ÇEŞMELER

- Kurany Kerim

- Envâr-üt-tenzîl – Kady Beýdawy

- Tefsîr-i Mazharî – Senaullah Panipaty

- Tefsîr-i Kurtubî – imam Kurtuby

- Tefsîr-i Beydâvî – Kady Beýdawy

- Tefsîr-i Kebîr – Fahreddin Razy

- Tefsîr-i Hâzin – Alaeddin Bagdady

- Tefsîrü’l- Kur’ân – imam Tirmizi

- Tefsîrü’l- Kur’ân-ı azim – Abul-Fida

- Sahîh-i Buhârî – imam Buhary

- Sahîh-i Müslim – imam Muslim

- Sünen-i Dârekütnî – Darakutny

- Sünen-i Tirmizî – imam Tirmizi

- Muvattâ – imam Malik

- Müstedrek – Hakim Nişapury

- Sünen-i İbni Mâce – Ibn Maja

- Sünen-i Beyhekî – Beýhaky

- Sünen-i Dâvûd – Abu Dawut

- Sünen-i sâgir – imam Nesaýy

- Müsned – Bezzar

- Müsned – Darimi

- Müsned – Abu Ýagla

- Müsned – imam Ahmet ibn Hanbal

- Sahîh – Ibn Hibban

- Ahbâr-u Mekke – Ezraky

- Birgivî Vasiyetnâmesi – İmâm-ı Birgivî

- Câliyetü’l-ekdâr – Mewlana Halyt Bagdady

- Câmi-ul Ehâdis – Suýuti

- Cevâb Veremedi – Harputlu İshâk Efendi

- Delâilü’n-Nübüvve – Abu Nugaým Isfahany

- Delâilü’n-Nübüvve – Beýhaky

- Dinî Sözlük – Türkiye Gazetesi

- El-Bidâye ve’n-nihâye – Ibn Kesir (Abul-Fida)

- Ensâbu’l-eşrâf – Belazury

- El-Envâr – Bagawy

- El-İktifâ fî megâz-il-Mustafâ vesselâset-il-hulefâ – Kilagy

- El-Leâli’l-Masnûa – Suýuti

- El-Mu’cemu’s-sağîr – imam Taberany

- El-Muhabber – Ibn Habyp

- El-Musannef – imam Abdyrrezzak Sangany

- El-Musannef – imam Ibn Abu Şeýbe

- El-Vefâ bi ahvâl-il-Mustafâ – Ibn Jewzi (Abdyrahman Jewzi / Abul-Ferej ibn Jewzi)

- Evsaf-un Nebî – Suýuti

- Feyz-ül-kadîr – Munawy

- Fütühu’l-büldân – Belazury

- Herkese Lâzım Olan Îmân – Hacı Feyzullah Efendi

- Hilyet-ül-evliyâ – Abu Nugaým

- İhyâ – imam Gazaly

- İnsân-u’l-uyûn – Nureddin Aly Halaby

- İsâbe – Ibn Hajar Askalany

- İsbâtü’n-Nübüvve – imam Rabbany

- İslâm Âlimleri Ansiklopedisi – Türkiye Gazetesi

- İstiâb – Ibn Abdylberr

- İ’tikâdnâme – Mewlana Halyt Bagdady

- Keşf-ül-hafâ – Ysmaýyl Ajluny

- Kısas-ı Enbiyâ – Ahmed Cevdet Paşa

- Kimyâ-i Se’âdet – imam Gazaly

- Me’âricü’n-Nübüvve Tercümesi (Peygamberler Tarihi) – Altıparmak Muhammed Efendi

