ÀWỌN IṢẸ́ ÌYANU TI ỌGA WA, ANABI

“Ẹgbẹẹgbẹrun awọn iṣẹ iyanu ti Muhammad alaihis-salâm ni a rii; ọtá tabi ore, gbogbo eniyan soro nipa wọn. Ninu awọn iṣẹ iyanu wọnyi, awọn ohun iyebiye julọ ni awọn iwa giga Rẹ ati akhlâq ẹlẹwa.”
Riyâd-un
nâsihîn

Ẹ̀rí tó fi hàn pé wòlíì olùfẹ́ wa Muhammad alaihis-salâm ni wòlíì Allahu taâlâ pọ̀ jù láti kà. Allahu taâlâ sọ pe, “Ti kii ba ṣe fun ọ, Emi kii ba ti ṣẹda agbaye!”1Gẹ́gẹ́ bí gbogbo ẹ̀dá ṣe fi ìwàláàyè àti ìṣọ̀kan Allahu taâlâ hàn, wọ́n tún fi jíjẹ́ wòlíì àti ipò ọlá ńlá Muhammad alaihis-salâm hàn. Gbogbo karâmat (awọn ohun iyalẹnu ti Ọlọhun ṣẹda) ti o ṣẹlẹ nipasẹ awliyâ ti ummah Rẹ ni awọn iṣẹ iyanu Rẹ (mujizas). Nitoripe karâmats ṣẹlẹ nipasẹ awọn ti o tẹle E ti wọn si ṣe ara wọn si Rẹ. Kódà, nítorí pé gbogbo àwọn wòlíì yòókù (alaihimus-salawâtu wattaslîmât) fẹ́ wá láti inú ummah Rẹ̀, tàbí kàkà bẹ́ẹ̀, nítorí pé gbogbo wọn ni wọ́n dá láti ọ̀dọ̀ Nûr Rẹ̀, iṣẹ́ ìyanu wọn tún wà lára àwọn iṣẹ́ ìyanu Muhammad alaihis-salâm.

Awọn iṣẹ iyanu ti woli olufẹ wa Muhammad alaihis-salâm ti pin si mẹta ni awọn ofin ti akoko:

Lákọ̀ọ́kọ́, àwọn iṣẹ́ ìyanu tí ó bẹ̀rẹ̀ láti inú ìṣẹ̀dá ọkàn rẹ̀ alábùkún títí di àkókò bithat nígbà tí a sọ fún Un nípa jíjẹ́ wòlíì Rẹ̀.

Ẹlẹẹkeji, awọn iṣẹ iyanu ni akoko láàárín bithat àti ìgbà tí Ó kọjá lọ.

Ẹkẹta, awọn iṣẹ iyanu Rẹ ti o ṣẹlẹ ati pe yoo ṣẹlẹ lati iku Rẹ titi de opin akoko.

Awọn iṣẹ iyanu ni ẹka akọkọ ni a npe ni irhâs. Ẹka kọọkan tun pin si meji: Awọn iṣẹ iyanu ti a rii ati awọn ti a fi òye mọ̀. Gbogbo iṣẹ́ ìyanu pọ̀ débi pé kò ṣeé ṣe láti kà wọ́n. Awọn iṣẹ iyanu ti o wa ni ẹka keji ni ifoju pe o wa ni ayika ẹgbẹrun mẹta. Diẹ ninu awọn olokiki ti wa ni akojọ si isalẹ:

1- Eyi ti o tobi julo ninu awọn iṣẹ iyanu ti Muhammad ‘alaihis-salâm ni Qurân al-karîm. Gbogbo awọn akewi ati awọn ọkunrin ti awọn lẹta titi di oni ti jẹ alaini iranlọwọ ati iyalẹnu nipasẹ ẹsẹ ati itumọ Qurân al-karîm. Wọn kò tíì lè kọ èyí tí ó jọ âyat al-karîma kan. Ọrọ sisọ rẹ ati arosọ ko dabi ede eniyan. Ìyẹn ni pé, tí wọ́n bá mú ọ̀rọ̀ kan jáde tàbí tí wọ́n fi kún un, ẹwà tó wà nínú ọ̀rọ̀ rẹ̀ àti ìtumọ̀ rẹ̀ bà jẹ́. Awọn igbiyanju lati paarọ paapaa ọkan ninu awọn ọrọ rẹ ti jẹ asan. Ọ̀nà ewì rẹ̀ kò dà bí ọ̀kan lára àwọn akéwì ará Arabia. O sọ fun ọpọlọpọ awọn ohun aṣiri ti o ṣẹlẹ ni igba atijọ ati pe yoo ṣẹlẹ ni ọjọ iwaju. Awọn ti o gbọ ti wọn si ka rẹ nigbagbogbo fẹ diẹ sii. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó rẹ̀ wọ́n ní ti ara, kíkà rẹ̀ kò sú wọn. O ti ni oye nipasẹ awọn iriri ainiye pe kika ati gbigbọ rẹ n mu awọn wahala kuro. Awọn ọran ti wa ti awọn eniyan ti o ni ẹru ati ibẹru ninu ọkan wọn nigbati wọn gbọ ati paapaa ku nitori rẹ. Ọkàn ọ̀pọ̀ àwọn ọ̀tá Islâm tí kò ṣeé yẹ̀ sílẹ̀ rọ̀ nígbà tí wọ́n tẹ́tí sí Qurân al-karîm, wọ́n sì tẹ́wọ́ gba îmân.

Botilẹjẹpe awọn ọta Islâm ati zindiqs wa (awọn alaigbagbọ ti wọn dibọn pe wọn jẹ Musulumi lati gbiyanju lati pa Islâm run lati inu) pẹlu awọn orukọ Musulumi ti a pe ni muattala, malâhida ati karâmita ti wọn gbiyanju lati yi Qurân al-karîm pada, ba a jẹ tabi sọ nkan ti o jọra si rẹ, ko si ọkan ninu wọn ti o le ṣaṣeyọri awọn ifẹ wọn. Awọn Tawrât (Torah) ati Injîl (Bibeli) nigbagbogbo ti yipada nipasẹ awọn eniyan ati pe wọn tun yipada lẹẹkansi. Awọn ohun ti o lẹwa ti a ko le rii nipasẹ gbogbo imọ ati iriri, awọn iwa rere, awọn iwa rere ti o fun eniyan ga julọ, oore ti yoo yorisi idunnu ni agbaye yii ati âkhirat, alaye nipa ibẹrẹ ati opin awọn ẹda, ati awọn ohun ti o jẹ anfani tabi ipalara fun awọn eniyan ni gbogbo wọn sọ ni gbangba tabi ni àyọlò ninu Qurân al-karîm. Àwọn ọ̀gá nínú rẹ̀ nikan ni o le loye awọn ti a sọ ni àyọlò.

Gbogbo imọ ati awọn ohun ijinlẹ ti a rii ninu gbogbo awọn iwe ọrun, Tawrât, Zebûr (Orin Dafidi) ati Injîl, ni a ṣe alaye ninu Qurân al-karîm. Allahu taâlâ nikan ni o mọ gbogbo imọ ti o wa ninu Qurân al-karîm. O fi ọpọlọpọ wọn han si Anabi olufẹ Rẹ (sall-Allahu alaihi wa sallam). Alî ati Husayn (radiy-Allahu taâlâ anhumâ) sọ pe wọn mọ pupọ julọ imọ yii. Kika Qurân al-karîm jẹ ibukun nla. Allahu taâlâ ti fi ibukun yi fun ummah ti Habîb Re. Àwọn áńgẹ́lì kò ní ìbùkún yìí. Fun idi eyi, wọn pejọ ni awọn aaye nibiti a ti n ka Qurân al-karîm ti wọn si gbọ. Gbogbo awọn tafsîrs ṣe alaye diẹ ninu imọ ti o wa ninu Qurân al-karîm. Ni ọjọ qiyâmat, nigbati Muhammad alaihis-sallam gun minbar ti o si ka Qurân al-karîm, awọn ti o gbọ yoo loye gbogbo imọ rẹ.

2- Ọkan ninu awọn iṣẹ iyanu nla julọ ti Muhammad alaihis-salâm ni pípín tí Ó pín oṣupa si meji. Ko si woli miiran ti a bukun pẹlu iṣẹ iyanu yii. Nigbati Muhammad alaihis-salâm jẹ ẹni ọdun mejilelaadọta, awọn aṣaaju awọn alaigbagbọ Qurayshî ni Mekka wa sọdọ Rẹ, wọ́n sì sọ pé, “Ti o ba jẹ woli, pin oṣupa si meji.” Wòlíì olùfẹ́ wa fẹ́ kí gbogbo ènìyàn, pàápàá àwọn ẹbí àti ìbátan Rẹ̀, di Mùsùlùmí. Ó gbé ọwọ́ Rẹ̀ sókè, ó sì gbàdúrà. Allahu taâlâ gbà á, ó sì pín òṣùpá sí méjì. Ìdajì rẹ̀ fara hàn lórí òkè kan, ìdajì kejì lórí òkè mìíràn. Awọn alaigbagbọ sọ pe, “Muhammad ṣe idan lori wa,” wọ́n sì tẹra mọ́ kíkọ̀ wọn.

