MISINGI YA IMANI

1. Kuamini kuwepo kwa Allahu taala na Upweke Wake

(Amantu billahi) maana yake ni: “Nimeamini kuwepo kwa Allahu taala na Upweke Wake. Ukweli huu nimeusadiki kwa moyo wangu na kuukiri kwa ulimi wangu.” Allahu taala yupo, na Yeye ni Mmoja. Hana mshirika wala aliye mfano Wake. Yaani hakuna yeyote aliye mshirika Wake kwa namna yoyote, si katika sifa Zake wala katika Dhati Yake. Kama ambavyo dhati na sifa za viumbe vyote hazifanani na Dhati na sifa za aliyeviumba, vivyo hivyo Dhati na sifa za Muumba hazifanani na dhati na sifa za kiumbe chochote alichokiumba. Muumba wa kila kiungo na kila seli ya viumbe vyote ni Allahu taala peke Yake, Naye huviumba kutoka katika kutokuwepo. Hakuna mtu anayeweza kujua uhakika wa Dhati ya Allahu taala. Yeye ametakasika na yote yanayoweza kuja akilini na katika fikira, na yuko mbali nayo. Haijuzu kuifikiria Dhati Yake kwa akili au kwa njozi. Lakini ni lazima tuhifadhi sifa na majina Yake yaliyoelezwa katika Quran tukufu, na kwa hayo tuusadiki na kuukiri Uungu Wake. Sifa Zake zote na Majina Yake ni ya azali (bila mwanzo) na ya milele. Yeye si maada, si mwili wala si hali. Hana aliye mfano Wake, wala mshirika, wala kinyume. Si kama vitu tunavyovijua au tunavyoweza kuvifikiria. Haiwezekani kufahamu wala kufikiria jinsi alivyo. Tunaposema “Yeye”, chochote kinachotujia akilini au tunachoweza kukifikiria si Yeye. Allahu taala yupo, na Yeye ni Mmoja. Hakuna mungu mwingine anayestahiki kuabudiwa isipokuwa Yeye. Allahu taala hafungamani na wakati, mahali wala upande. Hayuko mahali popote wala upande wowote. Ni Yeye aliyeumba wakati, mahali na pande. Wajinga hudhani kwamba Yeye yuko juu ya Arshi au juu mbinguni. Ni Yeye aliyeiumba Arshi, na kilicho juu yake na kilicho chini yake. Kilichoumbwa baadaye hakiwezi kuwa mahali pa Yule aliye wa azali (qadim, bila mwanzo, wa milele). Kwa kuwa Dhati Yake haiko mahali popote, vivyo hivyo imetakasika na pande sita zinazojulikana. Hayuko juu wala chini, mbele wala nyuma, kulia wala kushoto. Hayuko ndani ya ulimwengu huu wala nje yake. Kuwa ndani au nje kunaweza kufikiriwa tu kati ya vitu viwili vilivyoumbwa.

Haipasi kusema kwamba Allahu taala yuko kila mahali. Kwa kuwa Allahu taala ametakasika na kuwa na mahali, kusema kwamba Yeye yuko kila mahali ni sawa na kumwekea mahali. Kila mahali, yaani kila kitu, kimeumbwa na Allahu taala. Kilichoumbwa hakiwezi kuwa mahali pa Muumba. Kwa hiyo, badala ya kusema kwamba Yeye yuko kila mahali, ni lazima tuseme: “Allahu taala ametakasika na kuwa na mahali.” Kwa sababu hiyo haisemwi kwamba Allah yuko kila mahali. Husemwa: “Allahu taala katika kila wakati na kila mahali ni Hadhiri (yupo) na Nadhiri (anaona).”

“Kila Mwislamu anapaswa kwanza kumhifadhisha mtoto wake Amantu na kumfundisha vizuri maana yake” Hüseyin bin Said (rahmatullahi alaih)

Hadhrat Sayyid Abdulhakim Arwasi amesema:

“Kwa kuwa Allahu taala hafungamani na wakati wala mahali, kusema kwamba Yeye ni Hadhiri na Nadhiri ni maneno ya majazi. Maana yake ni kwamba Yeye yupo [bila kuwa mahali popote] na anaona, bila wakati na bila mahali. Kama ambavyo sifa zote za Allahu taala ni bila wakati na bila mahali, vivyo hivyo kuwa Kwake Hadhiri na Nadhiri si kwa wakati wala kwa mahali.” Ulimwengu umeumbwa katika daraja ya khayali (njozi). Kuendelea kuonekana kuwa upo kwa ulimwengu huu ulio katika daraja ya khayali ni kwa uweza wa Allah. Ni lazima kuamini na kukiri kwamba Muumba, Mmiliki na Mtawala wa kila kilichopo ni Yeye, na kwamba hakuna anayemtawala, anayemwamrisha wala aliye juu Yake. Kila ubora na kila sifa ya ukamilifu ni Yake peke Yake. Ndani Yake hakuna upungufu wowote wala sifa yoyote ya upungufu. Hufanya alitakalo. Anayoyafanya hayafanyi ili Yeye Mwenyewe au wengine wanufaike. Hafanyi chochote ili apate malipo. Hata hivyo, katika kila kazi Yake kuna hekima, manufaa, fadhila na ihsani. Allahu taala halazimiki kuwapa waja Wake kilicho kizuri na chenye manufaa, wala kuwalipa thawabu baadhi yao na kuwaadhibu wengine. Lau angewaingiza Peponi waasi na watenda madhambi wote, ingelingana na fadhila na ihsani Yake. Na lau angewatupa Jahannam wote wanaomtii na kumwabudu, isingekuwa kinyume na uadilifu Wake. Lakini ametaka, na ameeleza, kwamba Waislamu, wale wanaomwabudu, atawaingiza Peponi na kuwapa neema na wema usio na mwisho, na kwamba makafiri atawaadhibu Jahannam milele. Yeye havunji ahadi Yake. Hata kama viumbe hai wote wangemwamini na kumtii, Yeye asingepata faida yoyote; na hata kama ulimwengu wote ungekuwa kafiri, mwasi na jeuri, na ukampinga, usingemdhuru chochote. Akitaka, humsamehe mtu aliyefanya dhambi kubwa yoyote na akafa bila kutubu, ilimradi isiwe shirki wala ukafiri. Akitaka, humwadhibu hata kwa dhambi ndogo. Ameeleza kwamba hatawasamehe kamwe wale wanaokufa wakiwa makafiri na murtadi, na kwamba atawaadhibu milele.

Waislamu walio katika ahl al-qibla (wanaoelekea kibla) na wanaomwabudu, lakini itikadi yao hailingani na itikadi ya Ahli Sunna, na wakafa bila kutubu, atawaadhibu Jahannam; hata hivyo, Waislamu hao wenye bidaa hawatakaa Jahannam milele.

Kumwona Allahu taala kwa macho katika dunia hii kunawezekana (ni jaiz), lakini hakuna aliyewahi kumwona. Siku ya Kiama, katika Mahshar, makafiri na Waislamu wenye madhambi watamwona katika qahri na jalali Yake, na Waislamu wema watamwona katika lutfu na jamali Yake. Waumini watamwona Peponi kwa sifa ya jamali (jamal). Malaika na wanawake pia watamwona. Makafiri watanyimwa hilo.

Kupita kwa wakati, usiku na mchana, hakuwezi kunasibishwa na Allahu taala. Kwa kuwa ndani Yake hakuwezi kutokea mabadiliko yoyote kwa namna yoyote, haisemwi pia kwamba zamani alikuwa hivi au baadaye atakuwa vile. Haingii (hulul) ndani ya kitu chochote. Yaani haungani na kitu chochote. Hana kinyume, kinzani, aliye mfano Wake, mshirika, msaidizi wala mlinzi.

Hana baba, mama, mwana, binti wala mke. Daima Yeye yupo, amekizunguka kila kitu na anaona kila kitu. Yuko karibu na kila mtu kuliko mshipa wake wa shingo. Lakini kukizunguka Kwake kila kitu, kuwepo Kwake, kuwa Kwake pamoja na ukaribu Wake si kama tunavyofahamu sisi kutokana na maneno haya. Ukaribu Wake hauwezi kufahamika kwa elimu ya wanazuoni, kwa akili ya wataalamu wa sayansi, wala kwa kashfu na shuhudi (ilhamu na mafunuo) za mawalii (waja wapenzi wa Allahu taala). Akili ya mwanadamu haiwezi kuufikia uhakika wake wa ndani. Allahu taala ni Mmoja katika Dhati Yake na katika Sifa Zake. Katika chochote kati ya hizo hakutokei kugeuka wala kubadilika.