- Mecma’uz-zevâid – Heýsemi

- Megâzî – Wakydy

- Mektûbât-ı İmâm-ı Rabbânî – imam Rabbany

- Mektûbât-ı Ma’sûmiyye – Muhammet Magsum Faruky

- Mevâhib-i ledüniyye – Kastallany

- Mevlid-i Şerîf (Vesîletü’n-necât) – Süleyman Çelebi

- Mir’ât-ı Kâinât – Nişancızâde Muhammed Efendi

- Mu’cem-ül-Kebîr – Taberany

- Mukaddime – Darimi

- Ravd-ül-ünf – Suheýli

- Siret – Ibn Kesir

- Sîret-i Resûl – Ibn Ishak

- Sîretü’n-Nebeviyye – Ibn Hişam

- Sîretü’n-Nebî – Ahmet ibn Zeýni Dahlan

- Siyerü’l-Kebîr – imam Muhammet

- Siyer-il-kebîr şerhi – imam Serahsy

- Sübülü’l-Hüdâ – Şemseddin Şami

- Şemâil-i şerîfe – imam Tirmizi

- Şifâ-i şerîf – Kady Iýaz

- Şevâhidü’n-Nübüvve – Mewlana Abdyrahman Jamy

- Şu’ab-ül-îmân – Beýhaky

- Tabakât-ül-kübrâ – Abdylwehhap Şagrany

- Tabakât-üs-Sahâbe – Ibn Sagt

- Târih-ül-Kebîr – Buhary

- Tahrîc – Huzagy

- Tarih-i Dımeşk (Şâm târîhi) – Ibn Asakir

- Tam İlmihâl Se’âdet-i Ebediyye – Hüseyin Hilmi Işık

- Târih-i Taberî – Taberi

- Târih-ül-İslâm – imam Zehebi

- Terâtîb-ül-idâriyye – Kettany

- Usudü’l-gâbe – Ibnul-Esir

- Uyûn-ül-eser – Ibn Seýýidun-Nas

ABDYLHAMYT HAN II

“ÝYLDYZ” ALBOMLARY. MEKGE – MEDINE

FOTOSURATLARY

Uly suratda we sag aşakdaky suratyň sag tarapynda görünýän bir gümmezli we bir minaraly metjit – Resulullahyň dünýä inip, ony şereflendiren mübärek ýeridir.

Pygamberimiz hijret edende bu mübärek öýi hezreti Alynyň (radyýallahu anhu) dogany Akyl ibn Abu Talyba tabşyrypdy. Akylyň agtyklary bolsa ony Hajjajyň dogany Muhammet ibn Ýusup Sekafa satypdyrlar.

Soňra bu mübärek öýi Abbasy halyfy Harun Reşidiň ejesi Haýzuran hatyn satyn alyp, metjide öwrüpdir.

Abbasylardan soň memlükleriň gorap saklan bu metjit osmanlylar döwründe hem uly üns bilen goralyp saklandy.

Kanuni soltan Süleýman han metjidi täzeden gurdurdy we Pygamberimiziň dünýä inen ýerini kümüş gözenekli demir haýat bilen gurşatdy.

Soltan Ahmet han I hem altyn sallançak görnüşinde ýasadan makam kürsüsini bu gözenegiň içine goýdurdy.

Walide soltanlaryň uly üns bilen seredýän bu metjidiň zerurlyklaryny köşk hanymlary üpjün ederdi.

Bu babatda iň köp hyzmaty soltan Mehmet IV-iň aýaly (Mustafa II-niň we Ahmet han III-üň ejesi) Emetullah Rabiga Gülnuş soltan etdi.

Bu metjit taryhyň dowamynda köp gezek abatlandy.

1924-nji ýylda ýykylan metjidiň ýerinde şyh Abbas Kattanyň 1950-nji ýylda gurduran jaýy 1959-njy ýyldan bäri Mekgäniň halk kitaphanasy hökmünde ulanylýar.

MUKADDES TOPRAKLARDAKY SOŇKY OSMANLY YZLARY – RIWAKLAR

Beýtullahy gurşap alan ilkinji kölegelikler hezreti Osmanyň (radyýallahu anhu) döwründe oturdyldy. Soňra Abbasy halyfy Mehdiniň gurduran riwaklary wagtyň geçmegi bilen könelipdir.

