Пәйгамбәребезнең балалары
Пәйгамбәребезнең җиде баласы булды: өч ул һәм дүрт кыз. Хәзрәти Фатыймадан кала, аларның барысы да Пәйгамбәребездән алда вафат булдылар. Сөекле Пәйгамбәребезнең нәселе анабыз хәзрәти Фатыйма аркылы дәвам итте. Оныгы хәзрәти Хөсәеннең нәселенә сәед, хәзрәти Хәсәннең нәселенә шәриф дип әйтәләр. Сәедләргә һәм шәрифләргә хөрмәт – Пәйгамбәребезгә хөрмәт. Сәедләрне һәм шәрифләрне ярату соңгы сулышта иман белән китүгә сәбәп була.
Касыйм (радыяллаһу ганһү): Ул – Рәсүлуллаһның өч улының беренчесе. Шуңа күрә Рәсүлуллаһка «Әбүл-Касыйм» дип әйттеләр. Ул пәйгамбәрлеккә кадәр Мәккәдә туды. Анасы – Хәдичәтел-Кобра. Ул унҗиде айлык чагында вафат булды.1
Зәйнәб (радыяллаһу ганһә): Ул – Рәсүлуллаһның дүрт кызының беренчесе. Ул Пәйгамбәребез утыз яшендә чагында туды. Пәйгамбәрлеккә кадәр ул анасы Хәдичәнең кыз туганының улы Әбүл-Гас ибне Рәбигъгә кияүгә чыкты.2 Әбүл-Гас башта иман китермәде. Ул Бәдер сугышында әсир төште һәм хатынын Мәдинәгә җибәрү шарты белән азат ителде. Ул аны үз бертуганы белән җибәрде, ләкин кяферләр Зәйнәбне юлда кире борып кайтардылар. Рәсүл галәйһиссәләм Зәйд ибне Харисәне Мәккәгә җибәрде, һәм Зәйнәбне төнлә Мәдинәгә яшерен алып киттеләр. Әбүл-Гас Хөдәйбия сәфәреннән соң иман китерде. Зәйнәб яңадан аңа бирелде. Ул һиҗрәтнең сигезенче елында, утыз бер яшендә вафат булды. Аның ике баласы калды. Берсе – Гали, ул балигълыкка якын яшьтә вафат булды. Икенчесе – Өмамә. Зәйнәб Фатыймага (радыяллаһу ганһә) васыять итеп, балаларын имам Галигә тапшырган иде. Аның улы Гали Мәккә яулап алынганда Рәсүлуллаһның дөясендә, аның артында утырып бара иде. Өмамәне хәзрәти Гали үзенә никахлап алды.3
Рокыя (радыяллаһу ганһә): Ул – Пәйгамбәребезнең икенче кызы. Ул Пәйгамбәребез утыз өч яшендә чагында туды. Анасы – Хәдичәтел-Кобра. Ул бик гүзәл иде. Ул – хәзрәти Госманның хатыны. Элек ул Әбү Ләһәбнең улы Готбә белән ярәшкән иде. Әбү Ләһәб белән аның хатыны Рәсүлуллаһны рәнҗетү өчен улларын бу ярәшүдән баш тарттырдылар. «Тәббәт ядә» сүрәсе иңгәч, Готбә аны туйга кадәр аерды. Вәхи килеп, ул хәзрәти Госманга никахлап бирелде. Алар бергә ике тапкыр Хәбәшстанга, аннары Мөнәүвәрә Мәдинәгә һиҗрәт кылдылар. Бәдер сугышы алдыннан, егерме ике яшендә чагында, хәзрәти Рокыя авырый башлады. Хәзрәти Госманга Бәдергә бармыйча, хатынына карарга кушылды. Ул Бәдер җиңүе турындагы сөенечле хәбәр Мөнәүвәрә Мәдинәгә килгән көнне вафат булды һәм шул ук көнне күмелде.4
Өмме Гөлсем (радыяллаһу ганһә): Ул – Рәсүлуллаһның өченче кызы. Ул Әбү Ләһәбнең икенче улы Готәйбә белән ярәшкән иде. «Тәббәт ядә» сүрәсе иңгәч, Готәйбә туйлары булганчы ук аны аерды һәм Рәсүлуллаһка рәнҗеткеч сүзләр әйтте. Шунда Пәйгамбәребез (саллаллаһу галәйһи вә сәлләм) аңа: «Йә Раббым! Аның өстенә Үзеңнең ерткычларыңнан берсен җибәр!» – дип каргыш кылды. Шам юлында аны бер арыслан ертып ташлады. Рокыя вафат булганнан соң вәхи килеп, Өмме Гөлсем дә хәзрәти Госманга никахлап бирелде. Ул һиҗрәтнең тугызынчы елында вафат булды. Аның җеназа намазын Рәсүлуллаһ укытты, ә аны күмгәндә ул кабере янында басып торды, һәм аның мөбарәк күзләреннән яшь ага иде.5