Majina ya Allahu taala hayana mwisho. Ni mashuhuri kwamba Yeye ana Majina elfu moja na moja; yaani amewajulisha watu Majina Yake elfu moja na moja. Katika dini ya Muhammad alaihis-salaam, tisini na tisa kati ya hayo yameelezwa. Haya huitwa “Asma al-husna”.

Sifa za dhatiyya na thubutiyya za Allahu taala

Allahu taala ana sifa sita zinazoitwa Sifat adh-dhatiyya:

1. Al-Wujud: Allahu taala yupo. Kuwepo Kwake hakuna mwanzo. Yeye ni Wajib al-wujud; yaani kuwepo Kwake ni lazima. 2. Al-Qidam: Kuwepo kwa Allahu taala hakuna mwanzo.

3. Al-Baqa: Kuwepo kwa Allahu taala hakuna mwisho. Hatoweki kamwe. Kama ambavyo haiwezekani Yeye kuwa na mshirika, vivyo hivyo kutokuwepo hakuwezekani kwa Dhati Yake na Sifa Zake.

4. Al-Wahdaniyya: Allahu taala hana mshirika wala aliye mfano Wake, si katika Dhati Yake, wala katika Sifa Zake, wala katika Vitendo Vyake.

5. Al-Mukhalafatun lil-hawadith: Dhati Yake na sifa Zake hazifanani na dhati na sifa za kiumbe chochote alichokiumba.

6. Al-Qiyam bi-nafsihi: Allahu taala yupo kwa Dhati Yake. Hahitaji mahali popote. Alikuwepo wakati maada na mahali vilipokuwa havijakuwepo, kwa sababu ametakasika na kila hitaji. Kama alivyokuwa kabla ya kuuleta ulimwengu huu kutoka katika kutokuwepo kuja katika kuwepo, ndivyo atakavyokuwa daima bila mwisho.

Allahu taala ana sifa nane zinazoitwa Sifat ath-thubutiyya:

1. Hayat: Allahu taala yu hai. Uhai Wake haufanani na uhai wa viumbe. Uhai Wake, unaostahiki Dhati Yake na ulio maalumu Kwake peke Yake, hauna mwanzo wala mwisho. 2. Ilm: Allahu taala anajua kila kitu. Kujua Kwake si kama kujua kwa viumbe. Chungu akitembea juu ya jiwe jeusi katika giza la usiku, Yeye humwona na anajua habari yake. Anajua mawazo na nia ambazo watu wanazo nyoyoni mwao. Katika ujuzi Wake hakutokei mabadiliko yoyote. Ujuzi huo hauna mwanzo wala mwisho.

3. Sam (kusikia): Allahu taala husikia. Husikia bila kitu cha kati na bila upande. Kusikia Kwake si kama kusikia kwa viumbe. Sifa Yake hii, kama Sifa Zake nyingine zote, haina mwanzo wala mwisho. 4. Basar: Allahu taala huona. Huona bila chombo na bila sharti. Kuona Kwake si kwa macho. 5. Irada: Allahu taala ana matakwa. Huumba alitakalo. Kila kitu huwepo kwa Matakwa Yake. Hakuna nguvu yoyote inayoweza kuzuia Matakwa Yake.

6. Qudra: Allahu taala ni Muweza wa kila kitu. Hakuna kitu kilicho kigumu Kwake.

7. Kalam: Allahu taala ana sifa ya kusema. Kusema Kwake si kwa chombo, si kwa herufi, si kwa sauti wala si kwa ulimi.

8. Takwin: Allahu taala ni Muumbaji. Hakuna muumbaji mwingine isipokuwa Allah. Kila kitu Yeye ndiye aliyekiumba. Haipasi kumwita yeyote asiyekuwa Allahu taala muumbaji. Aliviumba viumbe vyote kutoka katika kutokuwepo. Yeye peke Yake ndiye anayeumba harakati, utulivu [kutokuwa na harakati], mawazo, maradhi, kupona, kheri na shari, manufaa na madhara ya watu na wanyama. Mwanadamu hawezi kuumba harakati zake, mawazo yake, wala kitu chochote. Mawazo, matendo, ugunduzi na uvumbuzi wa watu daima ni Yeye anayeyaleta na kuyaumba. Kumwita mwingine asiyekuwa Yeye “muumbaji” ni maneno ya kijinga na ya batili.

“Kwa kuwa Allahu taala hafungamani na wakati wala mahali, kusema kwamba Yeye ni Hadhiri na Nadhiri ni maneno ya majazi. Maana yake ni kwamba Yeye yupo [bila kuwa mahali popote] na anaona, bila wakati na bila mahali” Sayyid Abdulhakim Arwasi (rahmatullahi alaih)

Sifat ath-thubutiyya za Allahu taala, kama sifat adh-dhatiyya Zake, ni za qadim (bila mwanzo). Sifa hizi pia haziwezi kutengwa na Dhati Yake. Kwa maneno mengine, Sifa Zake si Dhati Yake yenyewe, wala si kitu kingine kisichokuwa Dhati Yake. Hakuna mtu wala kitu chochote kinachoweza kuwa mshirika katika Sifa Zake au kufanana nazo. Sifa Zake za dhatiyya ni sifa za Allahu taala zilizo maalumu kwa Dhati Yake peke Yake. Sifa hizi hazimo katika kiumbe chochote. Wala hazina uhusiano wowote na viumbe. Sifa Zake za thubutiyya ni sifa zenye uhusiano na viumbe. Isipokuwa sifa ya kuumba, sifa hizi amewajaalia waja Wake kwa kiasi kidogo na chenye mipaka. Katika Sifa Zake hizi pia hakuwezi kutokea mabadiliko yoyote. Nazo pia, kama sifa za dhatiyya, ni za azali (bila mwanzo). Kwa kuwa viumbe viliumbwa baadaye, uhusiano wa sifa hizi na viumbe ulitokea baadaye; si wa azali. Sifa Zake hizi, yaani kuwa Kwake hai, kujua, kusikia, kuona, kuwa na uweza, kutaka na kusema, hazifanani hata kidogo na sifa za waja. Ni majina yao tu yanayofanana. Haiwezekani kufahamu uhakika wa Dhati Yake na wa Sifa Zake.

Hakuna kiumbe kinachoweza kamwe kumfahamu wala kumtambua Muumba wake. Bwana wetu Mtume amesema: “Fikirini juu ya viumbe vya Allahu taala, wala msiifikirie Dhati Yake, kwa sababu nyinyi hamwezi kukadiria ukubwa Wake, wala hamna uwezo wa kumfahamu.” Na katika hadithi sharif nyingine imesemwa: “Allahu taala yuko mbali kabisa na kila kinachokuja akilini.”1

2. Kuamini malaika

Wa Malaikatihi: Maana yake ni: “Nimeamini malaika wa Allahu taala.” Malaika ni miili (ajsam), lakini ni latif (laini, ya kiroho), laini kuliko hali ya gesi. Wao ni wa nuru (nurani). Wako hai. Wana akili. Maovu yaliyomo kwa wanadamu hayamo kwa malaika. Wanaweza kuchukua sura yoyote. Kama ambavyo gesi hugeuka kuwa kioevu na kitu kigumu, na ikiwa kigumu huchukua umbo, vivyo hivyo malaika wanaweza kuchukua sura nzuri. Malaika si roho zilizotengana na miili ya watu wakubwa. Wakristo hudhani kwamba malaika ni roho kama hizo. Wala si kama nishati au nguvu. Baadhi ya wanafalsafa wa zamani walidhani hivyo.

Malak (malaika) maana yake ni mjumbe, mleta habari. Wingi wa neno malak kwa Kiarabu ni “malaika”. Malaika waliumbwa kabla ya kila kiumbe hai. Kwa hiyo imeelezwa kwamba malaika ni lazima waaminiwe kabla ya vitabu, na vitabu kabla ya Mitume. Katika Quran tukufu pia, yale yanayopaswa kuaminiwa yametajwa kwa mpangilio huu. Kuwaamini malaika kunapaswa kuwa hivi: Malaika ni waja wa Allahu taala. Si washirika Wake wala si mabinti Wake, kama walivyodhani makafiri na washirikina. Allahu taala yu radhi na malaika wote. Wao hutii amri Zake. Hawafanyi madhambi wala hawaasi amri. Si wa kiume wala si wa kike. Hawaoi. Hawana watoto. Wana uhai, yaani wako hai.

