IKU ỌGA WA, ANABI

Yíyan Usâma ibn Zayd ní olórí ogun

O jẹ awọn ọjọ ikẹhin ti oṣu Safar. Ọga awọn agbaye (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) fẹ lati pe Ijọba Byzantine ni ariwa si Islâm lekan si, ṣaaju ki o to di ewu nla si awọn Musulumi, ati pe ti wọn ko ba gba, lati jagun ati lati mu wọn labẹ ijọba ti Ipinle Islâm. Fun idi eyi, O paṣẹ fun Ashâb akọni Rẹ lati mura lati ja lodi si awọn Byzantines. Ashâb al-kirâm tuka lati ṣe igbaradi. Oga wa Rasûl al-akram pe Hadrat Usâma ibn Zayd o si wi fun u pe, “Iwo Usâma! Lọ pẹlu orukọ ati ibukun ti Allahu taâlâ si Damasku, aala Balqâ, si Darum ni Palestine, si ibi ti wọ́n ti pa baba rẹ ní shahîd. Jẹ́ kí awọn ẹṣin tẹ awọn aaye wọnyẹn mọ́lẹ̀. Mo ti yàn ọ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀gá àgbà ẹgbẹ́ ọmọ ogun yìí. Ṣubu si awọn eniyan Abnâ lojiji o si kọlu wọn bi manamana. Lọ yarayara ki iroyin ko de opin irin ajo rẹ. Mu awọn itọsọna pẹlu rẹ ki o si rán awọn amí ati awọn ofofo niwaju rẹ. Ti Allahu taâlâ ba fun ọ ni iṣẹgun, duro laarin wọn fun igba diẹ.” Ó pàṣẹ fún wọn pé kí wọ́n dá orílé-iṣẹ́ sílẹ̀ ní Jurf, kí wọ́n fi ọwọ́ ìbùkún rẹ̀ so àsíá náà, ó sì fà á lé e lọ́wọ́.4

Wòlíì wa gòkè lọ sí minbar nínú masjid ó sì wí pé, “Ẹ̀yin Ashâb mi! Gẹgẹ bi Zayd, baba Usâma, ṣe yẹ fun aṣẹ ati pe o jẹ olufẹ julọ ni oju mi, bẹẹ ni ọmọ rẹ Usâma yẹ fun aṣẹ lẹhin rẹ. Usâma jẹ ọkan ninu awọn eniyan ayanfẹ julọ ni oju mi.”

Lara awon ti yoo lo si ogun labe ase Hadrat Usâma, awon omo egbe pataki Ashâb wa bii Hadrat Abû Bakr, Hadrat ‘Umar, Hadrat Abû Ubayda ibn Jarrâh ati Hadrat Sa’d ibn Abî Waqqâs.

Bí ó ti wù kí ó rí, níwọ̀n bí Sultân àgbáálá ayé ti ṣàìsàn lójijì lọ́jọ́ kejì, wọ́n sún ìjáde ọmọ ogun náà síwájú títí di ìgbà tí Ọ̀gá wa, Wòlíì náà kú. Wòlíì olùfẹ́ wa ti kó ibà. Ìbà rẹ̀ ń pọ̀ sí i, àrùn náà sì ń burú sí i.

Ni alẹ ọjọ kan, nigbati irora Rẹ ti dinku, O jade kuro ni ibusun Rẹ. Ó wọ aṣọ Rẹ̀, ó sì múra sílẹ̀ láti jáde. Nigba ti iya wa Hadrat Âisha ri eleyi, o beere lowo Anabi wa pe, “Ki a fi awon obi mi rubọ fun ọ, iwọ Rasûlallah! Nibo ni o nlọ?” Ọga wa Sarwar al-âlam dahun pe, “Mo ti gba aṣẹ lati bẹbẹ fun idariji fun awọn ti wọn sin si iboji Baqî. Mo n lo sibe.” O lọ, o mu Abû Muwayhib ati Abû Râfi pẹlu Rẹ. Ó gbàdúrà fún ìgbà pípẹ́ nínú ibojì náà, ó sì bẹ Allahu taâlâ pé kí wọ́n dárí jì wọ́n. Lójú ẹ̀bẹ̀ àìdáwọ́dúró yìí ti Ọ̀gá wa, Wòlíì, àwọn sahâbî tí wọ́n wà pẹ̀lú Rẹ̀ sọ pé, “Ìbá ṣe pé a sin àwa náà síbí nísinsìnyí kí a sì rí ọlá àdúrà yìí ti Ọ̀gá wa Rasûlullah gbà!” Wòlíì olùfẹ́ wa yíjú sí Abû Muwayhib ó sì wí pé, “Ìwọ Abû Muwayhib! A fi mi silẹ ni ominira lati yan awọn iṣura ti aye yii ati awọn ibukun ti âkhirat. A sọ fun mi pe, ‘Ti o ba fẹ, jẹ ayeraye ni agbaye yii lẹhinna lọ si Jannah, tabi ti o ba fẹ, Liqâullah (ipade pẹlu Allahu taâlâ) yoo waye, lẹhinna iwọ yoo wọ Jannah.’ Mo yan Liqâullah ati lẹhinna Jannah.”

Ní ọjọ́ mìíràn, Ó gbéra láti tọrọ ìdáríjì fún àwọn ajẹ́rìíkú ní Uhudu. Fun igba pipẹ, O bẹbẹ o si gbadura si Allahu taâlâ fun wọn. Lẹhinna o wa si masjid o si sọ fun Ashâb al-kirâm, “Lara rẹ, Emi yoo jẹ ẹni akọkọ lati de ọdọ Kawthar Pond ati ki o kaabọ si ọ nibẹ. Iyẹn yoo jẹ ibi ipade wa… Emi ko bẹru pe ẹ ó padà sí shirk (ìbọ̀rìṣà) lẹhin mi. Bí ó ti wù kí ó rí, ẹ̀rù ń bà mí pé ìwọ yóò rì sínú àwọn ìfẹ́-ọkàn ti ayé, ẹ ó máa ṣe ìlara ara yín nítorí wọn, ẹ ó pa ara yín, kí ẹ sì ṣègbé nígbẹ̀yìngbẹ́yín, gẹ́gẹ́ bí àwọn tí o ṣáájú yín ti ṣègbé...” Nigbana ni o lọ si ile Re ti idunnu.

Àìsàn rẹ̀ burú sí i. Awọn iyawo rẹ ti o ni ibukun sọ pe Anabi olufẹ wa yẹ ki o duro ni ile iya wa Hadrat Âisha ati pe wọn ti kọ ẹtọ wọn nipa koko yii. Inú rẹ̀ dùn sí ìrúbọ àwọn aya Rẹ̀ tí wọ́n bùkún, ó sì gbàdúrà fún gbogbo wọn, lẹ́yìn náà ló sì bẹ̀rẹ̀ sí lo àwọn ọjọ́ tó ṣẹ́ kù nínú ilé ìyá wa Hadrat Âisha.

Ọga wa Rasûl al-akrams (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) iba ti pọ si pupọ. Nítorí bí ibà Rẹ̀ ṣe le tó, yóò yíjú láti ẹ̀gbẹ́ dé ẹ̀gbẹ́ lórí ibùsùn Rẹ̀. Nigba ti O wa ni ipo yii, Ashâb al-kirâm n ṣabẹwo si Rẹ ti wọn si ni ibanujẹ pupọ nipa ipọnju nla ti Ọga wa n lọ. Abû Saîd al-Khudrî sọ pe, Mo ti lọ si iwaju ibukun Rasûlullah. Ideri felifeti kan wa lori Rẹ. Ooru iba le ni rilara nipasẹ ideri; a ko le fi ọwọ kan nitori iwọn otutu rẹ. Nigbati o rii iyalẹnu ati ibanujẹ wa, Ọga wa Rasûlullah sọ pe:

‘Awọn ajalu ti o le julọ ṣẹlẹ si awọn woli. Bi o ti lẹ jẹ pe eyi, awọn woli yọ diẹ sii fun awọn iṣoro wọnyi ju bí ẹ̀yin ti ń yọ̀ fun awọn oore.’”

