MASHARTI YA KUWA MWISLAMU WA KWELI

Neno “Islam” kwa Kiarabu lina maana ya “kujisalimisha nafsi, kunyenyekea, kufikia usalama”, na pia “amani”. Imam Adham Abu Hanifa (rahimahullahu taala) aliufafanua Uislamu kuwa ni “kujisalimisha na kunyenyekea kwa amri za Allahu taala”.

Kutokana na hili inajitokeza yenyewe jinsi Mwislamu mwema anavyopaswa kuwa. Wanazuoni wetu wameeleza sifa ambazo Mwislamu anapaswa kuwa nazo hivi: Mwislamu mwema, kabla ya yote, ni msafi wa mwili na wa roho.

Katika sehemu nyingi za Quran tukufu Allahu taala anasema: “Ninawapenda walio wasafi.” Waislamu hawaingii misikitini wala majumbani wakiwa wamevaa viatu. Mazulia na sakafu zao huwa safi bila vumbi. Kila Mwislamu ana mahali pa kuogea nyumbani kwake. Miili yao, nguo zao na vyakula vyao huwa safi daima. Kwa hiyo kwao hakuna vijidudu wala magonjwa.

Mwislamu wa kweli anajua kuilinda afya yake. Kamwe hanywi kileo, ambacho ni haramu na ni aina ya sumu. Hali nyama ya nguruwe, ambayo ina hatari na madhara mengi na imekatazwa kwa kutangazwa kuwa haramu.

Mtume wetu (sallallahu alayhi wasallam) aliisifu elimu ya tiba kwa njia mbalimbali. Mfano wake ni maneno Yake: “Elimu ni ya aina mbili: elimu ya mwili na elimu ya dini.” Yaani kwa kusema kwamba kati ya elimu zote zilizo za lazima zaidi ni elimu ya dini, inayoilinda roho, na elimu ya afya, inayoulinda mwili, Yeye aliamrisha kwamba kabla ya yote mtu ajitahidi kuiweka roho na mwili katika uzima na nguvu. Uislamu unaamrisha kujifunza elimu ya mwili kabla ya elimu ya dini, kwa sababu mema yote yanaweza kufanywa tu pale mwili unapokuwa na afya. Bwana wetu Mtume alikuwa amemwandikia barua Heraklius, Kaisari wa Bizanti, na kumwalika kwenye Uislamu. Heraklius aliijibu barua hiyo na akatuma zawadi nyingi. Moja ya zawadi hizo ilikuwa daktari. Daktari alipofika alisema: “Ewe Bwana! Kaisari amenituma niwe katika huduma Yako. Nitawatibu wagonjwa Wako bure!” Bwana wetu Mtume alikubali. Aliamrisha daktari apewe nyumba. Kila siku alikuwa akipelekewa vyakula na vinywaji vitamu. Siku na miezi zilipita. Hakuna Mwislamu hata mmoja aliyekuja kwa daktari. Daktari aliona haya, akaja Kwake na kuomba ruhusa ya kuondoka, akisema: “Ewe Bwana! Nilikuja hapa kuhudumu. Hadi leo hakuna mgonjwa hata mmoja aliyekuja kwangu. Nimekaa bila kazi, nikila, nikinywa na kupumzika. Sasa ningependa kuondoka.” Mtume wetu mpendwa alijibu: “Ni uamuzi wako. Ukikaa zaidi, ni wajibu wa Waislamu kumhudumia mgeni wao na kumkirimu. Na ukiondoka – safari njema! Ila ujue tu: hata kama ungekaa hapa miaka mingi, hakuna ambaye angekuja kwako, kwa sababu Masahaba wangu hawaugui! Dini ya Uislamu imeonyesha njia ya kutougua. Masahaba wangu wanajali sana usafi. Hawali chochote mpaka wahisi njaa, na huinuka kutoka mezani kabla ya kushiba.”

