ÀWỌN ÌGBÒKÈGBODÒ ÌPẸ̀YÌNDÀ (IRTIDÂD)

“Ìwọ Anabi olùfẹ́ Mi! Sọ pe, ‘Ti ẹ ba nifẹ Allah ti o fẹ ki Allah nifẹ rẹ pẹlu, tẹle mi! Olohun feran awon ti won tele mi.’”
Âl-i ‘Imrân: 31

Láàárín ọdún mẹtalelogun tí Ọga wa, Anabi (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) fi jẹ́ woli, gbogbo ilẹ̀ Larubawa ati ọpọlọpọ awọn eniyan lati awọn aaye oriṣiriṣi wa ni ẹgbẹ-ẹgbẹ wọn si di Musulumi. Wọ́n gbàgbọ́ nínú Allahu taâlâ, wọ́n sì ṣègbọràn sí gbogbo ọ̀rọ̀ àti ìṣe wòlíì tí Ó rán. Nigbati Rasûlullah ku, o ju 124,000 (gẹgẹ bi iroyin miiran, 150,000) sahâbîs lori ile aye.

Lẹhin Hajj Idagbere, diẹ ninu awọn eniyan laarin awọn Larubawa sọ ara wọn ni woli. Eyi akọkọ ni Aswad al-Anasî lati ẹya Banî Ans. Orukọ rẹ gidi ni Abhala ibn Ka’b. Pẹlu orisirisi ẹtan, o tan ọpọlọpọ awọn eniyan Yemen jẹ. Awọn eniyan Najrân tun tẹle e pẹlu. Ó gba Sanaa, ó sì mú kí àyíká ìwà ìbàjẹ́ gbòòrò sí i. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ara rẹ̀ kò yá, Ọ̀gá wa Rasûlullah fi ìwúwo fún ìparun tí àwọn òpùrọ́ bí Aswad al-Anasî fà. Nígbà tí wọ́n pa òpùrọ́ yìí, wọ́n ṣí i payá fún Ọ̀gá wa, Wòlíì pẹ̀lú wahy. Rasûlullah sọ ihinrere fun Ashâb Rẹ ni ọjọ keji, o sọ pe, “Ni alẹ ana, òpùrọ́ Aswad al-Anasî ni a pa láti ọwọ́ ọkan ninu awọn arakunrin wa.”

Lẹ́yìn ikú Ọ̀gá wa, Wòlíì, àwọn ìgbòkègbodò ìpẹ̀yìndà (irtidâd) bẹ̀rẹ̀ ní ẹgbẹ́-ẹgbẹ́ pẹ̀lú ìrúnisókè àwọn munâfiq, àwọn Júù àti Kristẹni. Awọn agbeka wọnyi pọ si ni pataki.

Lẹhin ti Rasûlullah ti ku, gbogbo Ashâb al-kirâm (alaihimur-ridwân) ni iṣọkan yan Hadrat Abû Bakr (radiy-Allahu anh) gẹgẹbi Khalîfa.

Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n dà bí Mùsùlùmí, àwọn kan lára àwọn ará Lárúbáwá bedouin, tí wọn kò gbóná sí Islâm síbẹ̀, mú ikú Ọ̀gá wa, Wòlíì, gẹ́gẹ́ bí àǹfààní, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí sẹ́ díẹ̀ lára àwọn ibâdats fard, ní pàtàkì zakât. Wọn pa Ashâb al-kirâm ti o wa si wọn ni iṣẹ. Wọ́n pa ẹ̀sìn Islâm tì. Wọ́n di apẹ̀yìndà (murtads). Awọn oṣiṣẹ lati Yemen ati awọn ipo miiran wa pada pẹlu awọn iroyin buburu. Ewu ìpẹ̀yìndà wá dàgbà lójijì. Ẹru wa nibi gbogbo.

Ti a ṣe afiwe si nọmba awọn murtads, awọn Musulumi jẹ diẹ pupọ. Abû Bakr as-Sıddîq (radiy-Allahu ‘anh) gba ewu ti ija awọn murtads. Ni alẹ, O rin lodi si awọn ọta ti o ngbaradi lati kolu Medîna o si ja titi di owurọ. Ó tú gbogbo wọn ká. Ó gun ràkúnmí rẹ̀ láti lọ gbógun ti àwọn murtads tí ó jìnnà réré.