Umm Bishr ibn Barâ sọ pé, “Mo ti lọ ṣabẹwo si Rasûlullah. Ara ibukun re n jo bi ina. Mo ni, ‘Ki a fi ẹmi mi rubọ fun ọ, iwọ Rasûlallah! Emi ko tii ri iru aisan nla bẹ rara!’ O ni, ‘Iwọ Umm Bishr! Kikankikan iba yii jẹ́ kí thawâb (ere) mi lè pọ̀. Aisan yii jẹ abajade ti ẹran oloro ti mo dun ni Khaybar. Mo máa ń nímọ̀lára ìrora májèlé yẹn nígbà gbogbo. Nitori majele yẹn ti mo jẹ ni ọjọ yẹn, aorta mi fẹrẹ kuna lati ṣiṣẹ ni bayi.’”5

“Awọn ajalu ti o le julọ ṣẹlẹ si awọn woli. Laibikita eyi, awọn woli yọ diẹ sii fun awọn wahala wọnyi ju bí ẹ̀yin ti ń yọ̀ fun awọn oore.” Hadîth
ash-sharîf

Woli olufẹ wa sọ fun Hadrat Abdullah ibn Mas’ud pe, “Ko si Musulumi ti o ṣaisan, ti awọn aṣiṣe ati ẹṣẹ rẹ ko ni ta silẹ nipasẹ Allahu taâlâ bi igi ti n ta awọn ewe rẹ silẹ!”6

Aisan naa n buru si lojoojumọ. Awọn Ashâb al-kirâm dààmú pupọ ati pe wọn ko le ni irọra ni ile wọn. Wọn pejọ ni masjid. Wọn ran Hadrat Alî lati beere nipa ipo Ọga wa, Anabi. Oga wa ti awọn aye beere pẹlu ami kan, “Kini Ashâb mi sọ?” Hadrat Alî sọ pe, “Wọn ni ibanujẹ pupọ ati aibalẹ, wọn ń rò pé, ‘Bí Rasûlullah bá fi wá sílẹ̀ ńkọ́!’” Woli olufẹ wa, ti o ni aanu nla fun Ashâb Rẹ, farada bi aisan Rẹ ti le to, dide o si wa si masjid nipa gbigbe ara si Hadrat Alî ati Hadrat Fadl ibn Abbâs. Lẹhin ti o gun minbar ti o si yin Allahu taâlâ, O sọ fun Ashâb al-kirâm pe:

“Eyin Ashâb mi! Mo ti gbọ pe o ni aniyan nipa iku mi. Ṣé wòlíì èyíkéyìí wà tí ó kù pẹ̀lú ummah Rẹ̀ títí ayérayé, kí o lè retí pé kí n dúró lọ́dọ̀ rẹ títí ayérayé? Mọ pe Emi yoo de ọdọ Rabb mi. Imọran mi si ọ ni lati bọwọ fun awọn olokiki ti awọn Muhâjirs. Ẹyin Muhâjir! Ifẹ mi si yín ni eyi: Ẹ ṣe rere si Ansâr! Wọn ṣe rere si yín. Wọn fun ọ ni ibi aabo ni ile wọn. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ṣòro fún wọn láti ṣe ìgbésí ayé wọn, wọ́n gbé ọ ga ju ara wọn lọ. Wọn pin ohun-ini wọn pẹlu rẹ. Ẹnikẹni ti o ba jọba lori Ansâr yẹ ki o tọju wọn ki o dariji awọn ti o le ṣe awọn aṣiṣe.” Lẹhinna O fun wọn ni imọran ti o lẹwa ati imunadoko o si sọ pe, “Allahu taâlâ ti fun ọ̀kan nínú awọn ẹru Rẹ ni yiyan laarin gbigbe ni agbaye yii tabi de ọdọ Rabb rẹ̀. Ẹrú yẹn fẹ́ dé ọ̀dọ̀ Rabb rẹ̀.” Hadrat Abû Bakr as-Siddîq loye pe Oga wa Rasûlullah n fi oro Re han iku Re, o si bere si sunkun, wipe, “Ki a fi ẹ̀mí wa rubọ fun ọ, iwọ Rasûlallah!” Okun aanu, Anabi olufẹ wa (sall-Allahu alaihi wa sallam), nipa sisọ pe, “Maṣe sọkun, Iwọ Abâ Bakr,” paṣẹ fun u lati ni suuru ati ki o farada. Omije n ṣàn lati oju ibukun Re. O ni, “Iwo Ashâb mi! Inu mi dun pupọ si Abû Bakr ti o fi ohun-ini rẹ rubọ pẹlu iṣootọ ati awọn ikhlâs ni ọna ti ẹsin Islâm. Ti o ba ṣee ṣe lati gba ọrẹ kan ni ọna kan si agbaye ti nbọ, Emi yoo yan rẹ.” Lẹhinna O paṣẹ, “Pa gbogbo awọn ilẹkun ti o lọ si masjid ayafi ti Abû Bakr.”

Nigbana ni o sọkalẹ ni minbar o si pada si yara iya wa Hadrat Âisha. Ashâb al-kirâm bẹrẹ si sọkun. Lẹhinna, gbigbe ara si Hadrat Alî ati Hadrat Fadl ibn Abbâs, Ọga wa, Anabi tun bu ọla fun masjid naa lẹẹkansi. O duro ni ipele isalẹ ti minbar o si sọ fun Ashâb al-kirâm:

“Eyin Muhâjirs, Eyin Ansâr! Nigbati akoko fun nkan kan ba mọ, ko si lilo ni iyara lati de ọdọ rẹ. Allahu taâlâ kò sáré fún èyíkéyìí nínú àwọn ẹrú Rẹ̀. Ti eniyan ba gbiyanju lati yi qadhâ ati qadar (kádàrá ati ìpín) ti Allahu taâlâ ti o si bori Ifẹ Rẹ, Oun yoo pa a run yoo si ba a jẹ. Ti eniyan ba fẹ tan ati tan Allahu taâlâ jẹ, yoo tan ara rẹ jẹ ki o padanu iṣakoso awọn ọran tirẹ. Mọ pe emi ni aanu ati aanu si ọ. Iwọ, paapaa, yoo pade mi. Ibi ti iwọ yoo pade mi ni Kawthar Pond. Awọn ti o fẹ wọ Jannah ki wọn pade mi, ko yẹ ki o sọrọ lainidi. Eyin Musulumi! Jije alaigbagbọ ati ṣiṣe awọn ẹṣẹ jẹ ki ibukun yipada ati pe rizq (ìpèsè) naa dinku. Ti awọn eniyan ba gbọràn si awọn ofin Allahu taâlâ, awọn olori ijọba wọn, awọn olori ati awọn gomina yoo ṣãnu ati aanu si wọn. Bí wọ́n bá ṣe àìṣòótọ́, ìwà àìtọ́, àṣejù àti ẹ̀ṣẹ̀, wọn kò lè ní àwọn aṣáájú aláàánú. Gẹgẹ bi igbesi aye mi ti jẹ ibukun fun ọ, iku mi tun dara ati aanu. Bí mo bá ti lu ẹnì kan lọ́nà tí kò tọ́ tàbí tí mo sọ ọ̀rọ̀ búburú fún un, mo múra tán kí ó gba ẹ̀tọ́ rẹ̀ nípa ìgbẹ̀san; bí mo bá ti gba ohun kan lọ́wọ́ ọ̀kan nínú yín lọ́nà tí kò tọ́, mo múra tán kí ó béèrè rẹ̀ padà, mo sì ti ṣe tán láti dá ẹ̀tọ́ rẹ̀ padà. Nitoripe ijiya ni agbaye yii fẹẹrẹ pupọ ju ijiya ni âkhirat. O rọrun lati farada.” Gẹgẹ bi O ti sọ itẹlọrun Rẹ tẹlẹ pẹlu Hadrat Abû Bakr, ninu khutba yii O fi itẹlọrun rẹ han pẹlu Hadrat Umar o si sọ pe, “‘Umar wa pẹlu mi, ati pe Mo wa pẹlu rẹ. Lẹhin mi, idajọ wa pẹlu ‘Umar.”