Kwa hili hatumaanishi kwamba Mwislamu haugui kamwe. Lakini Mwislamu anayeijali afya yake na usafi wake hubaki mzima kwa muda mrefu. Haugui kwa urahisi. Mauti ni haki. Hakuna anayeweza kuyakwepa mauti, na kila mtu atakufa kwa ugonjwa mmoja au mwingine. Lakini kuilinda afya hadi wakati huo kunawezekana tu kwa kuzingatia yale ambayo Uislamu unaamrisha na kwa usafi. Kama vile Mwislamu mwema anavyojali usafi wa mwili, ndivyo anavyojali sana usafi wa roho. Mtume wetu (sallallahu alayhi wasallam) alisema: “Nimetumwa kuzikamilisha tabia njema na kueneza ulimwenguni akhlaq nzuri.” Katika hadithi sharif imesemwa: “Aliye na imani ya juu zaidi kati yenu ni yule mwenye tabia (akhlaq) nzuri zaidi.” Kwa hiyo hata imani hupimwa kwa tabia.

Usafi wa roho ni jambo la msingi kwa Mwislamu. Mtu anayesema uongo, anayefanya hila, anayewadanganya wengine, anayedhulumu, anayetenda yasiyo ya haki, asiyewasaidia ndugu zake wa dini, anayejivuna na kufikiria maslahi yake tu, hawezi kuhesabiwa kuwa Mwislamu wa kweli, hata afanye ibada kiasi gani. Maana tukufu ya aya tatu za kwanza za Surat al-Maun ni hii: “Ewe Mtume Wangu! Je, umemwona yule anayeikana Siku ya Kiama, anayemuumiza yatima na kumnyang’anya haki yake, asiyemlisha masikini wala kuwahimiza wengine kumtendea wema masikini?” Ibada za watu kama hao hazikubaliwi. Katika dini ya Uislamu, kujiepusha na makatazo huja kabla ya kutekeleza amri. Mwislamu wa kweli, kabla ya yote, ni mtu kamili na mkamilifu. Uso wake ni wa bashasha, maneno yake ni matamu, na husema kweli. Hajui hasira ni nini.

Bwana wetu Rasulullah (sallallahu taala alayhi wasallam) alisema: “Aliyepewa upole amepewa kheri za dunia na akhera.”

Mwislamu ni mnyenyekevu mno. Humsikiliza kila anayemwendea na humsaidia kadiri awezavyo. Mwislamu ana heshima na adabu. Anaipenda familia yake na nchi yake. Katika hadithi sharif imesemwa: “Mapenzi ya nchi hutokana na imani.”

Allahu taala ameeleza katika Quran tukufu jinsi anavyotaka waja Wake wawe. Maana tukufu ya aya tukufu za 63–69 za Surat al-Furqan ni hii: “Waja (wema) wa Rahman (yaani wa Allahu taala, ambaye ni Mwingi wa huruma kwa waja Wake) hutembea ardhini kwa unyenyekevu na kwa heshima. Wajinga wanapowachokoza, huwajibu kwa maneno mazuri kama vile (amani na salama iwe juu yenu), na kwa unyoofu na upole hujiepusha na dhambi. Hukesha usiku wakisujudu na kusimama kwa ajili ya Mola wao (wakisali) (na kumhimidi). Husema: ‘Ewe Mola wetu! Tuepushie adhabu ya Jahannam! Hakika adhabu yake ni ya kudumu na chungu. Bila shaka hapo ni mahali pabaya na makazi mabaya.’ Wanapotumia mali, hawafanyi israfu wala ubahili; hushika njia ya kati baina ya hayo mawili, na hawamnyimi mtu yeyote haki yake. Hawamshirikishi Allahu taala na chochote na hawamwombi mungu mwingine pamoja Naye. Hawaiui nafsi ambayo Allahu taala ameiharamisha. (Huwaadhibu wakosaji tu.) Hawazini.” Na katika aya za 72–74 kwa maana: “Hawatoi ushahidi wa uongo. Hujiepusha na mambo yasiyo na faida na yenye madhara. Wakijikuta kwa bahati katika jambo lisilo na faida na lenye madhara, au lile linaloweza kufanywa tu kwa taabu kubwa, hugeuka na kupita kwa heshima. Wanapokumbushwa aya za Allahu taala, hawafanyi kama vipofu na viziwi wasioona wala kusikia. Huomba wakisema: ‘Ewe Mola wetu! Tujaalie kutoka kwa wake zetu na watoto wetu watu wema watakaokuwa kitulizo cha macho yetu (na warithi wema baada yetu). Tufanye kuwa viongozi wa wale wanaojiepusha na kumwasi Allahu taala!’”

