MADHAMBI MAKUBWA
Yapo sabini na mbili:
1. Kuua mtu bila haki.
2. Kuzini.
3. Kufanya liwati.
4. Kunywa mvinyo na aina zote za vileo. (Kunywa bia ni haramu.)
5. Kuiba.
6. Kutumia madawa ya kulevya kwa ajili ya starehe.
7. Kunyang’anya mali ya wengine kwa nguvu, yaani kupora.
8. Kutoa ushahidi wa uongo.
9. Kula hadharani mbele ya Waislamu katika mwezi wa Ramadhani bila udhuru.
10. Kutoa au kuchukua riba.
11. Kuapa mara nyingi sana.
12. Kuwaasi wazazi wako na kwenda kinyume nao.
13. Kuacha kuwatembelea jamaa zako walio mahram wanaoutii Uislamu.
14. Kuacha mapigano na kumkimbia adui wakati wa vita.
15. Kula mali ya yatima bila haki.
16. Kudanganya katika kupima au kuzani.
17. Kusali sala kabla au baada ya wakati wake uliowekwa.
18. Kuuvunja moyo wa ndugu yako muumini. (Hii ni dhambi kubwa kuliko kuibomoa Kaaba.) Baada ya ukafiri, hakuna dhambi ambayo Allahu taala anaichukia zaidi kuliko kuuvunja moyo.
19. Kuzua jambo ambalo Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) hakulisema na kudai kwamba ni hadithi sharif.
20. Kupokea rushwa.
21. Kukwepa kutoa ushahidi wa haki.
22. Kutotoa zaka na ushr ya mali yako.
23. Kwa mwenye uwezo – kutomzuia mtenda dhambi anapomwona.
24. Kumchoma moto mnyama akiwa hai.
25. Kusahau jinsi ya kuisoma Quran adhimush-shan baada ya kujifunza kuisoma.
26. Kukata tamaa ya rehema ya Allahu taala.
27. Kuwafanyia watu khiyana, wawe Waislamu au wasio Waislamu.
28. Kula nyama ya nguruwe.
29. Kutompenda yeyote kati ya Masahaba watukufu wa Rasulullah (ridwanullahi taala alaihim ajmain) na kumsema vibaya yeyote kati yao.
30. Kuendelea kula baada ya kushiba.
31. Kwa wanawake – kukikimbia kitanda cha mume.
32. Kwa wanawake – kwenda kutembelea watu bila ruhusa ya mume.
33. Kuwaita wanawake wenye heshima makahaba.
34. Kufanya namima, yaani kupeleka maneno (kuchonganisha) kati ya Waislamu. 35. Kuwaonyesha wengine uchi wako (awra – sehemu za mwili ambazo ni lazima kuzifunika). (Awra ya mwanamume ni sehemu iliyo kati ya kitovu na magoti. Awra ya mwanamke inajumuisha pia nywele, mikono na miguu.) Kuangalia awra ya wengine pia ni haramu.
36. Kula mzoga au kumlisha mwingine. 37. Kufanya khiyana katika amana. 38. Kumsengenya Mwislamu. 39. Kuhusudu.
40. Kumshirikisha Allahu taala. 41. Kusema uongo. 42. Kiburi, kujiona bora kuliko wengine.
43. Kwa mgonjwa aliye karibu kufa – kumficha mrithi wake mali. 44. Kuwa bahili.
45. Kuipenda dunia (matamanio ya kidunia).
46. Kutoiogopa adhabu ya Allahu taala. 47. Kutoiamini haramu kuwa ni haramu (iliyokatazwa).
48. Kutoiamini halali kuwa ni halali (iliyoruhusiwa). 49. Kuamini ramli na yale wanayoyasema wapiga ramli kuhusu mambo ya ghaib. 50. Kuritadi kutoka katika Uislamu, kuwa murtad.
51. Kuwatazama bila udhuru wanawake na wasichana wasio mahram (na-mahram), yaani kuwatazama (kwa matamanio) wale ambao ni haramu kuwatazama. 52. Kwa wanawake – kuvaa mavazi ya wanaume. 53. Kwa wanaume – kuvaa mavazi ya wanawake. 54. Kutenda dhambi ndani ya mipaka ya Haram ya Kaaba. 55. Kuadhini au kusali kabla ya wakati wake uliowekwa.