Hadrat Âisha sọ pe, “Nigbati baba mi fa idà rẹ ti o si gun rakunmi rẹ ni awọn ọjọ wọnni nigbati awọn Larubawa ti di apẹhinda, Hadrat Alî wa si ọdọ rẹ, o di idari ibakasiẹ rẹ mu o si wipe, ‘Iwọ Khalîfa ti Rasûl! Nibo ni o nlọ? Emi yoo sọ ohun ti Rasûlullah sọ fun ọ ni Ghazâ ti Uhud. Ni ọjọ yẹn, O sọ fun ọ pe, “Fi idà rẹ sílẹ̀! Má jò wa pẹ̀lú ikú rẹ!” Mo fi Allah bura pe ti nkan kan ba sele si ọ, awon musulumi ko ni ri ètò leyin rẹ!’” Gbogbo Ashâb al-kirâm ṣe atilẹyin Hadrat Alî (radiy-Allahu taâlâ ‘anhum ajmaîn). Hadrat Khalîfa pada si Medîna al-Munawwarah. Ó rán àwọn ọmọ ogun lòdì sí àwọn apẹ̀yìndà.

Lákọ̀ọ́kọ́, àwọn Khalîfa gbógun ti àwọn ẹ̀yà mẹ́rin tó sún mọ́ Medîna, wọ́n sì mú kí wọ́n tẹrí ba. Lẹhinna, o fi awọn ọmọ ogun ranṣẹ si awọn ẹya mọkanla. Ninu awọn wọnyi, awọn ọmọ-ogun ti o wa labẹ aṣẹ Ikrima ko le duro lodi si ẹgbẹrun ogoji ọmọ ogun Musaylamah ni Yamâma. Khalîfa ran Khâlid ibn Walîd lati ran lowo. Khâlid pa Talîha ibn Huwaylid run, Sujah bint Hârith ati Mâlik ibn Nuwayra o si pada wa si Medîna. O tun ṣe iṣẹgun ni Yamâma pẹlu. O pa ogun ẹgbẹrun murtads. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ẹgbẹ̀rún méjì àwọn Mùsùlùmí tí wọ́n pa. Amr ibn Âs mu ẹya Khuzâa wá si îmân. Alâ ibn Hadramî ja ija lile ni Bahrain o si tuka awọn murtads naa. Huzayfa, Arfaja ati Ikrima ṣọkan ni Oman ati Bahrain ati ṣẹgun awọn murtads. Wọn pa ẹgbẹrun mẹwa murtads. Khalîfa ran Khâlid ibn Walîd si Iraq. O mu 100,000 goolu jizya lati Hîra o si ṣẹgun ogun Iran labẹ aṣẹ Hurmuz. Ó ba ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgbọ̀n ọmọ ogun jẹ́ ní Basra. Ẹgbẹ̀rún lọ́nà àádọ́rin (70,000) aláìgbàgbọ́ ni a pa lọ́wọ́ àwọn ọmọ ogun ọ̀tá tí wọ́n wá láti ṣèrànwọ́. Lẹhinna o gba awọn ilu nla nipasẹ awọn ogun oriṣiriṣi. Awọn Khalîfa ko ọmọ ogun jọ ni Medîna wọn si ran Abû Ubayda si Damasku ati Amr ibn Âs si Palestine. Lẹhinna o ran Yazîd ibn Abû Sufyân lọ si Damasku gẹgẹbi imuduro. Lẹ́yìn náà, ó kó àwọn ọmọ ogun jọ, ó sì rán wọn sábẹ́ àṣẹ Hadrat Muâwiya láti ran arákùnrin rẹ̀ Yazîd lọ́wọ́. O tun ran Khâlid ibn Walîd lati Iraq si Damasku. Khâlid fi diẹ ninu awọn ọmọ-ogun rẹ silẹ ni Musannâ o si wa si Siria lẹhin ọpọlọpọ awọn ogun ati awọn iṣẹgun. Awọn ọmọ ogun Islâm ṣọkan wọn si ṣẹgun ogun nla Romu ni Ajnâdayn. Lẹhin awọn ogun pipẹ ati imuna, ọmọ ogun Islâm ti ẹgbẹrun mẹrindinlaadọta (46,000) bori lodi si awọn ọmọ ogun 240,000 ti Heraclius ni Yarmuk. Ó lé ní 100,000 àwọn ọmọ ogun Róòmù tí wọ́n pa. Ẹgbẹ̀rún mẹ́ta àwọn Mùsùlùmí ni wọ́n pa. Ninu ogun yii, awon obinrin Musulumi tun ja. Akikanju iyalẹnu ni a rii lati ọdọ olori-ogun Hadrat Khâlid ibn Walîd ati Alakoso pipin Hadrat Ikrima. Gbogbo awọn iṣẹgun wọnyi ṣẹlẹ pẹlu igboya, abọ̀rìṣà, iṣakoso nla ati ibukun ti Khalîfa.

