APA KEJI
Ìgbésí ayé nínú ibojì

Ọ̀gá wa, Anabi wa laaye ninu iboji Rẹ

Awọn woli wa laaye ninu iboji wọn pẹlu igbesi aye ti a ko mọ. Awliyâ (awọn ti Allah fẹràn) ati awọn ajẹriku tun wa laaye ninu awọn iboji wọn. Igbesi aye wọn kii ṣe ni awọn ọrọ nikan. Wọn ti wa laaye gangan. O ti kede ni âyat al-karîma 169 ti Sûrah Âl-i ‘Imrân, ni maal, “Maṣe ro pe awọn ti wọn pa ni ọna Ọlọhun ti ku! Wọn wa laaye lẹgbẹẹ Rabb wọn. Wọn ti pese daradara fun.”

Âyat al-karîma yii sọ pe awọn ajẹriku wa laaye. Dajudaju awọn woli wa niwaju ati pe o ga pupọ ju awọn ajẹriku lọ.

Gẹ́gẹ́ bí àwọn ọ̀mọ̀wé akẹ́kọ̀ọ́jinlẹ̀ ti Islâm ṣe sọ, gbogbo wòlíì ló kú gẹ́gẹ́ bí ajẹ́rìíkú. Lakoko aisan rẹ kẹhin, Ọga wa Rasûlullah sọ pe, “Mo nigbagbogbo ni irora ti ounjẹ ti Mo jẹ ni Khaybar.”1 Hadîth ash-sharîf yii fihan pe Ọga wa Rasûlullah ku bi ajeriku. Nítorí náà, a tún lóye rẹ̀ láti inú èyí pé Ọ̀gá wa wà láàyè nínú ibojì Rẹ̀ bí gbogbo àwọn ajẹ́rìíkú.

Ninu hadîth ash-sharîf ti a royin ni “Bukhârî” ati “Muslim”, won so pe, “Ni alẹ Mirâj, a mú mi kọja ni iboji Mûsâ (‘alaihis-salâm). O n ṣe namâz ti o duro ni iboji Rẹ.”2

Ninu hadîth ash-sharîf miiran, a sọ pe, “Allahu taâlâ ti fi ofin de ile lati ba ara awọn woli jẹ.”3 Àwọn ọ̀mọ̀wé akẹ́kọ̀ọ́jinlẹ̀ sọ ní ìfohùnṣọ̀kan pé òótọ́ ni èyí. A kọ ọ ni “Bukhârî” ati “Muslim”, “Allahu taâlâ fi gbogbo awọn woli ranṣẹ si Anabi wa ni alẹ Mirâj. O di imâm o si mu wọn ni namâz ti awọn rak’âts meji.”

A máa ń ṣe namâz nipasẹ ṣiṣe rukû (títẹ̀ríba) ati sajda (ifori kanle). Iroyin ti o wa loke fihan pe wọn ṣe namâz ni ti ara ati laaye. Mûsâ ‘alaihis-salâm ti n ṣe namâz ninu iboji Rẹ tun fihan eyi paapaa. O ti sọ ninu hadîth ash-sharîf, eyiti o wa ni opin apakan akọkọ ti ori Mirâj ninu iwe “Mishqât” ti Abû Hurayra royin, ti a gba lati inu iwe Muslim, “Allahu taâlâ fihan mi. Mûsâ (‘alaihis-salâm) n ṣe namâz nigba ti o duro. O jẹ tinrin. Irun rẹ ko rí wúruwùru, kò sì lẹ̀ mọ́ra. Ó dà bí ọ̀dọ́kùnrin kan láti ẹ̀yà Shan’a. Îsâ (‘alaihis-salâm) jọ Urwa ibn Mas’ud Sakafi.”4 Shan’a ni orukọ awọn ẹya meji ni Yemen.

Awọn hadîth ash-sharîfs wọnyi fihan pe awọn woli wa laaye pẹlu Rabb wọn. Oku wọn (ara) ti di fẹ́ẹ́rẹ́ (latîf) bi ọkàn wọn. Wọn kò ki, wọn kò sì le. A le ri wọn ninu ayé ti ara ati ayé ti ẹmi.

Fun idi eyi, awọn woli ni a le rii pẹlu ẹmi ati ara wọn. O ti sọ ninu hadîth ash-sharîf pe Mûsâ ati Îsâ ‘alaihimus-salâm n ṣe namâz. Ṣiṣe namâz tumọ si ṣiṣe awọn agbeka pupọ. Awọn agbeka wọnyi ni a ṣe pẹlu ara. Kii ṣe pẹlu ọkàn. Ọ̀rọ̀ Anabi wa pé, “Mo rii pe o jẹ alabọde giga, pẹlu ẹran-ara kekere ati irun Rẹ ti a so,” tọka si pe O ri ara Mûsâ alaihis-salâm, kii ṣe ẹmi Rẹ.

Imâm al-Bayhaqî sọ pe, “Lẹhin ti awọn woli ti gbe sinu iboji wọn, ẹmi wọn pada si ara wọn. A ko le ri wọn. Wọn di alaihan bi awọn angẹli. Awọn eniyan ti a yan nikan ti Allahu taâlâ funni ni karâmat (awọn iṣẹlẹ ti o ṣẹlẹ kọja awọn ofin idi nipasẹ awliyâ ti awọn ummahs ti awọn woli) le rii wọn.” Imâm as-Suyûti tun ti sọ bẹ.

Ọ̀pọ̀ èèyàn ló gbọ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà pé wọ́n dáhùn ìkíni láti inú ibojì Ọ̀gá wa, Wòlíì. O tun ti gbọ ni ọpọlọpọ igba pe a dahun ikini lati awọn iboji miiran.

O wa ninu hadîth sharîf, “Nigba ti eniyan ba ki mi, Allahu taâlâ ran emi mi pada si ara mi, mo si dahun.”5

Hadrat Imâm as-Suyûti sọ pe, “Rasûlullah ti rì sínú rírí Jamâl al-ilâhi (Ẹwa ti Allahu taâlâ). O ti gbagbe awọn imọlara ti ara. Nigbati Musulumi ba kí O, ọkàn ibukun Anabi wa fi ipo yẹn silẹ ti o si gba awọn imọ-ara ti ara Rẹ. Nọmba to dara ti eniyan wa ni ipo kanna ni agbaye yii, bakanna. Eniyan ti o bami ninu ero nipa aye yii tabi âkhirat ko gbọ ohun ti a sọ lẹgbẹẹ rẹ. Ṣe o ṣee ṣe fun eniyan ti o wa ninu Jamâl al-ilâhi lati gbọ ohun kan?”

Hadrat Qadi Iyâd royin ninu iwe re “Shifâ” lati iroyin Suleymân ibn Suhaym, “Ni ale ojo kan ni mo ri oga wa Fakhr al-kâinat loju ala mo si beere lowo Re, ‘Iwo Rasûlallah! Ṣé o mọ̀ nípa ìkíni àwọn tí wọ́n wá kí ọ?’ O ni, ‘Bẹẹni, mo mọ̀. Mo gba ikini wọn ati idahun si wọn.’”