56. Kuasi amri za dola na sheria zake.
57. Kuzifananisha sehemu za siri za mke wako na sehemu za siri za mama yako. 58. Kumtukana mama mkwe wako.
59. Kuelekeziana silaha.
60. Kula na kunywa mabaki ya mbwa. 61. Kumsimbulia mtu wema uliomtendea. 62. (Kwa wanaume) kuvaa mavazi ya hariri. 63. Kung’ang’ania ujinga (kutojifunza itikadi ya Ahli Sunna, fardhi, haramu na elimu yote ya lazima).
64. Kuapa kwa kitu kingine kisichokuwa Allahu taala na majina ambayo Uislamu umeyatangaza.
65. Kuikimbia elimu (ilm).
66. Kutotambua kwamba ujinga ni msiba.
67. Kung’ang’ania kurudia madhambi madogo. 68. Kucheka kwa sauti kubwa na mara nyingi bila ulazima.
69. Kubaki na janaba kwa muda mrefu kiasi cha kupitwa na wakati wa sala. 70. Kumkaribia mke wako akiwa katika hedhi au nifasi.
71. Kufanya taghanni (kuisoma Quran tukufu kwa sauti ya kuimba). Kuimba nyimbo za uasherati. Kupiga ala za muziki na kuzisikiliza. 72. Kujiua.
Tabia njema (akhlaq)
Uislamu unaamrisha kujipamba kwa tabia njema, kuitakasa nafsi na tabia mbaya, kuwa na tabia nzuri, na kuwa na staha na haya katika kila hali. Elimu hii na njia ya kuifikia huitwa tasawwuf.
Kama vile elimu ya tiba inavyotufundisha kuhusu afya ya mwili, ndivyo tasawwuf inavyotufundisha jinsi moyo na roho vinavyoweza kuokoka na tabia mbaya. Inawaweka watu mbali na matendo mabaya, ambayo ni dalili za ugonjwa wa moyo, na inawasaidia kufanya matendo mema na ibada ili kupata radhi za Allahu taala.
Uislamu kwanza unaamrisha kupata elimu, kisha kutenda matendo na ibada kwa mujibu wa elimu hiyo, na kufanya yote hayo kwa ajili ya Allahu taala peke Yake; yaani Uislamu unataka ilm (elimu), amal (matendo na ibada) na ikhlas (unyoofu wa nia, yaani kufanya kila kitu kwa ajili ya Allah). Ikiwa kupanda kiroho kwa mtu na kufikia kwake furaha ya dunia hii na ya akhera kungefananishwa na eropleni inayoruka, basi imani na ibada ni kama kiwiliwili chake na injini zake.
Na kuendelea katika njia ya tasawwuf ni kama chanzo cha nishati yake, mafuta yake. Ili kufikia lengo, eropleni hupatikana, yaani imani na ibada hupatikana. Na ili ianze kwenda, nguvu inahitajika pia, yaani kuendelea katika njia ya tasawwuf.
Tasawwuf ina malengo mawili:
La kwanza ni kwamba imani iwe sehemu ya dhamiri, yaani ikite moyoni na isiweze kutikiswa na athari zinazoleta shaka. Imani iliyoimarishwa kwa akili, hoja na ushahidi peke yake haiwi imara kiasi hicho. Allahu taala anasema kwa maana katika aya tukufu ya ishirini na nane ya Surat ar-Rad ya Quran tukufu: “Imani hutulia na kukita nyoyoni kwa dhikri tu, na kwa dhikri peke yake.” Dhikri maana yake ni kumkumbuka Allahu taala katika kila kazi na kila harakati, na kutenda kwa namna inayomridhisha Yeye.
Lengo la pili la tasawwuf ni kwamba ibada zinazofundishwa na elimu ya fikhi zifanywe kwa urahisi na kwa furaha, na kwamba uvivu na uzito unaotokana na nafs al-ammara viondolewe. Kufanya ibada kwa urahisi na kwa furaha, na kujiepusha na matendo ya dhambi kwa sababu ni maovu, kunawezekana tu kwa kujifunza elimu ya tasawwuf na kuendelea katika njia hii.
Ifahamike kwamba lengo la kushikamana na tasawwuf si kupata uwezo wa kuona yale ambayo wengine hawayajui, kutoa habari za mambo ya ghaib, kuona nuru na roho, au kuona ndoto zenye thamani.
Ili kufikia maarifa, elimu na hali zinazopatikana kwa tasawwuf, kwanza ni lazima kuirekebisha itikadi yako, kisha kujifunza amri na makatazo ya Uislamu na kutenda matendo na ibada kwa mujibu wake. Bila kufanya mambo haya matatu, kwa kweli haiwezekani kuusafisha moyo na tabia mbaya na kuitakasa na kuilea nafsi.