VITA VYA TABUK
Tabuk ni mahali panapojulikana vizuri kati ya Madina al-Munawwara na mji wa Sham. Baadhi walisema kwamba ni jina la chemchemi. Kwa kuwa safari hii ilikuwa safari ya mwisho ya Bwana wetu Mtume, iliitwa Vita vya Tabuk. Pia huitwa Fadiha (Fedheha), kwa sababu wanafiki waliaibika katika vita hivi. Pia huitwa Jaysh al-Usra (Jeshi la Dhiki). Katika safari hii Waislamu walipata taabu nyingi. Zaidi ya hayo, umbali ulikuwa mrefu na hali ya hewa ilikuwa ya joto kali. Askari wa adui walikuwa wengi na wenye nguvu. Ulikuwa wakati wa njaa. Watu kumi walipanda ngamia mmoja. Askari wengi kwa mwezi mzima hawakula chochote isipokuwa tende. Wakati mwingine walikula shayiri iliyokaangwa. Wakati mwingine hata hiyo hawakuipata. Safari ya Tabuk ilianza katika mwezi wa Rajab wa mwaka wa tisa wa Hijra, siku ya Alhamisi.
Katika mwaka huu wa tisa, ambapo Uislamu ulikuwa ukienea kwa kasi katika Rasi ya Arabia, Mfalme wa Bizanti, Heraklius, aliionea wivu “Dola ya Kiislamu” na alitaka kuzuia kukua kwake. Waarabu Wakristo walimwandikia barua: “Yule mtu aliyejitokeza na madai ya utume amefariki. Waislamu sasa wamo katika njaa na ufukara. Ukitaka kuwageuza kwenye dini yako, huu ndio wakati wake hasa.” Kwa sababu ya barua hii, Heraklius aliandaa jeshi la watu elfu arobaini chini ya uongozi wa Qubad ili kupigana na Waislamu. Bwana wetu Fakhr-i kainat alipopata habari hii, aliwakusanya Masahaba Wake, akawaamuru wajiandae kwa vita. Kwa kuwa mwaka huo kulikuwa na ukame, Masahaba walikuwa katika dhiki kubwa ya kimali. Ni hali ya wafanyabiashara tu iliyokuwa nzuri kidogo. Askari wa Kiislamu walikuwa wengi sana. Chakula na zana za vita vilikuwa haba. Dhiki haikuepukika. Bwana wetu Mtume alipenda pia Masahaba Wake watoe msaada wa mali kwa ajili ya kuwatayarisha askari watakaoshiriki vitani. Matakwa haya ya Bwana wetu (sallallahu alayhi wasallam) yaliwasisimua Masahaba. Kila mtu alileta chochote alichokuwa nacho mkononi, akijitahidi kujiandaa kwa jihadi kwa mali yake na nafsi yake.
Hadhrat Abu Bakr, sahibu wa pangoni wa Bwana wetu Mtume, alikuwa ameleta mali yake yote. Bwana wetu Mtume Mtukufu alipomuuliza: “Umewaachia nini watu wa nyumbani kwako, ewe Aba Bakr?”, yeye akajibu: “Nimewaachia Allahu taala na Mtume Wake.” Hadhrat Umar alikuwa ameleta nusu ya mali yake kama msaada. Bwana wetu Mtume alipomuuliza naye: “Umeiachia nini familia yako, ewe Umar?”, yeye akajibu: “Nimeacha kiasi kile kile nilichokileta.” Bwana wetu Mtume akasema: “Tofauti iliyo kati yenu wawili ni kama tofauti iliyo kati ya maneno yenu.” Ndipo Hadhrat Umar akasema: “Baba yangu na mama yangu wawe fidia yako, ewe Aba Bakr! Katika kila mashindano katika njia ya kheri unanitangulia. Sasa nimeelewa vizuri kwamba sitaweza kukushinda katika jambo lolote”, akionyesha jinsi anavyomthamini.1 Masahaba watukufu walijitahidi kusaidia kwa kadiri ya uwezo wao. Lakini wanafiki waliwadhihaki wakisema: “Nyinyi mnatoa ili kujionyesha.” Bwana wetu Mtume akasema: “Atakayetoa sadaka leo, sadaka yake itamshuhudia kwa wema wake Siku ya