Ọpọlọpọ awọn hadîth ash-sharîfs lo wa ti o sọ pe awọn woli (‘alaihimus-salawâtu wat-taslîmât) wa laaye ninu iboji wọn ti wọn fi fun ara wọn lokun. Fun apẹẹrẹ, “Emi yoo gbọ salawat ti a ka fun mi lẹgbẹẹ iboji mi. A o sọ fun mi nipa salawât ti a ka ni ọna jijin.”

Hadîth ash-sharîf yii ni Abû Bakr ibn Abî Shayba royin. Eyi ati iru hadîth ash-sharîf wa ninu awọn iwe imams hadith nla mẹfa naa.

Ninu hadîth ash-sharîf ti Ibn Abid-dunya royin lati Hadrat Abdullah ibn Abbâs, won so pe, “Ti enikan ba wo iboji okan lara awon ojulumọ re to si ki i, oloogbe naa da a mo, o si fesi. Bí ó bá kí olóògbé kan tí kò mọ̀, ẹni tí ó ti kú náà yọ̀, ó sì fèsì.”

Ti a ba beere lọwọ rẹ bawo ni Rasûlullah ṣe dahun lọkọọkan si ikini kọọkan ti awọn ti o fi salât ati salâm wọn ranṣẹ ni akoko kanna ni gbogbo agbaye, idahun ni pe o dabi oorun ni ọsan ti n tan imọlẹ si ẹgbẹẹgbẹrun awọn ilu ni ẹẹkan.

“Eni ti o ba ri mi li ala dabi ẹnipe o ri mi lakoko ti o ji.”
Hadîth ash-sharîf

Hadrat Ibrâhîm ibn Bishar sọ pe, “Lẹhin ti mo ṣe hajji, Mo lọ si Medîna lati ṣabẹwo si iboji Olubukun ti Anabi wa. Mo sọ salâm ni iwaju Hujra as-saâdat (iboji ti Anabi wa ibukun). Mo gbọ idahun naa, ‘Wa ‘alaikas-salâm.’”

Ninu hadîth sharîf kan, a sọ pe, “Lẹhin iku mi, Emi yoo loye kanna bii igba ti Mo wa laaye.” Ni miiran hadîth ash-sharîf, O ni, “Awọn woli wa laaye ninu iboji wọn ati ṣe namâz.”6

A kọ ọ sinu awọn iwe ti o gbẹkẹle pupọ pe Sayyid Ahmad Rifâî, ọkan ninu awliyâ nla, ati ọpọlọpọ awọn awliyâ gbọ esi naa nigbati wọn ki Rasûlullâh, ati pe Ahmad Rifâî ni ola ti fífi ẹnu ko ọwọ ibukun Rasûlullah.

Imâm as-Suyûtî kowe ninu iwe re, “Awliyâ ti ipo giga ri awon anabi bi enipe won ko ku. Rírí tí Ọ̀gá wa, Anabi ri Mûsâ ‘alaihis-salâm laaye ninu iboji Rẹ jẹ mu’jiza. Kí walî kan rí i ni ọna kanna jẹ karâmat kan. Lai gbagbọ ninu karâmat wa lati aimọkan.”

Ninu hadîth sharîf ti Ibn Hibbân, Ibn Mâja ati Abû Dâwûd royin, o ti sọ pe, “Ẹ ka salawât pupọ fun mi ni ọjọ Jimọ! Wọn yoo gbe lọ si mi.” Nígbà tí wọ́n béèrè lọ́wọ́ Rẹ̀ pé, “Ṣé wọ́n tún ń gbé e lọ sọ́dọ̀ rẹ lẹ́yìn ikú rẹ?” Ó ní, “Ilẹ̀ kì í jẹ òkú àwọn wòlíì. Nigbati Musulumi kan sọ salawât fun mi, angẹli kan sọ fun mi o si sọ pe, ‘Ọmọ lágbájá lati inu ummah rẹ fi salâm rẹ̀ ranṣẹ o si gbadura fun ọ.’”

Gẹgẹ bi Ọ̀gá wa Rasûlullah ti jẹ aanu ati ibukun nla ti Allahu taâlâ fun Ashâb Rẹ nigba ti O wa laaye, O jẹ ibukun nla fun gbogbo ummah Rẹ lẹhin ikú Rẹ. Oun ni o fa gbogbo oore.

Ninu hadîth ash-sharîf ti Bakir ibn Abdullah Muzani sọ, Rasûl al-akram sọ pe, “Igbesi aye mi jẹ anfani fun ọ. O ba mi sọrọ, ati pe Mo ba ọ sọrọ. Iku mi, paapaa, yoo jẹ anfani fun ọ lẹhin ti Mo ku. Awọn iṣẹ rẹ yoo han si mi. Emi yoo dupẹ lọwọ Allahu taâlâ nigbati mo ba ri awọn iṣẹ rere rẹ. Emi yoo beere fun idariji ati idariji fun ọ nigbati mo ba ri awọn iṣẹ buburu rẹ.”7

Hadrat Qusam ibn Abbâs jẹ ọla nipasẹ wiwa ninu iṣẹ isinku Ọga wa Rasûlullah. Nigbati iṣẹ ti o wa ninu iboji ti pari, o jẹ ẹni ikẹhin ti o jade. O ni, “Emi ni eni ti o kẹhin lati ri oju ibukun Rasûlullah. Ètè rẹ̀ alábùkún ń rìn nínú ibojì Rẹ̀. Mo tẹra mo, mo si gbọ. O n so pe, ‘Rabb mi! Ummah mi! Rabb mi! Ummah mi!’”8

Rírí Ọ̀gá wa Rasûlullah

Njẹ a le rii Ọga wa Rasûlullah nigba ti eniyan ba sun tabi ji? Bí a bá lè rí i, Ṣé òun ni a rí, tàbí àwòrán tí ó jọ Rẹ̀? ‘ulamâ (awọn ọ̀mọ̀wé) wa ti fun ọpọlọpọ awọn idahun si awọn ibeere wọnyi.

Ní àfikún sí ìfohùnṣọ̀kan pé Ó wà láàyè nínú ibojì Rẹ̀, ọ̀pọ̀ nínú wọn sọ pé a lè rí òun fúnra rẹ̀. Eyi tun ni oye lati hadîth ash-sharîfs. O ti wa ni so ninu hadîth ash-sharîf, “Ẹniti o ba ri mi loju ala dabi ẹnipe o ri mi nigba ti o ji.”9

Eyi ni idi ti Imâm an-Nawawî fi so pe, “Rírí I loju ala ni rírí Re looto.” O ti wa ni wi ni hadîth ash-sharîf, “Ẹnikẹni ti o ba ri mi loju ala ti ri mi bi o ti tọ. Nitoripe Bìlísì ko le gba apẹrẹ mi.”10

Hadrat Ibrâhîm Lâqânî sọ pe, “O ti royin ni iṣọkan nipasẹ ‘ulamâ ti hadîth pe Rasûlullah le rii lakoko ti o ji ati ninu awọn ala. Ọpọlọpọ awọn apẹẹrẹ le ṣee fun fun awọn ipo mejeeji. Ẹ jẹ́ kí a jabo diẹ ninu wọn:

Hadrat Muinuddin Chashtî yoo ṣabẹwo si awọn ibi-isinku ni gbogbo ilu ti o lọ ati pe yoo duro fun igba diẹ. Nígbà tí wọ́n mọ̀ ọ́n dáadáa ní ibẹ̀, kò ní dúró síbẹ̀, á sì lọ ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ láìsí àfiyèsí. Ọkan ninu awọn irin ajo wọnyi ni Mekka. O lọ si Mekka al-Mukarramah o si ṣabẹwo si Kâba al-muazzama. O duro ni Mekka fun igba diẹ lẹhinna lọ si Medîna al-Munawwarah. Lọ́jọ́ kan, nígbà tó ń ṣèbẹ̀wò sí ibojì alábùkún ti Wòlíì wa, wọ́n gbọ́ ohùn kan láti inú ibojì Rẹ̀ pé, “Pe Mu’inuddin.”