Zaidi ya hayo, maana ya aya tukufu ya pili na ya tatu ya Surat as-Saff ni hii: “Enyi mlioamini! Kwa nini mnasema msiyoyafanya? Kusema kwamba mmefanya msiyoyafanya kunasababisha ghadhabu kubwa ya Allah.” Hili linaonyesha kwamba kuweka nadhiri ya kile ambacho mtu hawezi kukifanya, au kuahidi kile ambacho hawezi kukitimiza, humfanya mtu kuwa mbaya mbele ya Allah.

“Naapa kwa Allahu taala: maadamu mtu hampendelei ndugu yake wa dini kile anachojipendelea mwenyewe, imani yake si kamili” Hadithi sharif

Mwislamu wa kweli huiheshimu sana dini yake, wazazi wake, walimu wake, wakubwa wake, viongozi wa nchi na sheria. Hajishughulishi na mambo yasiyo ya lazima. Wakati wake huutumia kwa mambo yenye manufaa tu. Hachezi kamari. Hapotezi wakati wake bure.

Mwislamu wa kweli hutekeleza ibada zake. Hulipa deni lake la shukrani kwa Allahu taala. Ibada haifanywi kwa ajili ya kuonekana wala ili tu kujiondolea wajibu. Ibada inapaswa kufanywa kwa kutafuta radhi za Allahu taala, kwa hiari na kwa mapenzi makubwa Kwake. Kumuogopa Allahu taala maana yake ni kumpenda sana. Kama vile mtu asivyotaka kumhuzunisha yule anayempenda sana na anaogopa kufanya hivyo, ndivyo ibada kwa Allahu taala inavyopaswa kufanywa kwa namna inayothibitisha mapenzi yetu Kwake. Neema alizotupa Allahu taala ni kubwa mno kiasi kwamba tunaweza kuzilipa tu kwa kumpenda sana na kumwabudu kwa moyo wetu wote.

Ibada hizi ni za aina mbalimbali. Baadhi yake ni kati ya Allahu taala na mja. Huenda Allahu taala akawasamehe wale ambao ibada zao Kwake zina upungufu. Kuheshimu haki za wengine pia ni ibada. Lakini wale wanaowatendea wengine dhulma na ambao bado wanadaiwa haki za wengine, Yeye kamwe hawasamehe mpaka wenye haki hizo wawasamehe. Katika hadithi sharif imesemwa:

“Allahu taala hamhurumii yule asiyewahurumia watu.”

“Msaidieni dhalimu na mdhulumiwa kwa kuizuia dhulma.”

“Ikiwa sehemu tisa kati ya kumi za pesa iliyolipwa kwa kununua shati ni halali na sehemu moja kati ya kumi ni haramu, Allahu taala haikubali sala iliyosaliwa kwa shati hilo.”

“Mwislamu ni ndugu wa Mwislamu. Hamdhulumu. Huharakisha kumsaidia. Hamdharau wala hamwoni kuwa duni kuliko yeye. Kudhuru damu yake, mali yake, heshima yake na utu wake ni haramu.”

“Naapa kwa Allahu taala: maadamu mtu hampendelei ndugu yake wa dini kile anachojipendelea mwenyewe, imani yake si kamili.”

“Naapa kwa Allah: yule ambaye jirani yake hayuko salama na shari yake hana imani (yaani si muumini wa kweli).”

Ili kufikia furaha, kheri na utulivu katika dunia hii na kuokoka na adhabu akhera, ni lazima kufanya mambo mawili.

La kwanza ni kutekeleza amri za Allahu taala. La pili ni kujiepusha na yale aliyoyakataza. La pili ni muhimu zaidi na lenye manufaa zaidi kuliko la kwanza. Ili kutimiza kikamilifu wajibu wa kujiepusha na makatazo, ni lazima kutopita kiasi katika yale ambayo ni mubah, yaani yanayoruhusiwa, na kutovuka kiasi kinachohitajika, kwa sababu anayepita kiasi katika mubah ataanza kufanya yenye shaka, na yenye shaka yako karibu na haramu. Nafsi ya mwanadamu ni pupa kama mnyama. Anayetembea ukingoni mwa shimo anaweza kutumbukia ndani yake. Wanazuoni wa Kiislamu wamesema: “Watenda dhambi kuinamisha vichwa vyao kunapendeza zaidi kuliko watekelezaji wa amri kujisifu.”

