UJANA WAKE NA NDOA YAKE

Ujana Wake

Muhammad alaihis-salaam, aliye bora kuliko watu wote kwa kila hali, tangu miaka ya ujana Wake alipendwa sana na watu wa Makka kuliko wenzake wa rika moja. Alipendwa kwa sababu ya tabia Yake njema, wema Wake kwa watu usiokuwa na mfano, utulivu Wake, upole Wake na hali Zake nyingine bora. Watu walimstaajabia kwa sababu ya sifa hizi. Kwa sababu ya ukweli wa maneno na uaminifu wa ajabu waliouona Kwake, watu wa Makka walimpa lakabu ya “al-Amin”, yaani “anayeaminika wakati wote”. Hivyo akajulikana kwa jina hili tangu ujanani Mwake.

Katika miaka ya ujana wa Mtume wetu, Waarabu walikuwa wakiishi katika zama za Jahiliyya (ujinga) zilizokuwa nzito kabisa. Kuabudu masanamu, ulevi, kamari, zinaa, riba na mambo mengine mengi machafu yalikuwa yameenea kati yao. Muhammad alaihis-salaam alizichukia mno hali zao hizi mbovu, na daima alijiweka mbali na kila uovu wao. Watu wote wa Makka walijua hali Yake hii, na walistaajabu. Kwa kuwa aliyachukia masanamu mno, hakuwahi kuyakaribia kamwe. Hakuwahi kula hata kidogo nyama ya wanyama waliochinjwa kwa ajili ya masanamu. Katika utoto Wake na ujana Wake alikuwa akichunga kondoo Wake katika mlima Jiyad na maeneo yake, na hivyo akajipatia riziki Yake. Kwa njia hii alikaa mbali na jamii iliyokuwa imeharibika kupita kiasi. Wakati mmoja aliwaambia Masahaba watukufu: “Hakuna Mtume yeyote ambaye hakuchunga kondoo.” Walipouliza: “Ewe Mtume wa Allah! Je, Wewe pia ulichunga?”, akasema: “Ndiyo, mimi pia nilichunga.”

Mtume wetu mpendwa alipokuwa na umri wa karibu miaka ishirini, amani ilikuwa imetoweka kabisa huko Makka. Dhuluma ilikuwa imeenea kupita kiasi, na hapakuwa tena na usalama wa mali, maisha wala heshima. Wenyeji wa Makka walikuwa wakiwadhulumu na kuwaonea wageni waliokuja kwa biashara na kuizuru Kaaba. Watu waliodhulumiwa hawakupata mahali pa kukimbilia ili kudai haki zao. Wakati huo, mali za mfanyabiashara mmoja wa Yemen aliyekuja Makka kwa biashara zilinyang’anywa kwa nguvu na mtu wa Makka aitwaye As bin Wail. Kutokana na tukio hili, yule Myemeni alipanda mlima Abu Qubays, akapiga kelele na kuomba msaada kwa makabila ili apate haki yake. Kutokana na matukio kama haya, yaliyoonyesha kwamba dhuluma imefikia kilele, wakubwa wa Bani Hashim, Bani Zuhra na makabila mengine walikusanyika nyumbani kwa Abdullah bin Judan. Waliamua kwamba hakuna mtu yeyote, mwenyeji wala mgeni, atakayefanyiwa dhuluma wala uonevu, kwamba wataizuia dhuluma, na kwamba waliodhulumiwa watapatiwa haki zao. Kwa kusudi hili walianzisha jumuiya ya uadilifu.1

Jumuiya hii, ambayo Mtume wetu mpendwa alijiunga nayo akiwa kijana, na ambayo pia alikuwa na mchango mkubwa katika kuanzishwa kwake, iliitwa Hilf al-Fudul.

Hapo kabla jumuiya kama hii ilikuwa imeanzishwa na watu wawili walioitwa Fadl na mmoja aliyeitwa Fudayl. Jina hili lilitolewa kwa kuinasibisha na jumuiya ile waliyoianzisha kabla.

“Muhammad alaihis-salaam, ambaye ulimwengu wote unakiri jinsi alivyokuwa mtu kamili, alikuwa na unyoofu na uaminifu wa hali ya juu kabisa, kiasi kwamba hata maadui Zake wakubwa, makafiri waliopindukia mipaka, walikuwa wakimwita Muhammad al-Amin (Muhammad anayeaminika)” Hüseyin Hilmi bin Said (rahmatullahi alaih)

Masoko na Maonyesho Mashuhuri ya Arabia na Maeneo Yake

Kila mtu humfikia riziki yake,
mgeni hanyimwi fungu lake.
Roho ya Ayyubi ifanye nini,
ikiwa mpenzi wake hana furaha?
Sultani wangu, Habib-i Kibriya,
uzuri Wako ni dawa ya kila maumivu.
Uaminifu Kwako utakuwaje,
ikiwa mwenye kupenda hatoi roho yake?