Ìpín orin:
Nigbati awọn aja ba wo oṣupa, wọn gbó.
Kini idi ti o yẹ ki a da oṣupa lẹbi? Gbọ́!
O mọ, aja kan yoo ma gbó nigbagbogbo!
Ninu eyi, kini aṣiwere yoo ronu.
Àti ẹsẹ̀ ewì méjì kan:
Pipadanu itọwo jẹ aami aiṣan ti isonu ti ilera,
Awọn ohun mimu ti o dun ṣe itọwo kikorò si ọkan ti o ni ilera buburu.

3- Ni diẹ ninu awọn ghazâs Rẹ, ni awọn akoko aito omi, Muhammad alaihis-salâm fi ọwọ ibukun Rẹ sinu omi ninu apo kan, omi ti a dà silẹ lati inu awọn ika ọwọ Rẹ, ati pe apo naa nkún nigbagbogbo pẹlu omi. Nọmba awọn eniyan ti o jẹ omi yẹn jẹ ọgọrin nigba miiran, nigbami ọdunrun, nigbami ẹgbẹ̀rún kan ààbọ̀ (1500), ati ni Ghazâ ti Tabuk, ãdọrin ẹgbẹrun eniyan ati awọn ẹranko wọn. Nigbati O mu ọwọ ibukun Rẹ jade kuro ninu omi, o dẹkun sisan.

4- Ni ojo kan, O lọ si ile aburo baba Rẹ, Abbâs, o si mu oun ati awon omo re joko legbe Re. O fi ihrâm Re bo won o si wipe, “Yâ Rabbî! Gẹgẹ bi mo ti bo aburo mi ati Ahl al-bayt mi, daabobo wọn lọwọ ina Jahannam.” A gbọ́ ohùn kan lati ara awọn ogiri ti o sọ pe, “Âmîn,” ni igba mẹta.2

5- Ní ọjọ́ kan, nígbà tí àwọn kan ní kí ó fi iṣẹ́ ìyanu kan hàn wọ́n, Ó pe igi kan ní ọ̀nà jínjìn. Igi naa de, o n fa gbongbo re, o ki O, o si wipe, “Ash-hadu an lâ ilâha ill-Allah, wa ash-hadu anna Muhammadan ‘abduhu wa Rasûluh.” Lẹhinna o pada si aaye rẹ o tun bẹrẹ iduro rẹ.

6- Ni akoko Ghazâ ti Khaybar, nigbati wọn fi kebâb ọdọ-agutan oloro si iwaju Rẹ, a gbọ ohun kan lati sọ pe, “Yâ Rasûlallah (Ojiṣẹ Allah)! Maṣe jẹ mi, Mo jẹ oloro.”

7- Ní ọjọ́ kan, Ó sọ fún ọkùnrin kan tí ó ní òrìṣà ní ọwọ́ rẹ̀ pé, “Ṣé ìwọ yóò di onígbàgbọ́ bí òrìṣà bá ń bá mi sọ̀rọ̀?” Ọkùnrin náà dáhùn pé, “Mo ti ń jọ́sìn rẹ̀ fún àádọ́ta ọdún, kò sì tíì sọ ọ̀rọ̀ kan fún mi rí. Bawo ni yoo ṣe ba ọ sọrọ ni bayi?” Nigbati Muhammad alaihis-salâm beere, “Orisa! Tani emi?” ohùn kan wipe, “Iwo ni woli Olohun.” Eni ti o ni oriṣa naa di Musulumi lẹsẹkẹsẹ.

8- Kùkùté igi dàbínù kan wa ni Masjid an-Nabawî (Mọ́sálásí Anabi) ninu Medîna.

“Yâ Rabbî! Gẹgẹ bi mo ti bo aburo mi (Abbâs) ati Ahl al-bayt mi, daabobo wọn lọwọ ina ti
Jahannam.”
Hadîth
ash-sharîf

Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) yoo gbarale kùkùté yẹn nigbakugba ti O ba fun (ọrọ ti a npe ni) khutba. A pe kùkùté naa Hannâna. Nigbati a ṣe minbar, Ko lọ si Hannâna lati gbẹkẹle e. Gbogbo jamâat gbọ igbe ti o nbọ lati ọdọ rẹ. Ọ̀gá wa, Anabi sọkalẹ lati minbar o si gbá Hannâna mọra. O dẹkun ẹkun. Ó ní, “Bí n kò bá gbá a mọ́ra, ìyapa kúrò lọ́dọ̀ mi yóò mú kí ó sunkún títí di qiyâmat.”

Iru awọn iṣẹ iyanu bẹẹ ni a ti rii ati royin ni ọpọlọpọ igba.

9- A ti rii ni ọpọlọpọ igba pe awọn okuta wẹwẹ O gbe ati awọn ege ounjẹ ti O mu n ṣe ogo fun Allahu taâlâ (tasbîh), bii ariwo oyin.

10- Ni ojo kan, alaigbagbọ kan wa si ọdọ Rẹ o si wipe, “Bawo ni mo ṣe mọ pe wolii ni iwọ?” Rasûlullah (sall-Allahu alaihi wa sallam) beere pe, “Ti mo ba pe ìdì èso dàbínù ti o wa lori igi yii, ti o si wa, ṣe iwọ yoo gbagbọ?” Alaigbagbọ dahun pe oun yoo di onigbagbọ. Rasûlullah pe ìdì èso dàbínù náà, ó sì ń fò wá. Nigbati O wipe, “Pada si ipò rẹ,” ó gòkè lọ sí ààyè rẹ̀, ó sì so rọ̀ síbẹ̀ bí ti tẹ́lẹ̀. Nigbati o ri eyi, alaigbagbọ di onigbagbọ.

11- Ni Mekka, àwọn ìkookò díẹ̀ já àgùntàn gbà lati inú agbo kan. Nígbà tí olùṣọ́ àgùntàn náà kọlù wọ́n, tó sì kó àwọn àgùntàn náà padà, ọ̀kan lára àwọn ìkookò náà bẹ̀rẹ̀ sí í sọ̀rọ̀, “Ṣé o kò bẹ̀rù Allahu taâlâ, bí o ṣe kó oúnjẹ tí Allahu taâlâ fi ránṣẹ́ sí wa?” Ẹnu ya olùṣọ́ àgùntàn náà, ó sì kùn pé, “Oh, ìkookò kan ń sọ̀rọ̀!” Ikooko naa tẹsiwaju, “Ṣe Emi yoo sọ nkan kan fun ọ ti o jẹ iyalẹnu paapaa bi? Muhammad (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam), woli Allahu taâlâ, n ṣe awọn iṣẹ iyanu ni Medîna.” Oluṣọ-agutan wa o si sọ eyi fun Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) o si di Musulumi.

12- Nigba ti Ọ̀gá wa Muhammad sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam ti nrin ni igbo kan, O gbọ ohun kan ti o sọ pe, “Iwọ Rasûlallah!” ni igba mẹta. Ó yíjú sí ìdarí ohùn ó sì rí àgbọ̀nrín kan tí a so mọ́. Ọkunrin kan sun lẹgbẹẹ rẹ. O beere lọwọ agbọnrin ohun ti o fẹ. “Ọdẹ yii ti mu mi,” agbọnrin naa sọ. “Mo ni ọmọ meji lori òkè tó wà lọ́hùn-ún. Jọwọ jẹ ki n lọ! Màá lọ, màá fún wọn lọ́mú, màá sì padà wá.” Rasûl alaihis-salâm béèrè pé, “Ṣé ìwọ yóò mú ìlérí rẹ ṣẹ, kí o sì padà wá?” Agbọnrin naa sọ pe, “Mo ṣe ileri fun Ọlọhun pe, ti emi ko ba pada wa, ki ibinu Allah le wa lori mi!” Rasûlullah sọ agbọnrin di ominira. O wa diẹ lẹhinna. Nigbati ọkunrin naa ji ti o beere, “Iwọ Rasûlallah! Ṣe o ni aṣẹ fun mi?” Oga wa, Anabi sọ pe, “Tú agbọnrin yìí sílẹ̀!” Ọkunrin naa tú agbọnrin naa o si jẹ ki o lọ. Agbọnrin naa sọ pe, “Ash-hadu an lâ ilâha ill-Allah wa annaka Rasûlullah,” o si lọ.

13- Ni ọjọ kan, O pe ará abúlé kan si îmân. Ará abúlé naa sọ pe, “Ti o ba sọji ọmọbirin ti o ku ti aladugbo Musulumi ti mi, Emi yoo di onigbagbọ.” Wọn lọ si iboji ọmọbirin naa. Rasûlullah pe ọmọbirin naa nipa sisọ orukọ rẹ. Lákọ̀ọ́kọ́, wọ́n gbọ́ ohùn kan láti inú ibojì, ọmọbìnrin náà sì jáde. Ọga wa Rasûlallah beere pe, “Ṣe iwọ yoo fẹ lati pada wa si agbaye?” Ọmọbinrin naa sọ pe, “Iwọ Rasûlallah! Emi ko fẹ lati pada si agbaye. Mo ni itunu diẹ sii nibi ju ni ile baba mi. Âkhirat (ayé ẹ̀yìn ikú) Musulumi dara ju igbesi aye rẹ ni aye lọ.” Nigbati ará abúlé naa rii eyi, lẹsẹkẹsẹ o di Musulumi.