Kujiepusha na madhambi nako ni kwa aina mbili: ya kwanza ni kujiepusha na makatazo yanayohusiana na haki za Allahu taala. Ya pili ni kujiepusha na makatazo yanayogusa haki za waja. Ya pili ni muhimu zaidi, kwa sababu Allahu taala hahitaji kitu chochote, na Yeye ni Mwingi wa huruma. Ama watu ni wahitaji sana na ni mabahili. Bwana wetu Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) alisema:

“Mwenye kudaiwa haki za wengine, aliyegusa mali na heshima ya viumbe, na amalizane nao na alipe kabla ya kufa! Asiende Siku ya Akhera, ambapo pesa na mali hazina thamani yoyote, huku akiwa bado anadaiwa haki za wengine! Siku hiyo ibada alizozifanya duniani zitapewa yule mwenye haki. Ikiwa hana ibada au zimekwisha, madhambi ya mwenye haki yatabebeshwa yeye.” Mara moja Rasulullah aliwauliza wale waliokuwa pamoja Naye: “Je, mnajua muflisi ni nani?” Wakajibu: “Ni yule ambaye hana pesa wala mtaji uliobaki.” Akasema: “Jueni kwamba muflisi ni yule ambaye duniani alisali, alifunga na alitoa zaka, lakini aliwatukana watu, akawasengenya, akala mali za wengine, akaua nafsi, akapiga na kujeruhi. Akhera thawabu zake zitapewa wale wenye haki, na thawabu zikimalizika, madhambi ya wenye haki yatabebeshwa yeye, na atatupwa Jahannam.”

Katika barua ya 110 ya juzuu ya pili ya Maktubat, Hadhrat Muhammad Masum al-Faruqi Sarhindi (rahmatullahi alaih) alimwandikia mmoja wa wanafunzi wake: “Mtu anapotenda dhambi, ni lazima afanye toba (atubu) mara moja. Toba ya dhambi iliyotendwa kwa siri iwe ya siri, na ya dhambi iliyotendwa hadharani iwe ya hadharani. Toba haipaswi kucheleweshwa. Malaika Kiraman Katibin hawaiandiki dhambi mara moja. Toba ikifanywa, haiandikwi kabisa. Toba isipofanywa, huiandika. Jafar bin Sinan (quddisa sirruhu) alisema: ‘Kutotubu dhambi ni kubaya kuliko kutenda dhambi.’ Na yule ambaye hakutubu mara moja, na atubu kabla ya kufa. Wara na taqwa havipaswi kuachwa. Taqwa ni kutofanya yale yaliyokatazwa waziwazi (haramu), na wara ni kutofanya yale yenye shaka. Kujiepusha na yaliyokatazwa kuna manufaa zaidi kuliko kufanya yaliyoamrishwa. Wakubwa wetu wamesema: ‘Wema na waovu wote hufanya matendo mema. Lakini ni siddiqin tu, watu wema, wanaojiepusha na madhambi…’ Katika hadithi sharif imesemwa: ‘Wale watakaofikia ukaribu wa Allahu taala Siku ya Kiama ni wenye wara na zuhd.’ (Zuhd maana yake ni kujiepusha na mambo ya kidunia yasiyohitajika, hata kama ni halali.) Katika hadithi sharif nyingine imesemwa: ‘Sala ya mwenye wara inakubaliwa,’ na katika nyingine tena: ‘Kuwa pamoja na mwenye wara ni ibada. Kuzungumza naye ni thawabu sawa na kutoa sadaka.’ Katika mambo unayoyatilia shaka, uliza moyo wako ushauri! Usifanye lile ambalo moyo wako unatetemeka kwalo! Usiifuate nafsi yako!”

“Hikma (elimu yenye manufaa) ina sehemu kumi. Tisa kati yake ziko katika uzla (kujitenga). Na moja iko katika kusema kidogo” Hadithi sharif