Jumuiya hii ilizuia dhuluma na ikarejesha amani iliyokuwa imevurugika huko Makka. Athari yake iliendelea kwa muda mrefu. Baada ya utume kujulishwa Kwake, Bwana wetu Rasulullah aliwasimulia Masahaba watukufu jambo hili akasema: “Nilikuwepo katika kiapo kilichofanywa nyumbani kwa Abdullah bin Judan. Kiapo kile kwangu ni kipenzi zaidi kuliko kumiliki ngamia wenye manyoya mekundu (mali). Hata leo nikiitwa kwenye mkusanyiko kama ule, nitaitikia.”2

Kujishughulisha Kwake na biashara

Watu wa Makka tangu zamani walikuwa wakijishughulisha na biashara, na kwa njia hii walijipatia riziki yao. Abu Talib, ami wa Bwana wetu Mtume (sallallahu alayhi wasallam), naye alikuwa akifanya biashara. Mtume wetu mpendwa alipokuwa na umri wa karibu miaka ishirini na mitano, dhiki ya maisha ilikuwa imezidi sana huko Makka. Kwa sababu hiyo watu wa Makka waliandaa msafara mkubwa wa biashara ili uende Sham. Siku hizo Abu Talib alimjia Bwana wetu Rasulullah akasema: “Ewe mpwa wangu mtukufu! Umaskini umefikia kilele chake. Miaka hii ya mwisho tuliyoipitisha katika njaa na mahangaiko haikutuachia kitu chochote mikononi. Tazama, msafara wa Makuraishi umekwisha andaliwa na uko karibu kuondoka kwenda Sham. Bibi Khadija naye atapeleka mali pamoja na msafara. Bila shaka anatafuta watu waaminifu watakaofanya kazi hii. Hakika anamhitaji mtu kama Wewe, mwaminifu, safi na mwenye kutimiza ahadi. Ingekuwa vizuri twende tuzungumze naye, tuhakikishe kwamba Wewe unakwenda kama wakala wake. Bila shaka atakuchagua Wewe kuliko wengine. Kwa kweli mimi sitaki uende Sham, kwa sababu ninaogopa Wayahudi wa huko wasije wakakudhuru. Lakini sioni njia nyingine.” Bwana wetu Mtume akamwambia: “Fanya kama unavyopenda.”

Hadhrat Khadija alikuwa bibi mtukufu aliyekuwa na umaarufu mkubwa katika Arabia kwa uzuri wake, mali yake, akili yake, usafi wake wa moyo, haya yake na adabu yake. Kwa sababu hiyo walikuwepo watu wengi sana kutoka kila upande waliokuwa wakimposa na kumtamani. Lakini kwa sababu ya ndoto aliyoiota, hakumjali hata mmoja wao. Katika ndoto yake, mwezi ulishuka kutoka mbinguni ukaingia kifuani mwake, na nuru ya mwezi ikatoka kwapani mwake ikaangaza ulimwengu wote. Asubuhi alimsimulia ndoto hii Waraqa bin Nawfal, mmoja wa jamaa zake. Waraqa akasema: “Mtume wa zama za mwisho amekwisha kuja duniani. Atakuoa, na katika zama zako Yeye atateremshiwa wahyi3. Nuru ya dini Yake itaujaza ulimwengu. Wewe ndiye utakayekuwa wa kwanza kumwamini. Mtume huyo atatokana na Makuraishi, katika ukoo wa Bani Hashim.”

Hadhrat Khadija alifurahi sana kwa jibu hili, akaanza kungoja kuja kwa Mtume huyo.

Hadhrat Khadija alikuwa akijishughulisha na biashara, na alishirikiana na watu aliokubaliana nao. Abu Talib alimweleza mama yetu Hadhrat Khadija hali hiyo. Hapo Hadhrat Khadija alimwalika Bwana wetu Rasulullah nyumbani kwake ili amwone na kuzungumza Naye.

Bwana wetu alipofika, Hadhrat Khadija alimtukuza na kumheshimu sana. Alivutiwa sana na upole wa Bwana wetu Mtume na uzuri wa uso Wake ulio safi na mtukufu. Akamwambia Bwana wetu Rasulullah: “Najua kwamba Wewe ni msema kweli, mwaminifu, mwenye kuaminika na mwenye tabia njema. Kwa kazi hii nitakupa ujira mara nyingi zaidi kuliko niliowahi kumpa mtu yeyote …” Baada ya kuzungumza pia kuhusu kiasi cha ujira, mama yetu Hadhrat Khadija alimpa Rasulullah nguo ambazo angezihitaji katika huduma hii, akamuaga na kumsindikiza kutoka nyumbani kwake kwa moyo uliotulia. Pia alimpa Maysara nguo nyingine zenye thamani ili Rasulullah azivae njiani.