Kiama mbele ya Allahu taala.” Baada ya maneno haya matukufu ya Bwana wetu Mtume, waumini walianza kusaidia zaidi. Hadhrat Uthman bin Affan aliiandaa nusu ya jeshi.2 Uthman Dhun-Nurayn (radhiyallahu anhu) alilipatia jeshi hili ngamia mia tisa na hamsini na farasi hamsini pamoja na vifaa vyao vyote. Zaidi ya kuwagharimia wapanda farasi wao mahitaji yao, alituma pia dinari elfu kumi au rukye mia saba za dhahabu.3 Hivyo akawa ndiye aliyesaidia zaidi kuliko Waislamu wote. Hadhrat Uthman aliyakidhi mahitaji ya jeshi kwa namna ambayo hakusahau hata kuweka sindano kubwa za kushonea viriba vyao vya maji. Kuhusu msaada wake huu, Bwana wetu Mtume Mtukufu (sallallahu alayhi wasallam) alisema: “Tangu leo, Uthman haandikiwi dhambi.”4 Kulikuwa na Sahaba mmoja ambaye hali yake ya kimali ilikuwa dhaifu sana. Ili kupata thawabu ya kusaidia jihadi, usiku ule alivuta maji katika shamba la mitende mpaka asubuhi, kisha akamletea Bwana wetu Mtume tende alizozipata, akasema: “Ewe Mtume wa Allah! Nimeleta nilichonacho mkononi ili nipate radhi ya Mola wangu. Tafadhali ukipokee.”
“Ewe Umar! Tofauti iliyo kati yenu (wewe na Abu Bakr) ni kama tofauti iliyo kati ya maneno yenu” Hadithi sharif
Wakati wanaume Waislamu walipokuwa wakijitahidi kusaidia kwa kadiri ya uwezo wao, wanawake nao walikuwa wakitimiza ipasavyo wajibu uliowahusu katika njia hii. Walipokuwa wakijiandaa kwa safari ya Tabuk, Waislamu walikuwa katika wakati wa dhiki kubwa. Njaa ilikuwa kali kiasi kwamba watu wengi kati ya Masahaba watukufu wasiokuwa na chochote mkononi walikuja mbele ya Bwana wetu Rasulullah wakisema: “Ewe Mtume wa Allah! Hatuna kipando! Wala hatuna chakula! Katika vita hivi hatutaki kutengana Nawe, tunataka kupata thawabu ya jihadi.” Mtume wetu mpendwa, kwa huzuni, aliwajulisha kwamba hakubakiwa na kipando chochote cha kuwapandisha. Wakati mmoja Salim bin Umayr, Abdullah bin Mughaffal, Abu Layla al-Mazini, Ulba bin Zayd, Amr bin Humam, Harami bin Abdullah na Irbad bin Sariya walikuja mbele ya Mtume wetu mpendwa na ombi lile lile. Bwana wetu alipowaambia kwa huzuni kubwa: “Sipati kitu cha kuwapandisha”, walianza kulia kwa huzuni ya kubaki mbali na Bwana wetu Mtume na kutoweza kushiriki katika jihadi. Ndipo Allahu taala aliteremsha aya hii tukufu, kwa maana: “(Ewe Mtume Wangu!) Walipokujia (ili kushiriki katika jihadi), uliwaambia: ‘Sina uwezo wa kuwapatia vipando.’ Walirudi wakitoa machozi kwa huzuni kwa kuwa hawana cha kutoa katika njia hii (na kutoweza kushiriki vitani). Juu yao hakuna lawama (dhambi).”5 Mwishowe Hadhrat Abbas na Hadhrat Uthman waliwaandaa wao pia kwa ajili ya vita. Maandalizi yalipokamilika, Bwana wetu Mtume alilikusanya jeshi Thaniyyat al-Wada. Waliokosa kushiriki katika vita walikuwa wachache kiasi kwamba ni kana kwamba hawakuwepo. Bwana wetu Mtume Mtukufu, baada ya kulikusanya jeshi na kuazimia kuondoka, alimwacha Muhammad bin Maslama Madina kama naibu wake.6 Alipokuwa akianza safari, Bwana wetu Mtume alisema: “Chukueni viatu vya ziada. Maadamu mna viatu vya akiba, hamtapata taabu.”