Pẹlu ipinnu ti o ga julọ ti Hadrat Abû Bakr, ifẹ ti ko le gbọn ati awọn atunṣe deede ti o ṣe ninu ẹgbẹ ọmọ ogun, rudurudu ati awọn agbeka apẹhinda ti o tan bi ina ni gbogbo ile larubawa lẹhin iku Rasûlullah ni a tẹmọlẹ ni igba diẹ ti ọdun kan. Hadrat Umar (radiy-Allahu anh) ṣe awọn ọrẹ nla ni fifiranṣẹ awọn ọmọ ogun Usâma si Siria ati idilọwọ awọn rudurudu naa. Abdullah ibn Suhayl da ọpọlọpọ awọn eniyan duro lati ṣe apẹhinda pẹlu awọn ọrọ rẹ. Abû Dujâna tun ṣe ipa nla ni didapa awọn iṣẹlẹ naa. Numân ibn Muqarrin ati Khâlid ibn Saîd kopa ninu awọn ogun ti o lodi si awọn murtads ati pe wọn ni aṣeyọri nla. Nípa bẹ́ẹ̀, nípa ṣíṣàì jẹ́ kí aáwọ̀ ìpẹ̀yìndà dàgbà, ìjábá ńlá kan jẹ́ dídènà, iná ńlá kan tí a fẹ́ láti mì ìṣọ̀kan Islâm ni a sì pa.

Bí ó ti wù kí ó rí, àwọn kan tí wọ́n gbìyànjú láti pẹ̀yìndà tí wọ́n sì rí i pé àwọn kò lè ṣàṣeyọrí àwọn góńgó wọn ní gbangba tún kópa nínú ìgbòkègbodò ìdìtẹ̀sí ní àwọn àkókò tí ó tẹ̀ lé e. Wọ́n fa ìyapa ẹ̀sìn àti ìṣèlú láàárín àwọn Mùsùlùmí. Ninu itan Islâm, lẹhin awọn iṣẹlẹ wọnyẹn, awọn gbolohun ọrọ “irtijâ (ìpadàsẹ́yìn) ati murtaji (olùpadàsẹ́yìn)” bẹrẹ lati lo fun ifasilẹ ẹsin, apẹhinda.

Hadrat Abû Bakr ṣe alabapin pataki si igbejako awọn murtads. Ti iru eniyan ọlọgbọn bẹẹ ko ba ti wa, ewu yẹn yoo ti tan kaakiri Arabia. Lẹhinna, Hadrat Âisha as-Siddîqa (radiy-Allahu anhâ), iya awọn Musulumi, sọ pe, “Nigbati Rasûl al-akram (sall-Allahu alaihi wa sallam) ku, awọn Larubawa di apẹhinda. Àgàbàgebè gbérí. Awọn ajalu ti o ṣẹlẹ si baba mi yoo ti fọ awọn oke-nla ti wọn ba ṣẹlẹ si wọn.” 1

“Bí kì í bá ṣe ti Abû Bakr, Ummah al-Muhammad yoo ti parun lẹhin ikú Muhammad ‘alaihis-salâm!”
Abû Hurayra
(radiy-Allahu
‘anh)

Hadrat Abû Hurayra sọ pe, “Bí kì í bá ṣe ti Abû Bakr, Ummah al-Muhammad (ummah ti Muhammad ‘alaihis-salâm) yoo ti parun lẹhin ikú Muhammad ‘alaihis-salâm!”2 Bakan naa lo so pe, “Mo fi Allah bura, Ẹni tí kò sí ọlọ́run kankan yàtọ̀ sí I, bí Abû Bakr kò bá ti gba ipò Khalîfa, kò sí ẹnikẹ́ni tí ìbá máa sin Allah Ọba Alágbára!” ó sì tún un sọ ní igba mẹta.