14- Jâbir ibn Abdullah (radiy-Allahu taâlâ ‘anh) sun agutan kan. Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) ati Ashâb Rẹ jẹ ẹ. O ni, “Maṣe fọ awọn egungun.” Ó kó àwọn egungun jọ, ó fi ọwọ́ ìbùkún Rẹ̀ lé wọn lórí, ó sì gbàdúrà. Allahu taâlâ sọji agutan.

15- Wọ́n mú ọmọ kan wá sí Rasûlullah tí kò sọ̀rọ̀ rárá bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ti dàgbà. “Tani emi?” beere Anabi wa. Ọmọ naa dahun pe, “Iwọ ni Rasûlullah.” Láti ìgbà yẹn lọ, ó bẹ̀rẹ̀ sí í sọ̀rọ̀, kò sì pàdánù ọ̀rọ̀ rẹ̀ títí tó fi kú.

16- Ẹnikan tẹ ẹyin ejò kan mọ́lẹ̀ o si padanu oju rẹ. Wọ́n mú un wá sí Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam). Nigbati O si fi itọ ibukun Rẹ si oju ọkunrin naa, o tun bẹrẹ si riran. Kódà, ó jẹ́ ẹni ọgọ́rin ọdún nígbà tó ṣì lè fi okùn sí ojú abẹ́rẹ́.

17- Muhammad ibn Khâtib sọ pe, “Mo jẹ ọdọ. Omi gbígbóná dà sí mi lára, o si jó ara mi. Baba mi mu mi lọ si Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam). O fi itọ Rẹ si awọn agbegbe ti o sun pẹlu ọwọ ibukun Rẹ o si gbadura. Awọn gbigbona larada lẹsẹkẹsẹ.”

18- Obinrin kan mu ọmọ pá rẹ wá. Rasûlullah fi ọwọ ibukun Rẹ rọra si ori ọmọkunrin naa. Ara rẹ̀ sì yá. Irun rẹ bẹrẹ si dagba.

“Eyin Hafsa! Abû Bakr ati baba rẹ yoo ṣe akoso ummah mi.” Hadîth
ash-sharîf

19- A kọ ọ sinu awọn iwe “Sunan” ti Tirmidhî ati Nesâî: Ni ọjọ kan, afọju ni oju mejeeji wa si ọdọ Rẹ o si sọ pe, “Iwọ Rasûlallah! Jọwọ gbadura fun mi lati tun riran.” Ọ̀gá wa ṣàánú rẹ̀; Ó sọ fún un pé kó ṣe abdast pípé, lẹ́yìn náà láti ka àdúrà tó tẹ̀ lé e yìí, “Yâ Rabbî (O Olúwa mi)! Mo be O. Mo beere lọwọ Rẹ nipasẹ ẹbẹ ti woli olufẹ rẹ Muhammad alaihis-salâm. Eyin Hadrat Muhammad alaihis-salâm, eni ti mo feran gidigidi! Mo bẹbẹ Rabb mi nipasẹ rẹ. Mo beere lọwọ Rẹ lati gba ẹbẹ mi nitori rẹ. Yâ Rabbî! Ṣe Anabi ti o ga yii ni alabẹbẹ mi! Nitori Re, gba ẹ̀bẹ̀ mi!” Nigbati ọkunrin naa ṣe abdast ti o si gbadura, o bẹrẹ si ri. Àwọn Mùsùlùmí ti máa ń ṣe àdúrà yìí nígbà gbogbo, wọ́n sì ti rí ohun tí wọ́n ń fẹ́ gbà.

20- Ni ọjọ kan, Rasûlullah ati (aburo baba rẹ) Abû Tâlib n lọ kọja aginju kan. Abû Tâlib sọ pe ongbẹ ngbẹ oun pupọ. Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam) sọkalẹ lati inu ẹranko naa o beere pe, “Ṣe ongbẹ ngbẹ ọ bi?” Nigbati O lu ilẹ pẹlu igigirisẹ ibukun Rẹ, omi ṣan jade. O ni, “Ẹ̀gbọ́n bàbá mi, mu ninu omi yi!”

21- Lakoko irin-ajo Hudaybiya, wọ́n pàgọ́ sí ẹ̀gbẹ́ kànga kan tí kò ní omi. Awọn ọmọ-ogun rojọ nipa aito omi. Rasûlullah beere fun garawa omi kan. Ó fi omi inú garawa náà ṣe abdast, lẹ́yìn náà, ó tutọ́ sínú rẹ̀, lẹ́yìn náà ni wọ́n da omi inú rẹ̀ sínú kànga náà. Ó mú ọfà, ó sì jù ú sínú kànga. Lẹ́yìn náà, wọ́n rí kànga náà tí omi kún fún etí.

22- Ni ghazâ, awọn ọmọ-ogun rojọ pe ongbẹ ngbẹ wọn. Rasûl alaihis-salâm ran awọn ọmọ ogun meji lati wa omi. Wọ́n rí obìnrin kan lórí ràkúnmí kan tí awọ omi méjì kún fún omi, wọ́n sì mú un wá. Rasûlullah beere lọwọ obinrin naa fun omi diẹ. Ó mú kí wọ́n dà á sínú àpótí kan. Gbogbo àwọn ọmọ ogun náà kún ife àti awọ wọn pẹ̀lú omi inú àpótí náà lọ́kọ̀ọ̀kan. Wọ́n fún obìnrin náà ní èso dàbínù díẹ̀, wọ́n sì kún awọ omi rẹ̀. Rasûlullah sọ fun u pe, “A kò dín omi rẹ kù. Allahu taâlâ ni o fun wa ni omi.”

23- O n jiṣẹ khutba ni Medîna, nigbati ẹnikan sọ pe, “O Rasûlallah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam)! Awọn ọmọ wa, ẹranko ati oko wa n parun nitori aini omi. Jọwọ wa si igbala wa!” Wòlíì wa gbé ọwọ́ alábùkún Rẹ̀ sókè, ó sì gbàdúrà. Ọjọ́ tí kò ní ìkùukùu ni, síbẹ̀, kí Ó tó fi ọwọ́ ìbùkún Rẹ̀ pa ojú Rẹ̀ tán, ìkùukùu ti kóra jọ. Lẹsẹkẹsẹ, ojo bẹrẹ. O tesiwaju fun ọjọ diẹ. O wa lori minbar ti o nfi khutba ranṣẹ lẹẹkansi, nigbati eniyan kanna rojọ, “Iwọ Rasûlallah! A yoo parun pẹlu ojo yi.” Lori eyi, Rasûl alaihis-salâm rẹrin musẹ o si gbadura, “Rabb mi! Fi aanu Rẹ fun awọn ẹrú Rẹ miiran pẹlu!” Àwọsánmà náà tú kúrò, oòrùn sì fara hàn.

24- Jâbir ibn Abdullah (radiy-Allahu ta’âlâ ‘anh) sọ pé: Mo ní gbèsè púpọ̀. Mo sọ fun Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam) nipa rẹ. O wa si ọgba-ọgbà mi o si rin ni ayika opoplopo èso dàbínù, o ṣe awọn iyipo mẹta. Lẹhinna O sọ pe, “Sọ fun awọn ayanilowo rẹ lati wa si ibi.” Olukuluku ayanilowo ni a fun ni ẹtọ rẹ, ko si si idinku ninu opoplopo èso dàbínù naa.

25- Obinrin kan fi oyin diẹ ranṣẹ gẹgẹbi ẹbun. Rasûl alaihis-salâm gba oyin naa o si da apoti ti o ṣofo pada. Nipa agbara Allahu taâlâ, apoti naa ti kun fun oyin. Obinrin naa wa o beere, “Iwọ Rasûlallah! Kini ẹṣẹ mi? Kilode ti o ko gba ẹbun mi?” O ni, “A ti gba ebun re. Oyin ti o ri ni barakat (ọpọlọpọ) Allahu taâlâ ti fun ọ ni ipadabọ fun ẹ̀bùn rẹ.” Inú obìnrin náà dùn, ó sì mú oyin náà lọ sílé. Òun àti àwọn ọmọ rẹ̀ jẹ oyin náà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ oṣù. Ko dinku rara. Ni ọjọ kan, laisi ironu, wọn fi oyin naa sinu apoti miiran. Nígbà tí wọ́n jẹ ẹ́ nínú àpótí yẹn, kò pẹ́ tí wọ́n fi parí oyin náà. Wọn sọ fun Rasûlullah nipa eyi. Ó ní, “Tí oyin náà bá wà nínú àpótí tí mo fi ránṣẹ́, wọn ì bá ti jẹ ẹ́ níwọ̀n ìgbà tí ayé bá wà, kò sì ní dín kù rárá.”