“Fikirini juu ya viumbe vya Allahu taala, wala msiifikirie Dhati Yake, kwa sababu nyinyi hamwezi kukadiria ukubwa Wake, wala hamna uwezo wa kumfahamu” Hadithi sharif

Allahu taala alipotangaza kwamba atawaumba wanadamu, malaika waliuliza: “Ewe Mola wangu! Je, utaumba viumbe watakaoleta uharibifu katika ardhi na kumwaga damu?” Maswali kama haya ya malaika, yanayoitwa zalla, hayaondoi ukweli kwamba malaika ni maasumu, wasio na hatia yoyote. Miongoni mwa viumbe vyote, malaika ndio wengi kuliko wote. Idadi yao hakuna anayeijua isipokuwa Allahu taala. Mbinguni hakuna mahali patupu ambapo malaika hawafanyi ibada. Kila mahali mbinguni pamejaa malaika walio katika rukuu au katika sijda. Mbinguni, ardhini, katika majani, katika nyota, katika viumbe vyote vilivyo hai na visivyo hai, katika kila tone la mvua, kila jani la mti, kila atomu na molekuli, kila mmenyuko na kila harakati – katika kila kitu malaika wana majukumu. Kila mahali wanatekeleza amri za Allahu taala. Wao ni kiungo (wasita) kati ya Allahu taala na viumbe. Baadhi yao ni wakuu wa malaika wengine. Baadhi yao huwaletea Mitume wa watu habari. Baadhi ya malaika huleta katika moyo wa mwanadamu mawazo mema yanayoitwa “ilhamu”.

Wengine hawana habari yoyote juu ya watu wala viumbe wengine wote; wamejisahau wakiwa wamezama katika jamali ya Allahu taala. Kila malaika ana mahali maalumu, wala hawezi kupaondoka. Malaika wa Peponi wako Peponi. Mkuu wao ni Ridhwan. Malaika wa Jahannam, Zabaniya, hutekeleza ndani ya Jahannam yale waliyoamrishwa. Moto wa Jahannam hauwadhuru, kama bahari isivyomdhuru samaki. Wakuu wa Zabaniya ni kumi na tisa. Mkubwa wao kabisa ni Malik. Malaika wanne wanaoandika matendo yote mema na mabaya ya mwanadamu – wawili wanaokuja usiku na wawili wanaokuja mchana – huitwa malaika wa Kiraman Katibin au wa Hafaza.

Imepokewa pia kwamba malaika wa Hafaza ni wengine, si Kiraman Katibin. Malaika aliye upande wa kulia wa mtu ni mkuu wa malaika aliye upande wa kushoto, naye huandika matendo mema. Aliye upande wa kushoto huandika matendo maovu. Kuna malaika watakaowaadhibu makafiri na Waislamu waasi makaburini mwao, na malaika watakaouliza maswali kaburini. Malaika wanaouliza maswali huitwa “Munkar na Nakir”. Wale watakaowauliza waumini huitwa pia “Mubashshir na Bashir”. Malaika wanatofautiana kwa daraja wao kwa wao. Walio watukufu kuliko wote ni wanne. 1. Jibril alaihis-salaam. Kazi yake ilikuwa kuwaletea Mitume wahyi (ufunuo) na kuwajulisha maamrisho na makatazo. 2. Israfil alaihis-salaam. Atapuliza baragumu liitwalo Sur. Atalipuliza Sur mara mbili. Kwa mpulizo wa kwanza, kila kilicho hai kitakufa isipokuwa Allahu taala. Kwa mpulizo wa pili, wote watafufuka tena. 3. Mikail alaihis-salaam. Kazi yake ni kuleta urahisi na ughali wa bei, uhaba na wingi, na kuziendesha maada zote. 4. Izrail alaihis-salaam. Huyu ndiye anayetoa roho za watu.

Hawa wanne ni Mitume wa malaika wote. Baada ya hawa wanne, kwa daraja, yanafuata makundi manne ya malaika: malaika wanne wa Hamalat al-Arsh (wabebaji wa Arshi), ambao wakati wa Kiama watakuwa wanane; malaika walio karibu na hadhara ya kiungu, wanaoitwa Muqarrabun; wakuu wa malaika wa adhabu, wanaoitwa Karubiyyun; na malaika wa rehema, wanaoitwa Ruhaniyyun. Wote hawa ndio walio juu kabisa miongoni mwa malaika.

Wao ni bora kuliko watu wote isipokuwa Mitume. Watu wema (wanaomcha Allah na kujiepusha na madhambi) na mawalii miongoni mwa Waislamu ni bora kuliko malaika wa kawaida. Na malaika wa kawaida ni bora kuliko Waislamu wa kawaida, yaani waasi na watenda madhambi.

3. Kuamini vitabu Vyake

Wa Kutubihi: Maana yake ni: “Nimeamini vitabu vilivyoteremshwa na Allahu taala.” Vitabu hivi aliviteremsha kwa baadhi ya Mitume kwa kumwamrisha malaika Jibril awasomee; kwa wengine vikiwa vimeandikwa juu ya mbao; na kwa wengine kwa kuwasikizisha bila malaika. Vitabu hivi vyote ni maneno (Kalam) ya Allahu taala. Havina mwanzo wala mwisho. Si viumbe. Si maneno yaliyotungwa na malaika, wala si maneno ya Mitume wenyewe. Vitabu vyote alivyoviteremsha Allahu taala ni haki na kweli. Vitabu vya mbinguni tulivyojulishwa ni mia moja na vinne. Kati ya hivyo, ni mashuhuri kwamba suhufi (wingi wa sahifa, kitabu kidogo) kumi ziliteremshwa kwa Adam alaihis-salaam, suhufi hamsini kwa Shis (Shith) alaihis-salaam, suhufi thelathini kwa Idris alaihis-salaam na suhufi kumi kwa Ibrahim alaihis-salaam; Taurati iliteremshwa kwa Musa alaihis-salaam, Zaburi kwa Daudi alaihis-salaam, Injili kwa Isa alaihis-salaam, na Quran tukufu kwa Muhammad alaihis-salatu was-salaam. Quran tukufu imevifuta (naskh) vitabu vyote na kuondoa nguvu ya hukumu zake. Hadi mwisho wa dunia, katika Quran tukufu hakutakuwa kamwe na kosa, kusahaulika, kuongezwa wala kupunguzwa. Elimu zote za zamani na za baadaye zimo katika Quran tukufu. Kwa hiyo ni bora na yenye thamani kuliko vitabu vyote. Muujiza mkubwa kuliko yote wa Mtume Mtukufu (sallallahu alayhi wasallam) ni Quran tukufu. Hata kama watu wote na majini wangekusanyika na kujaribu kusema maneno kama sura fupi kuliko zote ya Quran tukufu, wasingeweza. Leo watu wote ni lazima waifuate Quran tukufu. Leo hakuna mahali popote penye Taurati wala Injili ya asili. Zipo Injili zilizopotoshwa. Vitabu hivi vilipotoshwa baadaye, yaani vilibadilishwa na watu. Hata kama visingepotoshwa, visingekuwa na nguvu ya hukumu; vyote vimefutwa na Allahu taala.

Quran tukufu iliteremshwa aya kwa aya, na ikakamilika katika miaka 23. Quran tukufu ina nguvu ya hukumu hadi Kiama. Imehifadhiwa isipoteze nguvu yake na isibadilishwe na watu. Anayeamini kwamba ndani yake kuna upungufu au nyongeza, huyo hamwamini Allahu taala. Katika aya tukufu imesemwa kwa maana:

“Hakika Sisi ndio tulioiteremsha Quran, na hakika Sisi ndio tutakaoilinda.” (al-Hijr: 9)

“Quran tukufu ni kitabu chenye thamani kubwa mno, chenye nguvu (kisicho na mfano). Batili haiwezi kukijia kutoka mbele yake wala kutoka nyuma yake (kwa upande wowote wala kwa namna yoyote; hakuna kitu kisicho na msingi kinachoweza kukiingia, kwa sababu) kimeteremshwa na Allahu taala, aliye Hakim (Mwenye hekima kuliko wote) na Mahmud (Mwenye kustahiki sifa zote).” (Fussilat: 41–42) Quran tukufu inaeleza mambo mengi yaliyofichika yaliyotokea zamani na yatakayotokea baadaye. Kadiri mtu anavyoisoma au kuisikiliza, ndivyo anavyozidi kutamani kuisoma au kuisikiliza. Mtu anaweza kuchoka kimwili, lakini hachoshwi nayo kamwe. Imethibitika kwa uzoefu usiohesabika kwamba kuisoma au kuisikiliza huondoa dhiki. Imetokea kwamba nyoyo za walioisikia zilijaa hofu na kitisho, na baadhi yao hata wakafa kwa sababu hiyo. Nyoyo za maadui wengi wakaidi wa Uislamu zililainika walipoisikiliza Quran tukufu, nao wakaamini.