Kanuni soltan Süleýman riwaklary abatlamagy Mimar Sinana tabşyrdy, bu abatlaýyşdan soň riwaklaryň üstüne gümmezler goşuldy. Mimar Sinanyň şägirtlerinden bolan mimar Mehmet aga 1590-njy ýylda riwaklardaky sütünlere täze goşundylar etdi, agaçdan ýasalan direkleri we arkalary mermer ulanyp täzeledi.

Soltan Abdylaziz we Abdylhamyt han II döwründe hem olara seredildi.

2014-nji ýylda Käbäni giňeltmek taslamasynyň çäginde riwaklar ýerlerinden sökülip, Arafatyň golaýyndaky gurluşyk meýdançasyna göçürildi. 2016-njy ýylda olar ýene öz ýerlerine goýuldy.

HEZRETI OSMANYŇ TÜRBESI

KÄBEÝI ŞERIF

JENNETUL-MUGALLA GONAMÇYLYGYNA GIRELGE

OSMANLY KARAWUL POSTY – MEKGEÝI MÜKERREME

MEDINEÝI MÜNEWWERE

1. Ejýat galasy

Ejýat galasy soltan Abdylhamyt han I döwründe Käbäni goramak, hajylaryň howpsuzlygyny, Mekge şäheriniň asudalygyny we goragyny üpjün etmek üçin 1781–1783-nji ýyllarda guruldy, Birinji jahan urşunda onda türk garnizony ýerleşdi. Emma osmanlylardan ýadygärlik bolup galan Ejýat galasy 2002-nji ýylda ýykdyryldy.

2. Omar dagy

3. Hind galasy: Hind galasyny hem Mekgäniň howpsuzlygyny artdyrmak üçin 1806-njy ýylda soltan Selim han III gurdurdy.

MEDINEÝI MÜNEWWERE

1. Uhud dagy
2. Mejidiýe minarasy

Mejidiýe minarasyny metjidiň Babus-selam we Babur-rahma diýlip atlandyrylýan beýleki minaralary ýaly soltan Abdylmejit han gurdurdy. Minaralar osmanly binagärlik stilini şöhlelendirýär. 3. Kubbeýi sagadat (Kubbeýi hadra – Ýaşyl gümmez): Müsüriň türkmen soltany Seýfeddin Salyh Kalawun 678-nji [milady 1279-njy] ýylda Hüjreýi sagadatyň üstünde häzirki gümmezi gurdurdy we ony gurşun bilen örtdürdi. Gümmez 1253-nji [milady 1837-nji] ýylda soltan Mahmyt han II-niň (rahmetullahi aleýh) emri bilen ýaşyl reňke boýaldy.

4. Reisiýe minarasy

Reisiýe minarasyny memlükler gurdurdy, ol Kanuni soltan Süleýman han we Mehmet han IV döwürlerinde abatlandy. Baş azançynyň şu ýerde azan aýdýandygy üçin bu esasy minara Reisiýe diýilýär.

5. Halidiýe karawul posty

6. Kyşlaýy Esakiri Şahane (osmanly kazarmasy)

4. Fülfül galasy

Mekgäniň howpsuzlygynyň ýeterlik hasaplanmandygy üçin Fülfül galasyny 1800–1801-nji ýyllarda soltan Selim han III gurdurdy.

1885-nji ýylda, Osman Nury paşanyň Mekgäniň emiri bolan döwründe, ol hassahana öwrüldi.

Bellik:

Hind we Fülfül galalary hem Ejýat galasyndan öň ýykdyryldy.

7. Mesjidi Gamama

“Gamama” arapça “bulut” diýmekdir. Pygamberimize (sallallahu aleýhi we sellem) kölege salýan bulutyň Pygamberimiz Mesjidi Nebewä gidende şu ýerde garaşandygy üçin bu ýere “bulut ýeri” diýen at berildi, metjit hem şol ady aldy. Pygamberimiz baýramçylyk namazlaryny şu ýerde okady. Metjit soltan Abdylmejit hanyň döwründe abatlandy.

