí mìíràn.” “Nígbà tí ènìyàn bá ṣe iṣẹ́ ìsìn rere fún Mùsùlùmí, Allahu ta’âlâ dá áńgẹ́lì kan láti inú iṣẹ́ rere yìí. Áńgẹ́lì yìí máa jọ́sìn ní gbogbo ìgbà. Thawâb fun ijosin re ni ao fi fun eni yen. Nígbà tí ẹni náà bá kú tí wọ́n sì fi sínú ibojì rẹ̀, áńgẹ́lì náà yóò wá sí ibojì rẹ̀ pẹ̀lú ojú ìmọ́lẹ̀ àti ọ̀rẹ́. Nígbà tó rí áńgẹ́lì náà, inú rẹ̀ máa dùn, á sì láyọ̀. ‘Ta ni ọ́?’ ni yóò béèrè. Ìdáhùn náà yóò jẹ́, ‘Èmi ni oore tí o ṣe fún lágbájá ati ayọ ti o fi sinu ọkan rẹ. Allahu ta’âlâ ti ran mi lati wu ọ lonii ati lati bẹbẹ fun ọ ni ọjọ qiyâmat ati lati fi aaye rẹ han ọ ni Jannah.’” “Nitori akhlâq ẹlẹwa rẹ, eniyan yoo ni awọn ipo giga julọ ni Jannah. Àwọn ibâdat (nâfila) kì yóò jẹ́ kí ó dé àwọn ipò wọ̀nyí. Ìwà búburú yóò fa ọkùnrin kan sọ̀kalẹ̀ lọ sí ìsàlẹ̀ jùlọ Jahannam.” “Ọkunrin kan ti o sọ salâm pẹlu oju ẹrin ni a fun ni awọn ibukun ti awọn ti o ṣe itọrẹ.” “N rẹrin musẹ si arakunrin Musulumi rẹ, nkọ awọn ohun rere fun u, idilọwọ fun u lati ṣe awọn ohun buburu, ríran àwọn àjèjì tí ń béèrè ọ̀nà lọ́wọ́, gbígbá kúrò ní ojú ọ̀nà àwọn òkúta, ẹgún, egungun ati iru bẹ, ti o jẹ irira, idọti ati ipalara, ati fifun omi mimu si awọn miiran jẹ gbogbo iru sadaqa.” “Iru awọn ile nla bẹẹ wa ni Jannah ti eniyan ti o wa ninu ọkan ninu wọn le rii ibi eyikeyi ti o fẹ ati pe o le farahan ni ibikibi ti o yan.” Nigba ti Abû Mâlik al-Ash’arî (rahmatullahi ’alaih) beere pe, “Ta ni ao fun ni iru awọn ile nla bẹẹ,” Ọga wa, Anabi (sall-Allahu ’alaihi wa sallam) sọ pe, “Wọn yoo fi fun awọn ọlọ́rọ̀ pẹ̀lẹ́, oninurere ati nigbati awọn eniyan miiran ba sun, ṣe àṣàrò lori wiwa ati titobi Allahu ta’âlâ ati pe wọn yoo pe Oun.” Musulumi tootọ ko gbagbọ ninu awọn ohun asan. O kan rẹrin ni iru awọn nkan bii idan, àmì ibi (uğursuzluk), wíwo ìwò (falcılık), ọfọ̀ ati awọn amulet ti o ni awọn iwe miiran ninu yatọ si awọn ti Qur’ân al-karîm. O tun rẹrin ni awọn ilẹkẹ buluu, fifi awọn abẹla, awọn okun waya ati awọn okun sori awọn okuta ibojì, ati ni awọn opuro ti o sọ pe wọn ṣe karâmat (eyini ni, awọn ohun iyalẹnu ti Ọlọhun fa lati ṣẹlẹ ni ọwọ awọn eniyan ti o jẹ olooto ati ifẹ nipasẹ Rẹ). Kódà, ọ̀pọ̀ jù lọ irú àwọn nǹkan bẹ́ẹ̀ ni a ti kó lọ sọ́dọ̀ wa láti inú ẹ̀sìn mìíràn. Ọmọwe Islâm nla Imâm ar-Rabbânî (rahmatullahi ’alaih) dahun ni ọna yii si awọn ti o nireti “karâmat” lati ọdọ awọn