Lẹhinna, olutọju ibojì naa pe, “Muinuddin!” Lẹhinna ọpọlọpọ awọn ohun sọ pe, “Bẹẹni!” won gbọ lati orisirisi awọn ibiti. Awọn eniyan beere, “Ewo ni Muinuddin ti o n wa? Ọpọlọpọ awọn ọkunrin lo wa ti a npè ni Muinuddin nibi.”

Lẹhinna olutọju ibojì yi pada o si duro ni ẹnu-ọna Rawda al-mutahhara. O gbọ ohun kan ti o sọ pe, “Pe Mu’inuddin Chashtî,” ni igba meji. Lori aṣẹ yii, olutọju ibojì naa pe awọn eniyan ti o wa nibẹ, o sọ pe, “Mu’inuddin Chashtî ti wa ni ipe.”

Nigbati Hadrat Mu’inuddin Chashtî gbọ awọn ọrọ wọnyi, o wọ ipo ti o yatọ patapata. Ó ń sunkún, ó ń da omijé sílẹ̀, ó sì ń ka salawât, ó sún mọ́ ibojì Wòlíì olùfẹ́ wa, ó sì dúró tọ̀wọ̀tọ̀wọ̀. Ni akoko yẹn, o gbọ ohun kan ti o sọ pe, “Iwọ Qutb al-mashayih! Wọle!”

Wòlíì wa sọ pé, “O jẹ́ olùrànlọ́wọ́ ẹ̀sìn mi. O ni lati lọ si India. Lọ si India. Ilu kan wa ti a npè ni Ajmir. Ọkan ninu awọn ọmọ mi (awọn ọmọ-ọmọ) wa ti a npè ni Sayyid Husayn. O lọ sibẹ pẹlu aniyan jihâd ati ghazâ. Bayi, wọ́n ti pa á ní shahîd. Ajmir ti fẹrẹ ṣubu si ọwọ awọn alaigbagbọ. Nitori lilọ sibẹ ati awọn ibukun rẹ, Islâm yoo tan, ati awọn alaigbagbọ yoo jẹ ẹgan, aláìlágbára ati aláìlérè.” Lẹhinna O fun u ni pomegranate kan o si sọ pe, “Wo pomegranate yii ni pẹkipẹki, lẹhinna wo ati loye ibiti o nlọ.”

Hadrat Mu’inuddin Chashtî gba pomegranate ti Ọga wa, Anabi funni o si wo bi a ti paṣẹ o si rii patapata laarin Ila-oorun ati Iwọ-oorun.

Hadrat Ahmad Rifai ti lọ si hajji. Ni ọna ti o pada, nigbati o ṣabẹwo si iboji ibukun ti Ọga wa Rasûl al-akram ni Medîna al-Munawwarah, o sọ orin kan pẹlu itumọ wọnyi:

“O ti royin ni iṣọkan nipasẹ ‘ulamâ ti hadîth pe Rasûlullah le rii lakoko asitun pẹlu bi ninu ala.”
Ibrâhîm Lâqânî (rahmatullahi
‘alaih)

Mo ti jina, lati fi ẹnu ko ilẹ rẹ, olukoni mi,
Emi ko le wa, nitorina ni mo fi ẹmi mi ranṣẹ ni ipò ara mi.
Bayi a fun mi ni ibukun lati ṣabẹwo si ọ.
Fun mi ni ọwọ ibukun rẹ, jẹ ki n fi ẹnu ko o, Iwọ Habîb!

Nigbati o pari ewi naa, ọwọ ibukun ti Anabi olufẹ wa farahan lati inu iboji Rẹ. Sayyid Ahmad Rifai fi ẹnu ko ọwọ Ọga wa, Anabi pẹlu ọ̀wọ̀ ti o ga julọ. Gbogbo eniyan ti o wa nibẹ wo iṣẹlẹ naa pẹlu iyalẹnu.

Lẹhin ifẹnukonu ọwọ ibukun ti Ọga wa, Anabi, o dubulẹ si ẹnu-ọna Rawda al-mutahhara. Nkigbe, o bẹ awọn eniyan ti o wa nibẹ pe, “Ẹ rìn kọjá lori mi!” Awọn ọjọgbọn ni lati jade nipasẹ awọn ilẹkun miiran. Eyi jẹ karâmat ti a mọ daradara ti a ti sọ lati ọdọ eniyan si eniyan titi di oni.

Hadrat Ibn Abidin jẹ olokiki fun ibowo rẹ ati pe o ni ọpọlọpọ awọn karâmats ati awọn itan-akọọlẹ nipa rẹ. Oun yoo ri Ọ̀gá wa Rasûlullah pẹlu oju rẹ nigba ti o n ka tahiyyat (duâ ti o jẹ pẹlu at-tahiyâtu lillâhi ti a ka lakoko ipo ijoko ni namâz) ni namâz marun ojoojumọ. Ti ko ba le ri i, yoo tun ṣe namâz naa lẹẹkansi.

Ọkan ninu awọn ọjọgbọn Islâm ti o tobi julọ, Hadrat Imâm ar-Rabbânî Ahmad Fârûqî Sarhandî, ẹniti o jẹ mujaddid (agbara, isọdọtun Islâm) ti ẹgbẹrun ọdun keji, sọ pe, “Ni awọn ọjọ ikẹhin ti Ramadân, ipo ẹlẹwa pupọ kan han. Mo dubulẹ lori ibusun mi. Oju mi ti wa ni pipade. Lẹhinna Mo ro pe ẹnikan wa joko lori ibusun mi. Kini mo n ri! O jẹ sayyid ati oluwa ti awọn ṣaaju ati lẹhin. Lẹsẹkẹsẹ ni mo pe ara mi jọ. O ni, ‘Mo ti wa lati kọ ijâzat (aṣẹ) fun ọ. Emi ko kọ iru ijâzat fun ẹnikẹni rara.’ Mo rí i pé nínú ọ̀rọ̀ ijâzat yẹn, a kọ ojú rere ńláǹlà nípa ayé yìí, lẹ́yìn rẹ̀ ni a sì kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìbùkún ayé yòókù.”