“Mwislamu anayechuma halali ili asimhitaji mtu yeyote, na kuwasaidia majirani zake na jamaa zake, Siku ya Kiama atang’aa na kujaa nuru kama mwezi wa siku kumi na nne” Hadithi sharif

Mama yetu Hadhrat Khadija alikuwa amejifunza alama za utume kutoka kwa mtoto wa ami yake Waraqa bin Nawfal, aliyekuwa Mkristo msomi. Kwa hiyo katika ziara hii ya Bwana wetu Rasulullah, alizitambua Kwake sifa za utume. Kwa sababu hiyo alimwambia mtumwa wake aitwaye Maysara: “Msafara utakapoondoka Makka, mpe Muhammad alaihis-salaam hatamu ya ngamia mkononi Mwake, ili watu wa Makka wasije wakasengenya. Mtakapokuwa mbali na mji na watu wasiweze kuwaona tena, mvalishe nguo hizi zenye thamani.”

Kisha alimpamba ngamia aliye mzuri kuliko wote katika ngamia wake kwa namna inayowafaa masultani, akamwambia Maysara: “Mpandishe juu ya ngamia huyu kwa heshima kubwa, ushike hatamu yake mkononi mwako, na ujione kuwa mtumishi wa Hadhrat yule! Usifanye jambo lolote bila idhini Yake, na usiihurumie roho yako katika kumlinda na kumhifadhi dhidi ya hatari! Msikawie sana mahali mtakapokwenda, rudini upesi, ili tusiaibike mbele ya Bani Hashim. Ukiyatimiza haya niliyokuambia barabara, nitakuacha huru na nitakupa mali kiasi unachotaka.”

Msafara ulipokuwa tayari, watu wa Makka walikusanyika kwa makundi makubwa ili kuagana na jamaa zao. Jamaa wa Mtume wetu mpendwa, ami Zake na wakubwa wa Bani Hashim nao walikuwepo pale. Shangazi wa Mtume wetu alipomwona Mtume wa Allahu taala (sallallahu alayhi wasallam) akiwa amevaa nguo za mtumishi na ameshika hatamu ya ngamia mkononi Mwake, magoti yake yaliishiwa nguvu. Akalia na kuomboleza. Akihuzunika na kumwaga machozi, alieleza uchungu wake akisema: “Ewe Abdulmuttalib! Ewe mtu mkubwa uliyechimba kisima cha Zamzam! Ewe Abdullah! Inukeni kutoka makaburini mwenu, geuzeni vichwa vyenu upande huu mwone hali ya huyu aliyebarikiwa!” Abu Talib naye alikuwa katika hisia hizo hizo na hali hiyo hiyo. Kutoka katika macho yaliyobarikiwa ya Bwana wetu Rasulullah, yaliyoiona Haki, yalitiririka machozi kama lulu, akasema: “Msinisahau kamwe. Nikumbukeni, kwani ugenini nitakuwa na huzuni na majonzi.” Wote waliosikia maneno haya walilia. Malaika wa mbinguni nao walishiriki katika hali hii wakasema: “Ewe Mola wetu! Huyu ni Muhammad alaihis-salaam, uliyemfanya kuwa habibu Wako na kumjaalia cheo kikubwa kuliko vyote. Hekima ya hali hii ni nini?” Allahu taala akawaambia: “Ndiyo, Yeye ni Habibu Wangu. Lakini nyinyi hamwezi kuijua siri ya mapenzi. Hamwezi kuzifahamu siri zilizo kati ya mpendwa na mwenye kupenda. Cheo hiki hakuna anayekijua. Katika jambo hili la siri hakuna anayefahamu chochote.”

Hatimaye msafara ulipoondoka na Makka ikawa haionekani tena, Maysara, kwa mujibu wa amri aliyopewa, alimvalisha Mtume wetu mpendwa zile nguo zenye thamani. Akampandisha juu ya ngamia aliyefunikwa kwa vitambaa mbalimbali na kupambwa vizuri sana. Naye mwenyewe akashika hatamu yake mkononi mwake.

Katika safari hii, watu wa msafara waliona kwamba juu ya Mtume wetu mpendwa, aliyetumwa kuwa rehema kwa walimwengu, kulikuwa na wingu lililokuwa likimtia kivuli, na kwamba malaika wawili waliokuwa katika umbo la ndege walikwenda pamoja Naye hadi safari ilipomalizika.4

Ngamia wawili walichoka kiasi kwamba hawakuweza kutembea, wakabaki nyuma ya msafara. Alipoupitisha mkono Wake uliobarikiwa juu ya miguu yao, ngamia wale ghafla waliongeza kasi. Watu wa msafara walipoyaona haya na mambo mengine mengi kama haya, walimpenda kupita kiasi, na wakaelewa kwamba hadhi Yake itakuwa ya juu sana.