Jeshi lilipoanza kuondoka, kiongozi wa wanafiki Abdullah bin Ubayy alisema maneno yasiyo na msingi ili kuwatia Waislamu hofu. Hata alikuwa akisema: “Naapa, ni kana kwamba namwona Yeye na Masahaba Wake wakiwa wamefungwa kwa kamba wawili wawili …” Lakini Masahaba watukufu hawakuyajali kabisa maneno haya, na shauku yao ya kushiriki katika jihadi iliongezeka zaidi na zaidi. Wanafiki walipoona hivyo, waliumia kwa hasira. Bwana wetu Rasulullah, alipokuwa akiondoka Thaniyyat al-Wada kwenda Tabuk, aliamuru bendera za jeshi (bendera kubwa na ndogo) zikunjuliwe. Alimpa Hadhrat Abu Bakr bendera kubwa, na Hadhrat Zubayr bin Awwam bendera nyingine. Alimpa Usayd bin Hudayr bendera ya kabila la Aws, na Abu Dujana bendera ya kabila la Khazraj.7 Idadi ya Masahaba watukufu chini ya uongozi wa Bwana wetu Mtume ilikuwa watu elfu thelathini, elfu kumi kati yao wakiwa wapanda farasi. Hadhrat Talha bin Ubaydullah aliteuliwa kuwa kamanda wa ubavu wa kulia, na Hadhrat Abdurrahman bin Awf wa ubavu wa kushoto.8 Masahaba watukufu walianza safari katika hali ya joto kali sana, chini ya uongozi wa Mtume wao. Maadamu mbele yao alikuwepo Habibu wa Allahu taala, ukosefu wa chakula na maji haukuweza kuwarudisha nyuma, wala umbali wa njia wala wingi wa askari wa adui havikuweza kuwatisha. Kwa hali hii mtu angeweza kwenda popote. Katika kila kituo Mtume wetu mpendwa na Masahaba mashujaa walipumzika kwa muda, kisha wakaendelea na safari yao. Kituo chao cha nane kilikuwa Hijr, mahali ilipoangamizwa kaumu ya Salih alaihis-salaam. Kwa kuwa hawakuitii amri ya Mtume wao, Allahu taala aliwaangamiza kwa ukelele mkali, yaani kwa sauti ya kutisha. Sultani wa Ulimwengu aliwaambia Masahaba Wake: “Usiku huu utavuma upepo mkali kutoka upande wa kinyume. Mtu yeyote asisimame bila kuwa na mwenzake kando yake. Kila mmoja amfunge ngamia wake goti. Mahali hapa ni mahali palipoteremka adhabu. Mtu yeyote asinywe maji haya wala asitawadhe kwayo!” Kila mtu aliitii amri hii. Upepo mkali uliovuma usiku ulianza kupindua kila kitu. Wakati huo mtu mmoja alikuwa amesahau kumfunga ngamia wake. Aliposimama peke yake kwenda kumtafuta, alichukuliwa na upepo, akasombwa na kutupwa kwenye miteremko ya mlima Tayy. Mtu mwingine alikuwa amebanwa sana na haja; alipokwenda kujisaidia, alipatwa na ugonjwa uitwao hunnaq (kifaduro). Kwa dua ya Bwana wetu Mtume alipona.
Asubuhi ile hakukubaki maji hata kidogo katika vyombo vya maji. Kila mtu alikaribia kufa kwa kiu. Wanafiki waliona hii ni fursa, wakajaribu kuzusha fitna wakisema: “Kama Muhammad angekuwa Mtume kweli, angeomba dua na kuleta mvua.”