Lẹhin khutba yii, Ọga wa Rasûlullah sọkalẹ lati minbar. Lẹhin ṣiṣe namâz, O tun lọ soke si minbar o si fun ifẹ ati imọran Rẹ. Lẹhinna o sọ pe, “Mo fi ọ le Allahu taâlâ,” ó sì fi Ashâb Rẹ silẹ, ó sì bu ọla fun yara Rẹ.

Ni ọjọ kan, lakoko ti o wa labẹ irora nla, oga wa ti awọn agbaye (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam), lati le yanju awọn ẹtọ ti Ashâb al-kirâm ni lori Rẹ ati lati lọ si âkhirat lẹ́yìn tí Ó ti yanju awọn ẹtọ eniyan miiran lori Ara Rẹ, pe Hadrat Bilâl al-Habashî. Ó ní, “Ẹ pe àwọn ènìyàn! Jẹ ki wọn pejọ ni masjid. Mo fẹ lati ṣe ifẹ ikẹhin mi si wọn!”

Hadrat Bilâl ko gbogbo Ashâb jọ ni masjid. Gbigbe lori Hadrat Alî ati Hadrat Fadl ibn Abbâs, Anabi olufẹ wa wa si masjid. Lẹhin ti o joko lori minbar ti o si yin Allahu taâlâ, O si wipe, “Ẹ̀yin Ashâb mi! Ẹ mọ̀ pe fifi yín silẹ ti sunmọ. Ẹnikẹni ti o ba ni ẹtọ lori mi wa beere lọwọ mi. Ẹnikẹni ti o ba jẹ olufẹ si mi yẹ ki o beere fun ẹtọ rẹ lati ọdọ mi tabi jẹ ki awọn ẹtọ rẹ jẹ mi (dariji awọn ẹtọ rẹ lori mi) ki n le de ọdọ Rabb mi ati aanu Rẹ lẹ́yìn tí mo ti san nkan wọnyi.” Lẹhinna o sọkalẹ lati minbar o si ṣe itọsọna ọsan namâz. Lẹhin namâz, O tun lọ soke si minbar lekan si o tun ṣe ohun ti O ti sọ ṣaaju namâz.

Lakoko aisan Rẹ, nigbakugba ti a ba pe adhân, Ọga wa, Anabi yoo ma jade lọ si Masjid ash-sharîf nigbagbogbo ki o si ṣe namâz ni jamâat gẹgẹbi imâm si Ashâb al-kirâm.7

“Eyin Ashâb mi! O wa labẹ aabo Allahu taâlâ, ati pe Mo ti fi ọ le Allahu taâlâ! Ni taqwa (iwa).”
Hadîth
ash-sharîf

Ọjọ mẹta ṣaaju ki Anabi olufẹ wa ti ku, aisan rẹ buru si. Ko le lọ si masjid ki o si dari jamâat ni namâz. Namâz akọkọ ti ko le ṣe ni jamâat ni alẹ namâz. Gẹgẹbi igbagbogbo, Hadrat Bilâl wa si ẹnu-ọna ni akoko yẹn o si sọ pe, “As-salât, Iwọ Rasûlallah!” Woli olufẹ wa ko ni agbara ti o kù lati lọ si masjid nitori ailera Rẹ. O ni, “Sọ fun Abû Bakr! Oun yoo dari Ashâb mi ni namâz.” Iya wa Hadrat Âisha beere pe, “Ki a fi ẹmi mi rubọ fun ọ, Iwọ Rasûlallah! Baba mi jẹ ọkan rirọ ati ibanujẹ. Ti o ba duro ni ipò rẹ ti ko si ri ọ nibẹ, ko le ka ati dari namâz nitori ẹkun. Jọwọ ṣe iwọ yoo paṣẹ fun Umar lati dari namâz naa?” Ọ̀gá wa, Anabi sọ lẹẹkansi, “Sọ fun Abû Bakr! Oun yoo jẹ imâm ki o si dari Ashâb mi ni namâz.” Hadrat Bilâl sọ fun Hadrat Abû Bakr nipa ipo naa. Nigba ti Hadrat Abû Bakr ko le ri Ọ̀gá wa Rasûlullah lori mihrâb, ọkan rẹ kọlu, o fẹrẹ padanu ọkan rẹ. O sọkun... o si sọkun! Ashâb al-kirâm naa tun bẹrẹ si sọkun. Nigba ti Ọ̀gá wa Habîbullah beere kini igbe yii ti n jade lati inu masjid, iya wa Hadrat Fâtima salaye ipo naa, “Ki a fi ẹmi mi rubọ fun ọ, Iwọ Rasûlallah! Ashâb rẹ n sunkun nitori wọn ko le farada iyapa rẹ!”8

Woli olufẹ wa (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam), okun aanu, ni ibanujẹ pupọ. Pelu bi aisan Re ti le to, O dide pelu isoro nla lati tu Ashâb Re ninu. O wa si masjid pẹlu iranlọwọ ti Hadrat Alî ati Hadrat Abbâs. Lẹhin namâz, O sọ pe, “Ẹ̀yin Ashâb mi! Ẹ wa labẹ aabo Allahu taâlâ, ati pe Mo ti fi yín le Allahu taâlâ lọ́wọ́! Ẹ ni taqwâ (ìbẹ̀rù Allah). Iberu Allahu taâlâ. Gboran si ati ṣe awọn aṣẹ ti Allahu taâlâ. Emi yoo lọ kuro ni agbaye laipẹ.”

O jẹ ọjọ mẹta ṣaaju ki Anabi olufẹ wa ku. Jabrâîl alaihis-salâm wa lati ṣabẹwo si Ọga wa Rasûlullah o si sọ pe, “Iwọ Rasûlallah! Allahu taâlâ ti ran salâm Re si e. Paapaa bi O ti mọ ipo rẹ, O n beere bi o ṣe jẹ, bawo ni o ṣe lero.” Oga wa ti awọn aye wipe, “Inú mi bàjẹ́!”