Walipofika mahali paitwapo Busra, walipiga kambi tena karibu na nyumba ya watawa iliyokuwa pale. Rahibu Bahira, aliyekuwa ameelewa kutokana na alama nyingi alizoziona kwamba Yeye atakuwa Mtume wa mwisho na akalisema hilo, alikuwa amekwisha kufa. Mahali pake alikuwa amekaa rahibu mwingine aitwaye Nastura. Rahibu Nastura alikuwa akiutazama msafara wa Makuraishi uliokuja kupiga kambi karibu na nyumba ya watawa. Alipoona kwamba mtu mmoja ameketi chini ya mti mkavu uliokuwa karibu, na kwamba mti ule ulichipua majani mabichi wakati ule ule, alimwuliza Maysara: “Ni nani yule aliye chini ya mti ule?” Maysara akasema: “Huyu ni mmoja wa watu wa Haram katika kabila la Kuraishi.” Rahibu akasema: “Mpaka sasa hakuna aliyewahi kuketi chini ya mti huu isipokuwa Mtume.” Kisha akauliza: “Je, machoni Mwake kuna wekundu kidogo?” Maysara akasema: “Ndiyo, upo, na kamwe hauondoki machoni Mwake.” Nastura akasema: “Naapa kwa haki ya Allahu taala aliyemteremshia Isa alaihis-salaam Injili, mtu huyu atakuwa Mtume wa mwisho. Laiti ningeufikia wakati atakapotumwa kuwa Mtume!”

Muhammad alaihis-salaam alipokuwa akiuza mali za Bibi Khadija katika soko la Busra, Myahudi mmoja aliyekuwa akipatana Naye bei, kwa kuwa hakumwamini, alisema: “Apa kwa masanamu yaitwayo Lat na Uzza, nami nitakuamini.” Muhammad alaihis-salaam akasema: “Mimi kamwe siapi kwa jina la masanamu hayo! Ninapopita karibu nayo, huugeuza uso wangu upande mwingine.” Myahudi yule, alipoziona Kwake alama nyingine pia, alisema: “Umesema kweli. Wallahi, mtu huyu ndiye atakayekuwa Mtume”, na akaeleza mshangao wake akisema: “Wanazuoni wetu wamezikuta sifa Zake katika vitabu.”

Maysara alikuwa akiyachora akilini mwake, kama nakshi, kila jambo aliloliona kwa Bwana wetu Rasulullah na kila alilolisikia kuhusu Yeye, na mshangao wake Kwake ulikuwa ukizidi siku hadi siku. Moyoni mwa Maysara yalikuwa yamezaliwa mapenzi makubwa kwa Bwana wa walimwengu. Sasa alikuwa akimhudumia kwa furaha na heshima, na akitimiza ishara Yake ndogo kabisa kwa mapenzi makubwa. Mali walizozichukua ziliuzwa, na kwa baraka ya Bwana wetu Mtume ilipatikana faida mara nyingi kuliko kawaida. Msafara ukaanza kurudi. Walipofika mahali paitwapo Marr az-Zahran, Maysara alimpendekezea Mtume wetu mpendwa apeleke Makka habari njema. Bwana wetu akakubali, akaachana na msafara, akamhimiza ngamia Wake aende upesi kuelekea Makka.

Bibi Nafisa binti Munya alisimulia: “Wakati wa kurudi kwa msafara ulikuwa umekaribia. Kila siku Bibi Khadija alikuwa akipanda juu ya nyumba yake pamoja na watumishi wake akiitazama njia ya msafara. Siku moja kama hiyo nilikuwa kando ya Khadija. Ghafla kwa mbali alionekana mtu aliyepanda ngamia. Juu Yake wingu na malaika wawili waliokuwa katika umbo la ndege walikuwa wakimtia kivuli, na nuru iliyokuwa katika paji la uso lililobarikiwa la Mtume wetu ilikuwa iking’aa kama mwezi. Bibi Khadija alielewa ni nani anayekuja, na moyo wake ukafarijika. Lakini alijifanya hajui akauliza: ‘Ni nani anayeweza kuja katika siku hii ya joto?’ Watumishi wakasema: ‘Huyu anayekuja anafanana na Muhammad (alaihis-salaam)’, na wakastaajabu kwa waliyoyaona.”

Muda mfupi baadaye Bwana wetu Mtume Mtukufu (sallallahu alayhi wasallam) alifika kwenye jumba la mama yetu Khadija akamweleza hali ilivyokuwa. Kwa habari njema aliyoileta alimfurahisha sana.

Baada ya muda msafara uliingia Makka. Maysara alimweleza mama yetu Hadhrat Khadija moja moja jinsi Bwana wetu Mtume alivyotiwa kivuli wakati wa safari, aliyoyasema rahibu Nastura, jinsi ngamia dhaifu walivyoongezewa kasi, na mambo mengine mengi ya ajabu kama hayo aliyoyaona. Alimsifu Bwana wetu Mtume kwa kadiri ulimi wake ulivyoweza. Hadhrat Khadija alikuwa akiyajua mambo haya, lakini maneno haya yaliongeza yakini (uhakika) yake. Akamwonya Maysara akisema: “Usimweleze mtu yeyote haya uliyoyaona!”5

“Mimi kamwe siapi kwa jina la masanamu hayo! Ninapopita karibu nayo, huugeuza uso wangu upande mwingine” Hadithi sharif

Mama yetu Khadija alikwenda kwa Waraqa bin Nawfal ili kumpa habari ya aliyoyasikia. Waraqa, aliyesikiliza yaliyotokea kwa mshangao mkubwa, alisema: “Ewe Khadija, ikiwa haya uliyoyasimulia ni kweli, Muhammad alaihis-salaam atakuwa Mtume wa umma huu.”