8. Hezreti Abu Bekiriň metjidi

Häzirki wagtda hezreti Abu Bekiriň metjidinde ýerleşýän osmanly ýazgysynda metjidi iň soňky gezek soltan Abdylaziz hanyň abatlatandygy ýazylgydyr. Fotosurat bu abatlaýyşdan birnäçe ýyl soň düşürildi.

9. Hezreti Alynyň metjidi

Pygamberimiz (sallallahu aleýhi we sellem) şu ýerde Oraza baýramynyň namazyny okatdy. Hezreti Aly (radyýallahu anhu) hem halyf bolanda we hezreti Osman (radyýallahu anhu) öz öýünde gabawda galan wagtynda baýramçylyk namazyny şol ýerde okatdy. Şonuň üçin oňa “Hezreti Alynyň metjidi” diýen at berildi.

10. Fatma Zähranyň sebili

1. Makamy Maliki
2. Makamy Hanafy
3. Hajarul-eswed
4. Makamy Ybraýym we Makamy Şafygy

6. Makamy Hanbaly

7. Muwakkythana: Muwakkytlaryň hyzmat edýän, wagty we namaz wagtlaryny kesgitlemek üçin işleýän, içinde wagt kesgitlemekde ulanylýan gurallar we sazlanan sagatlar bolan, kiçijik bir obserwatoriýa meňzeýän binalara muwakkythana diýilýär. Adatça olar uly metjitleriň ýanynda bolýar. Sagatlary sazlaýan we esasan hem namaz wagtlaryny kesgitleýän işgärlere muwakkyt diýilýär, olaryň çykdajylaryny wakflar ödeýär. 8. Kitaphana: Jennetmekan soltan Abdylmejit han 1262-nji (milady 1846-njy) ýylda Käbäniň gündogar tarapynda bolan, öňden galan, hersiniň alty metr diametrli gümmezi bolan iki binanyň birini muwakkythana, beýlekisini kitaphana öwürtdi [Mirâtü’l Haremeyn – Mirâtü’l Mekke, II, 770]. Abdylmejit han kitaphana 3653 tom kitap bagyş etdi.

1. Fatma Zähranyň bagy
2. Osmanyň mihrabynyň gümmezi

1. Hezreti imam Malikiň we hezreti Nafygyň türbesi

2. Hezreti Akyl ibn Abu Talybyň (Pygamberimiziň kakasynyň doganynyň ogly) we hezreti Abdylla ibn Jagfar Taýýaryň (Pygamberimiziň kakasynyň doganynyň agtygy, Jagfar Taýýaryň ogly) türbesi

3. Ezwajy mutahharat türbesi:

Bu türbede hezreti Hatyjadan we hezreti Meýmunadan başga Pygamberimiziň ähli aýallary jaýlanandyr. Hezreti Aişäniň gabry hem bolan bu türbäni 1543-nji ýylda Kanuni soltan Süleýman täzeledi.

4. Hezreti Ybraýym ibn Resulullahyň (radyýallahu anhu) türbesi

Pygamberimiziň öz maşgalasyndan Jennetul-Baky gonamçylygyna ilkinji jaýlanan adam – entek bäbekkä wepat bolan ogly Ybraýymdyr.

Hezreti Osman ibn Mazgun bolsa Jennetul-Baky gonamçylygyna jaýlanan ilkinji sahabadyr. 5. Benatun-Nebi türbesi: Bu ýerde Pygamberimiziň gyzlary hezreti Rukaýýa, hezreti Ummu Gülsüm we hezreti Zeýnep (radyýallahu anhunna) jaýlanandyr.

6. Hezreti Fatma binti Esediň (radyýallahu anha) türbesi

7. Murdygatul-murselin hezreti Halyma Sagdyýe: Bu ýerde Pygamberimiziň (aleýhisselam) süýt ejesi hezreti Halyma (radyýallahu anha) jaýlanandyr.