Bwana wa walimwengu alipoelezwa jambo hili, aliinua mikono Yake iliyobarikiwa akamwomba Allahu taala ajalie mvua. Katika hali ya hewa ya joto na isiyo na mawingu, mara moja yalitokea mawingu ya mvua. Mvua kubwa ilianza kunyesha. Kila mtu alijaza vyombo vyake, akatawadha na kuwanywesha wanyama. Mvua ilipokoma na mawingu kutawanyika, ilionekana kwamba mvua ilikuwa imenyesha juu ya jeshi tu.
“Atakayetoa sadaka leo, sadaka yake itamshuhudia kwa wema wake Siku ya Kiama mbele ya Allahu taala” Hadithi sharif
Vita vya Tabuk
Mtume wetu mpendwa na Masahaba walisema takbira. Walimhimidi Allahu taala. Wakawaambia wanafiki: “Sasa hamna udhuru wowote uliobaki. Mwaminini Allahu taala na Mtume Wake, mkawe Waislamu wema!” Lakini wanafiki wasio na haya walijibu: “Kuna nini hapo? Wingu limepita likanyesha, basi!” Njaa nayo ilikuwa imefika kikomo chake, kiasi kwamba watu wawili walilazimika kugawana tende moja. Wakivumilia joto kali, njaa na kiu, waliikaribia Tabuk. Bwana wetu Habib-i akram (Kipenzi Mtukufu) (sallallahu alayhi wasallam) akasema: “Inshaallah (Allahu taala akipenda) kesho wakati wa dhuha mtaifikia chemchemi ya Tabuk. Msiyaguse maji hayo mpaka nitakapofika.” Siku iliyofuata walifika huko. Maji ya chemchemi yalikuwa machache sana. Mtume wetu mpendwa aliamuru maji kidogo ya chemchemi hiyo yatiwe katika chombo, akatia ndani yake mkono Wake uliobarikiwa akaomba dua. Kisha akayamimina tena katika chemchemi. Maji yalijaa ghafla na kuwa mengi. Ingawa jeshi la Uislamu la watu elfu thelathini lilikunywa, hayakupungua hata kidogo. Baadaye eneo lote lilinyweshwa kwa maji haya, yaliyokuwa muujiza wa Bwana wetu Fakhr-i kainat. Eneo hilo likawa uwanda wa kijani kibichi, likajaa baraka. Bwana wetu Mtume Mtukufu na Masahaba Wake watukufu walipofika Tabuk, hawakuyakuta majeshi ya Warumi mbele yao. Majeshi hayo yaliundwa na Wabizanti na makabila ya Kiarabu yaliyokuwa yamegeuzwa kuwa Wakristo, kama Amila, Lakhm na Judham. Huko Muta jeshi la Warumi la watu laki moja lilikuwa limeshindwa mbele ya mujahidina elfu tatu. Sasa mbele yao walikuwa mujahidina elfu thelathini, na kamanda wao alikuwa Bwana wa ulimwengu. Warumi waliposikia kwamba Mtume wetu mpendwa amekuja pamoja na Masahaba Wake mashujaa, kila mmoja wao alitafuta mahali pa kukimbilia.
Bwana wetu Rasulullah, baada ya kushauriana na Masahaba Wake, hakwenda mbele zaidi ya Tabuk. Wakati huo baadhi ya makabila na dola zilizokuwa katika eneo hilo zilisikia kwamba jeshi la Uislamu limekuja. Kwa hofu yao, kila moja ilituma ujumbe kwa Bwana wetu Mtume, ikaomba amani kwa kulipa jizya. Bwana wetu Mtume aliwaonea huruma akakubali mapendekezo yao; kila mmoja wao aliandikiwa mkataba wake peke yake wenye masharti yake, na wakaambiwa kwamba wako katika amani.
Bwana wetu Sarwar-i kainat alaihi afdalus-salawat alimsubiri adui kwa karibu siku ishirini. Huko Tabuk alikuwa na mazungumzo mengi pamoja na Masahaba Wake watukufu, akaziosha nyoyo zao kwa bahari ya nuru. Alizimiminia nyoyo zao faidh na baraka zilizobubujika kutoka katika moyo Wake uliobarikiwa. Katika mojawapo ya mazungumzo Yake yasiyo na mfano alisema: “Je, niwaambie aliye bora na mwenye heshima zaidi kati ya watu?” Masahaba watukufu wakasema: “Tuambie, ewe Mtume wa Allah!”