Ni Ọjọ́ Àìkú, Jabrâîl alaihis-salâm tun wa o si sọ awọn nkan kanna. Ọ̀gá wa, Anabi fun ni idahun kanna. Jabrâîl alaihis-salâm fún un ní ìhìn rere pé wọ́n ti pa Aswad al-Anasî, tó ń sọ pé wòlíì ni òun, ní Yemen. Rasûl al-akram fi ìhìn rere fún Ashâb Rẹ̀. Ṣaaju ki o to aisan, O fun awọn owó goolu diẹ ti O ti gba fun awọn talaka ati diẹ si Hadrat Âisha. Ni Ọjọ́ Àìkú, aisan Rasûlullah buru si. Ko sọ ohunkohun fun olori ogun Hadrat Usâma, ti o wa si iwaju Rẹ. Ṣùgbọ́n Ó gbé apá ìbùkún Rẹ̀ sókè, ó sì rọra gbá wọn lé e lórí. O ye wa pe O ngbadura fun u.

Ọjọ kẹtala ati ọjọ ikẹhin aisan Rẹ… Ọjọ yẹn jẹ Ọjọ Aarọ, kejila ti Rabîul-awwal, gẹgẹ bi ọjọ ti Anabi olufẹ wa bu ọla fun agbaye. Sultân ti agbaye ni imọlara ìfúyẹ́ ninu ara ibukun Rẹ... Lakoko ti Ashâb al-kirâm ti fẹrẹ ṣe owurọ namâz lẹhin Hadrat Abû Bakr as-Siddîq, oga wa ti agbaye bu ọla fun Masjid ash-sharîf. Ó rí ummah Rẹ̀ tí ó dúró ní ìlà àti ìjọsìn. O rẹrin musẹ. Nigbati Ashâb al-kirâm ri Rasûlullah ni masjid, wọn ro pe ara rẹ ti gba lati aisan Rẹ o si yọ. Hadrat Abû Bakr Siddîq loye pe Anabi olufẹ wa ti bu ọla fun nibẹ ati gbiyanju lati pada sẹhin. Bí ó ti wù kí ó rí, Ọ̀gá wa fi àmì sí i pé kí ó dúró sí ipò rẹ̀. Oun naa tẹle Hadrat Abû Bakr o si ṣe namâz lẹhin rẹ.9 Nitorinaa, pẹlu aṣẹ Rasûlullah, Hadrat Abû Bakr ṣe itọsọna Ashâb al-kirâm ni namâz ni igba mẹtadinlogun.

Lẹhin namâz, Rasûl al-akram (sall-Allahu alaihi wa sallam) bu ọla fun yara Hadrat Âisha pẹlu wiwa Rẹ o si lọ sùn. O ni, “Mo fe lo wa niwaju Allahu taâlâ lai fi ohun ini aye sile. Pin wura to ku fun talaka.” Nigbana ni iba Rẹ pọ. Lẹhin igba diẹ, O tun la oju Rẹ lẹẹkansi o si beere Hadrat Âisha boya o ti pin wura naa. O sọ pe oun yoo. O paṣẹ fun u, leralera, lati pin wọn lẹsẹkẹsẹ. Nigbati wọ́n pín gbogbo wọn tán ni ẹẹkan, O sọ pe, “Mo ni irọra ni bayi.”

Lẹhin ti o sinmi ni ibusun Rẹ fun igba diẹ, O pe Hadrat Alî si iwaju Rẹ. Ó gbé orí ìbùkún Rẹ̀ sí itan rẹ̀. Iwájú ìbùkún Rẹ̀ ti làágùn, àwọ̀ ìbùkún Rẹ̀ sì ti yí padà. Nigbati iya wa Hadrat Fâtima ri baba ibukun re ni ipo naa, ko le farada lati wo O, o si lo si odo awon omo re Hadrat Hasan ati Hadrat Husayn. Ní dídi ọwọ́ wọn mú, ó bẹ̀rẹ̀ sí sunkún, “Ìwọ baba mi! Tani yoo tọju ọmọbirin rẹ? Ta ni o fi Hasan ati Husayn le lọwọ? Ìwọ baba mi! Ki a fi ẹ̀mí mi rubọ fun ọ! Bawo ni ipo mi yoo ṣe wa lẹhin rẹ? Ta ni oju mi yóò máa wò lẹ́yìn oju ibukun rẹ?”

Nígbà tí Ọ̀gá wa Rasûlullah gbọ́ ọ̀rọ̀ ìbànújẹ́ ti ọmọbìnrin Rẹ̀ wọ̀nyẹn, Ó la ojú rẹ̀ alábùkún, ó sì pè é fún Rẹ̀. Lẹ́yìn gbígbàdúrà, “Iwọ Rabb mi, fún un ní sùúrù,” Ó ní, “Ìwọ Fâtima! Iwo imole oju mi! Baba rẹ wa ni ipo ti irora iku.” Ẹ̀dùn ọkàn rẹ̀ àti ẹkún rẹ̀ túbọ̀ ń pọ̀ sí i. Nigbati Hadrat Alî sọ pe, “Iwọ Fâtima! Jọwọ dakẹ, maṣe banujẹ Rasûlullah mọ!” woli olufẹ wa sọ pe, “Maṣe ṣe ipalara fun u, Iwọ Alî! Jẹ ki o sunkún fun baba rẹ!” Lẹhin sisọ eyi, O di oju ibukun Rẹ o si dabi ẹni pe o padanu aiji.

Nigbana ni Hadrat Hasan wa si iwaju baba-nla rẹ alábùkún, nigbati o si wipe nigba ti o nsọkun, “Iwọ baba-nla mi alábùkún! Tani o le farada iyapa rẹ? Ẹniti a le fi ibanujẹ ọkan wa silẹ fun? Tani yoo ni aanu fun iya mi, baba ati arakunrin mi lẹhin rẹ? Nibo ni awọn iyawo rẹ ati Ashâb yoo ti ri awọn iwa rẹ lẹwa?” awọn iyawo ibukun ti Ọga wa, Anabi ko le farada mọ. Gbogbo wọn bẹrẹ si sọkun ni idakẹjẹ.

Nígbà tí Ashâb al-kirâm, tí wọ́n ń dúró tìtìfẹ́ níta, gbọ́ pé àìsàn Ọ̀gá wa, Wòlíì ti pọ̀ sí i, ọkàn wọn ti ya. Wọn bẹrẹ si sọkun. Wọn n bẹbẹ pe, “Jọwọ ṣii ilẹkun! Jẹ ki a ri oju ibukun Rasûl ‘alaihis-salâm lekan si!” Nigbati habîb, olufẹ Allahu taâlâ, ti a fi ranṣẹ gẹgẹ bi aanu fun awọn agbaye, gbọ ẹbẹ ti Ashâb Rẹ, O ṣãnu o si wipe, “Ṣii ilẹkun.” Awọn olokiki ti Ashâb wọ.

“Olohun mi! Dariji mi! Fun mi ni aanu rẹ! Jẹ ki n ni ipele ti Rafîq al-alâ!”
Hadîth ash-sharîf

Lẹ́yìn tí Ó ti gbà wọ́n nímọ̀ràn pé kí wọ́n ní sùúrù, Wòlíì olùfẹ́ wa sọ pé, “Ìwọ Ashâb mi! Iwọ ni o ga julọ ati ọlá julọ ti awọn eniyan. Laibikita ẹniti o ba wa lẹhin rẹ, iwọ yoo wọ Jannah niwaju gbogbo wọn. Duro ṣinṣin nipa titọju ẹsin ati ṣe Qurân al-azîm imâm rẹ (itọnisọna). Ẹ má ṣe jáfara nipa awọn aṣẹ ti ẹsin.” Lẹhinna O sọ pe, “Yâ Rabbî! Njẹ Mo ti jẹ́ iṣẹ́ náà?” o si pa oju ibukun Re. Oju ibukun re ti n làágùn. Hadrat Alî fi àmì sí Ashâb pé kí wọ́n jáde.