8. Hezreti Osman ibn Affanyň (radyýallahu anhu) türbesi: Üçünji halyf hezreti Osmanyň (radyýallahu anhu) türbesini 1205-nji ýylda Selahaddin Eýýubi gurdurdy. Osmanlylaryň döwründe ony abatlap, oňa seredipdirler. 9. Ähli beýt türbesi: Bu türbede hezreti Abbas (Pygamberimiziň kakasynyň dogany), hezreti imam Hasan Mujteba, hezreti imam Zeýnel-Abidin, hezreti imam Muhammet Bakyr we hezreti imam Jagfar Sadyk (radyýallahu anhum) jaýlanandyr.

10. Hezreti Fatma Zähranyň türbesi
Bellik:

Jennetul-Baky gonamçylygynda Pygamberimiziň dört gyzy we bir ogly jaýlanandyr. Abdyrahman ibn Awf, Sagt ibn Abu Wakkas, Abdylla ibn Mesgut, Suhaýb ibn Sinan, Abu Hureýre, Abu Sufýan ibn Harb, Sagt ibn Muaz we Sufýan ibn Harys (radyýallahu anhum) – Jennetul-Baky gonamçylygynda jaýlanan, gabyrlarynyň ýeri fotosuratda görkezilmedik sahabalaryň iň görnüklileridir. Medine 1806-njy ýylda basylyp alnanda, Jennetul-Baky gonamçylygyndaky gabyr daşlary we türbeler ýykyldy. Soltan Abdylhamyt han II döwründe gabyr daşlary abatlandy, türbeler täzeden guruldy. Bu fotosurat şol gurluşykdan soň düşürildi.

Emma 1926-njy ýylda osmanlylaryň Haremeýne hyzmaty tamamlanandan soň, Jennetul-Baky gonamçylygy ýene bir gezek şol ykbala duçar boldy.

1. Hatyjatul-Kubranyň (radyýallahu anha) türbesi: Pygamberimiziň (sallallahu aleýhi we sellem) aýaly hezreti Hatyjanyň (radyýallahu anha) Jennetul-Mugalla gonamçylygyndaky türbesini 1543-nji ýylda Kanuni soltan Süleýman Mekgäniň naýyby Dawut paşanyň gözegçiliginde gurdurdy.

Mundan öň türbäniň ýerinde agaçdan bir sandyk bardy.

2. Ejdady Resulullah türbesi: Bu türbede Pygamberimiziň atasy Abdylmuttalybyň we uly atasy Abdy Menafyň gabyrlary bar.

3. Abu Talybyň türbesi

4. Söýgüli Pygamberimiziň mübärek ejesi hezreti Äminäniň (radyýallahu anha) makamy bolan türbe

Hezreti Ämine enemiziň gabry iň meşhur rowaýata görä Ebwadadyr. Emma käbir çeşmelerde onuň Jennetul-Mugalla gonamçylygyna göçürilendigi hem rowaýat edilýär.

Bellik:

Bu türbeleri 1879-njy ýylda soltan Abdylhamyt han II abatlatdy.

Ewliýa Çelebi osmanlylar döwründe Jennetul-Mugalla gonamçylygynda Pygamberimiziň (sallallahu aleýhi we sellem) atasyna, kakasynyň doganyna, beýleki sahabalara we yslamyň ulularyna degişli ýetmiş bäş türbäniň bolandygyny ýazýar.

MINADA GURBAN BAÝRAMY

Mesjidi Jebeli Aýniýýe: Hezreti Hamza (radyýallahu anhu) şu ýerde şehit boldy. Resulullah (sallallahu aleýhi we sellem) bu ýerde ýaragly we söweş esbaplaryny geýnen ýagdaýynda namaz okady.

HAMIDIÝE METJIDI – MEKGE

EÝÝUP SOLTAN HEZRETLERINIŇ ÖÝI

OSMANLY KAZARMASY – MEKGE

TAÝÝIBE HAMMAMY – MEDINE

REISIÝE MINARASY – MEDINE

OSMANLY BINAGÄRLIGINIŇ BIR NUSGASY – MEKGE

MEKGE (Sag tarapdaky metjit – söýgüli Pygamberimiziň dünýä inen öýüdir.)