Ndipo akasema: “Aliye bora kati ya watu ni yule anayefanya kazi katika njia ya Allahu taala mpaka pumzi yake ya mwisho, juu ya mgongo wa farasi wake au wa ngamia wake, au kwa miguu yake miwili. Na aliye mbaya kati ya watu ni mtu mpotovu anayesoma Kitabu cha Allahu taala lakini hanufaiki nacho hata kidogo.”
Mtu mmoja alipouliza kuhusu kufa shahidi, alisema: “Naapa kwa Allahu taala ambaye uhai wangu uko katika mkono wa uwezo Wake: mashahidi watakuja Siku ya Kiama panga zao zikiwa zimetundikwa shingoni mwao. Wataketi juu ya minbar za nuru.”9
Katika vita hivi miujiza mingi ya Bwana wetu Mtume ilionekana. Kwa mfano, wakati mmoja, walipokuwa wakijiandaa kurudi Madina kutoka Tabuk, Masahaba waliofikia hali ya kutoweza kustahimili njaa walimweleza Bwana wetu Mtume hali yao. Bwana wetu Rasulullah aliamuru chakula kilichobaki kwao kikusanywe juu ya mkeka wa ngozi. Kilijaza kwa shida sufuria ndogo. Bwana wetu Sarwar-i alam (sallallahu alayhi wasallam) alitawadha upya akasali rakaa mbili. Alinyoosha mikono Yake iliyobarikiwa akaomba dua ili chakula kiwe na baraka. Kisha aliwaamuru Masahaba Wake walete vyombo vyao. Vilijazwa kiasi kwamba katika jeshi lile kubwa hakubaki hata chombo kimoja kitupu. Zaidi ya hayo, ingawa mujahidina wote walikula mpaka wakashiba, ilionekana kwamba chakula kilichokuwa juu ya mkeka hakikupungua hata kidogo.
“Inshaallah kesho wakati wa dhuha mtaifikia chemchemi ya Tabuk. Msiyaguse maji hayo mpaka nitakapofika” Hadithi sharif
Sariyya ya Khalid bin Walid kwenda Dumat al-Jandal
Hadhrat Habib-i akram (sallallahu alayhi wasallam), alipokuwa Tabuk, alimtuma Khalid bin Walid (radhiyallahu anhu) Dumat al-Jandal. Mfalme wa huko, Ukaydir bin Abdulmalik, alikuwa Mkristo. Askari wa Kiislamu waliikaribia ngome wakavizia. Wakati huo Ukaydir alipata habari kwamba ng’ombe mwitu amekuja kwenye mlango wa ngome; akaruka juu ya farasi wake, akamfuata ili amwinde. Ukaydir, ndugu yake Hassan na watu wao walipokuwa wakiwinda, mujahidina waliwazingira. Hassan alipoushika upanga wake, aliuawa. Ukaydir alichukuliwa mateka. Wengine walikimbia, wakajificha ngomeni. Hadhrat Khalid alimwambia Ukaydir: “Nakupa amani na nitakupeleka mbele ya Rasulullah. Lakini kwa sharti hili: utaingia ngomeni na kukabidhi ngamia elfu mbili, farasi mia nane, ngao mia nane na mikuki mia nne. Ufalme utabaki kwako.” Ukaydir alikubali. Waliingia ngomeni wakachukua ngawira wakaja Madina. Ukaydir na ndugu yake Hasar, waliopokelewa mbele Yake tukufu, waliamini wakawa Waislamu.