Leyin ti won kuro, iya wa Hadrat Âisha wa si Re wiwa ati beere fun imọran. Ọ̀gá wa, Anabi sọ pe, “Iwọ Âisha! Dabobo ara rẹ nipa joko ni igun kan ti ile rẹ!” omijé sì bẹ̀rẹ̀ sí nṣàn láti ojú ibukun Rẹ̀. Sultân agbaye n sunkun… Okan awon eniyan to wa nibe ni won farapa ti won si ya. Iya wa Hadrat Umm Salama beere pe, “Ki a fi ẹmi mi rubọ fun ọ, Iwọ Rasûlallah! Kini idi ti o fi nsunkun?” O ni, “Mo n sunkun kí a lè ṣàánú ummah mi.”

Oorun ti nyara si oke. Àkókò náà ti sún mọ́… Orí ìbùkún Wòlíì olùfẹ́ wa ń gbára lé àyà ìyá wa Hadrat Âisha. Ọga awọn aye n lo awọn asiko ikẹhin Rẹ, ọ̀rọ̀ sì n jade lati ẹnu ibukun Rẹ, “Nítorí àánú! Ẹ ṣe dáadáa sí awọn ẹrú yín! Ẹ fi aṣọ wọ̀ wọ́n, kí ẹ sì fún wọn ní oúnjẹ. Sọ jẹjẹ fun wọn. Namâz, tẹsiwaju lati ṣe namâz rẹ. Ẹ bẹ̀rù Allahu taâlâ nipa awon obinrin ati eru yín! Olohun mi! Dariji mi! Fun mi ni aanu Rẹ! Jẹ ki n ni ipele ti Rafîq al-alâ!” Omije iya wa Hadrat Fâtima n ṣàn bi iṣan omi, ẹkun rẹ si n ri ọkan. Wòlíì olùfẹ́ wa (sall-Allahu alaihi wa sallam) mú kí ó jókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ Rẹ̀ ó sì sọ pé, “Ọmọbìnrin mi, ṣe sùúrù fún ìgbà díẹ̀, má sì sunkún. Nítorí pé awọn (angẹli) Hamala al-Arsh n sunkun nigbati iwọ ba n sunkun.”O nu omije iya wa Hadrat Fâtima. Ó tù ú nínú, ó sì béèrè lọ́wọ́ Allahu taâlâ fún sùúrù, ó sì sọ fún un pé, “Ìwọ ọmọbìnrin mi, a ó mú ọkàn mi. Sọ pé, ‘Innâlillahi wa innâ ilaihi râji’ûn.’ Eyin Fâtima! Ẹ̀san kan yóò wà fún ìpọ́njú kọ̀ọ̀kan.” Ó ti ojú rẹ̀ tí ó bùkún pa fún ìgbà díẹ̀, ó sì sọ pé, “Láti ìsinsìnyí lọ, kò ní sí ìbànújẹ́ tàbí ẹ̀dùn fún baba rẹ mọ́. Nítorí pé a ti dá A sílẹ̀ kúrò nínú ayé ikú àti ibi ìyà.” Lẹhinna O sọ fun Hadrat Alî, “Iwọ Alî! Ohun-ini Juu kan báyìí-báyìí wa labẹ ojuse mi. Mo ti gba lati pese awọn ọmọ-ogun. Maṣe gbagbe lati sanwo. Dajudaju, iwọ yoo san gbese mi, iwọ yoo si jẹ akọkọ ti awọn ti yoo pade mi nipasẹ Omi ikudu Kawthar. Ipalara pupọ yoo ṣẹlẹ si ọ lẹhin mi, ṣe suuru ki o yan âkhirat nigbati eniyan ba fẹ agbaye yii.”

Hadrat Usâma tun wa. Ọ̀gá wa Rasûlullah sọ pe, “Ki Allahu taâlâ ran ọ lọwọ! Jade fun ogun!” Nitorina Usâma jade lọ si ọdọ ogun rẹ o si paṣẹ lẹsẹkẹsẹ lati gbe.10

Oga wa ti awọn agbaye n mí ẹ̀mí ìkẹyìn Rẹ… Àkókò naa ti sún mọ́ tòsí gan-an… Allahu taâlâ fi han si Azrâîl ‘alaihis-salâm pé, “Lọ sọdọ olufẹ Mi ni irisi ti o lẹwa julọ! Ti O ba gba laaye, gba ẹmi Rẹ ni pẹ̀lẹ́ ati rọra. Ti ko ba gba laaye, yipada!” Azrâîl alaihis-salâm wá sí ẹnu ọ̀nà ilé Wòlíì olùfẹ́ wa ní ilé ayọ̀ ní ìrísí ẹlẹ́wà jùlọ àti nínú aṣọ ènìyàn, ó sì wí pé, “Assalâmu alaikum, ìwọ olówó ilé wòlíì! Ṣe iwọ yoo gba mi laaye lati wọle? Ki Allahu taâlâ ṣãnu fun yin!”

Iya wa Hadrat Âisha sọ fun Hadrat Fâtima, ẹniti o joko lẹgbẹẹ Anabi olufẹ wa (sall-Allahu alaihi wa sallam), “Ìwọ dá ẹni ti o wa ni ẹnu-ọna lóhùn.” Hadrat Fâtima wa si ẹnu-ọna o si sọ ninu ohùn ibanujẹ pupọ, “Ìwọ ẹrú Allahu taâlâ! Rasûlullah n ṣiṣẹ lọwọ pẹlu ipo tirẹ ni bayi.” Azrâîl alaihis-salâm tun beere fun igbanilaaye lẹẹkansi. Idahun kanna ni a fun. Nígbà tí ó tún ìkíni rẹ̀ ṣe fún ìgbà kẹta tí ó sì sọ sókè pé òun ní láti wọlé ní ti gidi, Ọ̀gá wa, Wòlíì ṣàkíyèsí ó sì wí pé, “Ìwọ Fâtima! Tani o wa ni ẹnu-ọna?”

Hadrat Fâtima dahun pe, “Iwọ Rasûlallah! Ẹnikan ti o wa ni ẹnu-ọna n beere fun igbanilaaye lati wọle. Mo ti dahun ni igba pupọ. Ṣugbọn nigbati o pe fun igba kẹta, Mo bẹru.” Lẹhinna, Ọga wa Rasûlullah sọ pe, “Iwọ Fâtima! Ṣe o mọ ẹniti o wa ni ẹnu-ọna? Òun ni ẹni tí ń ba ìgbádùn jẹ́, tí ń tú àwọn àdúgbò ká, tí ó fi àwọn obìnrin opó àti àwọn ọmọ òrukàn sílẹ̀, tí ń ba ilé jẹ́, tí ó sì ń pèsè ibojì; o jẹ Azrâîl, angẹli iku. Iwọ Azrâîl, wọle!” Ni akoko yẹn, iya wa Hadrat Fâtima ṣubu sinu irora ti ko ṣe alaye, ati pe awọn ọrọ wọnyi jade lati ẹnu ibukun rẹ, “Oh Medîna, o ti bajẹ!”