ọkunrin ẹsin, “Eniyan nireti awọn ọkunrin ẹsin lati ṣafihan karâmats. Diẹ ninu wọn le ma ṣe karâmats ṣugbọn wọn tun sunmọ Allahu ta’âlâ ju awọn miiran lọ. Karâmat ti o tobi julọ ni lati kọ ẹkọ Islâm ati lati ṣe igbesi aye ti o ni ibamu pẹlu Islâm.” Nigbagbogbo sọrọ awọn eniyan pẹlu awọn ọrọ rere ati oye, paapaa ti wọn ba jẹ ti awọn ẹsin miiran, ni aṣẹ ni Qur’ân al-karîm. A kọ ọ sinu awọn iwe fiqh pe o jẹ ẹṣẹ lati ṣe ipalara awọn ikunsinu ti kii ṣe Musulumi tabi pe si oju rẹ alaigbagbọ, alaigbagbọ ati iru bẹ. Musulumi ti o ṣe bẹ yoo jẹ ijiya. Ero ni lati kọ gbogbo eniyan ni giga ti Islâm. Ati pe jihâd yii le ṣee ṣe nikan pẹlu ahọn didùn, imọ, sũru, ati îmân. Ẹniti o ba fẹ lati parowa fun ẹnikan nipa otitọ kan yẹ, ni akọkọ, gbagbọ funrararẹ. Ati pe Musulumi ko padanu sũru rẹ tabi ni iṣoro ni ṣiṣe alaye igbagbọ rẹ. Ko si ẹsin miiran ti o han gbangba ati bi ọgbọn bi Islâm. O le ni irọrun fihan pe ẹsin yii nikan ni ẹsin ti o pe. Ni ṣoki, Musulumi otitọ jẹ eniyan pipe ti o ni ipese ni kikun pẹlu didara iwa giga, ọlá, ooto, mimọ, mejeeji ni ti ara ati ninu ẹmi, ati igbẹkẹle ni gbogbo awọn ọna. Ti gbogbo eniyan ba gba Islâm, bẹni ibi tabi ẹtan, ogun, irẹjẹ, tabi iwa ika ko ni duro lori ilẹ. Nitoribẹẹ, o jẹ ojuṣe fun gbogbo wa lati ṣe ohun ti o dara julọ lati jẹ Musulumi pipe ati otitọ ati lati tan Islâm kaakiri agbaye, ti n ṣalaye pataki rẹ ati awọn alaye rẹ.

ÀWỌN ÌWÉ ÌTỌ́KASÍ

- Qur’ân al-karîm
- Envâr-ut-tenzîl - Qâdî Beydâvî
- Tafsîr al-Mazharî - Senâullâh Pâniputî
- Tafsîr al-Kurtubî – Imâm al-Qurtubî
- Tafsîr al-Beydâvî - Qâdî Beydâvî
- Tafsîr al-Kabîr - Fahruddîn ar-Râzî
- Tafsîr al-Hâzin - Alâ’uddîn al-Baghdâdî
- Tafsîru’l- Qur’ân - Imâm at-Tirmidhî
- Tafsîru’l- Qur’ân al-‘azim - Ebul Fidâ
- Sahîh al-Bukhârî - Imâm al-Bukhârî
- Sahîh al-Muslim – Imâm al-Muslim
- Sunan ad-Dâra Qutnî – Dâra Qutnî
- Sunan at-Tirmidhî - Imâm at-Tirmidhî
- Muvattâ - Imâm Mâlik
- Mustadrak - Hâkim Nishâbûrî
- Sunan al-Ibn Mâja - Ibn Mâja
- Sunan al-Bayhaqî - Bayhaqî
- Sunan al-Dâwûd - Abû Dâwûd
- Sunan as-sagîr - Imâm an-Nasâî
- Musnad - Bazzâr
- Musnad - Dârimî
- Musnad - Abû Ya’la
- Musnad - Imâm Ahmad ibn Hanbel
- Sahîh - Ibn Hibbân - Ahbâr al-Mekka - Azrakî
- Birgivî Vasiyetnâmesi – Imâm al-Birgivî
- Câliyetu’l-ekdâr - Mawlânâ Khâlid al-Baghdâdî
- Câmi-al Ehâdis - Suyutî