Quran tukufu haijabadilika tangu ilipoteremshwa, wala haitabadilishwa kamwe. Quran tukufu ni maneno ya Allah. Haiwezekani kwa watu kutunga kitabu kama hiki. Hakuna aliyeweza kusema maneno yanayolingana hata na aya yake moja. Washairi na wanafasihi wote waliokuja hadi leo wamebaki wakishindwa na kustaajabu mbele ya mpangilio wa maneno na maana ya Quran tukufu. Baada ya Mtume wetu (sallallahu alayhi wasallam) kuhamia akhera, khalifa Wake wa kwanza Hadhrat Abu Bakr as-Siddiq (radhiyallahu anhu) aliamrisha aya za Quran tukufu zikusanywe pamoja. Hivyo ikapatikana nakala iitwayo Mus-haf. Masahaba watukufu wote walieleza kwa kauli moja kwamba Mus-haf huu ni maneno ya Allahu taala. Khalifa wa tatu Hadhrat Uthman (radhiyallahu anhu) baadaye aliamrisha kuandikwa nakala sita zaidi kutoka Mus-haf huu, na akazipeleka katika baadhi ya mikoa.

Ni lazima kuisoma Quran tukufu katika umbo lake la asili, kwa Kiarabu. Maandishi yaliyoandikwa kwa herufi nyingine hayawezi kuitwa Quran tukufu. Anapoishika mkononi mtu anapaswa kuwa na udhu, akae akielekea kibla na kuisoma kwa uangalifu. Ni lazima kuisoma polepole na kwa khushui (unyenyekevu na heshima), akiutazama Mus-haf na kuipa kila aya haki yake kwa mujibu wa kanuni za tajwidi. Ni lazima akumbuke kwamba anachokisoma ni maneno ya Allahu taala, na afuate maamrisho na makatazo ya Quran tukufu.

4. Kuamini Mitume

Wa Rusulihi: Maana yake ni: “Nimeamini Mitume wa Allahu taala.” Mitume walitumwa ili kuwafikisha watu kwenye njia anayoiridhia Allahu taala na kuwaonyesha njia iliyonyooka. Wao ni watu watukufu na waheshimiwa, ambao umbile lao, tabia yao, elimu yao na akili yao vilikuwa bora kuliko vya watu wengine wote wa zama zao, na ambao hawakuwa na tabia yoyote mbaya wala mwenendo wowote usiofaa.

Mitume wana sifa ya Ismat; yaani, kabla ya kujulishwa utume wao na baada yake, hawakufanya dhambi yoyote, kubwa wala ndogo. Tangu walipojulishwa utume wao hadi utume wao ulipojulikana na kuenea, hawakuwa pia na kasoro kama upofu, uziwi na mfano wa hayo. Mtume aliyeleta dini mpya huitwa Rasul (mjumbe). Mtume ambaye hakuleta dini mpya, bali aliwaita watu kuifuata dini iliyotangulia, huitwa Nabii. Katika kufikisha maamrisho (tabligh) na kuwaita watu kwenye dini ya Allahu taala, hakuna tofauti yoyote kati ya rasul na nabii. Kuamini Mitume maana yake ni kuamini kwamba wote walikuwa wakweli na wasema kweli, bila kufanya tofauti yoyote kati yao. Asiyemwamini mmoja wao huhesabiwa kuwa hakumwamini yeyote kati yao.

Ingawa walikuwa na maadui wengi, na walidhihakiwa na kuudhiwa vikali na wasioamini, Mitume hawakuwaogopa maadui, na waliwafikishia watu amri za Allahu taala bila kusita. Allahu taala aliwatia nguvu Mitume Wake kwa miujiza ili kuonyesha kwamba wao ni wakweli na wasema kweli. Hakuna aliyeweza kuipinga miujiza yao. Anayemkubali Mtume na kumwamini huitwa umma wa Mtume huyo. Siku ya Kiama, Mitume watapewa idhini ya kuwaombea (shafaa) wale wa umma wao wenye madhambi mengi, na shafaa yao itakubaliwa. Allahu taala atawapa pia wanazuoni, watu wema na mawalii (wapenzi wa Allahu taala) wa umma wao idhini ya kuombea, na shafaa yao itakubaliwa.

“Hakika Sisi ndio tulioiteremsha Quran, na hakika Sisi ndio tutakaoilinda” al-Hijr: 9

Mitume (alaihimus-salawatu wat-taslimat) wako hai makaburini mwao kwa uhai tusioujua; udongo hauozeshi miili yao iliyobarikiwa. Kwa sababu hii katika hadithi sharif imesemwa: “Mitume husali makaburini mwao.” Macho ya Mitume yanapolala, macho ya nyoyo zao hayalali. Mitume wote ni sawa katika kutekeleza majukumu yao ya utume na kubeba fadhila za utume. Mitume (alaihimus-salawatu wat-taslimat) ni wanadamu. Majini, malaika na wanawake hawawezi kamwe kuwa Mitume kwa wanadamu. Majini na malaika hawawezi kamwe kufikia daraja ya Mitume. Mitume wanatofautiana kwa daraja na heshima wao kwa wao: kwa mfano, kwa wingi wa umma wao, kwa ukubwa wa nchi walizotumwa, kwa kuenea zaidi kwa elimu na maarifa (marifa) yao, kwa wingi na kudumu kwa miujiza yao, na kwa kujaaliwa heshima na ihsani maalumu. Kwa mambo haya yote, Mtume wa zama za mwisho Muhammad alaihis-salaam ni bora kuliko Mitume wengine wote. Mitume wanaoitwa Ulul-azm ni bora kuliko Mitume wengine. Marasul ni bora kuliko manabii wasiokuwa rasul. Adam alaihis-salaam ni Safiyyullah – mtu safi aliyeumbwa akiwa mteule kwa ihsani ya Allahu taala. Nuh alaihis-salaam ni Najiyyullah – Yule aliyeshughulika daima na Allahu taala na kufikia faidhi za kiungu. Ibrahim alaihis-salaam ni Khalilullah, kwa sababu moyoni Mwake hapakuwa na mapenzi ya kiumbe chochote, ila mapenzi ya Allahu taala tu. Musa alaihis-salaam ni Kalimullah, kwa sababu alizungumza na Allahu taala. Isa alaihis-salaam ni Ruhullah na Kalimatullah, kwa sababu hakuwa na baba, na alizaliwa na mama Yake kwa Neno la kiungu (Kalima al-ilahiyya) peke yake: “Kuwa!” Zaidi ya hayo, alikuwa akihubiri maneno ya Allahu taala yaliyojaa hekima na kuyafikisha masikioni mwa watu.

Muhammad alaihis-salaam, ambaye ni sababu ya kuumbwa kwa viumbe vyote, na ambaye ni mtukufu, mwenye heshima na mwenye thamani kuliko wanadamu wote, ni Habibullah (Kipenzi cha Allahu taala). Alama zinazoonyesha ukubwa na ubora Wake, na kwamba Yeye ni Habibullah, ni nyingi mno. Kwa sababu hiyo, haiwezi kusemwa juu Yake maneno kama “alishindwa” au “alikimbizwa”. Siku ya Kiama, Yeye atatoka kaburini Mwake kabla ya wote.

Ataenda Mahshar kabla ya wote. Ataingia Peponi kabla ya wote. Tabia Zake njema hazihesabiki, na uwezo wa mwanadamu hautoshi kuieleza tabia Yake.

Siku ya Kiama, Mitume wote watatafuta kivuli chini ya bendera Yake. Allahu taala aliamrisha kila Mtume: “Mkiwahi wakati ambapo Muhammad alaihis-salaam, Habibu Wangu, ambaye nimemchagua na kumpenda kuliko viumbe Vyangu vyote, atakuwa Mtume, mwaminini na mumsaidie!” Na Mitume wote waliusia na kuziamrisha umma zao hivyo hivyo. Muhammad alaihis-salaam ni “Khatam al-Anbiya” (wa mwisho wa Mitume), yaani baada Yake hatakuja Mtume yeyote.