Hadrat Abdulqâdir al-Geylânî sọ ninu iwe rẹ “Gunya” lati Hadrat Ibrâhîm Tamimi:

Khidir ‘alaihis-salâm sọ fun mi pe, “Ti o ba fẹ ri Rasûlullah ninu ala rẹ, o yẹ ki o dide lẹhin ti o ṣe aṣalẹ namâz, ati laisi ba ẹnikẹni sọrọ titi di alẹ namâz, o yẹ ki o ṣe namâz ti awwâbîn. O yẹ ki o ṣe salâm ni opin gbogbo awọn rakats meji.

O yẹ ki o ka Hamd, iyẹn ni, Sûrah al-Fâtiha, lẹẹkan ati Sûrah al-Ikhlâs ni igba meje ni gbogbo rakat. Lẹhin ṣiṣe alẹ namâz pẹlu jamâat, o yẹ ki o lọ si ile ki o ṣe witr namâz. Ṣaaju ki o to lọ sùn, o yẹ ki o ṣe namâz ti awọn rakat meji ki o ka Sûrahs Hamd ati al-Ikhlâs ni igba meje ni rakat kọọkan. Lẹhin namâz, o yẹ ki o ṣe sajda ki o beere lọwọ Allahu taâlâ fun idariji ni igba meje (iyẹn ni, o yẹ ki o sọ istighfâr) ki o sọ ni igba meje, ‘Subhânallâhi walhamdu lillâhi walâ ilâha illallahu wallahu akbar walâ hawla walâ quwwata illâ billâhil aliyyil azîm.’ Nigbana ni ki o gbe ori rẹ soke lati sajda ki o si joko, gbe ọwọ rẹ soke ki o si sọ pe, ‘Yâ hayyu, yâ qayyûm, yâ zal jalâli wal ikrâm, yâ ilâhal awwalîna wal âkhirîn wa yâ Rahmân-ad-dunya wal âkhirati wa rahimahuma, yâ Rabbî, yâ Rabbî, yâ Rabbî, yâ Allah, yâ Allah, yâ Allah.’

Lẹhinna o yẹ ki o dide ki o ka duâ kanna. Ati lẹhinna ṣe sajda ki o ka duâ kanna, lẹẹkansi. Lẹhin iyẹn, o yẹ ki o gbe ori rẹ soke lati sajda ki o yipada si qibla ki o dubulẹ bi o ṣe fẹ ki o sun. Titi iwọ o fi sun, o yẹ ki o sọ salawât ash-sharîfa fun Ọga wa, Anabi.”

Mo ni, “Mo fẹ ki o sọ fun mi ẹni ti o ti kọ adura yii lati ọdọ rẹ.” Hadrat Khidir ni, “Ṣe o ko gba mi gbọ?” Mo ni, “Mo bura fun Allahu taâlâ, ẹniti o ran Muhammad ‘alaihis-salâm gẹgẹ bi woli tootọ, Mo gbagbọ!”

Khidir ‘alaihis-salâm sọ pé, “Mo wà nínú àpéjọ níbi tí Rasûlullah ti kọ́ni tí ó sì gbani nímọ̀ràn duâ yìí. Mo ti kọ adura yii. Mo kọ adura yii lati ọdọ ẹni ti O kọ ọ si.”

Mo ṣe ohun gbogbo Khidir ‘alaihis-salâm sọ. Mo bẹrẹ lati ka salawât ash-sharîfa si Ọga wa, Anabi lori ibusun mi. Nitori ayo mi lati inu ifojusọna lati ri Ọga wa, Anabi, Emi ko le sun, mo si duro titi di owurọ.

Mo ṣe owurọ namâz mo si joko titi ti oorun fi dide. Mo ṣe duhâ, iyẹn ni, namâz aarin owurọ. Mo sọ fun ara mi pe, “Ti mo ba wa laaye ni aṣalẹ yii, Emi yoo ṣe bi mo ti ṣe ni alẹ ana.” Nibayi, Mo sun. Nínú àlá mi, àwọn áńgẹ́lì wá, wọ́n sì mú mi lọ sí Jannah. Ibẹ̀ ni mo ti rí àwọn ilé ńlá àti ààfin tí wọ́n fi iyùn, emeraldi àti péálì ṣe, àti àwọn odò oyin, wàrà àti àwọn ohun mímu Jannah.

Mo beere lọwọ awọn angẹli ti o mu mi lọ si Jannah, “Tani ile nla yẹn fun?” Wọn sọ pe, “Fun awọn ti o ṣe iṣẹ ti o ṣe.” Wọn ko mu mi jade kuro ni Jannah titi ti wọn fi jẹ ki n jẹ ounjẹ Jannah ti wọn si mu awọn ohun mimu Jannah. Lẹ́yìn náà, wọ́n mú mi jáde kúrò ní Jannah, wọ́n sì mú mi wá sí ibi tí mo ti wà.

Nigbana ni Ọ̀gá wa Rasûlullah wa si ọdọ mi, pẹlu ãdọrin awọn woli ati ãdọrin awọn ori ila ti awọn angẹli, aaye laarin gbogbo ila ni fifẹ bi aaye laarin ila-oorun ati iwọ-oorun, o si kí mi o si di ọwọ mi mu. Ni akoko yẹn, Mo sọ pe, “Iwọ Rasûlallah! Khidir ‘alaihis-salâm sọ fún mi pé òun gbọ́ ọ̀rọ̀ yìí látọ̀dọ̀ rẹ.” Ọ̀gá wa, Anabi sọ pe, “Khidir sọ otitọ, ohun ti o sọ jẹ otitọ. Khidir jẹ eniyan ti o ni oye julọ lori ilẹ. Oun ni olori abdâl (ẹya pupọ ti orukọ ẹgbẹ kan ti Awliyâ). O jẹ ọkan ninu awọn ọmọ-ogun Allah lori ile aye.”

Nigbana ni mo beere, “Iwọ Rasûlallah! Ṣé èrè èyíkéyìí tún wà yàtọ̀ sí ohun tí mo rí níbí láti fi fún ẹni tó ń ṣe iṣẹ́ yìí?” Ó ní, “Ẹ̀san wo ló lè tóbi ju ohun tí o ti rí lọ àti ohun tí wọ́n fi fún ọ? O ti rii aaye ati ibudo rẹ ni Jannah. O ti jẹ awọn eso Jannah o si mu awọn ohun mimu Jannah mu. O ti ri awọn angẹli ati awọn woli pẹlu mi. O ti ri awọn hûrî.”

Mo beere, “Iwọ Rasûlallah! Njẹ ẹni ti o ṣe iru iṣe kanna ti mo ṣe, ṣugbọn ti ko ri ohun ti mo ti ri ninu ala, ni a o fun ni ohun ti a ti fun mi?” Ó ní, “Mo búra láti ọ̀dọ̀ Allahu taâlâ, ẹni tí ó rán mi gẹ́gẹ́ bí wòlíì tòótọ́, pé a óò dárí ẹ̀ṣẹ̀ ńláńlá ẹni náà jì í. Ibinu Allahu taâlâ lori eni yen ni ao gbe soke. Mo bura fun Allahu taâlâ, eni to ran mi gege bi woli tooto, pe ohun ti won fi fun yin ni ao fi fun eni to se ise yii, koda ti ko ba ri ohun ti o ri ninu ala. Ohùn kan lati ọrun yoo sọ pe Allahu taâlâ ti dariji ẹni ti o ṣe iṣẹ yii ati ummah Muhammad lati ila-oorun si iwọ-oorun.”