Bwana wetu Mtume alipokuwa na miaka 12, alisafiri kwa biashara pamoja na ami Yake Abu Talib hadi Busra; alipokuwa na miaka 17, alikwenda Yemen pamoja na ami Yake Zubayr; akiwa na miaka 20, alikwenda Sham pamoja na Hadhrat Abu Bakr; na akiwa na miaka 25, alikwenda tena Sham ili kuuza mali za mama yetu Hadhrat Khadija.6 Kwa jumla alisafiri mara nne. Mbali na safari hizi, hakusafiri kwenda mahali pengine popote.

Ndoa Yake na mama yetu Hadhrat Khadija

Kwa sababu ya habari njema aliyoitoa Waraqa bin Nawfal, na kwa kuziona sifa nzuri za Mtume wetu mpendwa, mama yetu Hadhrat Khadija alitamani kuwa mke Wake na kupata heshima ya kumhudumia. Nafisa binti Munya, alipoihisi hali hii, aliingia kati. Kwa nia hii alifika mbele ya Mtume Mtukufu akauliza: “Ewe Muhammad (alaihis-salaam)! Ni nini kinachokuzuia kuoa?” Mtume wetu akasema: “Sina fedha za kutosha za kuolea.” Bibi Nafisa akasema: “Ewe Muhammad! Ikiwa unataka kumwoa bibi mwenye usafi wa moyo na heshima, mwenye mali na uzuri, mimi niko tayari kukuhudumia.” Mtume wetu mpendwa alipouliza: “Bibi huyo ni nani?”, Nafisa alisema: “Ni Khadija binti Khuwaylid.” Bwana wetu Rasulullah alipouliza: “Ni nani atakayekuwa kiungo katika jambo hili?”, Nafisa akasema: “Jambo hili nitalifanya mimi”, akaondoka mbele Yake. Akaenda kwa Hadhrat Khadija akampa habari njema. Hadhrat Khadija aliwaita jamaa zake Amr bin Asad na Waraqa bin Nawfal akawaeleza hali hiyo. Pia alimtumia Bwana wetu Rasulullah habari, akamwalika aje saa fulani. Abu Talib na ndugu zake nao walijiandaa, wakaenda pamoja na Bwana wetu Mtume.

Mama yetu Hadhrat Khadija aliiandaa na kuipamba nyumba yake. Kama shukrani kwa siku hii, aliwapa watumishi wake mapambo yake yote kama zawadi. Kisha akawaacha huru. Bwana wetu Rasulullah aliitukuza nyumba ya mama yetu Khadija kwa kufika pamoja na ami Zake. Abu Talib alisema: “Himidi ni ya Muumba wetu, aliyetufanya kuwa wa kizazi cha Ibrahim alaihis-salaam na wa nasaba ya Ismail alaihis-salaam. Alitufanya walinzi wa Baytullah. Alituwezesha kuwa na ile Nyumba iliyobarikiwa, ambayo ni kibla cha watu na ambayo walimwengu huitufu (huizunguka), na Haram sharif anayoilinda dhidi ya kila uovu. Mwana wa ndugu yangu Abdullah, Muhammad, ni mtu ambaye akilinganishwa na yeyote kati ya Makuraishi humshinda. Ni kweli mali Yake ni kidogo, lakini mali si kitu cha kuthaminiwa, kwa sababu mali ni kama kivuli; hupita kutoka mkono hadi mkono na kutoweka. Heshima na ubora wa mpwa wangu vinajulikana kwenu nyote. Sasa anamposa Khadija binti Khuwaylid. Mnataka atoe mahari7 kiasi gani kutoka katika mali yangu? Naapa kwamba cheo cha Muhammad bila shaka kitakuwa cha juu.” Waraqa bin Nawfal aliyathibitisha maneno haya.

Ami wa mama yetu Khadija, Amr bin Asad, alisema: “Shuhudieni kwamba nimemwozesha Muhammad alaihis-salaam Khadija binti Khuwaylid kuwa mke Wake.” Hivyo akdi ya ndoa (nikahi) ikakamilika. Kwa mujibu wa riwaya moja mahari ilikuwa mithkali 400 za dhahabu, katika riwaya nyingine dirhamu mia tano, na katika nyingine tena ngamia 20.8 [Mithkali moja ni gramu nne na sentigramu themanini.]