26- Abû Hurayra ròyìn pé: Mo lọ sí Rasûlullah pẹ̀lú èso dàbínù díẹ̀, mo sì bẹ̀ Ẹ́ pé kí Ó gbàdúrà fún ìbùkún lórí wọn. Ó gbàdúrà kí wọ́n lè ní barakat, ó sì wí pé, “Gba àwọn wọ̀nyí, kí o sì fi wọ́n sínú àpò wọn. Nígbàkigbà tí o bá nílò dàbínù, fi ọwọ́ rẹ mú wọn. Má ṣe da àpò náà dànù láti mú wọn.” Mo máa ń gbé àpò tí dàbínù náà wà nínú rẹ̀ dání nígbà gbogbo, ní ọ̀sán àti ní òru, mo sì ń jẹ wọ́n títí di àkókò ‘Uthmân (radiy-Allahu ‘anh). Mo máa ń fún ẹnikẹ́ni tí ó bá wà pẹ̀lú mi nínú àwọn dàbínù yẹn, mo sì ń fi ẹ̀kúnwọ́ wọn tọrẹ gẹ́gẹ́ bí sadaqa. Ni ọjọ ti ‘Uthmân (radiy-Allahu ‘anh) ti pa, apo mi ti sọnu.

27- Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa-sallam), bii Suleymân alaihis-salâm, loye gbogbo ede ẹranko. Awọn ẹranko ti nbọ ti wọn nkùn nipa awọn oniwun wọn tabi awọn miiran ni a rii nigbagbogbo. Rasûlullah yoo sọ fun Ashâb al-kirâm. Nigba Ghazâ ti Hunayn, O sọ fun ibaka funfun ti a npè ni Duldul ti Oun n gùn pe, “Sọkalẹ.” Nígbà tí Duldul kúnlẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, ó mú yanrìn díẹ̀ láti ilẹ̀, ó sì tú u ká sórí àwọn aláìgbàgbọ́.

28- Ni ojo kan, O so fun iyawo Re Hafsa (radiy-Allahu ‘anhâ), “Abû Bakr ati baba re yoo se akoso ummah mi.” Nipa sisọ bẹ, O fun ni iroyin ti o dara pe Abû Bakr ati baba Hafsa, ‘Umar (radiy-Allahu anhum) yoo di Khalîfas.

29- O ti yan Abû Hurayra (radiy-Allahu taâlâ anh) lati ṣọ èso dàbínù ti o wa bi zakât ni Medîna. Hadrat Abû Hurayra mu ẹnikan ti o ji dàbínù. O sọ fun ọkunrin naa pe oun yoo mu u lọ si Rasûlullah. Nígbà tí olè náà sọ pé òtòṣì ni òun, tó sì ní ìdílé tó kún fún èrò láti gbọ́ bùkátà òun, ó jẹ́ kó lọ. Ni ọjọ keji, Rasûlullah ranṣẹ si Abû Hurayra o si beere lọwọ rẹ pe, “Kí ni ọkùnrin tí o jẹ́ kí ó lọ ní alẹ́ àná ṣe?” Nigbati Abû Hurayra sọ ohun ti o ṣẹlẹ, O sọ pe, “O tan ọ jẹ. Oun yoo pada wa.” Ní tòótọ́, ní alẹ́ ọjọ́ kejì, ọkùnrin náà tún wá, wọ́n sì mú un. O tun bebe, “Fun ife Olohun, je ki n lo,” wọ́n sì tún jẹ́ kí ó lọ. Ni alẹ kẹta, nigbati wọn mu u, ẹbẹ rẹ ko dara. Nitorinaa, ni akoko yii, o sọ pe, “Ti o ba jẹ ki n lọ, Màá kọ́ ọ ní nǹkan ti yoo wulo pupọ fun ọ.” Nigbati Abû Hurayra gba a, o ni, “Ti o ba ka Âyat al-kursî ki o to sun ni gbogbo oru, Allahu taâlâ yoo daabo bo ọ, shaytan naa ko si ni sunmọ ọ,” o si lo. Ni ọjọ keji, nigbati Rasûlullah beere lọwọ Abû Hurayra ohun ti o ṣẹlẹ ni alẹ iṣaaju, o sọ ohun gbogbo fun u. Lori eyi, Ọ̀gá wa, Anabi sọ pe, “O sọ otitọ ni akoko yii. Bí ó ti wù kí ó rí, Òpùrọ́ aláìlẹ́gbẹ́ ni. Ṣe o mọ ẹni ti o ti n ba sọrọ fun oru mẹta?” Nigbati Abû Hurayra dahun pe, “Rárá, èmi kò mọ̀,” O sọ pe, “Shaytan ni ẹni yẹn.”

30- O ran awọn ọmọ ogun si agbegbe kan ti a npe ni Mûta lati jagun si awọn ọmọ-ogun Ọba-Aláṣẹ Byzantine. Awọn alakoso mẹta (Zayd ibn Hâritha, Jafar ibn Abî Tâlib, Abdullah ibn Rawâha) ti awọn sahâbîs ni wọn pa ni ọkọọkan. Ni akoko yii, Rasûlullah wa lori minbar ni Medîna; Ó rí ìṣẹ̀lẹ̀ náà bí Allahu taâlâ ṣe fi hàn Án, ó sì sọ ọ́ fún àwọn ènìyàn tí ó wà pẹ̀lú Rẹ̀.

31- Nigbati O nfi Mu’âz ibn Jabal (radiy-Allahu taâlâ anh) ranṣẹ si Yemen gẹgẹbi gomina, O sìn ín dé ẹ̀yìn odi Medîna o si fun u ni imọran pupọ. Lẹhinna O sọ pe, “Iwọ ati Emi ko le tun pade titi di qiyâmat.” Mu’âz tun wa ni Yemen nigbati Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam) ku ni Medîna.

“Eyin Mu’âwiya! Ti o ba ṣe akoso ummah mi ni ọjọ kan, san ẹsan fun awọn ti o ṣe awọn iṣẹ rere ati dariji awọn ti o ṣe awọn iṣẹ buburu!”
Hadîth
ash-sharîf

32- Bí Ó ti ń kọjá lọ, Ó sọ fún ọmọbìnrin rẹ̀ Fâtima pé, “Láti ọ̀dọ̀ àwọn ìbátan mi, ìwọ yóò kọ́kọ́ pàdé mi.” Oṣu mẹfa lẹhinna, Fâtima (radiy-Allahu ‘anhâ) ku. Ko si ibatan miiran ti Anabi wa ti o ku niwaju rẹ.

33- O si wi fun Qays ibn Shemmâs (radiy-Allahu ‘anh), “Iwọ yoo gbe igbe aye lẹwa kan yoo si ku bi ajeriku.” Qays di ajẹriku ninu ogun ti o ja Musaylamah al-Kadhdhâb ni Yamâma ni akoko caliphate ti Abû Bakr (radiy-Allahu ta’âlâ ‘anh).

O tun sọtẹlẹ nipa awọn ajẹriku ti Hadrat ‘Umar al-Fârûq, Hadrat ‘Uthmân ati Hadrat Alî (radiy-Allahu ta’âlâ ‘anhum ajma’în).

34- O fun ni iroyin ti o dara pe awọn Musulumi yoo ṣẹgun awọn ilẹ Shah Khosrow ti Persia ati ti Ọba-Aláṣẹ Byzantine, a o si na awọn iṣura wọn, a o si pin wọn ni ọna Allah.

35- Ó sọ tẹ́lẹ̀ pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn láti inú ummah Rẹ̀ yóò jáde lọ sí ghazâ ní òkun àti pé obìnrin tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Umm Hirâm (radiy-Allahu taâlâ ‘anhâ), ọ̀kan lára sahâba, yóò wà ní ghazâ yẹn. Ni akoko caliphate ti Hadrat Uthmân, awọn Musulumi lọ si erekusu Cyprus ati ja. Arabinrin yẹn wa pẹlu wọn. O di ajẹriku nibẹ.3

36- Ni ojo kan, Rasûl alaihis-salâm joko ni ibi giga kan. Ó yíjú sí àwọn ènìyàn pẹ̀lú Rẹ̀ ó sì wí pé, “Ṣé o rí ohun tí mo rí? Mo bura pe mo ri fitna (ibi, iṣọtẹ, arankàn) ti yoo waye laarin awọn ile rẹ ati ni opopona.” Ni awọn ọjọ nigbati ‘Uthmân (radiy-Allahu ‘anh) ti pa ati nigbamii ni akoko Yezîd, fitnas nla bu jade ni Medîna; a ta ẹ̀jẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn sílẹ̀ ní ìgboro.

37- Ni ọjọ kan, O sọtẹlẹ pe ọkan ninu awọn iyawo rẹ yoo ṣọtẹ si Khalîfa. Nigbati Âisha (radiy-Allahu taâlâ anhâ) rẹrin si ọrọ yii, O sọ pe, “Yâ Humeyrâ4! Maṣe gbagbe ọrọ mi yii! Boya o jẹ obinrin yẹn.” Lẹhinna O yipada si Alî (radiy-Allahu ‘anh) o si sọ pe, “Ti o ba ni aṣẹ lati pinnu nipa rẹ, tọju rẹ rọra!” O jẹ ọgbọn ọdun lẹhinna nigbati Âisha (radiy-Allahu anhâ) ba Alî (radiy-Allahu anh) ja, ti Alî si mu u ni igbekun. Alî (radiy-Allahu ‘anh) fi inú rere àti ọ̀wọ̀ rẹ̀ hàn, ó sì rán an láti Basra lọ sí Medîna.