Katika hadithi sharif imesemwa: “Kazi inayoipa nafsi utulivu na moyo faraja ni nzuri. Kazi inayoichochea nafsi na kuutia moyo wasiwasi ni dhambi.” “Halali iko wazi, na haramu nayo imetangazwa. Jiepusheni na yenye shaka. Fanyeni yale mnayoyajua bila shaka!” Hadithi sharif hizi zinaonyesha kwamba jambo lenye shaka na linaloubana moyo halipaswi kufanywa. Lakini inajuzu kufanya lile lisilo na shaka. Katika hadithi sharif imesemwa: “Kile ambacho Allahu taala amekihalalisha katika Quran tukufu ni halali. Kile ambacho hakukitaja katika Quran tukufu, Yeye amekisamehe.” Unapokutana na jambo lenye shaka, weka mkono wako juu ya moyo wako. Moyo usipoanza kupiga kwa kasi zaidi, unaweza kulifanya. Ukianza kupiga kwa kasi sana, usilifanye. Katika hadithi sharif imesemwa: “Weka mkono wako kifuani! Kwa jambo la halali moyo hutulia. Kwa jambo la haramu hupigapiga. Ukitia shaka, usifanye! Usifanye hata kama watu wa dini watatoa fatwa!”

Mwenye imani hujiepusha na madhambi madogo ili asitumbukie katika makubwa. Ibada zako zote na matendo yako mema yote unapaswa kuviona kuwa havitoshi. Unapaswa kufikiri kwamba hukutekeleza kikamilifu amri za Allahu taala. Abu Muhammad Abdullah bin Manazil (quddisa sirruhu) alisema: “Allahu taala ametangaza aina mbalimbali za ibada. Ameamrisha subira, ukweli, sala, funga na kuomba msamaha (istighfari) wakati wa sahari. Istighfari aliitaja mwishoni kabisa. Kwa hiyo imekuwa lazima kwa mja kuziona ibada zake na matendo yake mema kuwa havitoshi na kuomba msamaha na maghfira kwa ajili ya yote hayo.”

Jafar bin Sinan (quddisa sirruhu) alisema: “Wale wanaofanya ibada na matendo mema wanapojiona bora kuliko watenda dhambi, hilo ni baya zaidi kuliko madhambi ya watenda dhambi.”

Hadhrat Ali Murtaish (quddisa sirruhu) mara moja, baada ya siku ya ishirini ya Ramadhani tukufu, aliacha itikafu (kujitenga kwa ibada msikitini) na akatoka msikitini. Alipoulizwa: “Kwa nini umetoka?”, alijibu: “Niliwaona mahafidh wakiisoma Quran tukufu kwa sauti ya kuimba na kujisifu kwa hilo, kwa hiyo sikuweza kubaki humo.”

Ni lazima kufanya kazi ili kujipatia wewe na familia yako riziki kwa njia ya halali. Kwa ajili hiyo ni lazima kujishughulisha na biashara na ufundi. Salaf as-salihin (rahmatullahi taala alaihim ajmain) daima walifanya kazi na kuchuma hivyo. Kuna hadithi sharif nyingi zinazozungumzia thawabu za kuchuma halali. Hadhrat Muhammad bin Salim alipoulizwa: “Je, tufanye kazi na kuchuma, au tuabudu tu na kumtegemea Allahu taala (tawakkul)?”, alijibu: “Tawakkul ilikuwa hali ya Rasulullah, na kufanya kazi na kuchuma kulikuwa sunna Yake (sallallahu alayhi wasallam). Fanyeni kazi na mumtegemee Allahu taala!”

Abu Muhammad bin Manazil alisema: “Kufanya kazi na kumtegemea Allahu taala ni bora kuliko kujitenga mahali fulani na kuabudu tu.” Katika kula na kunywa ni lazima kuwa na kiasi. Haifai kula kiasi cha kujihisi mzito. Lakini pia haifai kujinyima chakula kwa ukali kiasi cha kushindwa kufanya ibada. Hadhrat Shah Naqshiband (quddisa sirruhu), mmoja wa mawalii wakubwa, alisema: “Kula vizuri na fanya kazi vizuri!” Kwa ufupi, kila kinachosaidia kufanya ibada na kutenda mema ni kizuri na kimebarikiwa. Na kile kinachovipunguza kimekatazwa. Katika kila tendo jema ni lazima kujali nia yako. Ikiwa nia si njema, haifai kulifanya tendo hilo.

Ni lazima kujitenga (uzla) na wale wasioufuata Uislamu na wale wanaofanya bidaa na madhambi, na kutochanganyika nao. Katika hadithi sharif imesemwa: “Hikma (elimu yenye manufaa) ina sehemu kumi. Tisa kati yake ziko katika uzla. Na moja iko katika kusema kidogo.”