“Bí ènìyàn bá wá bẹ mi wò, láìsí ète mìíràn, yóò tọ́ sí ẹ̀bẹ̀ mi ní ọjọ́ qiyâmat.”
Hadîth
ash-sharîf

Mo beere, “Iwọ Rasûlallah! Njẹ ẹni yẹn yoo tun ni iru ọrọ bii emi, gẹgẹ bi mo ti rii oju rẹ ati Jannah?” O ni, “Bẹẹni, gbogbo eyi ni yoo gba.” Nigbati mo beere, “Iwọ Rasûlallah! Ṣe o yẹ lati kọ adura yii si gbogbo awọn onigbagbọ, awọn ọkunrin ati awọn obinrin, ati lati sọ fun wọn nipa awọn ere rẹ?” Ó dáhùn pé, “Mo búra láti ọ̀dọ̀ Allahu taâlâ, ẹni tí ó rán mi gẹ́gẹ́ bí wòlíì tòótọ́, pé kò sẹ́ni tó máa ṣe iṣẹ́ yìí àyàfi àwọn tí Allahu taâlâ dá gẹ́gẹ́ bí ènìyàn alábùkún.”

Ẹnikẹni ti o ba ri Anabi Muhammad ‘alaihis-salâm ni irisi rẹ gidi ninu ala rẹ ti ri I nitõtọ. Nitoripe Bìlísì ko le gba irisi Re. Ṣugbọn eṣu le han ni ọna ti o yatọ. Ko rọrun lati ṣe iyatọ fun ẹnikan ti ko mọ Rasûlullah.

Diẹ ninu awọn ọjọgbọn sọ pe, “Rírí Anabi wa loju ala, ni irisi miiran, tun n rii. Ṣugbọn eyi jẹ ami ti aipe eniyan yẹn ninu ẹsin. Ẹnikẹni ti o ba ri Ọga wa, Anabi ni irisi Rẹ gidi ni ala ti o ku bi Musulumi yoo lọ si Jannah.”

Abû Hurayra royin hadîth ash-sharîf yii ti Anabi wa, “Ti eniyan ba ṣe namâz ti awọn rakat meji ni alẹ ọjọ Jimọ, ka al-Fâtiha ati âyat-al Kursî lẹẹkan ati Sûrah al-Ikhlâs ni igba mẹdogun ni rakat kọọkan ati lẹhin namâz naa sọ pe, ‘Allahumma salli alâ Muhammadin nabiyyil ummîyi,’ ẹgbẹrun igba, oun yoo ri mi ninu ala rẹ ṣaaju ki ọjọ Jimọ to nbọ to de. Gbogbo awọn ẹṣẹ ti o ti kọja ati ọjọ iwaju ti ẹni yẹn yoo dariji. Jannah jẹ fun awọn ti o ri mi.”

Ṣíṣe abẹwo si iboji ibukun Ọga wa, Anabi

Ọga wa Fakhr al-kâinat sọ pe, “Ẹnikẹni ti o ba ṣabẹwo si mi lẹhin iku mi dabi ẹni pe o ṣabẹwo si mi nigbati mo wa laaye.” O ni ninu hadîth ash-sharîf kan ti a royin ninu iwe “Mir’ât al-Medîna”, “Wâjib (dandan) ni fun mi lati bẹbẹ fun awọn ti wọn ṣabẹwo si iboji mi.” Hadîth ash-sharîf yii ni Ibn Khuzayma, Bazzâr, Dâra Qutnî ati Tabarânî (rahimahum-Allah) gbejade. Ninu hadîth ash-sharîf miiran ti Bazzâr royin, o ti sọ pe, “Ẹbẹ mi ti di halâl fun awọn ti o ṣabẹwo si iboji mi.”

Ninu hadîth ash-sharîf ti a royin ninu “Muslim ash-sharîf” ati ninu iwe “Mu’jam” ti Abû Bakr ibn Makkârî, won so pe, “Ti enikan ba wa be mi lo, laisi erongba kankan, yoo yẹ fun ìpẹ̀ (shafâ’a) mi lojo qiyâmat.” Hadîth ash-sharîf yii sọ fun wa pe Rasûlullah (sall-Allahu alaihi wa sallam) yoo bẹbẹ fun awọn ti o lọ si Medîna lati ṣabẹwo si oun.

Ṣọra fun aibọwọ, ibí ni Olùfẹ́ Allah wà,
Si ibi ti a ti darí Wiwo Ọlọhun; maqâm al-Mustafâ eyi ni!
Olufẹ ibanujẹ ti Ẹnubode Salâm Rẹ ni oṣupa titun ni ọrun,
Lati nûr ti abẹla rẹ dide Gemini.
Eyi ni ibi ti olufẹ Janâb al-Haqq wa,
Ti o ga ju arsh ti Janâb al-Kibriyâ iye rẹ jẹ.
Lati imọlẹ ile yii, okunkun àìsí (òfo) ti tuka,
Gbogbo aye naa ṣii oju rẹ lati afọju pẹlu tìróò rẹ.
Nikan ti o ba pinnu lati ṣe niwọntunwọnsi, Nâbî, lọ siwaju yii,
Eyi ni ibi ti awọn angẹli ṣabẹwo; nibi ti awọn woli fi ẹnu kò!

Nâbî

Hadîth ash-sharîf miiran ti Dâra Qutnî royin ni, “Eniyan ti o ṣe hajji ṣugbọn ti ko ṣabẹwo si mi yoo ti ṣe mi lara.” Idi ti Rasûlullâh (sall-Allahu alaihi wa sallam) fi fe ki won se abewo si ni ki ummah Re gba thawâb ni ona yii pelu.

Fun idi eyi ni awọn ọjọgbọn fiqh wa yoo wa si Medîna ti wọn yoo si ṣe namâz ni Masjid ash-sharîf lẹhin ti wọn ṣe iṣẹ hajji wọn. Lẹhinna wọn ṣabẹwo ati gba awọn ibukun nipa wiwo Rawda al-mutahhara, Minbar al-munîr ati Qabr ash-sharîf (iboji ibukun Rasûlullah), eyiti o ga ju Arsh al-alâ lọ; ibi ti Anabi joko, rin ti o si tẹriba si; òpó tí Ó fẹ̀yìn tì nígbà tí wahy dé ati awọn ibi ti Ashâb al-kirâm ati Tâbiîn (radiy-Allahu taâlâ ‘anhum ajmaîn), ti o ṣiṣẹ nigba ti wọn n kọ mọṣalaṣi naa ti wọn si tun ṣe ti wọn si bu ọla fun nipasẹ fifun awọn ẹru ati owo wọn, ti rin. Àwọn ọ̀mọ̀wé akẹ́kọ̀ọ́jinlẹ̀ àti sulahâ (àwọn olódodo) tí wọ́n wá lẹ́yìn wọn yóò wá sí Medîna lẹ́yìn hajji, wọ́n sì ṣe gẹ́gẹ́ bí ‘ulamâ ti fiqh wa. Loni, gẹgẹ bi ana, hajjis faramọ eyi ati ṣabẹwo si Medîna al-Munawwarah.