38- Ó sọ fún Hadrat Muâwiya (radiy-Allahu ‘anh) pé, “Tí o bá ṣe àkóso ummah mi lọ́jọ́ kan, ẹ san ẹ̀san fún àwọn tó ń ṣe iṣẹ́ rere, kí ẹ sì dárí ji àwọn tó ń ṣe iṣẹ́ búburú!” Muâwiya (radiy-Allahu ‘anh) jẹ gomina Damasku fun ogun ọdun ni akoko caliphate ti Hadrat Umar ati Hadrat ‘Uthmân (radiy-Allahu ‘anh), lẹhinna o ṣiṣẹ bi caliphate fun ogun ọdun.

39- Ni ojo kan, O ni, “Mu’âwiya ko ni bori laelae.” Nigba ti Alî (radiy-Allahu taâlâ ‘anh) gbo nipa hadîth ash-sharîf yii nigba ogun Siffîn, o ni, “Emi ko ba ti ba Muâwiya (radiy-Allahu ‘anh) ja laelae ti mo ba ti gbo bee ri.”

40- O sọ fun Ammâr ibn Yâsar (radiy-Allahu taâlâ ‘anh), “Awọn eniyan ọlọtẹ yoo pa ọ, nipasẹ awọn bâgîs.” Nitootọ, Ammâr ti di ajẹriku bi oun ati Alî (radiy-Allahu ‘anh) ti n ba Mu’âwiya (radiy-Allahu ‘anh) ja.

41- O sọ nipa Hasan, ọmọ Fâtima ọmọbinrin Rẹ (radiy-Allahu taâlâ ‘anhumâ), “Ọmọ mi yii jẹ orisun khayr (rere). Allahu taâlâ yoo sọ ọ di idi ti alaafia laarin awọn ọmọ-ogun nla meji ti awọn Musulumi.” Ní ọ̀pọ̀ ọdún lẹ́yìn náà, nígbà tí ó fẹ́ bá Mu’âwiya (radiy-Allahu anh) jà pẹ̀lú ẹgbẹ́ ọmọ ogun ńlá, ó juwọ́ sílẹ̀, ó sì fi caliphate tí ó lẹ́tọ̀ọ́ sí Mu’âwiya (radiy-Allahu ‘anh) láti lè dènà fitna àti ìtàjẹ̀sílẹ̀ àwọn Mùsùlùmí.

42- Abdullah ibn Zubayr (radiy-Allahu taâlâ anhumâ) mu ẹ̀jẹ̀ Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam) lẹ́yìn tí wọ́n fa ẹ̀jẹ̀ lára Rẹ̀. Nigbati Ọ̀gá wa, Anabi ri eyi, O ni, “Ṣe o mọ awọn ohun ti iwọ yoo jiya lọwọ awọn eniyan? Ati pe wọn yoo jiya pupọ lati ọdọ rẹ. Ina Jahannam ko ni jo o.” Nigbati Abdullah ibn Zubayr kede caliphate rẹ ni Mekka, Abdulmalik ibn Marwân ran Hajjaj lati Damasku si Mekka pẹlu ogun nla. Wọn mu ati pa Abdullah.

43- Ni ojo kan, O wo iya Abdullah ibn Abbâs o si wipe, “Iwọ yoo bi ọmọkunrin kan. Mu u wá si ọdọ mi nigbati o bi!” Lẹ́yìn náà, nígbà tí wọ́n bí ọmọ náà, wọ́n mú un wá sí Rasûlullah. Ó ka adhân àti iqâmat sí etí rẹ̀, ó sì fi itọ̀ rẹ̀ sí ẹnu rẹ̀. O pe orukọ rẹ ni Abdullah, o fun u pada fun iya rẹ o si wipe, “Mu baba Khalîfas pẹlu rẹ!” Nigbati Hadrat Abbâs, baba ọmọ, gbọ eyi, o wa si ọdọ Anabi wa o si beere lọwọ Rẹ. O dahun pe, “Bẹẹni, Mo sọ bẹ. Ọmọ yii ni baba Khalîfas. Lara wọn, eniyan yoo wa ti yoo ṣe namâz pẹlu Saffâh, Mahdî ati Îsâ alaihis-salâm.” Ọpọlọpọ awọn Khalîfas ni o ṣe olori ni Ipinle Abbâsid. Gbogbo wọn wa lati Abdullah ibn Abbâs.

44- Ni ọjọ kan, O sọ pe, “Ọpọlọpọ eniyan ti a npe ni Râfidî yoo han laarin ummah mi. Wọn yoo fi ẹsin Islâm silẹ.”

45- O gbadura fun opolopo eniyan laarin Ashâb Re; gbogbo wọn ni a gba, ati awọn anfani wọn ni a rii.

Alî (radiy-Allahu taâlâ ‘anh) sọ pé: Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam) fẹ lati fi mi ranṣẹ gẹgẹbi qâdî (onidajọ) si Yemen. Mo sọ pe, “Yâ Rasûlallah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam)! Emi ko mọ bi a ṣe le ṣe bi qâdî.” Ó gbé ọwọ́ ìbùkún Rẹ̀ lé àyà mi, ó sì gbàdúrà pé, “Yâ Rabbî! Fi awọn ohun ti o tọ si ọkan rẹ. Bukun fun u pẹlu didara ti sisọ otitọ nigbagbogbo!” Láti ìgbà yẹn lọ, mo máa ń mọ ohun tó tọ́ láàárín àwọn olùpẹ̀jọ́ tí wọ́n wá bá mi, ìdájọ́ mi sì máa ń tọ̀nà nígbà gbogbo.

“Yâ Rabbî! Ṣe eniyan yii (Abdullah ibn Abbâs) jẹ ọ̀mọ̀wé ti o jinlẹ ninu ẹsin ati oniwun hikmat (imọ ẹmi)! Fun u ni imọ ti Qurân al-karîm!”
Hadîth
ash-sharîf

46- Awọn eniyan mẹwa ti Rasûlullah fun awọn iroyin ayọ pe wọn yoo lọ si Jannah ni a npe ni ‘Ashara al-mubash-shara. Sad ibn Abî Waqqâs (radiy-Allahu ‘anh) jẹ ọkan ninu wọn. Lakoko Ghazâ ti Uhud, Anabi olufẹ wa sọ “Yâ Rabbî! Jẹ ki awọn ọfa rẹ de ibi ibi-afẹde wọn ki o gba adura rẹ!” Láti ìgbà náà lọ, gbogbo àdúrà Sa’d ni a tẹ́wọ́ gbà, gbogbo ọfà tí ó ta sì lu ọ̀tá.

47- O fi ọwọ ibukun Rẹ si iwaju ọmọ aburo Rẹ, Abdullah ibn Abbâs, o si wipe, “Yâ Rabbî! Jẹ ki eniyan yii jẹ ọ̀mọ̀wé ti o jinlẹ ninu ẹsin ati oniwun hikmat (imọ ti ẹmi)! Fun u ni imọ ti Qurân al-karîm!” Lati igbanna lọ, Abdullah ibn Abbâs di alaini ẹlẹgbẹ ni akoko rẹ ni gbogbo imọ-jinlẹ ati paapaa ni tafsîr (oye murâd al-ilâhî – idi atọrunwa – lati inu awọn âyat ninu Qurân al-karîm), hadîth ati fiqh. Sahâba ati Tâbiîn ko ohun gbogbo lowo re. O di olokiki pẹlu awọn orukọ ‘Tarjumân al-Qur’ân’ (onitumọ ti Qurân al-karîm), Bahr al-ilm (okun ti imọ), ati ‘Raîs al-mufassirîn’ (olori awọn ọjọgbọn ti tafsîr). Awọn orilẹ-ede Islâm kun fun awọn ọmọ ile-iwe rẹ.5

48- Fun Anas ibn Mâlik (radiy-Allahu ta’âlâ ‘anh), ọkan ninu awọn iranṣẹ Rẹ, O gbadura, “Yâ Rabbî! Fun u ni ọpọlọpọ ọrọ ati awọn ọmọde, igbesi aye gigun ati dariji awọn ẹṣẹ rẹ!” Bi akoko ti kọja, ọrọ Anas ibn Mâlik pọ si. Àwọn ọgbà igi eléso rẹ̀ máa ń so èso púpọ̀ jáde lọ́dọọdún. O ni ọpọlọpọ awọn ọmọ. Ó gbé ayé fún ọgọ́rùn-ún ọdún ó lé mẹ́wàá (110). Ni opin igbesi aye rẹ, o sọ pe, “Yâ Rabbî! O ti gba o si gba meta ninu adura ti Habîb re se fun mi. Mo ṣe iyalẹnu boya Iwọ yoo gba ẹkẹrin ki o dariji awọn ẹṣẹ mi?” A gbọ ohun kan lati sọ, “Mo ti gba kẹrin pẹlu. Gba ọkàn rẹ laaye lati ni idunnu!”

49- O gbadura fun Mâlik ibn Rabîa (radiy-Allahu taâlâ ‘anh), “Ki o ni ọpọlọpọ awọn ọmọde!” Mâlik ní ọgọ́rin ọmọkùnrin.