Watu kama hao inapaswa kukutana nao kwa kiasi cha lazima tu. Wakati wa starehe ni baada ya kufa. Ni lazima kuchanganyika na Waislamu wema na safi (rahmatullahi taala alaihim ajmain), kuwanufaisha na kunufaika nao. Haifai kupoteza wakati kwa maneno yasiyo ya lazima na yasiyo na faida.

Wote – wema na waovu – inapaswa kuwapokea kwa uso wa bashasha. Haifai kuzusha fitna na kujipatia maadui. Inapaswa kufuata maneno ya Hafiz Shirazi: “Marafiki inapaswa kuwaambia kweli, na maadui inapaswa kuamiliana nao kwa busara, kwa uso wa bashasha na kwa ulimi mtamu.” Inapaswa kuwasamehe wale wanaoomba msamaha. Inapaswa kuwa na tabia njema kwa kila mtu. Haifai kupinga maneno ya mtu yeyote wala kubishana na mtu yeyote. Inapaswa kuzungumza na kila mtu kwa upole, si kwa ukali.

Shaykh Abdullah Bayal (quddisa sirruhu) alisema: “Tasawwuf si sala, funga na ibada za usiku. Kufanya hayo ni wajibu wa kila mtu akiwa mja. Tasawwuf ni kutowaumiza watu. Aliyelifikia hilo amefikia lengo.”

Hadhrat Muhammad bin Salim alipoulizwa jinsi ya kuwatambua mawalii kati ya watu wengine, alijibu: “Wanatambulika kwa kuwa maneno yao ni laini, tabia zao ni nzuri na nyuso zao ni za bashasha, kwa kuwa wema wao ni mwingi, kwa kuwa hawapingi wanapozungumza, kwa kuwa huwasamehe wale wanaoomba msamaha, na kwa kuwa huwahurumia wote.”

Abu Ahmad Maqqari alisema: “Futuwwa (ukarimu wa nafsi) maana yake ni kumtendea wema yule aliyekuudhi, kumpa zawadi yule usiyempenda, na kumchekea yule anayekuchosha.”

Inapaswa kusema kidogo, kulala kidogo na kucheka kidogo. Kucheka kwa sauti kubwa huutia moyo giza. Inapaswa kufanya kazi, lakini kutarajia malipo yake kutoka kwa Allahu taala. Inapaswa kupata furaha katika kutekeleza amri Zake. Unapomtegemea Yeye peke Yake, Yeye hukupa kila unachotamani. Katika hadithi sharif imesemwa: “Allahu taala humpa yule anayemtegemea Yeye peke Yake kila anachotamani, na huwafanya watu wote kuwa wasaidizi wake.”

Yahya bin Muadh ar-Razi alisema: “Kadiri unavyompenda Allahu taala, ndivyo kila mtu anavyokupenda. Kadiri unavyomwogopa Allahu taala, ndivyo kila mtu anavyokuogopa. Kadiri unavyomtumikia Allahu taala, ndivyo kila mtu anavyokuwa msaidizi wako. Usikimbilie maslahi yako!”

Abu Muhammad Abdullah Rashi (rahmatullahi taala alaih) alisema: “Pazia kubwa kuliko yote kati ya Allahu taala na mtu ni kwamba mtu huifikiria nafsi yake na humtegemea mja ambaye hana uwezo kama yeye mwenyewe. Inapaswa kufikiria jinsi ya kupata mapenzi ya Allahu taala, si ya watu.” Inapaswa kuzungumza na mke wako na watoto wako kwa upole na kuwachekea. Inapaswa kuwa pamoja nao kwa kiasi cha kuwapa haki zao. Lakini haifai kujifunga nao kwa nguvu kiasi cha kumgeuzia mgongo Allahu taala.

Katika mambo ya dini haifai kushauriana na watu wa dini walio wajinga na mafasiki. Haifai kuwa pamoja na wale waliojitolea kwa dunia hii. Katika kila jambo inapaswa kufuata sunna na kujiepusha na bidaa. Wakati wa furaha haifai kuvuka mipaka ya Uislamu, na wakati wa shida haifai kukata tamaa ya msaada wa Allahu taala. Usisahau kwamba pamoja na kila ugumu kuna wepesi. Hali ya mtu isibadilike katika furaha wala katika dhiki; inapaswa kubaki vilevile katika wingi na katika uhaba. Hata katika uhaba inapaswa kujisikia vizuri, na katika wingi kujisikia vibaya. Matukio yanayobadilika yasimbadilishe mtu.