Mtego
Mujahidina walikuwa wameondoka Tabuk wakashika njia ya Madina. Wanafiki walikubaliana kati yao kumtegea Mtume wetu mpendwa mtego na kumuua. Usiku mmoja waliweka mtego wa kuvizia katika kipito chembamba kilichokuwa kwenye njia iliyopitwa na jeshi la Uislamu, wakaanza kusubiri. Hadhrat Ammar bin Yasir alikuwa akiivuta hatamu ya ngamia wa Bwana wetu Mtume, na Hadhrat Hudhayfa bin Yaman alikuwa akifuata nyuma. Jibril alaihis-salaam alijulisha kwamba wanafiki wamekula njama na wamepanga kumuua. Bwana wetu Mtume alipokikaribia kipito, aliliambia jeshi: “Nendeni ndani ya bonde; huko ni rahisi zaidi kwenu na ni pana zaidi.” Yeye Mwenyewe alipokuwa akielekea kwenye kipito chembamba, jeshi lilikuwa likienda ndani ya bonde. Bwana wetu Mtume Mtukufu (sallallahu alayhi wasallam) alipokikaribia kipito, kundi hili la wanafiki, likiwa limefunika nyuso zao, lilishambulia. Hadhrat Hudhayfa alipiga kelele: “Enyi maadui wa Allahu taala!” akaanza kuwapiga wanafiki na wanyama wao kwa fimbo iliyokuwa mkononi mwake. Wanafiki kumi na wawili, wakiogopa kelele hizi, mara moja walichanganyika na askari. Bwana wetu Rasulullah alimjulisha Hadhrat Hudhayfa majina yao, akamwagiza asiwaambie wengine.
Hadhrat Usayd bin Hudayr, aliyesikia tukio hilo, alikuja mbele Yake akasihi sana: “Roho yangu iwe fidia Yako, ewe Mtume wa Allah! Nijulishe wao ni akina nani, nikuletee vichwa vyao!” Lakini Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) hakuruhusu.10
Masjid adh-Dhirar
Mwishowe Mtume wetu mpendwa na Masahaba Wake mashujaa, wakiwa wamewatia Wabizanti hofu na kuvunja upinzani wao, waliikaribia Madina yenye nuru. Sultani wa Ulimwengu aliwaamuru Masahaba Wake kupiga kambi mahali paitwapo Dhi Awan, karibu sana na Madina. Masahaba walipokuwa wakipumzika, wanafiki kadhaa walikuja kwa Mtume wetu mpendwa wakamwomba aitembelee Masjid adh-Dhirar. Masjid adh-Dhirar ilikuwa huko Quba. Ilikuwa imejengwa na wanafiki mkabala wa msikiti wa kwanza ambao Bwana wetu Rasulullah aliamuru ujengwe Quba wakati wa Hijra Yake kwenda Madina. Mtume wetu mpendwa alipokuwa akienda Tabuk pamoja na Masahaba Wake, wanafiki walikuja mbele Yake wakamwalika wakisema: “Ewe Mtume wa Allah! Tumejenga msikiti mpya; je, utatutembelea na kutuongoza sala?” Lakini Bwana wa walimwengu, aliyekuwa safarini, aliwaambia kwamba, ikijaaliwa, huenda akapita wakati wa kurudi kutoka Tabuk.
Lengo la wanafiki lilikuwa kuigawa jamaa ya Waislamu, kuitumia kama chombo cha matakwa yao, na kuzusha fitna ili kuwagonganisha wao kwa wao. Hata walikusudia kuwaalika askari wa Bizanti Madina na kuwasaidia kwa silaha walizozihifadhi katika msikiti huu. Walitaka Bwana wetu Mtume asali humo, ili ionekane kwamba Masjid adh-Dhirar ni mahali patakatifu. Hivyo Waislamu wangeshindana kusali humo, na – kama walivyodhani – wangeanguka katika wavu wa wanafiki! Bwana wetu Sarwar-i alam (sallallahu alayhi wasallam) alikuwa amekubali mwaliko huu wa wanafiki, akaazimia kwenda huko. Allahu taala aliteremsha aya tukufu za 107 na 108 za Surat at-Tawba, akajulisha undani wa jambo hilo. Ndipo Bwana wa walimwengu akawaambia Malik bin Dukhshum na Asim bin Adiyy: “Nendeni kwenye msikiti ule ambao watu wake ni madhalimu. Ubomoeni, uchomeni moto!” Wao walikwenda huko kati ya magharibi na isha, wakalitia moto jengo. Kisha wakalibomoa na kulisawazisha na ardhi. Wanafiki hawakutoa hata sauti moja.11 Watu wa Madina, waliposikia kwamba Bwana wetu Mtume na Masahaba Wake watukufu wanakuja, mara moja walijikusanya wakatoka kwa msisimko mkubwa kwenda kuwapokea …
Kifo cha Abdullah bin Ubayy
Miezi miwili baada ya Mtume wetu mpendwa kurudi kutoka safari ya Tabuk, katika mwezi wa Shawwal, kiongozi wa wanafiki Abdullah bin Ubayy alikufa. Baada ya hapo umoja wa wanafiki ulivunjika, wakatawanyika.12 Hivyo si wanafiki tu, bali pia washirikina na Wayahudi wa Arabia walivunjika nguvu, na harakati zao za kuupinga na kuuzuia Uislamu zikazimwa.