50- Akewi ti gbogbo eniyan mo si wa ti oruko re nje Nâbigha. Nigbati o ka diẹ ninu awọn ewi rẹ, Rasûlullah sọ adura ti o tẹle, eyiti o tan kaakiri laarin awọn Larubawa, “Ki Allahu taâlâ ko jẹ ki eyin rẹ ṣubu!” Nâbigha jẹ́ ọmọ ọgọ́rùn-ún ọdún, eyín rẹ̀ sì funfun, ó sì ṣe kedere, ó dà bí péárlì.

51- O gbadura yi nipa Urwa ibn Jud (radiy-Allahu taâlâ ‘anh), “Yâ Rabbî! Ṣe iṣowo rẹ ni ere!” Urwa sọ pe, “Lati igba naa lọ, gbogbo awọn iṣowo ti Mo ṣe jẹ ere. Emi ko padanu rara.”

52- Ni ojo kan, Ọmọbinrin rẹ Fâtima (radiy-Allahu taâlâ ‘anhâ) wa si ọdọ Rẹ. Ojú rẹ̀ ti funfun fún ebi. Ó gbé ọwọ́ rẹ̀ lé àyà rẹ̀, ó sì gbàdúrà pé, “Rabb mi, ẹni tí ń fi oúnjẹ yó àwọn tí ebi ń pa! Má ṣe jẹ́ kí ebi máa pa Fâtima ọmọbìnrin Muhammad!” Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ojú Fâtima pọ́n rẹ́súrẹ́sú, ó sì kún fún ìyè. Kò nímọ̀lára ebi rí títí ó fi kú.

53- O gbadura pẹlu ibukun fun Abdurrahmân ibn Awf, ti o jẹ ọkan ninu awọn ‘Ashara al-mubash-shara. Ọrọ rẹ pọ si pupọ ti o di arosọ.

54- O ni, “Gbogbo adura woli ni a gba. Gbogbo woli gbadura fun awọn ummah wọn ni agbaye. Sugbon mo n gbadura fun igbanilaaye lati bẹbẹ fun ummah mi ni ojo qiyâmat. Inshâ-Allah, adura mi yoo gba. Emi yoo bẹbẹ fun gbogbo awọn ti kii ṣe mushrik (abọ̀rìṣà).”

55- Ó lọ sí àwọn abúlé kan ní Mẹ́kà ó sì gbìyànjú gidigidi láti yí wọn lérò padà láti di onígbàgbọ́. Wọn kọ. Ó gbàdúrà pé kí wọ́n jìyà ìnira bí ìyàn tí wọ́n rí ní Íjíbítì lákòókò Ànábì Yûsuf (Joseph alaihis-salâtu was-salâm). Lọ́dún yẹn, ìyàn bẹ́ẹ̀ wà níbẹ̀ débi pé wọ́n jẹ òkú ẹran (ẹran tí ó kú fúnra rẹ̀).

56- Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ‘Utayba, ọmọ Abû Lahab ẹ̀gbọ́n bàbá Ọ̀gá wa, jẹ́ àna Rasûlullah (‘alaihis-salâtu was-salâm), kì í ṣe pé ó tẹra mọ́ kíkọ̀ Rasûlullah nìkan, ó tún bà Sarwar (Ọ̀gá àwọn wòlíì, sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) nínú jẹ́ gidigidi. Ó kọ ìyàwó rẹ̀ Umm Gulthum, ọmọbìnrin alábùkún Anabi wa, sílẹ̀. Ó sọ àwọn ọ̀rọ̀ burúkú. Inú Rasûlullah bàjẹ́ gidigidi, Ó sì gbàdúrà pé, “Yâ Rabbî! Rán ọ̀kan nínú àwọn ẹranko apẹranjẹ Rẹ sí i!” Nígbà tí ‘Utayba ń lọ sí Damasku fún òwò, ó sùn sí àárín àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ ní alẹ́ kan. Kìnnìún kan wá, ó sì gbóòórùn gbogbo àwọn ọmọ ẹgbẹ́ náà lọ́kọ̀ọ̀kan. Nígbà tí ó dé ọ̀dọ̀ ‘Utayba, ó gbá a mú, ó sì fà á ya.

57- Eniyan njẹ pẹlu ọwọ osi rẹ. Wòlíì wa sọ fún un pé, “Ẹ fi ọwọ́ ọ̀tún rẹ jẹ.” O purọ o si wipe, “Apa ọtun mi ko gbe.” Rasûlullah sọ pe, “Ki ọwọ ọtún rẹ ma gbe lẹẹkansi.”6 Ẹni yẹn ko le gbe ọwọ ọtún rẹ soke titi o fi kú.

58- Rasûlullah fi lẹta ranṣẹ si Shah Khosrow Parviz ti Persia, ti o pe e si Islâm. Khosrow ẹlẹ́gàn fa lẹ́tà náà ya sí wẹ́wẹ́, ó sì pa aṣojú tó gbé e wá. Nigbati Rasûl alaihis-salâm gbo eyi, inu Re bajẹ pupọ o si wipe, “Rabb mi! Ó fa dúkìá rẹ̀ ya sí wẹ́wẹ́ bí ó ṣe fa lẹ́tà mi ya!” Rasûlullah ṣi wa laaye nigbati Khosrow ti ge pẹlu ọbẹ nipasẹ ọmọ tirẹ Siravayh. Ati nigbamii, nigba caliphate ti ‘Umar (radiy-Allahu taâlâ ‘anh), awọn Musulumi ṣẹgun gbogbo Persia, ki ko si iru-ọmọ tabi ohun ini ti o kù lati Khosrow.

59- Lakoko ti Rasûl alaihis-salâm n funni ni imọran ati ṣiṣe amr bil marûf ati nahy an al-munkar (lati paṣẹ aṣẹ Islâm ati lati ṣe idiwọ awọn idinamọ Islâm) ni ọja naa, ẹni ibi kan ti a npè ni Haqam ibn Âs, ẹniti o jẹ baba Marwân, n tẹle Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam) lati ẹhin, ó ń ṣẹ́jú ní ẹ̀gàn, ó sì ń yí ojú rẹ̀ padà lọ́nà ẹ̀fẹ̀. Nigbati Rasûl alaihis-salâm yi pada ti o si ri ipo ẹgbin rẹ, O sọ pe, “Duro ni ọna ti o fi ara rẹ han!” Oju rẹ duro bi iyẹn titi o fi kú.

“Anabi ologo! Olohun yoo daabo bo yin lowo ipalara awon eniyan.”
Mâida: 67

60- Allahu taâlâ nigbagbogbo daabobo Habîb Rẹ lọwọ awọn wahala. Abû Jahl jẹ ọta nla julọ ti Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam). Ni ojo kan, nigbati o gbe okuta nla kan lati lu ori ibukun Re, o ri ejo meji ni ejika Rasûlullah, okuta na subu lati ọwọ rẹ, o si salọ.

61- Ni ojo kan, Rasûlullah n se namâz legbe Kâba al-muazzama nigba ti Abû Jahl buburu gba anfaani naa ti o si fi ọbẹ rin si ọdọ Rẹ, ṣugbọn lẹsẹkẹsẹ o pada o si salọ. Nigbati lẹhinna awọn ọrẹ rẹ beere lọwọ rẹ idi ti o fi bẹru, o salaye, “Mo ri koto kan ti o kún fun ina laarin Muhammad (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam) ati emi. Ọpọlọpọ eniyan n duro de mi. Bí mo bá gbé ìgbésẹ̀ kan, wọn ì bá ti mú mi, wọ́n á sì jù mí sínú iná.” Nigbati awọn Musulumi gbọ nipa iyẹn ti wọn beere lọwọ Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam), O sọ pe, “Awọn angẹli Allahu taâlâ yoo ti mu u ti wọn si fa a ya.”

62- Ni ọdun kẹrin ti Hegira, bi Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam) ti n ba Ashâb Rẹ sọrọ labẹ awọn odi odi ti o jẹ ti awọn Ju ni Banî Nadîr, Juu kan fẹ lati ju ọlọ nla kan lati oke. Nígbà tí ó dé òkúta náà, ọwọ́ rẹ̀ méjèèjì di arọ.

63- O jẹ ọdun kẹsan ti Hegira, ati pe ogunlọgọ eniyan n wa lati ọna jijin lati gba Islâm mọra. Awọn alaigbagbọ meji ti a npè ni Âmir ati Arbad dapọ si ọpọ eniyan. Bi Âmir ṣe n sọ fun Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ alaihi wa sallam) pe wọn ti di Musulumi, Arbad yọ kuro lẹhin Rasûlullah o si gbiyanju lati tu idà rẹ silẹ. Ọwọ́ rẹ̀ di arọ. Nigbati Âmir ṣe àmì bi ẹnipe lati sọ pe, “Kilode ti o fi n lọ́ra?” Rasûl ‘alaihis-salâm sọ pe, “Allahu taâlâ ti daabobo mi lọwọ ipalara ti iwọ meji.” Nígbà tí wọ́n kúrò níbẹ̀, Âmir béèrè lọ́wọ́ Arbad pé kí nìdí tí kò fi mú ìlérí rẹ̀ ṣẹ. O dahun pe, “Báwo ni mo ṣe lè ṣe é? Mo gbiyanju lati fa idà mi yọ ni ọpọlọpọ igba. Ni igbiyanju kọọkan, Mo rii ọ laarin wa.” Ní ọjọ́ díẹ̀ lẹ́yìn náà, ní ọjọ́ kan tí oòrùn ń ràn, lójijì ni ìkùukùu bò ojú ọ̀run, mànàmáná sì gbá Arbad àti ràkúnmí rẹ̀, wọ́n sì kú.