“Mtu mwenye familia kubwa na riziki ndogo, anayesali sala zake vizuri na asiyewasengenya Waislamu, atakuwa pamoja nami Siku ya Kiama” Hadithi sharif

Badala ya kutafuta makosa ya wengine, tunapaswa kuyaona makosa yetu wenyewe. Hatupaswi kujiona bora kuliko Mwislamu yeyote. Tunapaswa kumhesabu kila Mwislamu kuwa juu kuliko sisi. Tukikutana na Mwislamu, tunapaswa kuamini kwamba furaha yetu inaweza kutegemea dua atakayotuombea. Tunapaswa kuwa kama watumishi kwa wale walio na haki juu yetu. Katika hadithi sharif imesemwa: “Mwislamu anayefanya mambo haya matatu ana imani kamili: kuihudumia familia yake, kukaa pamoja na mafakiri (si pamoja na waombaji!) na kula pamoja na mtumishi wake.” Katika Quran tukufu imetangazwa kwamba mambo haya matatu ni alama za waumini. Tunapaswa kujifunza mwenendo wa Salaf as-salihin na kujitahidi kuwa kama wao. Hatupaswi kumsengenya mtu yeyote. Tunapaswa kumzuia anayesengenya. (Kumsema mtu nyuma yake jambo la kweli ambalo lingemuumiza akilisikia ni ghiba, yaani usengenyaji. Ikiwa yaliyosemwa ni uongo, ni buhtani (usingiziaji). Yote mawili ni madhambi makubwa.) Tunapaswa kuzoea kufanya amr bil-maruf na nahy anil-munkar.

Katika hadithi sharif imesemwa: “Mtu mwenye familia kubwa na riziki ndogo, anayesali sala zake vizuri na asiyewasengenya Waislamu, atakuwa pamoja nami Siku ya Kiama.” Waislamu huwasaidia ndugu zao Waislamu, wa kiume na wa kike, na kuwafurahisha. Kwa hakika Bwana wetu Mtume alisema: “Waislamu ni ndugu. Hawaumizani wala hawahuzunishani. Mtu akimsaidia ndugu yake Mwislamu katika jambo fulani, Allahu taala atamrahisishia jambo lake. Mtu akimwokoa Mwislamu na dhiki na hivyo kumfurahisha, Allahu taala atamwokoa na dhiki katika nyakati ngumu kabisa za Siku ya Kiama. Mtu akisitiri aibu au kosa la Mwislamu, Allahu taala atasitiri aibu zake na makosa yake Siku ya Kiama.” “Maadamu mtu anamsaidia ndugu yake Mwislamu, Allahu taala humsaidia yeye.”

“Allahu taala amewaumba baadhi ya waja Wake ili wakidhi mahitaji ya wengine na kuwasaidia. Wenye mahitaji watawaendea hawa (waja). Kwao hakutakuwa na hofu ya adhabu katika akhera.”

“Mtu akienda kumsaidia ndugu yake wa dini katika jambo fulani, kwa kila hatua atapata thawabu sabini, na madhambi yake mengi yatasamehewa. Hivyo huendelea mpaka jambo hilo limalizike. Jambo hilo likimalizika, madhambi yake yote husamehewa. Akifa akiwa katika shughuli hiyo, ataingia Peponi bila kuhojiwa.”

“Mtu akienda kwa watawala wa dola na kujitahidi kwa nguvu zake zote ili ndugu yake Mwislamu aokoke na dhiki na apate faraja, Siku ya Kiama, miguu ya wengine wote itakapoteleza juu ya daraja la Sirat, Allahu taala atamsaidia kulivuka upesi.”

“Kumchekea ndugu yako Mwislamu, kumfundisha mambo mema, kumzuia na matendo mabaya, kuwaonyesha njia wageni wanaouliza, kuondoa njiani mawe, miiba, mifupa na vitu vingine vichafu na vyenye madhara, na kuwapa wengine maji ya kunywa – yote hayo ni aina za sadaka” Hadithi sharif

“Tendo analolipenda zaidi Allahu taala ni kumfurahisha Mwislamu kwa kumpa nguo au chakula, au kwa kumtimizia hitaji lake jingine lolote.”