Matukio mengine ya mwaka wa tisa wa Hijra
Rasulullah alipofika Tabuk, kwanza mtawala wa Ayla, kisha mtawala wa Jarba walikuja wakalipa kharaj (kodi). Rasulullah aliamuru iandikwe hati ya mkataba, akawapa. Wakati wa vita hivi alimpelekea tena Heraklius barua akamwita kwenye Uislamu. Lakini hakujaaliwa hidaya (uongofu).
“Naapa kwa Allahu taala ambaye uhai wangu uko katika mkono wa uwezo Wake: mashahidi watakuja Siku ya Kiama panga zao zikiwa zimetundikwa shingoni mwao. Wataketi juu ya minbar za nuru” Hadithi sharif
Mwaka huo Hadhrat Ummu Kulthum, binti wa Rasulullah, alifariki. Rasulullah aliongoza sala yake ya jeneza, na alipokuwa akizikwa, kando ya kaburi lake machozi yalitiririka kutoka katika macho Yake yaliyobarikiwa.
Sanat al-wufud (Mwaka wa wajumbe)
Bwana wetu Sarwar-i alam (sallallahu alayhi wasallam), baada ya kurudi kutoka safari ya Tabuk, alituma wajumbe kwa dola mbalimbali akaziita kwenye Uislamu. Watu wa Oman na Bahrain walipata heshima ya kuwa Waislamu.
Sasa Uislamu ulikuwa ukienea kwa kasi kubwa. Walimu walitumwa kwa makabila na dola za jirani ili kuwafundisha misingi ya dini, na maliwali ili kuwatawala. Katika mwaka wa tisa wa Hijra, Madina ilimiminikiwa na wajumbe waliokuwa Waislamu. Wajumbe kutoka makabila mbalimbali walitangaza kwamba wanamtii Bwana wa walimwengu, wakapata saada. Kwa sababu ya wingi wa waliokuja, mwaka huu uliitwa Sanat al-wufud (Mwaka wa wajumbe). Kila mjumbe alipokuja, Rasulullah alivaa nguo za thamani. Masahaba nao aliwavalisha nguo nzuri. Aliwakaribisha wageni mahali safi na pazuri. Aliwaandalia karamu na kuwaaga kwa zawadi nyingi. Nao walirudi wakiwa wameridhika, wakisifu na kushukuru. Mojawapo ya makabila yaliyotuma wajumbe lilikuwa kabila la Bani Murra. Walituma watu kumi na watatu kama wajumbe. Hawa walijulisha kwamba watu wa kabila lao wamekuwa Waislamu. Walisema kwamba katika nchi yao mvua haikunyesha kabisa, majani hayakuota, na kwamba wanakabiliwa na njaa kali. Walimwomba Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) dua ili waokoke na dhiki hii. Aliomba: “Ewe Mola wangu! Wanyweshe mvua mpaka watosheke.” Wajumbe wa kabila la Bani Murra waliporudi nchini kwao, waliona kwamba kaumu yao imepata nafuu kabisa. Hii ni kwa sababu siku ile ambayo Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) aliwaombea dua, huko ilinyesha mvua nyingi, wakati ule ule dua ilipoombwa.