64- Ni ojo kan, Rasûl alaihis-salâm ṣe abdast, o wọ ọkan ninu awọn mest Rẹ (bàtà tí omi kò lè wọ̀, ti o bo apa ẹsẹ ti o jẹ fard lati wẹ ni abdast), ati bi O ti fẹ lati fi si ekeji, ẹyẹ kan já mest naa gbà, o si mì í ni afẹfẹ. Ejo kan subu jade ninu rẹ. Lẹ́yìn náà, ẹyẹ náà sọ mest náà sílẹ̀, ó sì fò lọ. Lati ọjọ yẹn lọ, o ti di sunnah (eyikeyi igbese ti Allahu taâlâ ko paṣẹ ṣugbọn o ṣe ati iṣeduro nipasẹ Anabi wa) lati gbọn bata ṣaaju ki o to fi wọn si.

65- Rasûl alaihis-salâm yan awọn ẹṣọ lati Ashâb Rẹ lati daabobo Rẹ ni awọn ghazâs ati aginju. Nigbati âyat al-karîma 67 ti Sûrah al-Mâida sọkalẹ, ni maal, “Olohun yoo daabo bo yin lowo ipalara awon eniyan,” O fi eyi sile. Oun yoo rin nikan laarin awọn ọta ati ki o sun nikan lai rilara eyikeyi iberu.

66 Hadrat Anas ibn Mâlik sọ pé: “Rasûlullah ní aṣọ ìnujú kan tí Ó fi ń nu ojú Rẹ̀. Oun yoo nu oju Rẹ nu pẹlu rẹ, nigbati o ba di idọti, Oun yoo fi sinu ina. Idọti naa yoo jo nigba ti aṣọ ìnujú naa ko ni jo ṣugbọn di mimọ.”

67- Ó mu omi láti inú garawa kan tí a fà sókè láti inú kànga kan, ó sì da omi tó ṣẹ́ kù padà sínú kànga náà. Lati akoko yẹn lọ, kanga nigbagbogbo n run musk.

68- Àrùn kan tí a ń pè ní urticaria (ara wíwú pẹ̀lú yúnyún) yọ lára ‘Urwa ibn Firqad (radiy-Allahu ‘anh). Rasûl alaihis-salâm gbé aṣọ rẹ̀ kúrò, ó tutọ́ sí ọwọ́ alábùkún tirẹ̀, ó sì fi ọwọ́ Rẹ̀ pa ara rẹ̀. Alaisan naa ti mu larada. Ara rẹ rùn bi musk. Eyi tẹsiwaju fun igba pipẹ.

69- Ni ọjọ kan, Rasûl alaihis-salâm n ṣe namâz nigbati shaytan wa ti o gbiyanju lati da namâz Rẹ rú. O mu shaytan pẹlu ọwọ ibukun Rẹ o si jẹ ki o lọ nikan lẹhin ti o ti ṣe ileri pe ko ni idamu Namâz Rẹ.

70- Abdullah ibn Ubayy ibn Salûl, olori awọn munâfiqs (awọn agabagebe) ni Medîna, ránṣẹ́ pe Rasûlullah nígbà tí ikú rẹ̀ súnmọ́, ó sì bẹ̀ Ẹ́ pé, “Jọ̀wọ́ fi ẹ̀wù tí o wọ̀ ṣe aṣọ ìsìnkú (kafan) fún mi.” Níwọ̀n bí àṣà Rẹ̀ ti jẹ́ láti fi ohunkóhun tí wọ́n bá béèrè lọ́wọ́ rẹ̀, Ó fi ẹ̀wù Rẹ̀ fún un. Paapaa o ṣe janâza namâz rẹ lẹhin iku rẹ. Nítorí ìyàlẹ́nu sí ìwà ọ̀làwọ́ yìí ti Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam), ẹgbẹrun munâfiqs ni Medîna gba Islâm mọra.

71- Lara awọn alaigbagbọ ti Quraysh, Walîd ibn Mugîra, Âs ibn Wâil, Hârith ibn Qays, Aswad ibn Yaghûs ati Aswad ibn Muttalib lọ siwaju ju awọn miiran lọ ni inunibini si ati ijiya Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam). Jabrâîl alaihis-salâm wá o si mu âyat 95 ti Sûrah al-Hijr wa, ni maal, “A o fi iya je awon ti won n fi ọ se ẹlẹ́yà...” o si tọka si ẹsẹ Walîd, gìgísẹ̀ ẹnìkejì, imú ẹnìkẹta, orí ẹnìkẹrin ati ojú ẹnìkarùn-ún. Ọfà kan gun ẹsẹ Walîd. Jije eniyan onigberaga pupọ, ko tẹ silẹ lati fa itọka naa jade. Apa irin ti itọka naa wọ inu tendoni ti kokosẹ o si fa àrùn ìṣan ẹsẹ̀ (sciatica). Âs tẹ ẹ̀gún mímú kan, tí ó wọ inú gìgísẹ̀ rẹ̀ jìn, tí ó sì mú kí ó wú bí àpò. Imú Hârith ń ṣẹ̀jẹ̀ nígbà gbogbo. Aswad joko ni idunnu labẹ igi nigbati o lu ori rẹ lori igi, Aswad miiran si di afọju, gbogbo wọn si ṣegbe.

72- Obinrin ẹlẹwa kan wa laarin ẹya Banî Nejjâr ni Medîna. Jinnî kan ti kó sí ìfẹ́ rẹ̀, ó sì máa ń wá sọ́dọ̀ rẹ̀ nígbà gbogbo. Lọ́jọ́ kan, lẹ́yìn tí Rasûl ‘alaihis-salâm ṣí lọ sí Medîna, jinnî náà jókòó sórí ògiri níwájú ilé obìnrin náà nígbà tí obìnrin náà rí i, ó sì béèrè pé, “Kí nìdí tí o kò fi máa bẹ̀ mí wò mọ́?” Jinnî naa dahun pe, “Anabi Allahu taâlâ (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam) ti fi ofin de agbere (zinâ) ati gbogbo iwa harâm.”

73- Ninu ogun ti won n pe ni Bi’r Maûna, awon alaigbagbo dalẹ̀ ileri won ti won si pa aadọrin ninu awon Sahâba, ayafi okan tabi meji. Lára wọn ni Âmir ibn Fuhayra (radiy-Allahu taâlâ ‘anh), ọ̀kan lára àwọn onígbàgbọ́ àkọ́kọ́ àti ẹrú tẹ́lẹ̀ rí tí Abû Bakr (radiy-Allahu taâlâ ‘anh) dá sílẹ̀. Nigba ti Âmir ibn Fuhayra (radiy-Allahu taâlâ ‘anh) ti pa, awọn angẹli gbe e soke si ọrun niwaju awọn alaigbagbọ. Nígbà tí wọ́n ròyìn ìṣẹ̀lẹ̀ yìí fún Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam), Ó ní, “Àwọn áńgẹ́lì Jannah sin ín, wọ́n sì gbé ọkàn rẹ̀ dìde sí Jannah.”

74- Sa’d ibn Muâz (radiy-Allahu taâlâ ‘anh) ti farapa ni Ghazâ ti Uhud o si di ajẹriku ṣaaju ki o to pẹ. Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam) sọ fun pe ãdọrin ẹgbẹrun awọn angẹli lọ si janâza namâz rẹ. Bí wọ́n ṣe ń gbẹ́ ibojì rẹ̀, òórùn musk máa ń tàn kálẹ̀ níbi gbogbo.

75- Sahâbî kan ti a npè ni Sefîna, ẹni tí Umm Salama (radiy-Allahu taâlâ ‘anhâ), ọ̀kan nínú àwọn ìyàwó Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam), dá sílẹ̀ lómìnira, kì í ṣe àìbìkítà rárá nínú iṣẹ́ ìsìn rẹ̀ fún Rasûlullah. Nínú ghazâ kan tí a bá àwọn ọmọ ogun Byzantine jà, wọ́n yà á sọ́tọ̀ kúrò nínú ẹgbẹ́ ọmọ ogun, àwọn aláìgbàgbọ́ sì mú un. Lọ́nà kan, ó sá lọ, ó sì ń pa dà sílé nígbà tí kìnnìún kan tó ń bani lẹ́rù fara hàn níwájú rẹ̀. O ni, “Emi ni iranṣẹ Rasûlullah,” o si sọ ohun gbogbo ti o ti ni iriri fun kiniun naa. Kìnnìún náà fi ojú àti ẹyinjú rẹ̀ ra ara rẹ̀, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í bá a rìn. Ó sún mọ́ ọn kí ọ̀tá má bàa pa á lára. Nigbati awọn ọmọ ogun Musulumi wa si oju, kiniun naa yipada o si rin kuro.