“Mtu anapomtendea Mwislamu wema, Allahu taala huumba malaika kutokana na wema huo. Malaika huyo humwabudu Allah daima. Thawabu za ibada yake hupewa mtu huyo. Mtu huyo anapokufa na kulazwa kaburini, malaika huyo atakuja kaburini kwake akiwa na uso wenye nuru na wa kupendeza. Akimwona malaika, atapata faraja na kufurahi. ‘Wewe ni nani?’ atauliza. Jibu litakuwa: ‘Mimi ni ule wema uliomtendea fulani na furaha uliyoitia moyoni mwake. Allahu taala amenituma leo nikufurahishe, nikuombee shafaa Siku ya Kiama na nikuonyeshe mahali pako Peponi.’”

“Kwa sababu ya tabia yake njema mtu atafikia daraja za juu kabisa Peponi. Ibada (za nafila) hazitamfikisha kwenye daraja hizi. Tabia mbaya itamburuta mtu hadi kwenye mashimo ya chini kabisa ya Jahannam.” “Anayetoa salamu kwa uso wa bashasha hupata malipo sawa na wale wanaotoa sadaka.”

“Peponi kuna majumba ambayo mtu aliye ndani yake anaweza kuona mahali popote anapotaka, na kujionyesha mahali popote anapopachagua.” Abu Malik al-Ashari (rahmatullahi alaih) alipouliza: “Makazi kama hayo yatapewa nani?”, Bwana wetu Mtume (sallallahu alayhi wasallam) alijibu: “Yatapewa wale wenye maneno matamu, walio wakarimu, na ambao, watu wengine wanapolala, hutafakari juu ya kuwepo kwa Allahu taala na ukubwa Wake na kumwomba kwa unyenyekevu.”

Mwislamu wa kweli haamini ushirikina. Hayapi umuhimu wowote mambo kama uchawi, kuona nuksi, ramli, matabano na hirizi zenye maandishi mengine yasiyokuwa ya Quran tukufu. Pia hajali shanga za buluu, kuwasha mishumaa makaburini na kufunga waya na nyuzi juu yake, wala hakubali kudanganywa na waongo wanaodai kufanya karama (yaani mambo yasiyo ya kawaida ambayo Allah huyajaalia kutokea kupitia watu wachamungu na vipenzi Vyake). Kwa kweli mengi ya mambo haya yametufikia kutoka katika dini nyingine. Mwanazuoni mkubwa wa Kiislamu Imam Rabbani (rahimahullahu taala) anawajibu hivi wale wanaongoja “karama” kutoka kwa watu wa dini: “Watu hungoja watu wa dini waonyeshe karama. Baadhi yao huenda hawana karama, lakini hata hivyo wako karibu zaidi na Allahu taala kuliko wengine. Karama kubwa kuliko zote ni kujifunza Uislamu na kuishi kwa mujibu wa Uislamu.”

Quran tukufu inaamrisha kuzungumza na watu daima kwa maneno matamu na kwa uelewa, hata kama ni wa dini nyingine. Katika vitabu vya fikhi imeandikwa kwamba kuumiza moyo wa asiye Mwislamu kwa kumwita usoni kafiri au asiye na dini ni dhambi, na kwamba anayefanya hivyo anapaswa kuadhibiwa. Lengo ni kuwaonyesha watu wote utukufu wa Uislamu. Na jihadi hii inaweza kufanywa tu kwa maneno matamu, elimu, subira na imani. Anayetaka kumshawishi mtu juu ya ukweli fulani, kwanza ni lazima yeye mwenyewe auamini. Na Mwislamu kamwe hapotezi subira yake, na kamwe haoni ugumu kuieleza imani yake. Hakuna dini nyingine iliyo wazi na yenye mantiki kama Uislamu. Inaweza kuthibitishwa kwa urahisi kwamba dini hii ndiyo dini pekee ya haki. Kwa ufupi, Mwislamu wa kweli ni mtu mkamilifu, aliyejaaliwa tabia zote njema, mwenye heshima, mwenye maadili, msafi wa mwili na wa roho, anayestahili kuaminiwa kwa kila hali. Lau watu wote wangeukubali Uislamu, duniani kusingebaki uovu, udanganyifu, vita, ukatili wala dhulma. Kwa hiyo ni wajibu wetu sote kujitahidi kadiri tuwezavyo kuwa Waislamu wakamilifu na wa kweli, na kuueneza Uislamu ulimwenguni kote kwa kuueleza kiini chake na undani wake.