Kwa ajili ya karamu ya harusi, Abu Talib alichinja ngamia akaandaa chakula ambacho mfano wake haukuwahi kuonekana hadi siku ile. Ndoa ikafungwa. Mama yetu Hadhrat Khadija alimpa Bwana wetu Mtume kila alichokuwa nacho kama zawadi akasema: “Mali hizi zote ni za nafsi Yako tukufu. Nami ninakuhitaji Wewe, na niko chini ya fadhila Yako.”

Katika maisha yake yote ya ndoa, mama yetu Hadhrat Khadija daima alimhudumia Mtume wetu Muhammad alaihis-salaam na akawa msaidizi Wake. Ndoa hii ya Bwana wetu Mtume ilidumu miaka ishirini na mitano, hadi kifo cha mama yetu Khadija. Miaka kumi na mitano kati yake ilikuwa kabla ya bi’tha, na miaka kumi baada ya bi’tha (kujulishwa utume). Mtume wetu Muhammad alaihis-salaam hakumwoa mwanamke mwingine yeyote wakati mke Wake wa kwanza Hadhrat Khadija alipokuwa hai. Alipata watoto sita, wawili wa kiume na wanne wa kike. Hawa ni Qasim, Zaynab, Ruqayya, Ummu Kulthum, Fatima na Abdullah (Tayyib au Tahir). Kutoka kwa Hadhrat Mariya, aliyemwoa katika kipindi cha utume Wake, pia alipata mwana wa kiume aitwaye Ibrahim. Hakupata watoto kutoka kwa wake Zake wengine. Zaynab alikuwa mkubwa wa binti Zake. Binti Yake mdogo kabisa Fatima ndiye aliyekuwa kipenzi zaidi cha baba yake. Alizaliwa miaka kumi na mitatu kabla ya Hijra. Kama vile wana Wake wa kiume walivyofariki wakiwa wadogo, binti Zake wote isipokuwa Hadhrat Fatima nao walifariki kabla Yake. Mama yetu Fatima naye alifariki miezi sita baada ya Bwana wetu Mtume. Alikuwa ameolewa na Hadhrat Ali. Kizazi cha Mtume wetu mpendwa Muhammad alaihis-salaam kiliendelea kupitia watoto wa Hadhrat Fatima.9

Bwana wetu Mtume Mtukufu (sallallahu alayhi wasallam), hata baada ya kumwoa mama yetu Khadija, aliendelea kujishughulisha na biashara. Kwa mapato yao walikuwa wakiwakirimu wageni na kuwasaidia mayatima na mafukara.

Zayd bin Haritha

Zayd bin Haritha alipokuwa mtoto, alikwenda pamoja na mama yake Suda kuwatembelea jamaa zao. Wakati huo walishambuliwa ghafla na kabila jingine. Zayd akachukuliwa mateka. Wakamleta Makka, kwenye maonyesho yaliyoitwa Suq Ukaz, wakamweka auzwe kama mtumwa. Mpwa wa Hadhrat Khadija, Hakim bin Hizam, alimnunua Zayd kwa dirhamu 400. Hakim bin Hizam alimtoa Zayd bin Haritha kuwa zawadi kwa shangazi yake Hadhrat Khadija, naye akamtoa kuwa zawadi kwa Bwana wetu Mtume. Bwana wetu Mtume alimwacha huru mara moja, lakini akambakiza Kwake. Hii ni kwa sababu Zayd bin Haritha, baada ya kuachwa huru, hakuwa na mahali pa kwenda, wala hakuwa na mtu ambaye angemtunza vizuri kuliko Rasulullah. Naye kwa furaha alibaki kwa Rasulullah.

Hata kabla ya utume kujulishwa Kwake, Bwana wetu Mtume alikuwa ameumbwa ili kukamilisha kila aina ya tabia njema – zinazoonekana na zisizoonekana, zinazojulikana na zisizojulikana – kama vile uadilifu, insafu, huruma, kuwapenda watu, uso wa bashasha, ukarimu, utoaji, kutimiza ahadi, kuhifadhi amana, kupenda kusaidia, kujitolea, uaminifu, kuwalinda waliodhulumiwa, wanyonge na mafukara, kuwaonyesha watoto upendo na mapenzi, unyoofu, ukweli wa maneno, upole, unyenyekevu, kiasi, kuwaongoza watu kwa namna nzuri, ujasiri na ushujaa. Yeye ni bora kwa kila hali kuliko viumbe vyote vilivyokuja na vitakavyokuja, na alikuwa amejipatia kuaminiwa na kila mtu na kupewa lakabu ya “al-Amin”. Kwa sababu ya wema aliotendewa na Yeye, Zayd bin Haritha alimpenda Bwana wetu Mtume kuliko baba yake na mama yake, na hakutaka kamwe kuachana Naye.