- Cevap Veremedi (Kò Lè Dáhùn) - Harputlu Ishâk Effendi
- Dalâ’il an-Nubuwwa - Abû Nuaym Isfahânî
- Dalâ’il an-Nubuwwa - Bayhaqî
- Dînî Sozluk - Turkiye Gazetesi
- Al-Bidâye va’n-nihâye - Ibn Kasîr, Abu’l-Fidâ
- Ansâbu’l-ashrâf - Balâzurî
- Al-Envâr - Begâvî
- Al-Iktifâ fî megâz-al-Mustafâ vesselâset-al-hulefâ - Kilâ’î
- Al-Leâli’l-Masnûa - Suyûtî
- Al-Mu’jamu’s-sagîr – Imâm al-Tabarânî
- Al-Muhabbar - Ibn Habîb
- Al-Musannaf - Imâm Abdurrazzâq Sana’ânî
- Al-Musannef - Imâm Ibn Abî Shayba
- Al-Wafâ bi ahvâl-al-Mustafâ - Ibn Jawzî [Abdurrahmân
Jawzî/Abulfaraj ibn Jawzî]
- Awsaf-un Nabî - Suyutî
- Futuhu’l-buldân - Balâzurî
- Herkese Lâzim Olan Îmân - Haji Faydullah Effendi
- Hilyat-ul-awliyâ - Abû Nuaym
- Ihyâ - Imâm al-Ghazâlî
- Insân-u’l-uyûn - Nureddîn Alî Halabî
- Isâba - Ibn Hajar al-Askalanî
- Isbâtu’n-Nubuwwa - Imâm ar-Rabbânî
- Islâm Âlimleri Ansiklopedisi - Turkiye Gazetesi
- Istiâb - Ibn Abdilberr
- I’tikâdnâme - Mawlânâ Khâlid al-Baghdâdî
- Kashf-ul-hafâ – Ismâ’îl Ajlûnî
- Kisas al-Anbiyâ - Ahmed Cevdet Pasha
- Kimyâ-i sa’âdat - Imâm al-Ghazâlî
- Ma’âriju’n-Nubuwwa (Peygamberler Tarihi) - Altiparmak Muhammed Efendi
- Majma’uz-zavâid - Heysemî
- Maghâzî - Wâqidî
- Maktûbât al-Imâm ar-Rabbânî - Imâm ar-Rabbânî
- Maktûbât al-Ma’sûmiyye - Muhammad Ma’sum Fârûkî
- Mawâhib al-Laduniyye - Qastalânî
- Mawlid-i Sharîf (Vesîletu’n-necât) - Suleymân Celebi
- Mir’ât-i Kâinât - Nisancizâde Muhammed Effendi
- Mu’jam-ul-Kabîr - Tabarânî
- Muqaddime - Dârimî
- Rawzu’l-unf - Suhaylî
- Sîra - Ibn Hishâm
- Sîra - Ibn Kasîr
- Sîrat ar-Rasûl - Ibn Ishâk
- Sîratu’n-Nabawiyya – Ibn Hishâm
- Sîrety’n-Nabî - Ahmad ibn Zaynî Dahlân
- Siyaru’l-Kabîr - Imâm Muhammad
- Siyaru’l-Kabîr sharhi - Imâm as-Sarakhsî
- Subulu’l-Hudâ - Shamsaddîn Shâmî
- Shamâil ash-sharîfa - Imâm at-Tirmidhî
- Shifâ ash-sharîf - Qâdî Iyâd
- Shawâhidu’n-Nubuwwa - Mawlânâ Abdurrahmân Jâmî
- Shu’ab-ul-îmân - Bayhaqî
- Tabakât-ul-kubrâ - Abdulwahhâb as-Sha’rânî
- Tabakât-us-Sahâba - Ibn Sa’d
- Târikh-ul-Kabîr - Bukhârî
- Tahrîc - Huzâî
- Târikh Dimashq (Sâm târîhi) - Ibn Asâkir
- Se’âdet-i Ebediyye - Endless Bliss - Huseyn Hilmi Isik
- Târikh al-Tabarî - Tabarî
- Târikh al-Islâm - Imâm al-Zahabî
- Tarâtîb-ul-idâriyye - Kattânî
- Usudu’l-Ghâba - Ibn Asîr
- Uyûn-ul-eser - Ibn Sayyidinnâs