Wòlíì wa mú ọwọ́ Hadrat Fâtima, ó gbé e sórí àyà Rẹ̀ alábùkún, ó sì ti ojú rẹ̀ tí ó bùkún. Àwọn tí wọ́n wà níbẹ̀ rò pé a ti mú ọkàn rẹ̀ alábùkún. Iya wa Hadrat Fâtima ko le duro mọ, o tẹriba si eti ibukun baba rẹ o si pe ni ohùn ibanujẹ, “Iwọ baba mi!” Nigbati ko si idahun, ni akoko yii o sọ pe, “Ki a fi ẹmi mi rubọ fun ọ, iwọ Rasûlallah! Jọwọ ṣii oju ibukun rẹ ki o si sọ ohun kan fun mi…” Ọga ti aye ṣi oju ibukun Rẹ, o nu omije ọmọbinrin Rẹ o si sọ kẹlẹkẹlẹ ni eti rẹ pe Oun yoo ku. Lẹhinna, Hadrat Fâtima bẹrẹ si sọkun. Nigbana ni Anabi wa sọ ni eti rẹ pe, “Ti Ahl al-bayt mi, iwọ yoo jẹ ẹni akọkọ lati darapọ mọ mi.” Inú rẹ̀ dùn sí ìhìn rere náà, ó sì nímọ̀lára ìtùnú.

Iya wa Hadrat Fâtima beere, “Baba mi! Eyi ni ọjọ iyapa! Nigbawo ni Mo yoo tun darapọ pẹlu rẹ?” Ọ̀gá wa Rasûlullah sọ pe, “Ọmọbinrin mi! Iwọ yoo ri mi lẹba adagun ni ọjọ qiyâmat. Emi yoo fi omi fun awọn ti ummah mi ti yoo wa si adagun.” Nigbati Hadrat Fâtima beere, “Ti nko ba ri e nibe, kini emi o se?” oluwa wa, Anabi sọ pe, “Iwọ yoo ri mi lẹgbẹẹ Mîzân. (Ninu âkhirat, Mîzân kan yoo wa, iwọn, fun iwọn awọn iṣe ati ihuwasi. Ko dabi awọn irẹjẹ aye.) Nibẹ, Emi yoo bẹbẹ fun ummah mi.”

Nigbati iya wa Hadrat Fâtima beere, “Iwọ Rasûlallah, Ti emi ko ba ri ọ nibẹ pẹ̀lú?” oluwa wa, Anabi sọ pe, “Lẹhinna iwọ yoo rii mi lẹgbẹẹ Afara Sirât. Nibẹ, Emi yoo bẹbẹ Rabb mi pe, ‘Rabb mi! Dabobo ummah mi lati ina.’”

Lẹhin iyẹn, Hadrat Alî beere ninu ohun ibanujẹ kan, “Iwọ Rasûlallah! Lẹhin ti o ba fun ẹmi rẹ, tani yoo wẹ ọ, ati kini a yoo fi di ọ ni kafan? Tani yoo dari namâz rẹ, ati tani yoo gbe ọ sinu iboji?” Ọ̀gá wa, Anabi sọ pe:

“Eyin Fâtima! Ṣe o mọ ẹniti o wa ni ẹnu-ọna? Òun ni ẹni tí ń ba ìgbádùn jẹ́, tí ó tú àwọn àdúgbò ká, tí ó fi àwọn obìnrin opó àti àwọn ọmọ òrukàn sílẹ̀, tí ń ba ilé jẹ́, tí ó sì ń pèsè ibojì; o jẹ Azrâîl, angẹli iku.”
Hadîth
ash-sharîf

“Iwọ Alî, o wẹ ara mi ki o jẹ ki Fadl ibn Abbâs da omi naa. Jabrâîl yoo jẹ ẹkẹta ninu yin. Lẹhin ghasl mi (fifọ), iwọ yoo ṣe ibori naa. Jabrâîl yoo mu õrùn lẹwa kan wa lati Jannah. Lẹhinna mu mi lọ si masjid ki o lọ kuro. Nitoripe Jabrâîl akọkọ, lẹhinna Mikâîl, lẹhinna Isrâfîl, lẹhinna gbogbo awọn angẹli yoo ṣe namâz mi ni awọn ẹgbẹ. Lẹhinna gbogbo yin yoo wọle ki o si ṣe awọn ori ila. Ko si eni ti o yẹ ki o wa niwaju mi.”11

Lẹhinna O beere Azrâîl ‘alaihis-salâm ti o nduro, “Iwọ Azrâîl! Njẹ o ti wa lati ṣabẹwo tabi lati gba ẹmi mi?” Azrâîl alaihis-salâm dahun pe, “Mo ti wa mejeeji bi alejo ati lori ise. Allahu taâlâ paṣẹ fun mi lati wọle si iwaju rẹ pẹlu igbanilaaye. Mo le gba ẹmi ibukun rẹ nikan pẹlu igbanilaaye rẹ. Eyin Rasûlallah! Ti o ba gba mi laaye, Emi yoo gbọràn si aṣẹ rẹ ki o gba ẹmi rẹ. Bibẹẹkọ, Emi yoo pada wa si Rabb mi.”

Ọ̀gá wa, Anabi beere, “Iwọ Azrâîl! Nibo ni o ti kuro ni Jabrâîl?” Azrâîl alaihis-salâm dahun pe, “Mo fi Jabrâîl silẹ ni sánmà aye. Awọn angẹli n tù ú nínú nítorí iku rẹ.” Nígbà tí wọ́n ń sọ̀rọ̀ bẹ́ẹ̀, Jabrâîl alaihis-salâm wá. Ọ̀gá wa Rasûlullah sọ pe, “Arakunrin mi Jabrâîl! O to akoko lati jade kuro ni agbaye yii. Kini o wa fun mi niwaju Allahu taâlâ? Fun mi ni awọn iroyin idunnu rẹ ki n le fi igbẹkẹle yii fun Ẹni tí ó ni í pẹlu alaafia ti ọkan.” Jabrâîl alaihis-salâm sọ pe, “Iwọ olufẹ Allahu taâlâ! Mo ti kuro ni ẹnu-bode ọrun ni ṣiṣi. Awọn angẹli duro ni awọn ori ila, nduro fun ẹmi rẹ pẹlu ifẹ.” Woli olufẹ wa sọ pe, “Iyin jẹ ti Allahu taâlâ. Fun mi ni awọn iroyin idunnu! Kini o wa fun mi niwaju Allahu taâlâ?” Jabrâîl alaihis-salâm sọ pe, “Iwọ Rasûlallah! Nitori ola ti o de, ibode Jannah ti ṣí, awọn odo Jannah ti ṣàn, awọn igi Jannah ti tẹriba, ati awọn hûrî Jannah ti ṣe ara wọn lọṣọ.”

Ọ̀gá wa, Anabi sọ lẹẹkansi, “Iyin fun jẹ ti Allahu taâlâ. Fun mi ni awọn iroyin idunnu miiran, Iwọ Jabrâîl!” Jabrâîl alaihis-salâm sọ pe, “Iwọ Rasûlallah! Iwọ ni ẹni akọkọ ti o bẹbẹ ni ọjọ qiyâmat ati ẹni akọkọ ti ẹbẹ rẹ yoo gba.” Nigbati Ọ̀gá wa, Anabi tun sọ pe, “Iyin fun jẹ ti Allahu taâlâ. Fun mi ni awọn iroyin idunnu miiran, Iwọ Jabrâîl!” Jabrâîl alaihis-salâm sọ pe, “Iwọ Rasûlallah! Kini o n beere?” Lẹhinna, Ọga wa, Anabi sọ pe, “Gbogbo aniyan mi, ibanujẹ ati ibanujẹ mi ni fun ummah mi Mo fi silẹ lẹhin mi.” Hadrat Jabrâîl sọ pe, “Iwọ olufẹ Allahu taâlâ! Allahu taâlâ yoo dariji ummah rẹ ni ọjọ qiyâmat titi ti o fi ni itẹlọrun. Oun yoo fi ọ sinu Jannah niwaju gbogbo awọn woli miiran ati ummah rẹ niwaju gbogbo awọn ummah miiran.” Woli olufẹ wa sọ fun Jabrâîl alaihis-salâm, “Mo ni awọn ifẹ mẹta niwaju Allahu taâlâ: Ọkan ni lati jẹ alabẹbẹ fun awọn ẹlẹṣẹ ti ummah mi. Èkejì, kí Ó má ṣe fìyà jẹ wọ́n nítorí ẹ̀ṣẹ̀ tí wọ́n ṣe ní ayé. Ni ẹkẹta, kí a máa sọ fun mi nipa awọn iṣe ti ummah mi ni gbogbo Ọjọbọ ati Ọjọ Aarọ. (Ti iṣẹ wọn ba dara lẹhinna Emi yoo gbadura, Allahu taâlâ yoo si gba wọn. Ti wọn ba buru, Emi yoo bẹbẹ ati beere fun wọn lati parẹ kuro ninu iwe awọn iṣe.)” Jabrâîl alaihis-salâm sọ fun Un pe Allahu taâlâ gba awọn ifẹ Rẹ mẹta. Lẹhinna, Anabi olufẹ wa ni itunu.