Фатыйма (радыяллаһу ганһә): Ул – Рәсүлуллаһның дүртенче кызы, хәзрәти Галинең хатыны һәм хәзрәти Гомәрнең каенанасы. Никах укылганда, аңа унбиш яшь иде.6 «Мәваһибе ләдүнния» китабында, Сәвик яуы турындагы бүлектә, аның мәһере дүрт йөз мыскал көмеш булганы язылган. Бу 57,14 мыскал алтынга туры килә. (Бүгенге көн өчен бу – 38 алтын лира.) Гали (радыяллаһу ганһү) ул вакытта егерме биш яшьтә иде. Ул – Әһле бәйттән. Фатыйма ак йөзле, бик гүзәл иде. Ул һиҗрәттән унөч ел элек Мәккәдә туды, һиҗрәтнең унберенче елында егерме дүрт яшендә вафат булды. Аның Хәсән, Хөсәен һәм Мөхсин исемле өч улы һәм Өмме Гөлсем белән Зәйнәб исемле ике кызы булды.7
Рәсүлуллаһның нәселе Фатыймадан дәвам итте. Зәйнәб Габдулла ибне Җәгъфәр Тәййар белән никахлашты, һәм аларның Гали һәм Өмме Гөлсем исемле балалары булды. Аларга Шәрифе Җәгъфәри дип әйтәләр.
«Әһле бәйтем – Нух галәйһиссәләмнең көймәсе кебек. Аларга ияргән кеше котылыр. Калганнары һәлак булыр» Хәдис шәриф
1. Җәннәтел-Бәкыйгъ – Мөнәүвәрә Мәдинә
2. Әһле бәйт
3. Бәнатен-Нәби (Пәйгамбәребезнең кызлары)
4. Шөһәдаел-Бәкыйгъ (Җәннәтел-Бәкыйгъ шәһитләре)
5. Әзваҗен-Нәби (Пәйгамбәребезнең хатыннары)
6. Имам Малик.
Җәннәтел-Бәкыйгъ зиратындагы төрбәләр җимерелгәнче
Габдулла (радыяллаһу ганһү): Ул – Рәсүлуллаһның Хәдичәтел-Кобрадан туган соңгы баласы. Ул пәйгамбәрлектән соң туды һәм имчәк баласы чагында ук вафат булды. Аны Таййиб һәм Таһир дип тә атыйлар. Габдулла вафат булгач, Гас ибне Ваил: «Мөхәммәд әбтәр булды», – диде; моның белән ул аның нәселе өзелде дигәнне әйтергә теләде. Аллаһы Тәгалә кяфер Гаска «Иннә әгътайнә» сүрәсе белән җавап бирде.8
Ибраһим (радыяллаһу ганһү): Ул – Рәсүлуллаһның улларының өченчесе һәм бөтен балаларының соңгысы. Ул – Ираклийның Мисырдагы валие Мукавкыйс бүләк итеп җибәргән хәзрәти Мариянең улы. Ул һиҗрәтнең сигезенче елында туды һәм бер ярым яшендә вафат булды. Ул авырганда, Рәсүлуллаһ аны кочагына ала иде, һәм аның мөбарәк күзләреннән яшь ага иде. Ибраһим вафат булгач, ул: «Әй Ибраһим! Синең үлемеңә бик кайгырдык. Күзләребез елый, күңелебез сызлый. Ләкин Раббыбызны рәнҗетерлек бер сүз дә әйтмибез», – диде.9 Аны Җәннәтел-Бәкыйгъ зиратына күмделәр. Ул көнне кояш тотылды. Кешеләр: «Аның вафаты аркасында кояш тотылды», – диделәр. Пәйгамбәребез (саллаллаһу галәйһи вә сәлләм) моны ишеткәч: «Ай белән кояш – Аллаһы Тәгаләнең барлыгын һәм берлеген күрсәтүче ике махлук. Алар беркемнең үлеме яки яшәве сәбәпле тотылмыйлар. Аларның тотылуын күргәч, Аллаһы Тәгаләне искә алыгыз!» – диде.
Илаһи! Фатыйма балалары хөрмәтенә
Соңгы сүзем тәүхид кәлимәсе булсын!