Sifa za Mitume

Ni lazima kuamini kwamba kila Mtume (alaihimus-salaam) alikuwa na sifa saba:

1. Ismat: Hawafanyi dhambi kamwe. Mitume hawafanyi dhambi yoyote, kubwa wala ndogo, iliyokuwa au itakayokuwa haramu katika dini yoyote.

“Mitume husali makaburini mwao” Hadithi sharif

2. Amana [uaminifu]: Mitume ni watu wa kuaminika kwa kila hali. Kamwe hawaivunji amana.

3. Sidq: Mitume ni watu wakweli na waadilifu katika maneno yao yote, kazi zao na mwenendo wao. Kamwe hawasemi uongo.

4. Fatana: Mitume ni watu wenye akili nyingi mno na ufahamu mkubwa. Hakuna mtu mwenye kasoro kama upofu au uziwi aliyekuwa Mtume. Wala hakuna mwanamke aliyekuwa Mtume. 5. Tabligh: Yote ambayo Mitume waliwajulisha na kuwafafanulia watu, waliyajua kwa wahyi (ufunuo) uliotoka kwa Allahu taala. Hakuna hata moja kati ya maamrisho na makatazo waliyoyaeleza lililotokana na mawazo yao wenyewe. Walifikisha yote waliyoamrishwa kuyafikisha. 6. Adala [uadilifu]: Mitume kamwe hawafanyi dhuluma wala uonevu. Hawaachi uadilifu kwa ajili ya kumridhisha mtu yeyote. 7. Amn al-azl: Hawaondolewi katika utume. Wao ni Mitume duniani na akhera pia.

Idadi ya Mitume haijulikani. Ni mashuhuri kwamba walikuwa zaidi ya elfu mia moja na ishirini na nne. Kati yao, 313 walikuwa Rasul. Kati ya Rasul mmoja na mwingine kulipita kwa wastani miaka elfu moja hivi. Miongoni mwa Rasul hao, sita ndio walio juu zaidi; huitwa Ulul-azm, nao ni: Adam, Nuh, Ibrahim, Musa, Isa na Muhammad Mustafa alaihimus-salatu was-salaam. Majina ya Mitume thelathini na watatu yafuatayo ni mashuhuri: Adam, Idris, Shith, Nuh, Hud, Salih, Ibrahim, Lut, Ismail, Ishaq, Yaqub, Yusuf, Ayyub, Shuayb, Musa, Harun, Khidr, Yusha bin Nun, Ilyas, Alyasa, Dhulkifl, Shamun, Ishmoil, Yunus bin Matta, Daudi, Sulayman, Luqman, Zakariyya, Yahya, Uzayr, Isa bin Maryam, Dhulqarnayn na Muhammad alaihimus-salatu was-salaam.

Ni majina ishirini na manane tu kati yao yaliyotajwa katika Quran tukufu. Kuhusu kama Dhulqarnayn, Luqman, Uzayr na Khidr walikuwa Mitume, kuna ikhtilafu (rai zinatofautiana). Katika barua ya thelathini na sita ya juzuu ya pili ya Maktubat ya Hadhrat Muhammad Masum imeandikwa kwamba kuna habari zenye nguvu zinazoeleza kwamba Khidr alaihis-salaam alikuwa Mtume. Na katika barua ya mia moja themanini na mbili imeandikwa kwamba kuonekana kwa Khidr alaihis-salaam katika sura ya mwanadamu, na kufanya Kwake mambo fulani, hakuonyeshi kwamba Yeye yuko hai. Allahu taala ameiruhusu roho Yake, kama roho za Mitume wengi na mawalii, kuonekana katika sura ya mwanadamu. Kuonekana kwao hakuthibitishi kwamba wako hai.

5. Kuamini akhera

Wal-yawmil-akhiri: Maana yake ni: “Nimeamini Siku ya Akhera.” Siku hii inaanza siku mtu anapokufa na inaendelea hadi mwisho wa Kiama. Inaitwa “Siku ya Mwisho” kwa sababu baada yake hakuji usiku, au kwa sababu inakuja baada ya dunia hii. Haikuelezwa ni lini Kiama kitasimama. Lakini Bwana wetu Mtume (sallallahu alayhi wasallam) alieleza alama zake nyingi:

Elimu za dini zitasahaulika. Ufisadi na uovu vitaenea.

Watu wasio na dini, wasio na maadili na wasio na heshima watakuwa viongozi. Amri za Allahu taala hazitatekelezwa. Haramu zitafanywa kila mahali. Hadhrat Mahdi atakuja; Isa alaihis-salaam atashuka kutoka mbinguni katika (nchi ya) Sham; Dajjal atatokea; watu wanaoitwa Yajuj na Majuj watavuruga kila mahali; jua litachomoza kutoka magharibi. Kutakuwa na matetemeko makubwa ya ardhi; moto utatoka Yemen; mbingu na milima vitapasuka vipande vipande; jua na mwezi vitatiwa giza; bahari zitachanganyika, zitachemka na kukauka …2

Mwislamu anayefanya matendo ya dhambi huitwa fasiki. Mafasiki na makafiri wote wataadhibiwa makaburini mwao. Ni lazima kabisa kuamini hilo.

Kuulizwa maswali kaburini ni kweli. Maiti anapowekwa kaburini, atafufuliwa kwa uhai tusioujua, na ima atakuwa katika raha au ataadhibiwa. Kama hadithi sharif zinavyoeleza waziwazi, malaika wawili wanaoitwa Munkar na Nakir watakuja kaburini mwake katika sura ya watu wawili wasiojulikana, wa kutisha, na watamuuliza maswali.3

Kwa mujibu wa baadhi ya wanazuoni, maswali ya kaburini yatahusu baadhi ya misingi ya itikadi, na kwa mujibu wa wengine yatahusu misingi yote ya itikadi. Kwa hiyo ni lazima tuwahifadhishe watoto wetu maswali na majibu yafuatayo:

“Mola wako ni nani? Mtume wako ni nani? Dini yako ni ipi? Kitabu chako ni kipi? Kibla chako ni wapi? Madhehebu yako katika itikadi na katika amali (ibada) ni ipi?”

“Mola wangu ni Allahu taala. Mtume wangu ni Muhammad alaihis-salaam. Dini yangu ni Uislamu. Kitabu changu ni Quran tukufu. Kibla changu ni Kaaba ash-Sharif. Madhehebu yangu katika itikadi ni Ahli Sunna wal-Jamaa, na madhehebu yangu katika amali ni madhehebu ya Imam al-Azam Abu Hanifa. Mimi ni muumini, mimi ni Mwislamu, alhamdulillah.”

Katika kitabu Tadhkira ya Qurtubi imeandikwa kwamba asiyekuwa wa Ahli Sunna hataweza kujibu kwa usahihi. Kaburi la wale watakaojibu vizuri litapanuliwa, na litafunguliwa dirisha kuelekea Peponi. Kila asubuhi na kila jioni wataona mahali pao Peponi, malaika watawafanyia wema na kuwapa bishara njema. Asiyeweza kujibu kwa usahihi atapigwa kwa marungu ya chuma kwa nguvu kiasi kwamba kelele zake zitasikiwa na viumbe vyote isipokuwa wanadamu na majini. Kaburi lake litakuwa jembamba kiasi kwamba litambana kana kwamba mifupa yake itaingiliana. Litafunguliwa tundu kuelekea Jahannam. Asubuhi na jioni ataona mahali pake Jahannam. Kaburini atapata adhabu chungu hadi Mahshar.

Ni lazima kuamini kwamba baada ya kifo kutakuwa na kufufuliwa. Nyama na mifupa vikishaoza na kuwa udongo na gesi, vyote vitakusanywa tena; roho zitaingia katika miili inayozihusu, na kila mtu atatoka kaburini. Kwa sababu hii, wakati huu huitwa Siku ya Kiama. Viumbe hai wote watakusanywa katika Mahshar (uwanja wa mkusanyiko).

Daftari za matendo zitaruka na kuwaendea wenyewe. Haya yote atayafanya Allahu taala Mwenye uweza wa kila kitu, Muumba wa ardhi, mbingu, nyota na kila chembe. Rasul wa Allahu taala, Bwana wetu (sallallahu alayhi wasallam), ameeleza kwamba haya yatatokea. Maneno Yake bila shaka ni kweli daima. Yote haya bila shaka yatatokea.