Abû Raja’ al-Utaridi sọ pé, “Nígbà tí mo wọ Medîna, mo rí i pé àwọn èèyàn ń kóra jọ, ọkùnrin kan sì fi ẹnu kò iwájú orí ọkùnrin míì lẹ́nu, ó ń sọ pé, ‘Kí a fi mí rúbọ fún ọ! Wallahi, bí kì í bá ṣe ìwọ, dajudaju a ìbá ti parun!’ Mo beere, ‘Ta ni ẹni tí ń fẹnukonu, ta sì ni ẹni tí a ń fẹnukò?’ Diẹ ninu awọn eniyan dahun pe, ‘Nitori ogun rẹ si awọn apẹhinda, ‘Umar n fẹnuko ori Abû Bakr.’”3

Hadrat Âisha ṣapejuwe awọn ọjọ wọnni bi atẹle: Lẹhin ti Rasûlullah ti ku, ọpọlọpọ awọn ẹya Arab ti di apẹhinda. Ẹnu ya àwọn Mùsùlùmí bí ẹni pé òjò mú wọn ní òru ìgbà òtútù kan. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, ní àkókò yẹn ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn ará Mẹ́kà ń múra sílẹ̀ láti fi Islâm sílẹ̀.

Hadrat Suhayl ibn Amr duro ni ẹnu-bode Kâba o si ba awọn ara Mekka sọrọ. Ó sọ̀rọ̀ alágbára, ó sì mú iyèméjì wọn kúrò, kò sì jẹ́ kí wọ́n di apẹ̀yìndà. Ó sọ fún wọn pé:

“Ẹyin ará Mekka! Ẹ̀yin ni ẹ kẹhin ninu awọn ti o di Musulumi. Maṣe jẹ akọkọ ti awọn ti o ṣe apẹhinda ti wọn si kọ Islâm silẹ! Wallahi, Olodumare Olohun yoo dajudaju pari ọrọ yii gẹgẹ bi Rasûl alaihis-salâm ti sọ! Mo ri I nigba ti Ó dá duro nibiti mo wa ni bayi ti Ó si n wipe, ‘Sọ La ilâha illallah pẹlu mi, ki awọn Larubawa le di Musulumi nipa gbigbe ọ gẹgẹbi apẹẹrẹ ati awọn ti kii ṣe Arab yoo san jizya fun yín! Mo fi Allah bura pe awọn iṣura Kaysar (Caesar) ati Shah Iran ni a o na ni ọna Allah!’

O ti rii pe awọn ẹlẹgàn di awọn agbowọ ti zakât ati sadaqa. Wallahi, awọn iyokù yoo tun ṣẹ! Wallahi, Mo mọ daradara pe niwọn igba ti oorun ba tẹsiwaju lati yọ ti o si n wọ̀, ẹsin yii yoo tẹsiwaju. Maṣe jẹ ki awọn eniyan ti o wa ninu rẹ tan ọ jẹ! Awọn eniyan yẹn tun mọ ohun ti Mo mọ.

Sibẹsibẹ, owú wọn si awọn ọmọ Hâshim ti di ọkan wọn.

Eyin eniyan! Emi ni ọkan laarin Quraysh ti o ni ọkọ̀ ìrìnnà tí ó pọ̀ julọ lori ilẹ ati ni okun. Gbọràn si awọn aṣẹ ti olori rẹ ki o san zakât rẹ fun u.

Ti Islâm ko ba tẹsiwaju titi di opin, Mo ṣe iṣeduro lati san zakât yín pada!”

O si wipe o si sọkun. Lori eyi, awọn eniyan balẹ.4

Wiwo iwaju, iyẹn ni, ẹgbẹ qibla ti awọn iboji ibukun ti Anabi olufẹ wa (alaihis-salâtu was-salâm) ati Hadrat Abû Bakr ati Hadrat Umar (radiy-Allahu anhumâ), olufẹ awọn Musulumi, lati Ashâb Rẹ.