Бу догамны кире кагасыңмы, кабул итәсеңме, –
Мин Пәйгамбәр Әһле бәйтенең итәгенә ябыштым.
Әһле бәйте Рәсүл (Әле Рәсүл – Әле Габа)
Аллаһы Тәгалә Коръән Кәримдә Әһле бәйткә мәгънәсе буенча болай ди: «Аллаһы Тәгалә сездән риҗесне, ягъни һәр кимчелекне һәм пычраклыкны бетерергә һәм сезне камил пакьлек белән чистартырга тели».10
Мөхтәрәм сәхабәләр: «Йә Рәсүлуллаһ! Әһле бәйт кемнәр?» – дип сорадылар. Шул вакытта имам Гали килде. Пәйгамбәребез аны мөбарәк җөббәсе астына алды. Аннары чиратлап Фатыйматез-Зәһра, имам Хәсән һәм имам Хөсәен килде. Аларның һәрберсен бер ягына алып: «Менә болар – минем Әһле бәйтем», – диде. Бу бөек затларга «Әле Габа һәм Әле Рәсүл» дип тә әйтәләр.11
Әһле бәйте нәбәвине ярату ахирәткә иман белән китүгә, соңгы сулышта котылуга ирешүгә сәбәп була. Әһле бәйтне ярату – һәр мөэмингә фарыз. Галәм сәрвәре (саллаллаһу галәйһи вә сәлләм) бер хәдис шәрифендә болай ди: «Әһле бәйтем – Нух галәйһиссәләмнең көймәсе кебек. Аларга ияргән кеше котылыр. Калганнары һәлак булыр».12
Әһле бәйте нәбәвинең фазыйләтләре һәм камиллекләре бик күп. Аларны санап бетереп булмый. Аларны сөйләп бирергә, мактарга кеше көче җитми. Аларның кыйммәте һәм бөеклеге бары тик изге аятьләр белән генә аңлашыла.
Анда Гали, Хәсән, Хөсәен,
Сөюләре – күңелдә, мәхәббәтләре – җанда.
Иртәгә, мәхшәр көнендә, бөек диванда
Әй Мөхәммәд, җаным сине тели.
Гарәфәт тавы – безнең тавыбыз,
Анда кабул була безнең догабыз,
Мәдинәдә ята Пәйгамбәребез,
Әй Мөхәммәд, җаным сине тели.
Имам Шафигый моны иң гүзәл рәвештә болай белдерә: «Әй Әһле бәйте Рәсүл! Сезне яратуны Аллаһы Тәгалә Коръән Кәримдә әмер итә. Намазларында сезгә дога кылмаучыларның намазлары кабул булмавы сезнең кыйммәтегезне һәм югары дәрәҗәгезне күрсәтә. Шәрәфегезнең бөеклеге шунда: Аллаһы Тәгалә Коръән Кәримдә сезгә сәлам бирә!» Хәзрәти Әнәс болай ди: «Рәсүлуллаһтан: „Әһле бәйт арасыннан иң күп кемне яратасыз?“ – дип сорадылар. Ул: „Хәсән белән Хөсәенне“, – диде».13
Хәзрәти Әбү Һөрәйрә болай ди: «Мин Рәсүлуллаһ янында идем. Хәсән килде. Рәсүлуллаһ: „Йә Раббым! Мин аны яратам. Син дә аны ярат һәм аны яратучыларны да ярат“, – диде, ә икенче бер вакытта: „Хәсән белән Хөсәен – дөньяда минем хуш исле гөлләрем“, – диде». Моннан тыш Пәйгамбәребез болай диде: «Миннән соң сезгә ике нәрсә калдырам. Аларга ябышсагыз, юлдан язмассыз. Беренчесе икенчесеннән бөегрәк. Берсе – Аллаһы Тәгаләнең китабы Коръән Кәрим, ул күктән җиргә кадәр сузылган нык бау. Икенчесе – минем Әһле бәйтем. Бу икесе бер-берсеннән аерылмас. Аларга иярмәгән кеше минем юлымнан аерыла».14