Allahu taâlâ fi han, “Iwọ Habîb Mi! Tani o fun ọkan ibukun rẹ ni iyanju lati fi ifẹ ati aanu pupọ han si ummah rẹ?” Ọ̀gá wa, Anabi dahun pe, “Rabb mi taâlâ ti o ṣẹda ati ṣe atunṣe mi.” Janâb al-Haqq sọ pe, “Aanu ati aanu mi fun ummah rẹ jẹ igba ẹgbẹrun ti o tobi ju tirẹ lọ. Fi wọn silẹ fun mi.” Nigbana ni Anabi olufẹ wa sọ pe, “Bayi Mo wa ni irọra. Eyin Azrâîl! Ṣe iṣẹ ti o ti paṣẹ lati ṣe!”

Azrâîl alaihis-salâm sunmọ Sultân ti agbaye, nitori ẹniti a da a, lati ṣe iṣẹ rẹ. Wòlíì olùfẹ́ wa bọ́ ọwọ́ alábùkún Rẹ̀ sínú àpò omi lẹ́gbẹ̀ẹ́ Rẹ̀, ó fi ọwọ́ tútù rẹ̀ lé ojú rẹ̀ tí ó bùkún, ó sì wí pé, “Lâ ilâha illallah! Olohun mi! Rafîq al-alâ!” Azrâîl alaihis-salâm bẹrẹ lati gba ẹmi Ọga ti agbaye. Nígbà míì, àwọ̀ alábùkún ti Ọ̀gá wa Rasûlullah máa ń di pupa, nígbà míì ó sì máa ń di ofeefee. Nigbati O sọ fun Azrâîl alaihis-salâm, “Ṣe o tun mu awọn ẹmi ummah mi pẹlu iru iwa-ipa ati ipa bẹẹ?” Azrâîl alaihis-salâm dahun pe, “Iwọ Rasûlallah! Emi ko gba ẹmi ẹnikan ni irọrun bẹ.” Woli olufẹ wa, ti ko gbagbe ummah Rẹ paapaa ni awọn akoko ikẹhin Rẹ, sọ pe, “Iwọ Azrâîl! Lo agbara tí ìwọ ìbá lò lórí ummah mi lára mi! Nitoripe wọn jẹ alailagbara ati pe wọn ko le farada…” Lẹhinna O sọ pe, “Lâ ilâha illallah! Rafîq al-alâ!” A mu ẹmi ibukun rẹ o si de alâ al-illiyyîn, Jannah ti o ga julọ…

Ṣìpẹ̀ fun wa, Eyin Rasûlallah!
Dahiylaq, Eyin Rasûlallah!
Assalâtu wassalâmu ‘alaika, yâ Rasûlallah!
Assalâtu wassalâmu ‘alaika, yâ Habîballah!
Assalâtu wassalâmu ‘alaika, yâ Sayyid al-awwalina wal-âkhirîn!

Jabrâîl alaihis-salâm dágbére fún Ọ̀gá wa, Wòlíì, ó ní, “Assalâmu alaikum, ìwọ Rasûl ti Allahu taâlâ! Iwọ ni idi mi ati ifẹ mi. Emi kii yoo tun wa si ilẹ mọ!”

Nigbati ọkàn ibukun Ọga wa Rasûl al-akram goke lọ si aye giga, iya wa Hadrat Fâtima ati azwâj at-tâhirat (awọn iyawo ibukun, radiy-Allahu anhunna) ti Anabi wa bẹrẹ si sọkun ni idakẹjẹ.12 Ni akoko yẹn, ohun kan wa lati orisun aimọ kan sọ pe:

“Assalâmu ‘alaikum, Eyin Ahl al-bayt! Wa Rahmatullahi wa barakâtuhu,” o si ka âyat al-karîma 185 ti Sûrah âl-i Imrân, ni maal, “Mọ pe gbogbo ẹda alãye yoo ṣe itọwo iku. Ati ni ọjọ qiyâmat, iwọ yoo gba ere rẹ ni kikun.” Lẹhinna ó tù wọn ninu nipa sisọ, “Gbẹkẹle awọn ibukun ati awọn ojurere ti Allahu taâlâ. Ẹ dì Í mú, ki ẹ si reti lowo Re. Maṣe pohùnréré ẹkún! Ajalu gidi ni kí a fi thawâb dù ẹni!”

“Gbẹkẹle awọn ibukun ati awọn ojurere ti Allahu taâlâ. Ẹ dì Í mú, ki ẹ si reti lowo Re. Maṣe pohùnréré ẹkún! Ajalu gidi ni kí a fi thawâb dù ẹni!”
Khidir
‘alaihis-salâm

Gbogbo awon ti o wa nibe gbo oro wonyi ti won si dahun si salâm re. Khidir alaihis-salâm ni o sọ awọn ọrọ yẹn.

Nigbati a ri ami iku ni Rasûl al-akram, Hadrat Umm Ayman fi ifiranṣẹ ranṣẹ si ọmọ rẹ Usâma. Nigbati o gba iroyin ibanujẹ yii, Usâma, Hadrat ‘Umar ati Abû Ubayda fi ogun silẹ ti wọn si wa si Masjid an-Nabawi. Nigbati Âisha as-Siddîqa ati awọn obinrin miiran bẹrẹ si sọkun, Ashâb al-kirâm ni Masjid ash-sharîf ni idamu, rudurudu ati rọ. Hadrat Alî ko ni iṣipopada bi ẹnipe o ti ku. Hadrat ‘Uthmân ko soro. Hadrat Abû Bakr wa ni ile rẹ ni akoko yẹn. O sáré wá o si wọ Hujra as-saâdat. O ṣii oju Fakhr al-âlam o si rii pe O ti ku. Oju ibukun rẹ ati gbogbo apakan rẹ jẹ yangan, mimọ ati didan bi imọlẹ. O ni, “Iwọ Rasûlullah! O lẹwa ni iku rẹ bi o ti lẹwa nígbà ayé rẹ!” o si fi ẹnu kò O. O tun bo oju ibukun Re. Ó tu àwọn èèyàn inú ilé náà nínú. O lọ si Masjid ash-sharîf ati soke minbar o si fi khutba kan ranṣẹ si Ashâb al-kirâm. O yin Allahu taâlâ ati leyin ti o ka salât fun Oga wa Rasûl al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) o ni, “Enikeni ti o ba gbagbo (îmân) ninu Muhammad alaihis-salâm gbodo mo pe Muhammad alaihis-salâm ku. Ẹnikẹ́ni tí ó bá ń jọ́sìn Allahu taâlâ, kí ó mọ̀ pé Allahu taâlâ ni Hayy (Lígbà gbogbo) àti Baqî (Kò kú, Ó jẹ́ ayérayé)”, lẹ́yìn náà ó ka âyat al-karîma 144 ti Sûrah âl-i Imrân, ni maal, “Muhammad (alaihis-salâm) jẹ rasûl. Awọn Rasûls tun wa ti wọn wa niwaju Rẹ. Òun náà yóò kú. Bí ó bá kú tàbí tí a pa á, ṣé ìwọ yóò yà kúrò nínú ẹ̀sìn rẹ? Ti enikeni ba fi esin sile, ko ni se Allahu taâlâ ní ìpalára. O ṣe ipalara fun ara rẹ. Allahu taâlâ fi thawâbs fun awọn ti ko kọ ẹsin wọn silẹ.” O gba Ashâb al-kirâm nimọran o si yanju awọn nkan.13 Bayi, gbogbo wọn gbagbọ pe Rasûlullah ti ku. Ibanujẹ ati ibanujẹ kọlu ọkan Ashâb al-kirâm bi ọbẹ oloro. Oju n sunkun, omije n ṣàn, ina ti npongbe si n jo okan gbogbo eniyan.