Hadrat Abû Hanîfa, oorun ti ‘ulamâ ti Islâm, sọ pe, “Ṣabẹwo si Qabr as-sa’âdat (iboji ibukun Anabi wa), ọkan ninu awọn mustahabs ti o niyelori julọ (igbese ti Allahu taâlâ fẹran), jẹ ibâdat (ijosin) ti alefa kan ti o fẹrẹ dọgba si wâjib (igbese kan ti o fẹrẹ jẹ dandan bi fard, nitorina ko ṣe yọkuro).”

Eniyan ti o lọ ṣabẹwo si iboji ibukun ti Ọga wa Rasûlullah yẹ ki o ka ọpọlọpọ salawât ash-sharîfa. O ti sọ ninu hadîth ash-sharîf pe awọn salawâts ati salâms wọnyi de ọdọ Anabi wa. Ilana ti abẹwo si Anabi olufẹ wa jẹ bi atẹle:

Nigbati o ba ri ilu Medîna al-Munawwarah lati ọna jijin, o ka salât ati salâm. Lẹhinna sọ pe, “Allâhumma hâzâ haramu nabiyyika faj’alhu vikâyatan lî min-an-nâr wa amânan min-al-‘azâb wa sû-il-hisâb.” Ti o ba ṣeeṣe, ṣe ghusl ṣaaju titẹ si ilu tabi masjid. Fi òórùn dídùn para. Wọ aṣọ tuntun, mimọ. Nitoripe awọn iṣe wọnyi ṣe afihan ọlá ati ọwọ. Tẹ Medîna al-Munawwarah sinu irẹlẹ, iyi ati ipo idakẹjẹ. Lẹhin sisọ, “Bismillâhi wa alâ millat-i Rasûlillah,” âyat al-karîma 80 ti Sûrah al-Isrâ yẹ ki o ka. Lẹhin iyẹn, sọ, “Allahumma salli alâ Muhammadin wa alâ âl-i Muhammad. Wagfir lî zunûbî waftâh lî abwâba rahmatika wa fadlika,” ki o si wọ Masjid an-Nabawî. Lẹhinna ṣe awọn rakats meji ti tahiyyat al-masjid namâz nitosi minbar ti olukoni wa Rasûlullah; ọwọn minbar yẹ ki o wa si ejika ọtun rẹ.

“Laarin iboji mi ati minbar mi ni ọgba kan lati awọn ọgba Jannah. Minbar mi wa lori hawz mi (omi ikudu).”
Hadîth
ash-sharîf

Woli olufẹ wa lo lati ṣe namâz nibi. Eyi ni aaye laarin iboji ati minbar ti Ọga wa, Anabi. O ti sọ ninu hadîth ash-sharîf, “Laarin iboji mi ati minbar mi jẹ ọgba kan lati awọn ọgba Jannah. Minbar mi wa lori hawz mi (omi ikudu).”11 Lẹhinna o ṣe sajda si Allahu taâlâ fun fifun ọ ni oríire abẹwo si iboji ibukun ti Rasûlullah. Lẹhin ti o gbadura, dide ki o wa si Hujra as-saâdat, iboji Ọga wa, Anabi. Pẹlu oju rẹ si oju ibukun Rasûlullah ati ẹhin rẹ si qibla, o duro pẹlu ọwọ ni iwọn mita meji si iboji ibukun. Ko yẹ lati sunmọ. O yẹ ki o wa ni ipo khushû (ibọwọ ti o jinlẹ ati irẹlẹ) ati hudû (lapapọ tẹriba) ki o si duro pẹlu ọwọ, bi ẹnipe O wa laaye ati pe o wa ni ipo giga Rẹ gẹgẹbi bi Allahu taâlâ ṣe paṣẹ ni Qurân al-karîm. O yẹ ki o tọju ifokanbale ati ifọkanbalẹ rẹ nigbagbogbo. O yẹ diẹ sii lati ma gbe ọwọ rẹ si awọn odi ti qabr ash-sharîf ati lati duro tọwọtọ ní òkèèrè díẹ̀. O yẹ ki o duro nibẹ bi ẹnipe o wa ni namâz.

O yẹ ki o mu irisi ibukun ti Ọga wa Rasûlullah wa si ọkan rẹ ki o ro pe Rasûlullah ri ọ, gbọ ọrọ rẹ, salâm ati adura ki o dahun ọ ki o sọ âmîn. Nitori Ọ̀gá wa Rasûlullah sọ pe, “Nigbati ẹnikan ba sọ salât fun mi ninu iboji mi, Mo gbọ tirẹ.” Lẹẹkansi, o ti sọ ninu hadîth ash-sharîf pe ni iboji ibukun ti Ọga wa Rasûlullah, a yan angẹli kan si iṣẹ gbigbe awọn salâms ti awọn ti ummah Rẹ ti o fi salâms ranṣẹ si Ọ. Lẹhinna o yẹ ki o sọ, “Assalâmu ‘alaika yâ sayyidî yâ Rasûlullah! Assalâmu ‘alaika yâ Nabiyyallah! Assalâmu ‘alaika yâ Safiyyallah! Assalâmu ‘alaika yâ Habîballah! Assalâmu ‘alaika yâ Nabiyyarrahmati! Assalâmu ‘alaika yâ Shafî-al-ummahi! Assalâmu ‘alaika yâ Sayyid-al-mursalîn! Assalâmu ‘alaika yâ Khâtam-an-nabiyyîn!

Ki Allahu taâlâ fun yin ni ere ti o ga julọ. Mo jẹri pe o mu ojuse rẹ ti woli ṣẹ. O ṣe iṣẹ rẹ. O gba ummah re ni imoran. O ṣe jihâd ni ọna Allahu taâlâ titi iwọ o fi ku. Ki Allahu taâlâ fun ọ ni salât ati salâm titi di ọjọ qiyâmat. Eyin Rasûlallah! A wá sọ́dọ̀ rẹ láti ibi jíjìnnà réré. A ti wa lati ṣabẹwo si iboji ibukun rẹ, lati san ẹ̀tọ́ rẹ, lati wo ohun ti o ṣe lori aaye, lati bukun nipasẹ lilo si ọ ati lati beere lọwọ rẹ bẹbẹ fun wa niwaju Allahu taâlâ. Nitoripe awọn aṣiṣe wa ti ba wa jẹ. Ese wa sonipa le ejika wa. Eyin Rasûlallah! Iwọ mejeeji ni alabẹbẹ ati ẹni ti o gba ẹbẹ rẹ. A ti ṣe ileri ipo Mahmûd fun ọ.

Pẹlupẹlu, Allahu taâlâ sọ (ni âyat al-karîma 64 ti Sûrah an-Nisâ) ninu Qurân al-karîm, ni maal, ‘A ran gbogbo woli nikan lati gbọran (nipasẹ ẹya ti a fi ranṣẹ si) pẹlu aṣẹ Allahu taâlâ. Lẹ́yìn tí wọ́n bá ti ni àwọn nafes tiwọn lára (tí wọ́n ń ṣàṣìṣe), tí wọ́n bá tọ̀ ọ́ wá, tí wọ́n ń béèrè fún ìdáríjì Allahu taâlâ, tí Rasûl Mi bá sì gbàdúrà fún ìdáríjì wọn, dájúdájú wọn yóò rí Allahu taâlâ gbogbo idariji ati gbogbo aanu.’ A ti wa si ipo giga rẹ. Ṣugbọn a ti ni awọn nafs wa lara. A fẹ ki a dariji awọn ẹṣẹ wa.