Хәзрәти Хәсән белән хәзрәти Хөсәен (радыяллаһу ганһүмә) авырып киттеләр. Пәйгамбәребез хәзрәти Гали белән хәзрәти Фатыймага: «Бу бәгырь кисәкләрегез өчен нәзер кылыгыз!» – диде. Хәзрәти Гали, анабыз Фатыйма һәм аларның Фиддә исемле җариясе өчәр көн ураза тотарга нәзер кылдылар. Ул ике җәннәт хуш исе шифа тапты. Ләкин өйләрендә ашарга бернәрсә дә юк иде. Хәзрәти Гали бер яһүдтән өч сагъ15 арпа бурычка алды. Өчесе дә нәзер кылган уразаларына ният кылдылар. Хәзрәти Фатыйма арпаның бер үлчәвен тартып, биш күмәч пешерде. Алар биш кеше иде. Ифтар вакыты җитте. Ул биш күмәчнең берсен хәзрәти Гали алдына, берсен хәзрәти Хәсән алдына, берсен хәзрәти Хөсәен алдына, берсен җария Фиддә алдына, берсен үз алдына куйды. Алар авыз ачарга җыеналар иде. Шул вакытта бер мескен килеп: «Әй Рәсүлуллаһның Әһле бәйте! Мин мескен мөселманнарның берсе. Миңа ашарга бирегез! Аллаһы Тәгалә сезне җәннәт нигъмәтләре белән бүләкләсен», – диде. Алар кулларындагы күмәчләрне аңа садака итеп бирделәр, ә үзләре су белән авыз ачтылар. Икенче көнне алар тагын ураза тоттылар. Хезмәтче тагын бер үлчәү арпа тартып, тагын биш күмәч пешерде. Ифтар вакытында күмәчләрне алларына алып, авыз ачарга җыенганда, бер ятим килде. Бишесе дә күмәчләрен аңа биреп, ятимне сөендерделәр, ә үзләре су белән авыз ачып, йокларга яттылар. Өченче көнне тагын ураза тоттылар. Калган соңгы бер үлчәү арпадан тагын биш күмәч пешереп, алларына куйдылар. Авыз ачарга җыенганда, бер әсир килеп: «Өч көннән бирле ачмын. Мине бәйләп куйдылар, ашарга да бирмәделәр. Аллаһы Тәгалә ризалыгы өчен мине кызганыгыз!» – диде. Бишесе дә күмәчләрен аңа биреп, тагын су белән авыз ачтылар. Шуннан соң иңгән изге аятьләрдә Аллаһы Тәгалә мәгънәсе буенча болай диде: «Алар нәзерләрен үтәделәр. Озын һәм өзлексез кыямәт көненнән куркып, үзләре бик теләгән, күңелләре тартылган ризыкны мескенгә, ятимгә һәм әсиргә бирделәр һәм: „Без сезне Аллаһы Тәгаләнең ризалыгы өчен ашаттык. Сездән бернинди рәхмәт тә, башка нәрсә дә көтмибез, бернәрсә дә теләмибез“, – диделәр».16 «Шуңа күрә Җәнабе Хак аларга шәрабе таһур (чип-чиста эчемлек) эчерде…»17 Әбү Һөрәйрә (радыяллаһу ганһү) Пәйгамбәребезнең болай дигәнен сөйли: «Сезнең хәерлеләрегез – миннән соң минем Әһле бәйтемә изгелек кылучылар».
«Сыйрат күперен аяклары тайпылмыйча үтүчеләр – минем Әһле бәйтемне һәм сәхабәләремне бик яратучылар» Хәдис шәриф
Хәзрәти Гали Пәйгамбәребезнең болай дигәнен сөйли: «Әһле бәйтемә изгелек кылучыларга кыямәт көнендә шәфәгать кылачакмын». «Сыйрат күперен аяклары тайпылмыйча үтүчеләр – минем Әһле бәйтемне һәм сәхабәләремне бик яратучылар».
Имам Раббани хәзрәтләре китергән бер хәдис шәрифтә: «Галине яраткан кеше, һичшиксез, мине яраткан булыр. Аңа дошманлык иткән кеше, һичшиксез, миңа дошманлык иткән булыр. Аны рәнҗеткән кеше, һичшиксез, мине рәнҗеткән булыр. Мине рәнҗеткән кеше исә Аллаһы Тәгаләне рәнҗеткән булыр», – диелде.
Пәйгамбәребез болай диде: «Аллаһы Тәгалә миңа дүрт кешене яратырга әмер итте. Ул Үзенең дә аларны яратканын белдерде». Аннан: «Алар кемнәр? Безгә аларның исемнәрен әйтерсезме?» – дип сорадылар.
Ул: «Гали – алардан, Гали – алардан, Гали – алардан; һәм Әбү Зәр, Микъдад һәм Сәлман», – диде.
«Гаиләм аркасында мине рәнҗетүчеләр өчен каты газап бар».