Ohun akọkọ ti Ashâb al-kirâm (alaihimur-ridwân) ṣe ni lati yan Hadrat Abû Bakr gẹgẹbi Khalîfa (Caliph) lati ṣakoso gbogbo awọn ọran. Wọn ṣe bî’at fún un, wọ́n gbọràn sí i, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe àwọn àṣẹ rẹ̀.14

Ọga wa Rasûl al-akram ku ni ọdun kọkanla ti Hegira (AD 632), ni ọjọ kejila oṣu Rabî’ul-awwal, ni ọjọ Mọnde ṣaaju ọsan. Ni akoko yẹn, O jẹ ọdun 63 ni ibamu si Ọdun Lunar (ati ọdun 61 ni ibamu si ọdun oorun).15

Hadrat Alî, Hadrat Abbâs, Hadrat Fadl ibn Abbâs ati Hadrat Usâma ibn Zayd fo Oga wa, Anabi.16

Abala ti a npe ni “Rawda al-Mutahhara /Ọgbà Jannah” ni Masjid ash-sharîf ti Ọga wa, Anabi (‘alaihis-salâtu wa sallam).
Mihrâb nibiti Anabi olufẹ wa (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) dari namâz bi imâm ni a le rii.
Bi o tile je wi pe a ko le ri ninu aworan yii, iboji ibukun Re
(Hujra as-sa’âdat) wa ni apa osi.

Minbar nibiti Anabi olufẹ wa (sall-Allahu alaihi wa sallam) ti ka khutba Jimọ.

Minbar ash-sharîf ni akoko yẹn ni àtẹ̀gùn mẹta ati giga ti mita kan. O jo patapata ninu ina 654 (AD 1256). Ni orisirisi odun, orisirisi minbars won se. Minbar okuta didan ti o wa lọwọlọwọ, tí ó ní àtẹ̀gùn mejila tí ó sì ga ní mita meje, ni a firanṣẹ nipasẹ Sultân Murâd Khân III ni ọdun 998 (AD 1590) lati Istanbul.

Nígbà tí ó ń wẹ̀, ara rẹ̀ alábùkún mú irú òórùn musk bẹ́ẹ̀ jáde tí ẹnikẹ́ni kò tíì gbọ́ irú òórùn bẹ́ẹ̀ rí. Lẹ́yìn náà, pẹ̀lú ẹ̀wù àwọ̀lékè rẹ̀ tí ó bùkún, wọ́n fọ̀ ọ́ lẹ́ẹ̀mẹ́ta, wọ́n sì fi ìbòrí funfun tuntun onípele mẹ́ta dì í. Wọ́n gbé òkú rẹ̀ sórí àgà ìgbókùú lọ sí masjid. Gẹgẹbi Anabi olufẹ wa ti sọ tẹlẹ, gbogbo eniyan jade kuro ni masjid. Awọn angẹli wa ni ẹgbẹ-ẹgbẹ wọ́n sì ṣe namâz Rẹ. Nigbati awọn angẹli pari namâz wọn, ohun kan lati orisun ti a ko mọ sọ pe, “Ẹ wọlé! Ẹ ṣe namâz wòlíì yín!” Lẹhinna, Ashâb al-kirâm wọ masjid naa. Wọn wa ni ẹgbẹ ati ṣe namâz Anabi wa laisi imâm kan. Wọn ni anfani lati pari nikan ni irọlẹ ọjọ Isẹ́gun.

Nipa gbígbẹ́ iboji ibukun ti Anabi olufẹ wa, Ashâb al-kirâm tẹle pẹlu awọn hadîth ash-sharîf ti Hadrat Abû Bakr leti wọn, “Wọn sin awọn Anabi si ibi ti wọn ti ku.” Wọ́n sin ín sí ọ̀gànjọ́ òru ní alẹ́ láàárín Ọjọ́ Ìṣẹ́gun àti Ọjọ́rú (alẹ Ọjọ́rú) nínú ibojì, èyí tí Hadrat Abû Talha al-Ansârî gbẹ́ bí pósí òkúta (sarcophagus). Qusam, ọmọ Hadrat Abbâs, ni kẹhin lati pari iṣẹ rẹ ni iboji ati jade. O ni, “Emi ni eni ti o kẹhin lati ri oju ibukun Rasûlullah. Ètè rẹ̀ alábùkún ń lọ. Mo tẹra mo, mo si gbo Re. O n bẹbẹ, ‘Rabb mi! Ummah mi! Rabb mi! Ummah mi!’”17

Ni ọjọ ti Anabi olufẹ wa ku, Hadrat Abdullah ibn Zayd gbadura nipa sisọ pe, “Rabb mi! Mo fẹ ki oju mi wo oju ibukun, didan ti Habîb Rẹ. Kí ni mo nílò wọn nígbà tí a kò lè rí i?! Rabb mi, gba oju mi!” ó sì fọ́jú…

Nígbà tí Ọga wa Rasûlullah kú, àǹtí Rẹ (arábìnrin baba Rẹ) tí ó ní ọla, Safiyya bint Abdulmuttalib (radiy-Allahu anhâ), ka ewì ọ̀fọ̀ yìí:

Eyin Rasûlallah! Iwọ ni ireti fun wa,
Iwọ ni ẹniti o fi oore han wa.
Iwọ kii ṣe ọkan lati ṣe aiṣedede eyikeyi,
O jẹ aanu ati itọsọna kan.
Òkun ìmọ̀ tí a kò lè ṣàpèjúwe ni ọ́ pẹ̀lú.
Ẹkún àwọn tí ń sunkún lónìí jẹ́ fún yín.
Fun ọna rẹ, jẹ ki a fi awọn baba mi rubọ!
Ki dúkìá mi, ẹ̀mí mi, gbogbo eda mi rubọ!
Áà! Ìbá ṣe pé o wa laaye laarin wa,
Bawo ni inu wa yoo ṣe dun ti o ba duro pẹlu wa.
Eyi ni ofin Haqq taâlâ, a sọ yâ sabir (suuru),
A n sunkun nigbagbogbo; Emi ko mọ ohun ti a yoo ṣe.
Ki salâm Olohun wa lori rẹ, iwo Rasûlallah!
Jẹ ki o wọle ki o duro si Adn Jannah, Iwọ Rasûlallah!