Nigba ti Hadrat Suhayl ibn Amr da awọn ara Mekka pada lati ṣe apẹhinda pẹlu ọrọ alagbara rẹ, Attab ibn Asid, bãlẹ Mekka, ni anfani lati farahan.

Suhayl bin Amr wa lara awọn ẹlẹwọn ni Ogun Badr. Hadrat Umar fe ki won pa. Ni akoko yẹn, Ọ̀gá wa, Anabi sọ fun Hadrat Umar pe, “Kilode ti o fẹ pa a? Fi i silẹ, boya Allah yoo mu u wá si ibi ti iwọ yoo fẹ. A nireti pe oun yoo ba awọn eniyan sọrọ!” Ó wá ṣẹlẹ̀ pé ìhìn rere tí hadîth ash-sharîf sọ ni ọ̀rọ̀ Suhayl bin Amr (radiy-Allahu anh) tí wọ́n ṣe ní ibi ọ̀wọ̀ yìí.5

Nigbati Hadrat Umar gbọ ọrọ Suhayl, o ranti awọn ọrọ ti Anabi wa sọ nipa Hadrat Suhayl, ko si le ṣe iranlọwọ lati sọ ni isansa Anabi wa pe, “Mo jẹri pe Rasûlullah ni iwọ nitootọ!”6

“Mo jẹri pe looto ni o jẹ Rasûlallah!” Hadrat ‘Umar (radiy-Allahu
’anh)

Ìfẹ́ rẹ jẹ iwosan fun gbogbo awọn ipọnju, Iwọ Rasûlallah,
Ẹnu-ọna rẹ ni ibi ti a ti n rí awọn aini gbà, Iwọ Rasûlallah.
Awọn oju ti o ri nûr rẹ ko ni wo oṣupa ati awọn irawọ,
Nitori nûr rẹ ni alẹ ati awọn ọjọ jẹ imọlẹ, Iwọ Rasûlallah.
Òdòdó rósì n hù lati inu lagun rẹ, oyin lati awọn ọrọ rẹ,
Pẹlu rẹ, awọn ọkan aisan larada, Iwọ Rasûlallah.
Iwọ ni Habîb ti pâdishahs, iwọ ni olutọju awọn alaisan,
Ẹbẹ rẹ ni idunnu ti awọn ẹlẹṣẹ, Iwọ Rasûlallah.
Oṣupa, oorun ati awọn irawọ meje yìn ọ ni kedere,
Ọrọ ti o yatọ si tirẹ jẹ aṣiṣe, Iwọ Rasûlallah.
Shaytan ṣe ilara rẹ, aṣiwere yẹn di ẹtan,
Idrîs ga ju, nitori O nifẹ rẹ, Iwọ Rasûlallah.
Wọn ṣe atilẹyin sunnah rẹ nipa pipe ni igba marun,
Ẹnikẹ́ni tí ó bá dáhùn sí ìpè yìí, ìkésíni náà ni fún un, ìwọ Rasûlallah.
Awọn ẹ̀gún wọ siliki, awọn arẹwà fi turari para,
Ijiya re ni ibanuje awon olododo, Eyin Rasûlallah.
Yûsuf al-Kenân ni a ta ni ikoko fun diẹ diẹ,
Rírí rẹ tọ ẹgbẹrun ẹ̀mí fun mi, Iwọ Rasûlallah.
Ibojì rẹ̀ alábùkún wà lórí ilẹ̀, ó sì kún fún àwọn tí a tọ́jú pẹ̀lú nûr
Ṣugbọn ọkàn rẹ han ni awọn ọrun, Iwọ Rasûlallah.
Aṣọ ijọba rẹ ni ó wà lẹ́yìn Dâwûd, ibukun rẹ ni ó wà lori tabili Ibrâhîm,
Ẹkọ rẹ ni ọ̀pá tí ó wà lọ́wọ́ Mûsâ, Iwọ Rasûlallah.
Ibusọ rẹ jẹ Kâba al-Zamzam, yoo ma duro nigbagbogbo ati lagbara
Khidir nigbagbogbo n ran ummah rẹ lọwọ, Iwọ Rasûlallah.
Shayyâd al-Hamza beere lọwọ Shah yẹn lati ni igbala kuro ninu ibanujẹ,
Iyin fun yin ni ebun lati odo Olohun, iwo Rasûlallah.