Daftari za watu wema (salih) na watu wazuri zitatolewa kwao kutoka upande wa kulia, na daftari za watenda madhambi (fasiki) na watu waovu kutoka nyuma au kutoka upande wa kushoto. Kila tendo, jema au ovu, kubwa au dogo, lililofanywa kwa siri au hadharani, litakuwa limeandikwa katika daftari hilo. Hata matendo ambayo malaika Kiraman Katibin hawayajui yatadhihirishwa – kwa ushahidi wa viungo vya mwili na kwa Allahu taala, Mjuzi wa kila kitu, kuyaeleza – na kila tendo litaulizwa na kuhesabiwa. Katika Mahshar kila siri ambayo Allahu taala atataka kuidhihirisha itadhihirika. Malaika wataulizwa: “Mlifanya nini ardhini na mbinguni?” Mitume wataulizwa: “Mliwafikishaje waja hukumu za Allahu taala?” Na wote wataulizwa: “Mliwafuataje Mitume, na mliyatekelezaje majukumu mliyojulishwa? Mliziheshimuje haki zenu nyinyi kwa nyinyi?” Katika Mahshar, wale wenye imani, ambao matendo na tabia yao ni mazuri, watapewa malipo na kufanyiwa ihsani, na wale wenye tabia mbaya na matendo maovu watapata adhabu kali.

“Sala mnazoniletea zitakuwa nuru kwenu juu ya daraja la Sirat” Hadithi sharif

Allahu taala, kwa uadilifu Wake, ataadhibu hata kwa baadhi ya madhambi madogo, na kwa fadhila na ihsani Yake atawasamehe waumini atakaowataka madhambi yote, makubwa na madogo. Isipokuwa ukafiri na shirki, akitaka atasamehe dhambi yoyote, na akitaka ataadhibu hata kwa dhambi ndogo. Ameeleza kwamba hatawasamehe kamwe wale waliokufa wakiwa washirikina au makafiri. Makafiri, wenye kitabu cha mbinguni au wasio nacho – yaani wale wasioamini kwamba Muhammad alaihis-salaam ni Mtume wa watu wote, na wanaokataa hata hukumu moja (amri au katazo) kati ya zile alizozieleza – wakifa katika hali hiyo, bila shaka watatupwa Jahannam na wataadhibiwa milele.

Siku ya Kiama kutakuwa na Mizani (chombo cha kupimia), isiyofanana na mizani tunazozijua, kwa ajili ya kupima matendo na mwenendo. Ni kubwa kiasi kwamba kitanga chake kimoja kinaweza kuenea ardhi na mbingu. Kitanga cha matendo mema kinang’aa na kiko upande wa kulia wa Arshi, upande wa Pepo, na kitanga cha madhambi kina giza na kiko upande wa kushoto wa Arshi, upande wa Jahannam. Matendo, maneno, mawazo na mitazamo ya dunia hii yatachukua maumbo huko – mema yatakuwa na umbo la kung’aa, na maovu umbo la giza na la kuchukiza – na yatapimwa katika mizani hii isiyofanana na mizani za dunia. Imesemwa kwamba kitanga kilicho kizito kitapanda juu, na kilicho chepesi kitashuka chini. Kwa mujibu wa baadhi ya wanazuoni, kutakuwa na mizani za aina mbalimbali.

Kuna daraja liitwalo Sirat, ambalo kwa amri ya Allahu taala litawekwa juu ya Jahannam. Kila mtu ataamrishwa kupita juu ya daraja hili. Siku hiyo Mitume wote wataomba kwa unyenyekevu: “Ewe Mola wangu! Tujaalie salama!” Watu wa Peponi watapita juu ya daraja kwa urahisi na kufika Peponi. Baadhi yao watapita kama umeme, baadhi kama upepo, na baadhi kama farasi anayekimbia. Daraja la Sirat ni jembamba kuliko unywele na kali kuliko upanga. Ndivyo ilivyo pia kuufuata Uislamu katika dunia hii: kujitahidi kuufuata Uislamu kikamilifu ni kama kupita juu ya Sirat. Wale wanaostahimili hapa ugumu wa kupambana na nafsi zao, huko watapita juu ya Sirat kwa urahisi na raha. Kwa sababu hii, Allahu taala ameipa njia iliyonyooka iliyoonyeshwa na Uislamu jina la “Sirat al-mustaqim”. Kufanana huku kwa majina kunaonyesha kwamba kushikamana na njia ya Uislamu ni kama kupita juu ya Sirat. Wale wanaostahili Jahannam wataanguka kutoka Sirat na kuingia Jahannam. Kuamini daraja la Sirat ni fardhi, kwa sababu daraja la Sirat limethibitishwa kwa nass (Quran tukufu na hadithi sharif). Katika Quran tukufu imesemwa kwa maana: “Wapelekeni kwenye Sirat ya Jahannam na muwazuie, kwa sababu wao wataulizwa. (Wasimamisheni mahali pa hesabu! Watahesabiwa; wataulizwa juu ya walichokiamini na walichokifanya.)” [as-Saffat: 23, 24]

Katika kitabu Nukhbat al-laali imeandikwa: Sirat ni daraja juu ya Jahannam. Katika aya tukufu imesemwa kwa maana: “Hakuna yeyote kati yenu ila atapita huko.” [Maryam: 71] Wanazuoni wa Ahli Sunna wameifasiri aya tukufu “Mtapita huko” kuwa ni kupita juu ya Sirat. [Birgivî Vasiyetnâmesi] Katika hadithi sharif imesemwa:

“Daraja la Sirat litawekwa juu ya Jahannam. Mimi ndiye Mtume wa kwanza atakayepita juu yake pamoja na umma wangu.” [Bukhari] “Anayewapenda sana Ahl al-Bayt wangu na Masahaba wangu, mguu wake hautateleza anapopita juu ya daraja la Sirat.” [Daylami]

“Siku ya Kiama nitasimama mwanzoni mwa daraja la Sirat nikingoja umma wangu upite. Allahu taala atasema: ‘Omba unachotaka, mwombee unayemtaka; shafaa Yako itakubaliwa.’ Baada ya kuuombea umma wangu, nitaendelea kuomba kwa unyenyekevu. Sitaondoka mahali pangu mpaka Mola wangu aseme: ‘Mwingize Peponi kila mmoja wa umma Wako aliyesema La ilaha illallah kwa ikhlasi hata mara moja na akafa na imani.’” [Imam Ahmad]

“Kupita juu ya daraja la Sirat kunategemea nuru ya kila mtu. Wengine hupita kwa kufumba na kufumbua jicho, wengine kama umeme, wengine kama nyota inayoanguka, na wengine kama farasi anayekimbia. Mwenye nuru kidogo sana hutambaa kifudifudi. Mikono na miguu yake huteleza, kisha hushika tena. Hatimaye huvuka akitambaa.” [Tabarani] “Hakuna hata mmoja wa watu wa bidaa atakayeweza kupita juu ya Sirat; wataanguka Jahannam.” [Ibn Asakir]

“Watu wengi, bila kujua kwamba wamepita juu ya Sirat, watawaambia malaika: ‘Sirat na Jahannam vimekwenda wapi? Je, tumevipita?’ Malaika watajibu: ‘Mmepita juu ya Sirat iliyoko juu ya Jahannam. Lakini moto wa Jahannam ulijiondoa mbele ya nuru yenu na ukafunikwa.’” [al-Jami as-saghir]

“Sirat ni jembamba kuliko unywele na kali kuliko upanga. Malaika hujitahidi kuwaokoa waumini. Jibril (alaihis-salaam) ananishika kiunoni. Nami ninaomba: ‘Ewe Mola wangu! Ujaalie umma wangu salama, uwaokoe!’ Siku hiyo wengi watajikwaa na kuanguka.” [Bayhaqi]

Baadhi ya watu wa umma wa Bwana wetu Mtume, watakapotoka makaburini, wataenda moja kwa moja Peponi. Malaika watawaambia: – Je, mmehesabiwa? – Hapana, hatukuhesabiwa. – Je, mmepita juu ya daraja la Sirat? – Hapana, hatukuona Sirat yoyote. – Je, mmeiona Jahannam? – Hapana, hata Jahannam hatukuiona. – Mlifanya amali gani hata mkaja moja kwa moja Peponi bila kuhesabiwa na bila kupita juu ya Sirat? – Tulikuwa na sifa mbili, na kwa sababu yake tumepata neema hii. Moja ni kwamba tulimwonea haya Allah, na hatukufanya dhambi hata tulipokuwa peke yetu. Nyingine ni kwamba tuliridhika na riziki ndogo aliyotupa Allah.