“Mali hizi zote ni za nafsi Yako tukufu. Nami ninakuhitaji Wewe, na niko chini ya fadhila Yako” Khadijatul-Kubra (radhiyallahu anha)

Mama yake na baba yake hawakujua mwana wao alipelekwa wapi wala alifanyiwa nini. Baba yake, Haritha, alikuwa akiungua kwa moto wa kumkosa mwanawe, akizunguka nchi hadi nchi akimtafuta. Aliwasisitiza sana jamaa zake na marafiki zake waliokuwa wakisafiri kutoka Yemen kwenda nchi mbalimbali wamletee habari yoyote ya mwanawe Zayd, na alikuwa akisoma mashairi huku akimwaga machozi:

Nimemlilia Zayd wangu, sijui amefanya nini.
Je, yu hai, au ajali ya mauti imempata?
Usiulize bure habari zake, ewe moyo wangu!
Huwezi kujua kama kaburi lake liko uwandani au mlimani.
Shairi lake jingine linaloeleza hamu yake kwa mwanawe ni hili:
Zayd wangu, mwanangu! Laiti ningejua kwamba aliyeondoka atarudi!
Wallahi, sitaki mwingine arudi ila wewe.
Ninamkumbuka upepo unapovuma, kila ninapomwona mtoto,
na jua linapochomoza kila asubuhi linanikumbusha wewe.
Nalia, nalia mara elfu kwa ajili ya kipande cha moyo wangu,
nampanda mnyama wangu nikimtafuta, hata kama hali yangu ni mbaya.
Mimi na kipando changu hatujui kuchoka wala kukata tamaa,
maadamu ipo dalili kwamba mwanangu atapatikana na kusimama mbele yangu.
Hata matumaini yamdanganye mtu kiasi gani, mwishowe yanapita.
Wanangu! Qays, Amr, Yazid, Jabal! Zayd wangu ni amana kwenu.

Hatimaye, kabla ya kuja kwa Uislamu, baadhi ya watu wa kabila la Bani Kalb waliokuja kuizuru Kaaba walimwona Hadhrat Zayd wakamtambua. Hadhrat Zayd akawaambia: “Najua kwamba familia yangu inanililia na kuomboleza; wafikishieni beti hizi”, akasoma shairi lifuatalo:

Moyo wangu unaungua; niko mbali na kiota changu,
lakini mimi ni jirani wa Kaaba, ingawa niko mbali na mama na baba yangu.
Huzuni yenu isiziunguze nyoyo zenu,
vilio vyenu kwa ajili yangu visipande hadi Arshi.
Himidi ni ya Mola, niko katika kiota cha namna hii,
kwamba kwa heshima na wema ninaoupata ninaomba dua daima.

Haritha alifurahi sana kwa habari hii. Mara moja alichukua fedha nyingi akaja Makka pamoja na ndugu yake Kaab. Alipofika Makka, aliuliza nyumba ya Mtume wetu ilipo, akafika mbele Yake akasema: “Ewe bwana wa kaumu ya Kuraishi, ewe mjukuu wa Abdulmuttalib, ewe mwana wa ukoo wa Bani Hashim! Wewe ni jirani wa Haram sharif. Unawakirimu wageni, unawafanyia mateka ihsani na kuwakomboa kutoka utumwani. Tutakupa fedha kiasi unachotaka ili mwana wetu, ambaye ni mtumwa Wako, aachwe huru; mwache huru, tafadhali usilikatae ombi letu hili!” Mtume wetu (sallallahu alayhi wasallam) akasema: “Tumwite Zayd tumweleze hali ilivyo. Tumwache huru achague. Ikiwa atachagua kwenda nanyi, mnaweza kumchukua bila kutoa fedha yoyote. Lakini ikiwa atanichagua mimi na kutaka kubaki kwangu, naapa kwa Allah kwamba yule anayenichagua mimi simwachi kwa mtu yeyote; atabaki kwangu.”

Haritha na ndugu yake walifurahi sana kwa jibu hili la Bwana wetu Mtume wakasema: “Umetutendea kwa uadilifu mkubwa na insafu.”

Hapo Bwana wetu Mtume alimwita Zayd mbele Yake akamwuliza: “Je, unawajua hawa?” Akasema: “Ndiyo, mmoja ni baba yangu, na mwingine ni ami yangu.” Hapo Mtume wetu akasema: “Ewe Zayd! Umekwisha kujua mimi ni nani, umeziona huruma yangu na rehema yangu kwako na jinsi ninavyokutendea. Hawa wamekuja kukuchukua. Basi ama unichague mimi ubaki kwangu, au uwachague wao uende.”

Baba yake na ami yake walikuwa wakingoja wakidhani kwamba sasa atawachagua wao na wataweza kumchukua Zayd. Zayd akasema: “Mimi simchagui mtu yeyote badala Yako. Wewe kwangu uko mahali pa ami yangu na pa baba yangu pia. Ninataka kubaki Kwako.”