76- Ẹnikan ti a npè ni Jehjâh al-Ghaffârî ṣọtẹ si Khalîfa ‘Uthmân (radiy-Allahu taâlâ ‘anh). O fọ ọpá ti Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ alaihi wa sallam) nigbagbogbo gbe ni ọwọ Rẹ pẹlu orokun rẹ. Ọdún kan lẹ́yìn náà, àrùn kan tí wọ́n ń pè ní anthrax fara hàn lórí eékún rẹ̀, ó sì mú kó kú.

77- Muâwiya (radiy-Allahu taâlâ anh) wa lati Damasku fun hajji o si fẹ lati mu minbar Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ alaihi wa sallam) ni Medîna pẹlu rẹ si Damasku, lati ni anfani lati awọn ibukun ẹmi rẹ. Nigbati wọn gbe minbar, ọ̀sán dòru (oòrùn ṣókùnkùn). O dudu nibi gbogbo, tobẹẹ ti awọn irawọ han ni ọrun. Ó jáwọ́ nínú ìfẹ́ yẹn.

78- Ni Ghazâ ti Uhud, ọkan ninu awọn oju Abû Katâda jade kuro ninu iho rẹ o si ṣubu ni ẹrẹkẹ rẹ. Wọ́n mú un lọ sí Rasûlullah (sall-Allahu taâlâ ‘alaihi wa sallam). Pẹlu ọwọ ibukun Rẹ, O fi oju pada sinu iho rẹ o si gbadura, “Yâ Rabbî! Ṣe oju rẹ lẹwa!” Oju Abû Katâda yii lẹwa ju ekeji lọ, oju rẹ si dara ju awọn miiran lọ. Ni ọjọ kan, ọkan ninu awọn ọmọ-ọmọ Abû Katâda wa niwaju Khalîfa ‘Umar ibn Abdulazîz. Nigbati Khalîfa beere lọwọ rẹ pe tani oun jẹ, o ka ẹsẹ ewì meji kan ti o sọ pe oun ni ọmọ-ọmọ ẹni ti oju rẹ Rasûlullah ti rọpo pẹlu ọwọ ibukun Rẹ. Nígbà tí Khalîfa gbọ́ ẹsẹ̀ ewì náà, ó fi ọ̀wọ̀ pátápátá àti inú rere bá a lò.

79- Iyâs ibn Salama sọ pe: Ni akoko Ghazâ ti Khaybar, Rasûlullah ran mi lọ pe Alî (radiy-Allahu ‘anh). Oju Alî n dùn ún. Mo di ọwọ rẹ mu mo si mu u pẹlu iṣoro. Rasûlullah tutọ si awọn ika ọwọ ibukun Rẹ o si fi wọn rọra si oju Alî. Ó fún un ní àsíá (ti Islâm) ó sì rán an lọ láti lọ jà níwájú ẹnubodè Khaybar. Alî (radiy-Allahu ‘anh) fa ilẹkun, eyiti ko le ṣii fun igba pipẹ, kuro lori ìkọ́ rẹ, Ashâb al-kirâm si wọ inu odi.

80- Ni ọjọ kan, Ọga wa Rasûlullah ṣabẹwo si ile ọmọbinrin Rẹ Hadrat Fâtima o si beere nipa ipò wọn. Hadrat Fâtima dahun pe, “Baba! Èmi àti àwọn ọmọkùnrin mi kò tíì jẹ tàbí mu ohunkóhun fún ọjọ́ mẹ́ta. A farada ebi. Ipo mi ko ṣe pataki. Bí ó ti wù kí ó rí, ipò Hasan àti Husayn bí mi nínú gidigidi.”

Lori eyi, Ọga wa Sarwar al-âlam sọ pe, “Iwọ Fâtima! Ọmọbinrin mi olufẹ! Ebi ti pa ọ fun ọjọ mẹta. Ebi ti pa mi fun ọjọ mẹrin.” O ni ibanujẹ pupọ pe ebi npa awọn ọmọ-ọmọ rẹ ti o ni ibukun Hadrat Hasan ati Hadrat Husayn…

81- Hadrat Alî jáde lati ṣiṣẹ ati lati ri nkan fi bọ awọn ọmọ ibukun rẹ. Nígbà tó jáde kúrò ní Medîna, ó rí ará abúlé kan tó ń gbìyànjú láti fún àwọn ràkúnmí rẹ̀ lómi lẹ́gbẹ̀ẹ́ kànga kan.

Hadrat Alî tọ̀ ọ́ wá, ó sì béèrè pé, “Ìwọ Lárúbáwá! Ṣe o nilo ẹnikan lati fun awọn ibakasiẹ rẹ lomi fun owó ọ̀yà?” Ará abúlé náà dáhùn pé, “Bẹ́ẹ̀ ni, mo ti ń wá irú ẹni bẹ́ẹ̀. Ti o ba fẹ, wa fun omi awọn ibakasiẹ mi! Emi yoo fun ọ ni èso dàbínù mẹta fun gbogbo garawa omi ti o fa.”

Hadrat Alî gba o si bẹrẹ si fa omi. Nígbà tí ó mú garawa omi mẹ́sàn-án jáde, okùn garawa náà já lójijì, garawa náà sì wà nínú kànga náà. Nigbati o rii eyi, ará abúlé naa dide ni ibinu ati, laanu, lu Hadrat Alî oju.

Lẹhinna, o fun un ni èso dàbínù mẹrinlelogun ni paṣipaarọ fun awọn garawa omi mẹjọ. Eyi dun Hadrat Alî pupọ, o si na apa re sinu kanga. Ó gbé garawa náà jáde, ó gbé e sẹ́gbẹ̀ẹ́ kànga náà, ó sì lọ.

Ẹ̀rù bà ará abúlé náà! Báwo ni apá rẹ̀ ṣe lè dé ìsàlẹ̀ kànga jíjìn yẹn?! Njẹ ẹni yẹn jẹ ti ẹsin ti a sọ pe yoo de? Ará abúlé náà, tí àwọn èrò wọ̀nyí yà á lẹ́nu, sọ pé, “Wòlíì tòótọ́ ni Wòlíì Rẹ̀. Mo ti gbagbọ!”

Ó kábàámọ̀ pé òun ti ṣe irú ẹ̀ṣẹ̀ ńlá bẹ́ẹ̀. O sọ fun ara rẹ pe, “Awọn ọwọ ti o dide si iru eniyan bẹẹ gbọdọ ge kuro, egungun wọn gbọdọ fọ.” Ó mú idà rẹ̀, ó sì ṣá ọrùn-ọwọ́ rẹ̀. Ó gé ọwọ́ rẹ̀ kúrò.

O ni irora nla, ṣugbọn nisisiyi ọkan rẹ wa ni irọra. O mu ọwọ rẹ ti a ge o si wa taara si Masjid an-Nabî. Ó béèrè lọ́wọ́ Ashâb al-kirâm níbi tí Wòlíì wọn wà. Wọ́n sọ fún un pé Ó ti lọ sí ilé ọmọbìnrin Rẹ̀. Ó mọ ibi tí ilé Hadrat Fâtima wà, ó sì lọ síbẹ̀.

Ni akoko yẹn, Ọga wa, Anabi ni awọn ọmọ-ọmọ Rẹ Hadrat Hasan ati Hadrat Husayn joko lori itan ibukun Rẹ Ó sì ń fi èso dàbínù tí wọ́n mú wá bọ́ wọn.

Nígbà tí ará abúlé náà ronú nípa bí àṣìṣe tó ṣe pọ̀ tó, ó dà bíi pé ó ń ya wèrè, omijé sì ń ṣàn láti ojú rẹ̀ bí orísun.

Ni ipò yii, o wa si ile Hadrat Fâtima o si kan ilẹkun. Ọ̀gá àwọn ayé jáde kúrò nínú ilé bí oòrùn, tí ìmọ́lẹ̀ ń tàn láti ara Rẹ̀. Ni kete ti ará abúlé naa ti ri Ọga wa, o bẹbẹ pe, “Mo gbagbọ pe iwọ ni Rasûl ti Allah! Mo kabamọ ohun ti Mo ti ṣe. Dariji mi, iwo Rasûlallah!”

Nigbati Anabi olufẹ wa beere, “Kilode ti o fi ge ọwọ rẹ kuro?” o dahun pe, “Nitori oju tiju mi lati ni ọwọ yii ti o lu oju ibukun ti o gbagbọ ninu rẹ! Ki a fi aye mi rubọ fun ọ, Iwọ Rasûlullah!”

Wòlíì olùfẹ́ wa, òkun àánú, gba ọwọ́ tí a yà kúrò lọ́dọ̀ ará abúlé náà. Ní sísọ pé, “Bismillâhirrahmânirrahîm,” Ó gbé e lé ọrùn-ọwọ́ ará abúlé náà tí ń ṣẹ̀jẹ̀. Pẹlu igbanilaaye ti Allahu taâlâ, gẹgẹbi iṣẹ iyanu ti Ọga wa, Anabi, ọwọ pada si ipo iṣaaju rẹ. Allahu taâlâ ni agbara gbogbo; Oun ni Alagbara.

“Yâ Rabbî! Eyi ni aburo mi ati arakunrin baba mi. Ati awọn wọnyi ni Ahl al-bayt mi. Gẹgẹ bi mo ti bo wọn, Iwọ naa, bo ati daabobo wọn lọwọ ina Jahannam!” Hadîth
ash-sharîf