Бер хәдис шәрифтә ул шулай ук: «Фатыйма – минем бер өлешем (ягъни миннән бер кисәк). Аны рәнҗеткән кеше мине рәнҗетә», – диде. Хәзрәти Әбү Һөрәйрә болай ди: «Пәйгамбәребез хәзрәти Галигә: „Фатыйма миңа синнән сөеклерәк. Ә син миңа аннан газизрәк (ягъни кыйммәтлерәк)!“ – диде».18
Тагын ул болай диде: «Сезгә ислам динен китергәнем өчен бернинди әҗер сорамыйм. Бары тик миңа якын булган Әһле бәйтемне яратуыгызны телим».
Ислам галимнәре Әһле бәйтне ярату соңгы сулышта иман белән китүнең шарты дип санадылар. Аларда Рәсүлуллаһның зәррәләре бар. Әһле бәйтне кадерләү, аларга хөрмәт күрсәтү – һәр мөселманның бурычы. Бөек ислам галиме имам Раббани (рәхмәтуллаһи галәйһ) болай диде: «Атам заһири һәм батыйни, ягъни күңел гыйлемнәрендә бик галим иде. Ул һәрвакыт Әһле бәйтне яратырга киңәш итә һәм өнди иде. Бу мәхәббәт кешегә соңгы сулышта иман белән китәргә бик ярдәм итә, дия иде. Ул вафат булганда, мин аның баш очында идем. Соңгы мизгелләрендә аңы томаланганда, мин аңа бу нәсыйхәтләрне искә төшердем һәм ул мәхәббәтнең ничек тәэсир иткәнен сорадым. Ул шундый хәлдә дә: „Әһле бәйт мәхәббәте диңгезендә йөзәм“, – диде. Мин шунда ук Аллаһы Тәгаләгә хәмед һәм мактау әйттем. Әһле бәйт мәхәббәте – Әһле сөннәтнең сәрмаясе. Ахирәт табышларын бары шушы сәрмая китерәчәк».
Хәзрәти Фатыйма һәм аның кыямәткә кадәр булачак балалары – Әһле бәйт. Алар гөнаһлы булсалар да, аларны яратырга кирәк. Аларны ярату, аларга күңел, тән һәм мал белән ярдәм итү, хөрмәт күрсәтү һәм аларны кайгырту иман белән үлүгә сәбәп була. (Сүриянең Хама шәһәрендә сәедләр өчен мәхкәмә бар иде. Бу мөбарәк нәселдән туган балалар ике шаһит белән хаким каршында теркәлә иде. Бу мәхкәмәне инглизләрнең тугры дусты Мостафа Рәшит паша бетерде.) Әһле сөннәт имамнары иман һәм фикһ гыйлемнәренең, тасаввыф мәгърифәтләренең, хәтта тәфсир һәм хәдис гыйлемнәренең күбесен Әһле бәйт имамнарыннан өйрәнделәр. Алар аларның тәрбиясе белән үстеләр. Аларның игътибары белән югары күтәрелделәр. Алардан сөенечле хәбәрләр алдылар. Мөселманнар Рәсүлуллаһның Әһле бәйтен (радыяллаһу тәгалә ганһүм әҗмәгыйн) һәркемнән артык яраталар һәм Әһле бәйтне яратучыларны да яраталар. Әһле бәйтне яратучыларга, Әһле бәйт юлыннан баручы дөрес мөселманнарга (Әһле сөннәт) дип әйтәләр. Әһле сөннәтнең барысы да һәр намазында Әһле бәйткә хәерле дога кыла.
Рәсүлне күргән мөэминне «сәхаби» дип атадылар.
Аларның барысын белдерү өчен «мөхтәрәм сәхабәләр» диделәр.
Пәйгамбәрне сөйгән һәр күңел бер мизгелдә нур белән тулды,
Аның сәхабәсе булганнар Коръәндә макталдылар.
Барысы да Рәсүлуллаһ өчен малын да, җанын да бирде.
Солых чагында гыйлем тараттылар, сугышта арыслан кебек үкерделәр.
Хәдис шәрифтә сәхабәләр йолдызларга тиңләнде:
Кайсысына иярсәң дә, нурлы юлларга ирешерсең.
Сәхабәләр бер-берсен бик сөя, бер-берсен мактый иде;
Соңыннан килгән мөселманнар барысы да шулай сөйләде.
Коръәнне һәм хәдисләрне безгә алар җиткерде.
Күңелләренең сафлыгы акылларга ышаныч бирде.
Аларның берсен сүксәләр, ислам дине яралана.
Сәхабәне яманлаучы Коръән Кәримне кире кага.
Чын мөселман булсаң, аларның һәрберсенә хөрмәт күрсәт,
Әүвәл Рәсүлнең Әһле бәйтенә салават һәм сәлам әйт!