Eyin Rasûlallah! Bẹbẹ fun wa niwaju Allahu taâlâ. Eyin Rasûlallah! Beere Allahu taâlâ lati gba ẹmi wa nigba ti a wa ni ọna rẹ, lati fi wa sinu awọn ti yoo lọ si ibi Mahshar pẹlu rẹ ni ọjọ qiyâmat ati lati fun wa ni mimu lati inu adagun rẹ. Eyin Rasûlallah! A beere fun ẹbẹ rẹ. Lẹhinna âyat al-karîma 10 ti Sûrah al-Hashr yẹ ki o ka, ni maal, “…Iwọ Rabb wa! Dáríjì wa àti àwọn arákùnrin wa olóòótọ́ tí wọ́n gbé ayé ṣáájú wa! Maṣe fi ibinu eyikeyi silẹ ninu ọkan wa lodi si awọn ti o ni îmân! Iwọ Rabb wa! Dajudaju o jẹ Aanu ati Alaanu!”

Nigbana ni o sọ awọn salâms ti awọn ti o fi ikini wọn ranṣẹ ti wọn si sọ pe, Assalâmu alaika yâ Rasûlullah! Eniyan yii fẹ ki o jẹ alabẹbẹ fun u ṣaaju Allahu taâlâ. Bẹbẹ fun un ati fun gbogbo Musulumi, ki o si wipe salawât ni ọpọlọpọ igba bi o ṣe fẹ.

Lẹhinna, gbigbe idaji mita si ọtun rẹ, ni ila pẹlu ori ibukun Hadrat Abû Bakr, o ki i nipa sisọ pe, “Assalâmu ‘alaika yâ khalîfata Rasûlillah! Assalâmu ‘alaika yâ rafîkahu fil-gâr! Assalâmu ‘alaika yâ amînahu alal-asrâr! Ki Allahu taâlâ fun ọ ni ere ti o ga julọ bi imâm ti ummah yii. O di khalîfa ti Rasûlullah ni ọna ti o lẹwa julọ. O tẹle sunnah giga Rẹ ni ọna ti o dara julọ ti o ṣeeṣe. O ja lodi si awọn murtads (awon asika esin) ati awọn ti o yapa lati ọna ti o tọ. O nigbagbogbo sọ otitọ. O ṣe iranlọwọ fun awọn ti o wa ni ọna ti o tọ titi ti o fi ku. Ki Allahu taâlâ salâm, aanu ati ibukun wa lori yin! Olohun mi! Mu emi wa pelu aanu Re nigba ti a ba ni ife re ninu okan wa. Maṣe ṣe ibẹwo wa si ọdọ rẹ lasan!”

Lẹhinna, gbigbe lẹẹkansi idaji mita si apa ọtun, ni ila pẹlu iboji Hadrat Umar, o ki i nipa sisọ, “Assalâmu ‘alaika yâ Amîr-al-mu’minîn! Assalâmu ‘alaika yâ Muzhir-al-Islâm! Assalâmu ‘alaika yâ Muksir-al-asnâm! Ki Allahu taâlâ fun ọ ni ere ti o ga julọ. O ṣe iranlọwọ fun Islâm ati awọn Musulumi mejeeji ni igbesi aye rẹ ati ninu iku rẹ. O daabo bo awon omo orukan. O dara si awọn ibatan rẹ. Fun awọn Musulumi, o jẹ itọsọna ti wọn dun pẹlu ati ẹniti o wa ni ọna ti o tọ ti o si mu awọn eniyan lọ si ọna ti o tọ. O fi awọn ọran wọn leto. O sọ talaka wọn di ọlọrọ o si wo ọgbẹ wọn larada. Ki Allahu taâlâ salâm, aanu ati ibukun wa lori yin!”

Lẹhinna, ni bibá Hadrat Abû Bakr ati Hadrat Umar sọrọ, o yẹ ki o sọ pe, “Assalâmu ‘alaikumâ yâ dajîay-Rasûlillah wa rafîqayhi wa wazîrayhi wa mushîrayhi wal muâwinayni lahû alal-qiyâmi fid-dîni wal-qâimayni ba’dahû bi-masâlihil-muslimîn! Ki Allahu taâlâ fun ọ ni ere ti o lẹwa julọ. A mu ọ gẹgẹbi agbedemeji wa niwaju Rasûlullah, fun Rasûlullah lati bẹbẹ fun wa ki o beere lọwọ Allahu taâlâ lati gba sa’y (akitiyan) wa, mu ẹmi wa bi Musulumi, ji wa dide gẹgẹbi Musulumi ki o si ji wa dide ni ọjọ qiyâmat laarin awọn ti o sunmọ Rasûlullah.”

“Rabb wa! Dáríjì wa àti àwọn arákùnrin wa olóòótọ́ tí wọ́n gbé ayé ṣáájú wa! Maṣe fi ibinu eyikeyi silẹ ninu ọkan wa lodi si awọn ti o ni îmân! Iwọ Rabb wa! Dajudaju o jẹ Aanu ati Alaanu!” Hashr: 10

Lẹhinna o yẹ ki o gbadura fun ara rẹ, awọn obi rẹ, awọn ti o beere fun adura ati gbogbo awọn Musulumi. Nigbamii ti, o duro si oju ibukun ti Olukọni Rasûlullah wa ati lẹhin ti o sọ pe, Iwọ Allah mi! O sọ (ni maal), ‘A rán gbogbo woli nikan lati gbọran (nipasẹ ẹya ti a fi ranṣẹ si) pẹlu aṣẹ Allahu taâlâ. Lẹ́yìn tí wọ́n bá ti ni àwọn nafes tiwọn lára (tí wọ́n ń ṣàṣìṣe), tí wọ́n bá wá sọ́dọ̀ rẹ tí wọ́n sì tọrọ ìdáríjì Allahu taâlâ, tí Rasûl Mi bá sì gbàdúrà fún ìdáríjì wọn, dájúdájú wọn yóò rí Allahu taâlâ Gbogbo idariji ati gbogbo aanu.’12Rabb mi! Nípa ìbámu pẹ̀lú ọ̀rọ̀ gíga Rẹ àti gbígbọràn sí àṣẹ Rẹ, a bẹ̀bẹ̀ sí Ọ fún ẹ̀bẹ̀ (shafâ’at) Wòlíì olùfẹ́ Rẹ níwájú Rẹ,” o gbàdúrà tí ó tẹ̀ lé e, èyí tí ó jẹ́ âyat al-karîma 10 ti Sûrah al-Hashr ati eyiti o ka tẹlẹ (ninu maal), “…Iwọ Rabb wa! Dáríjì wa àti àwọn arákùnrin wa olóòótọ́ tí wọ́n gbé ayé ṣáájú wa! Maṣe fi ibinu eyikeyi silẹ ninu ọkan wa lodi si awọn ti o ni îmân! Iwọ Rabb wa! Dajudaju o jẹ Aanu ati Alaanu!” Lẹhinna o ka âyat al-karîmas, “Rabbanagfir lanâ wa liâbâ-inâ wa li-ummahâtinâ wa li-ihwâninal-lazîna sabakûna bil-îmâni” “Rabbana âtinâ…” ati “Subhâna rabbika…” ki o si pari abẹwo Hujra as-sa’âdat.