Baba yake na ami yake walibaki wameduwaa kwa mshangao. Baba yake alikasirika akamwambia Zayd: “Ole wako! Kumbe unachagua utumwa badala ya uhuru, badala ya mama yako, baba yako na ami yako!” Zayd akamjibu baba yake: “Baba yangu mpendwa, nimeona kwa mtu huyu huruma na wema kiasi kwamba siwezi kumchagua mtu yeyote badala Yake.”

Bwana wetu Mtume alimpenda Zayd sana. Alipoona uaminifu wake na mapenzi yake haya Kwake, alimpeleka Hijr katika Kaaba al-Muazzama, akawaambia waliokuwa pale: “Shuhudieni kwamba Zayd ni mwanangu. Yeye ni mrithi wangu, nami ni mrithi wake.” Baba yake na ami yake walipoiona hali hii, hasira yao ikaondoka. Wakarudi nchini kwao kwa furaha. Baada ya hapo Masahaba watukufu walianza kumwita Zayd “Zayd bin Muhammad” (Zayd mwana wa Muhammad). Baadaye Allahu taala aliiondoa desturi ya kufanya mtoto wa kupanga kwa amri Zake katika aya ya 5 ya Surat al-Ahzab: “Waiteni watoto wenu kwa majina ya baba zao; hivyo ndivyo ilivyo sawa zaidi mbele ya Allah”, na katika aya ya 40: **“Muhammad** (alaihis-salaam) si baba wa mwanamume yeyote kati yenu (kama Zayd)”. Tangu hapo Hadhrat Zayd alianza kuitwa kwa jina la baba yake, yaani “Zayd mwana wa Haritha” (Zayd bin Haritha).10

Usuluhishi wa Kaaba

Bwana wetu Rasulullah alipokuwa na umri wa karibu miaka thelathini na mitano, alikuwa mwamuzi katika mzozo wa Kaaba. Wakati huo mvua na mafuriko yalikuwa yamezichakaza sana kuta za Kaaba. Zaidi ya hayo, moto uliotokea ulikuwa umeiharibu Kaaba.11 Ilikuwa lazima jengo lijengwe upya. Kwa sababu hiyo kabila la Kuraishi liliibomoa Kaaba hadi msingi uliojengwa na Ibrahim alaihis-salaam, likaanza kuijenga upya. Walizipandisha kuta kwa kumpa kila kabila sehemu moja. Makabila, yakijua kwamba kazi hii ni heshima kubwa, hayakuweza kukubaliana kuhusu nani atakayeliweka jiwe la Hajar al-Aswad mahali pake. Kwa kuwa kila kabila lilitaka kupata heshima hii, ulitokea kati yao mzozo mkubwa. Bani Abduddar waliapa wakisema: “Mtu mwingine yeyote asiyekuwa sisi akiifanya kazi hii, tutamwaga damu.” Kwa sababu ya mzozo huu uliodumu siku nne au tano, damu ilikaribia kumwagwa.

“Mimi simchagui mtu yeyote badala Yako. Wewe kwangu uko mahali pa ami yangu na pa baba yangu pia. Ninataka kubaki Kwako” Zayd bin Haritha (radhiyallahu anhu)

Ilikuwa siku ya Jumatatu. Mjomba wa Abdulmuttalib, mzee wa kuheshimika Hudhayfa bin Mughira, aliuonyesha mlango wa Bani Shayba unaofunguka kuelekea Kaaba, akasema: “Enyi kundi la Makuraishi! Mtu atakayeingia wa kwanza kupitia mlango huu, mfanyeni kuwa mwamuzi kati yenu, ili ahukumu jambo ambalo hamwezi kukubaliana juu yake.” Waliokuwa pale walilikubali pendekezo hili, na wakiutazama mlango wa Bani Shayba, wakaanza kumngoja mtu atakayeingia wa kwanza na kulimaliza jambo hili katika wakati wake mgumu kabisa. Hatimaye waliona kwamba anayeingia kupitia mlango ni Muhammad alaihis-salaam – ambaye unyoofu Wake na tabia Yake bora walizithamini mno, na ambaye daima walimwita al-Amin, yaani anayeaminika wakati wote. Wakasema: “Huyu ndiye al-Amin. Tumeridhika na hukumu Yake.”

Mtume wetu mpendwa Muhammad alaihis-salaam alipoelezwa jambo hilo, alivua joho Lake (khirka) akalitandika ardhini. Akaliweka Hajar al-Aswad juu ya joho hilo lililobarikiwa akasema: “Mtu mmoja kutoka kila kabila ashike ncha moja.” Hivyo akawafanya waliinue jiwe hadi mahali lilipopaswa kuwekwa.

Kisha Yeye Mwenyewe akalikumbatia jiwe na kwa mikono Yake mitukufu akaliweka mahali pake. Watu wa makabila walipoona kwamba vita vikubwa vilivyokuwa karibu kuzuka vimezuiwa, waliridhika na kitendo hiki. Wakaendelea kujenga kutoka pale walipoishia, wakazikamilisha kuta.12