“Peponi kuna neema ambazo hakuna aliyeziona, hakuna aliyezisikia, wala hakuna anayeweza hata kuziwaza” Hadithi sharif

Malaika watasema: neema hizi ni haki yenu. [Ibn Hibban] Linapotajwa daraja la Sirat, mtu asidhani kwamba ni kama madaraja tunayoyajua. Kwa mfano, tunasema: “Ili kupanda darasa, ni lazima kuvuka daraja la mtihani.” Lakini mtihani hauna kitu chochote kinachofanana na daraja. Vivyo hivyo, daraja la Sirat halifanani hata kidogo na madaraja yanayojulikana wala na daraja la mtihani.4

Kuna hodhi liitwalo Hawdh al-Kawthar, lililo maalumu kwa Bwana wetu Muhammad Mustafa (sallallahu alayhi wasallam) peke Yake. Ukubwa wake ni kama safari ya mwezi mmoja. Maji yake ni meupe kuliko maziwa, na harufu yake ni nzuri kuliko miski. Vikombe vilivyo kandoni mwake ni vingi kuliko nyota. Anayekunywa humo mara moja hatahisi kiu tena kamwe, hata kama atakuwa Jahannam. Shafaa (uombezi) ni kweli. Mitume, mawalii (wapenzi wa Allah), watu wema, malaika na wale ambao Allahu taala atawapa idhini, wataombea ili madhambi madogo na makubwa ya waumini waliokufa bila kutubu yasamehewe, na shafaa yao itakubaliwa.

Pepo na Jahannam vipo tayari sasa. Pepo iko juu ya mbingu saba. Jahannam iko chini ya kila kitu. Kuna Pepo nane na Jahannam saba. Pepo ni kubwa kuliko ardhi, jua na mbingu, na Jahannam pia ni kubwa kuliko jua. “Dunia ni gereza kwa muumini.” [Muslim] “Dunia, ikilinganishwa na tumbo la mama, ni kama Pepo; lakini ikilinganishwa na Pepo, ni kama jalala.” [Ma‘rifetnâme] Je, jalala linaweza kulinganishwa na Pepo? Kama ambavyo haiwezekani kwa mtoto aliye tumboni mwa mama yake kujua kwamba atakuja duniani na kukutana na matukio mbalimbali, vivyo hivyo haiwezekani kwa muumini atakayekwenda Peponi kuzijua neema atakazozipata huko.

Katika hadithi sharif imesemwa: “Peponi kuna neema ambazo hakuna aliyeziona, hakuna aliyezisikia, wala hakuna anayeweza hata kuziwaza.” [Muslim] “Kati ya neema za Peponi na neema za dunia hii kuna kufanana kwa majina tu.” [Bayhaqi]

Anayeamini uweza usio na mwisho wa Allahu taala, ni lazima aamini kila kitu alichokieleza. Allah Mtukufu anaeleza kwamba Peponi hakutakuwa na dhiki yoyote, na kwamba watu wa Peponi watapewa kila neema watakayoitaka.

Neema za dunia hii, zikilinganishwa na neema za Peponi, si hata kivuli au picha yake. Kama ambavyo picha ya mti si sawa na mti wenyewe, ndivyo zilivyo neema za dunia hii kando ya neema za Peponi. Kama ambavyo Allahu taala aliziumba neema za dunia hii kutoka katika kutokuwepo, vivyo hivyo akhera ataumba kutoka katika kutokuwepo neema ambazo hakuna anayeweza kuzibuni wala kuziwaza. Kwa Allahu taala hakuna kitu kilicho kigumu. Peponi hakuna huzuni wala dhiki. Maana ya baadhi ya aya tukufu: “Wale waliofanya wema watapata malipo mazuri kabisa na zaidi (kuitazama jamali ya Allahu taala). Nyuso zao hazitafunikwa na weusi (doa) wala unyonge. Hao ndio watu wa Peponi, na humo watakaa milele.” [Yunus: 26] “Wale walioamini na kufanya matendo mema, makazi yao yatakuwa Pepo ya Firdaws. Humo watakaa milele, wala hawatataka kamwe kuhama kutoka humo.” [al-Kahf: 107–108] “Popote utakapotazama Peponi, utaona neema nyingi na ufalme mkubwa (utawala, ihsani kubwa).” [al-Insan: 20]

Katika hadithi sharif imesemwa: “Allahu taala amesema: ‘Nimewaandalia waja wema yale ambayo jicho halijayaona, sikio halijayasikia, wala mwanadamu hawezi hata kuyawaza.’” [Bukhari] “Anayeingia Peponi hafi; ataishi milele. Daima atakuwa na furaha, hatahuzunika kamwe wala hatakata tamaa; nguo zake hazichakai na ujana wake hauishi.” [Ibn Abi d-Dunya] “Watu wa Peponi hawaugui kamwe wala hawazeeki; hawahuzuniki kamwe, daima wana furaha.” [Muslim] “Aliyeingia Peponi akisema: ‘Nataka kupanda farasi,’ atapanda; akisema: ‘Nataka kuruka,’ ataruka.” [Tirmidhi] “Mtu aliye katika daraja ya chini kabisa ya Peponi ataambiwa: ‘Omba unachotaka.’ Naye ataomba kila kinachomjia akilini. Kisha ataambiwa: ‘Utapewa mara mbili ya ulichoomba.’” [Muslim] “Peponi kila mtu atakuwa na umri wa miaka 33.” [Tirmidhi, Qurtubi, Nawawi]

6. Kuamini qadari

Wa bil-qadari khayrihi wa sharrihi minallahi taala: Maana yake ni: Nimeamini qadari, na kwamba kheri (mema) na shari (maovu) vinatoka kwa Allahu taala. Kheri na shari, manufaa na madhara, faida na hasara zinazowafikia watu – yote hutokea kwa makadirio ya Allahu taala.

Kutaka kwa Allahu taala, tangu azali, kwamba kitu fulani kiwepo huitwa qadari (makadirio). Kutimia kwa qadari, yaani kuwepo kwa kile kilichotakwa, huitwa qadha. Maneno qadha na qadari hutumika pia moja mahali pa jingine. Kila kitakachotokea tangu azali isiyo na mwanzo hadi abadi isiyo na mwisho – vitu, sifa zao, harakati zao na matukio – anaviumba kwa mujibu wa alivyojua katika azali. Matendo yote ya watu, mema na mabaya, kuwa kwao Waislamu au makafiri, na matendo yao yote, ya hiari na yasiyo ya hiari, Allahu taala ndiye anayeyaumba. Yeye peke Yake ndiye anayeumba na anayetenda. Kila kinachoonekana kuletwa na sababu, ni Yeye anayekiumba. Kila kitu anakiumba kupitia sababu (chombo, kiungo). Mitume (alaihimus-salaam), waliokuwa katika daraja ya juu kabisa ya elimu na sayansi, na walioona uhakika kikamilifu, na wanazuoni wa Uislamu, waliofuata nyayo zao na kufikia matone kutoka katika bahari ya elimu yao, wameeleza kwamba vitu vinavyodhaniwa leo kuwa ndivyo vinavyochoma au kuumba ni vyombo dhaifu, duni na viumbe – sababu alizoziweka katikati Muumba halisi. Anayechoma ni Allahu taala peke Yake.

Anaweza kuchoma hata bila moto, lakini desturi Yake ni kuchoma kwa moto. Asipotaka kuchoma, hakuna kinachoungua hata katikati ya moto. Hakumwacha Ibrahim alaihis-salaam aungue motoni. Aliivunja desturi Yake kwa sababu alimpenda sana. Lau Allahu taala angetaka, angeweza kuumba kila kitu bila vyombo, kuchoma bila moto na kutushibisha bila sisi kula. Lakini kwa wema Wake kwa waja Wake, ameufungamanisha uumbaji wa kila kitu na sababu. Ametaka kuumba vitu fulani kupitia vyombo fulani. Amezificha kazi Zake nyuma ya vyombo. Ameuficha uweza Wake nyuma ya vyombo. Anayetaka Yeye aumbe kitu fulani, hushika sababu yake na hivyo hukipata. Anayetaka kuwasha taa hutumia kiberiti; anayetaka kukamua mafuta kutoka zeituni hutumia mashine ya kukamulia; anayeumwa kichwa hunywa aspirini; anayetaka kwenda Peponi na kupata neema zisizo na mwisho, huufuata Uislamu; anayejipiga risasi kwa bastola au kunywa sumu, hufa; anayekunywa maji akiwa na jasho, huugua; anayefanya madhambi au kuangukia katika ukafiri, huingia Jahannam. Chombo chochote mtu atakachokishika, hufikia kile ambacho chombo hicho kimewekwa kuwa njia yake. Anayesoma vitabu vya Waislamu hujifunza Uislamu, huupenda na huwa Mwislamu. Anayeishi miongoni mwa wasio na dini na kusikiliza wanayoyasema huwa mjinga wa dini. Wengi wa wajinga wa dini hubaki bila imani. Mtu anapopanda chombo cha usafiri, hufika mahali chombo hicho kinapokwenda. Lau Allahu taala asingeumba kazi Zake kupitia vyombo, hakuna mtu ambaye angewahitaji wengine. Kila mtu angeomba kila kitu moja kwa moja kutoka kwa Allahu taala, wala asingemkimbilia mwingine yeyote. Hapo kusingekuwa na mahusiano kati ya watu kama ya mkuu na mtumishi, mfanyakazi na fundi, mwanafunzi na mwalimu na kadhalika, na nidhamu ya dunia hii na ya akhera ingeharibika; kusingekuwa na tofauti yoyote kati ya mzuri na mbaya, mwema na mwovu, mtiifu na mwasi.