Lẹhinna, o wa si Rawda al-mutahhara, eyiti o wa laarin iboji Rasûlullah ati minbar. Eleyi jẹ a square sókè ibi. O yẹ ki o ṣe namâz nibi bi o ṣe fẹ ati gbadura. Sọ tasbîhs. Yin Allahu taâlâ. Nigbana ni o wa si minbar, ati pẹlu aniyan lati gba awọn ibukun Rasûlullah, gbe ọwọ rẹ si ibi ti Ọ̀gá wa, Anabi maa n gbe ọwọ ibukun Rẹ nigba ti o nfi khutba. Ṣe awọn rakats meji ti namâz nibi. Bẹbẹ si Allahu taâlâ fun awọn ifẹ rẹ. Gba aabo kuro lọwọ ibinu Allahu taâlâ ninu aanu Rẹ. Lẹhinna o wa si ọwọn ti a gbe si ibi ti ọwọn Hannâna ti wa tẹlẹ. Hannâna ni ọwọn ti o kerora nitori Ọ̀gá wa Rasûlullah lọ si minbar lati ka khutba ti O si fi i silẹ, lẹhinna ri alaafia nigbati Rasûlullah sọkalẹ ti o si gba a mọra. Lẹhinna o wa si ọwọn ti Hadrat Abû Lubâba so ara rẹ mọ ti o si ṣe tawba (ironupiwada). Nibi, o ṣe awọn rakats meji ti namâz ati ṣe tawba ati istigfâr si Allahu taâlâ. O gbadura bi o ṣe fẹ. Ni akoko ti o ba duro nihin, o yẹ ki o lo oru rẹ lati ka Qurân al-karîm, o mẹnuba orukọ Allahu taâlâ, ngbadura ni ikoko ati ni gbangba lẹgbẹẹ minbar ati iboji ki o ṣe râbita (ti o so ọkan si ọkan awliyâ kan).

O jẹ mustahab lati lọ ṣabẹwo si itẹ oku Baqî lẹhin ti o ṣabẹwo si iboji ibukun Ọga wa Rasûlullah. Lẹhinna awọn iboji miiran, paapaa iboji Hadrat Hamza, ti o jẹ Sayyid ash-shuhadâ (olori awọn ajẹriku), yẹ ki o ṣabẹwo si. Pẹlupẹlu, ni Baqî, awọn iboji Hadrat Abbâs, Hasan ibn Alî, Zayn al-Âbidîn, ọmọ rẹ Muhammad Bâkir ati ọmọ rẹ Jafar as-Sâdiq, Amîr al-Muminîn Hadrat ‘Uthmân, Ibrâhîm ọmọ Ọga wa Rasûlullah, awọn iyawo ibukun ti Ọga wa Rasûlullah, anti baba Rẹ Safiyya ati ọpọlọpọ awọn Sahâbas diẹ sii ati awọn eniyan lati Tâbiîn (radiy-Allahu anhum ajmaîn) yẹ ki o ṣabẹwo si. O yẹ ki o ṣe namâz ni Mossalassi Fâtima ni Baqî. O jẹ mustahab lati ṣabẹwo si awọn ajẹriku ti Uhud ni Ọjọbọ. Nibẹ ni o yẹ ki o sọ, “Salâmun ‘alaikum bimâ sabartum. Fani’ma uqbaddâr. Salâmun ‘alaikum yâ ahla dâr-il-kavm-il-mu’minîn wa innâ inshâ-Allahu an karîbin bikum lâhikûn.” Lẹhinna ka âyat al-kursî ati Sûrah al-Ikhlâs.

Awọn ti o ṣabẹwo si Hujra as-saâdat yẹ ki o ṣọra pupọ ki wọn ma si ni awọn ero aye ninu ọkan wọn. Wọn yẹ ki o ronu ti nûr ibukun ti Muhammad alaihis-salâm ati ipo giga Rẹ. Allahu taâlâ ko gba awọn adura ti a ṣe pẹlu ero ti awọn ọran agbaye, ipade pẹlu awọn eniyan ti o ni ipo giga ati nini awọn anfani, ati iṣowo; awọn wọnyi ko ni ri ifẹ wọn gba.

Ṣabẹwo si Hujra as-saâdat jẹ ibâdat ọlọla pupọ. A bẹru pe awọn ti ko gba eyi gbọ le jade kuro ni Islâm. Nitoripe won yoo tako Allahu taâlâ, Rasûl Re ati gbogbo Musulumi. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé díẹ̀ lára àwọn ọ̀mọ̀wé akẹ́kọ̀ọ́jinlẹ̀ Mâlikî sọ pé ṣíṣàbẹ̀wò sí Ọ̀gá wa Rasûlullah (sall-Allahu alaihi wa sallam) jẹ́ wâjib, a fi ìfohùnṣọ̀kan sọ pé mustahab ni.

AS-SUBHU BADÂ

Assubhu badâ min tal’atihî.
Vallaylu dacâ min vafratihî.
Fâka’r rusulâ fazlan ve ulâ.
Ahda’s subulâ li dalâlatihî.
Owurọ nûr wa lati oju Rẹ.
Okunkun oru wa lati irun Re.
Pẹlu iwa rere ati giga Rẹ, O ga ju gbogbo Rasûls lọ.
Awọn ti o ni itọnisọna ri ọna pẹlu ifihan Rẹ.
Kanzul karamî mawlanni’amî.
Hâdil umami li shariatihî.
Az kannasabî a’lal-hasebî.
Kullu’l-arabî fî-hizmatihî.
Orisun ilawọ yẹn ti a fi funni lati inu iṣura Rẹ.
O mu awọn eniyan de ọdọ ẹsin ati itọsọna.
Ila re je mimo, ogo Re ga.
Gbogbo awọn Larubawa wa labẹ iṣẹ Rẹ.
Sa’atish-shajarû natakal hajarû.
Shukkal kamarû bi isharatihî.
Jibrilû atâ laylete esrâ.
Var-Rabbu da’â li-hadratihi.
Awọn igi ran, awọn okuta sọ niwaju Rẹ,
Pẹlu ami ika Rẹ, oṣupa pin si meji.
Ni alẹ Isrâ, Jabrâîl wa si ọdọ Rẹ,
Rabb Re si pe e si iwaju Re.
Nâlesh-sharafâ wallâhu afâ.
Ammâ selafâ min ummahihî.
Fe Muhammadunâ huva Sayyidûna.
Fel izzulenâ bi ijabatihî.
O ni awọn ipo giga,
Olohun dariji ummah Re.
Muhammad wa, Oun ni Ọ̀gá wa,
Ogo ni tiwa, nitori a gba Re.
Abdullah ibn Rawâha (radiy-Allahu ‘anh)