“Naapa kwa Allahu taala aliyeipa nafsi wema na uovu: aliyeitakasa nafsi yake na ukafiri na uasi ameokoka. Na aliyeiacha nafsi yake katika hayo amepata hasara” ash-Shams: 7–10

TUONE MAULA ATAFANYA NINI

Haki hugeuza shari kuwa kheri,
kazi Zake zote ni bora kabisa,
usidhani kwamba mwingine ndiye afanyaye,
zote zinaoana zenyewe kwa zenyewe,
mwenye maarifa huyatazama hayo,
lolote afanyalo linapatana,
tuone Maula atafanya nini,
tuone Maula atafanya nini,
lolote afanyalo ni zuri.
Lolote afanyalo ni zuri.
Wewe mtegemee Haki,
ondoa huzuni moyoni mwako,
mwachie Yeye kila kitu, upate raha,
kaa katika hudhuri ya Mola wako,
subiri na uridhike,
mwachie Yeye mambo yote,
tuone Maula atafanya nini,
tuone Maula atafanya nini,
lolote afanyalo ni zuri.
Lolote afanyalo ni zuri.
Ufunge moyo wako Kwake,
usidhani kwamba uadilifu ni dhuluma,
weka kando mipango yako mwenyewe,
jisalimishe, usiungue motoni,
zielewe takdiri Zake,
subiri, jihadhari usichoke,
tuone Maula atafanya nini,
tuone Maula atafanya nini,
lolote afanyalo ni zuri.
Lolote afanyalo ni zuri.
Yeye ndiye Khallaq na Rahim,
usiseme: “Kwa nini hiki kiko hivi?”
Yeye ndiye Razzaq na Karim,
kitakuwa hivyo kwa muda fulani,
Yeye ndiye Faal na Hakim,
tazama mwisho wake, na usubiri,
tuone Maula atafanya nini,
tuone Maula atafanya nini,
lolote afanyalo ni zuri.
Lolote afanyalo ni zuri.
Mjue Yeye atimizaye haja zote,
usimtazame mtu yeyote kwa dharau,
mwelekezee Yeye dua zako,
usimuudhi mtu, usivunje nyoyo,
acha matamanio yako yote,
usiitetee nafsi yako,
tuone Maula atafanya nini,
tuone Maula atafanya nini,
lolote afanyalo ni zuri.
Lolote afanyalo ni zuri.
Usilishikilie jambo lolote kwa ukaidi,
mahali utakapobaki bila njia,
likishatokea, usilipinge,
ghafla Yeye hufungua pazia hilo,
hilo ni kutoka kwa Haki, usilikatae,
Yeye huiponya dhiki hiyo,
tuone Maula atafanya nini,
tuone Maula atafanya nini,
lolote afanyalo ni zuri.
Lolote afanyalo ni zuri.
Mambo yote ni kutoka kwa Haki,
mkumbuke Yeye kila wakati,
huzuni na wasiwasi ni bure,
weka kando werevu wako,
Yeye hutekeleza hekima Yake,
kuwa mwenye kumstaajabia Haki, na useme:
“Tuone Maula atafanya nini,
tuone Maula atafanya nini,
lolote afanyalo ni zuri.
Lolote afanyalo ni zuri.”
Ibrahim Hakki Erzurumi

Allahu taala amewapa waja Wake irada (matakwa), na matakwa na matamanio yao haya ameyafanya kuwa njia ambayo kupitia kwayo huyaumba matendo yao. Mmoja wa waja Wake anapotaka kufanya jambo, Allahu taala, Naye akilitaka, huliumba tendo hilo. Mja asipolitaka, Allahu taala naye halitaki, wala haliumbi.

Matendo ya hiari ya watu hutokea kupitia mambo mawili. La kwanza: hutokea kwa matakwa na uwezo wa mja. Kwa hiyo matendo ya mja, yaani viungo vya mwili kufanya kile ambacho mtu amenuia kukifanya, huitwa kasb (kuchuma); kasb ni sifa ya mwanadamu. La pili: hutokea kwa sababu Allahu taala anayaumba na kuyapa kuwepo. Maamrisho na makatazo ya Allahu taala, na kutoa Kwake thawabu na kuadhibu, yote ni kwa sababu mwanadamu ana kasb. Allahu taala, kwa ujuzi Wake usio na mwanzo, anajua kila kilichokuwa na kitakachokuwa. Kwa mfano, anajua kama kafiri atabaki kafiri milele au la. Anajua jinsi kila kitakachotokea kitakavyotokea. Wanyama wote, mimea na vitu visivyo na uhai, vitu vigumu, vimiminika, gesi, nyota, molekuli, atomu, elektroni, mawimbi ya sumakuumeme – kwa ufupi, harakati za kila kilichopo, matukio ya kifizikia, mimenyuko ya kikemia, mimenyuko ya kinyuklia, mabadilishano ya nishati, shughuli za kifiziolojia katika viumbe hai, kuwepo au kutokuwepo kwa kila kitu, matendo mema na mabaya ya waja, na kupata kwao malipo yake duniani na akhera – yote haya yalikuwemo katika azali katika ujuzi wa Allahu taala. Aliyajua yote katika azali. Katika kalenda huhesabiwa na kuandikwa ni lini jua litachomoza na kuzama katika mwaka. Jua huchomoza na kuzama katika wakati ulioelezwa katika kalenda. Lakini jua halichomozi na kuzama katika wakati unaojulikana kwa sababu imeandikwa hivyo katika kalenda. Kuandikwa kwake katika kalenda hakuna athari yoyote juu ya kuchomoza na kuzama kwa jua. Vivyo hivyo, Allahu taala, akijua yatakayowapata watu, ameyaandika katika Lawh al-Mahfudh. Kuelezea kwa Allahu taala kwamba baadhi ya watu watakuwa wenye bahati mbaya (hawatakuwa na fungu katika kheri) ni kwa sababu wao wenyewe wanataka kubaki katika ukafiri na hawataki kuwa na imani. Wao si makafiri kwa sababu Allahu taala ameeleza hivyo. Allahu taala anasema katika Quran tukufu: “Allah Mtukufu amemfundisha mwanadamu kheri na shari (au utiifu na dhambi) na hali zake, na akampa mwanadamu ikhtiyar (uhuru wa kuchagua, irada juziyya) ili aweze kufanya mojawapo. Aliyeitakasa nafsi yake (aliyeisafisha na maovu na kuijaza fadhila) ameokoka. Na aliyeiacha nafsi yake katika dhambi, ujinga na upotevu amepata hasara.” [ash-Shams: 7–10] Mwanadamu yuko huru kutumia irada juziyya yake (matakwa yenye mipaka); halazimishwi. Yaani, irada juziyya ikitumiwa kwa wema, Allahu taala huumba wema; ikitumiwa kwa uovu, huumba uovu. Mja hutumia irada juziyya yake, na Allahu taala huumba. [Risala ya Irada juziyya] Maana yake ni kwamba anayetaka wema humpa wema, naye huwa mwenye bahati. Anayetaka uovu humpa uovu, naye huwa mwenye bahati mbaya. Hapa hakuna kulazimisha kwa namna yoyote. Allahu taala hawalazimishi watu kufanya dhambi, wala hawatupi Jahannam kwa nguvu. Kwa hiyo hakuna kinachotokea kilicho kinyume na uadilifu. Allahu taala ameeleza kwamba atawalipa malipo mema waja Wake wanaotekeleza maamrisho na kujiepusha na makatazo, na atawaadhibu wanaofanya kinyume chake.