Watu kumi wa kabila la Bani Asad walikuja wakajionyesha kana kwamba wamefanya hisani kwa kuwa Waislamu. Walisema: “Tumekuja kutoka mbali katika mwaka wa njaa. Tumekuwa Waislamu kwa hiari yetu, bila jeshi lolote kutujia.” Kuhusu wao iliteremka aya ya kumi na saba ya Surat al-Hujurat. Muawiya bin Thawr bin Ubada bin Bikar, kiongozi wa ujumbe wa Bani Bikar, alikuwa na umri wa karibu miaka mia moja. Pamoja naye walikuwa mwanawe Bushayr, Majma bin Abdullah na Abduamr bin Asam. Alimwomba Rasulullah aupitishe mkono Wake uliobarikiwa juu ya viungo vya mwanawe, akisema: “Kwa sababu ameniheshimu sana na amenitendea wema mwingi.” Rasulullah aliupapasa uso wa Bushayr kwa mkono Wake, akawapa mbuzi wengi. Pia alilibadilisha jina la Abduamr kuwa Abdurrahman. Ujumbe wa Bani Najib ulikuwa wa watu kumi. Walikuwa wameleta pamoja nao zaka ya mali zao na ya wanyama wao. Rasulullah alifurahi sana kwa kuja kwao. Aliamuru wafikie mahali pazuri. Mjumbe wa Najib aliuliza maswali mengi kuhusu fardhi na sunna kiasi kwamba mapenzi ya Rasulullah kwake yaliongezeka. Aliongeza heshima na ukarimu kwake, akamtendea tofauti na wajumbe wengine. Pia alimwita kijana aliyebaki kando ya mizigo yao, na alipoona kwamba amekipa mgongo kila kitu isipokuwa Allahu taala, alimwombea dua ya kheri. Pia alimpa zawadi kama wengine. Kundi hilo lilipata walichotaka, likarudi kwa furaha kwa kabila lake. Kundi moja kutoka Bani Kinana lilikuja, watu wake wakawa Waislamu. Kiongozi wao alikuwa Wathila bin Asqa. Alipokuja, Rasulullah alikuwa akijiandaa kwa safari ya Tabuk. Alitoa baia akarudi kwa kabila lake. Baba yake hakuamini, lakini dada yake aliamini. Kutoka huko alikwenda Madina akalifuata jeshi la Tabuk, akamfikia Rasulullah. Alitumwa pamoja na Hadhrat Khalid kwenye mapigano dhidi ya Ukaydir. Fungu lake la ngawira lilikuwa ngamia wengi.
Kutoka Bani Saida alikuja Dhimam bin Thalaba. Alikwenda mbele ya Rasulullah akamuuliza maswali mengi kuhusu sala, saumu, hija na zaka. Maswali yake yalipokwisha, alisema: “Nimeamini; nimeamini yote uliyoyaleta kutoka kwa Allah.” Alikwenda kwa kaumu yake akawafikishia Uislamu. Kabila hilo lote likawa Waislamu.
Ewe Mtume wa Allah! Asiyeubusu udongo
ulioigusa miguu ya mtumwa aliye mlangoni Pako,
na asiyetoa roho yake kwa ajili ya saada hii,
hana mapenzi Kwako; simwamini, maneno yake ni uongo.
Laiti ningeufanya udongo ulioukanyaga kuwa taji kichwani mwangu,
nikaubusu, nikaupaka machoni, nikaufanya dawa ya moyo,
nikaufanya taa inayoonyesha njia iliyonyooka,
na nikaanguka njiani Mwako, nikiwa mpenzi Wako aliyeduwaa!
Kila upepo unaovuma kutoka upande Wako nauvuta puani,
natafuta kama mna athari ya harufu Yako nzuri;
wawe fidia Yako mke wangu na watoto wangu,
mama yangu, baba yangu, jamaa zangu na maelfu ya roho.
Hivyo anasema Mawlana Khalid, akupendaye kwa moyo wote:
Ewe Sultani wa ulimwengu, ewe kipenzi cha dunia nzima!
Nina roho moja tu, nayo imetoka Kwako, ni hisani Yako kwangu;
siwezi kusema nimekuletea roho ili niitoe fidia.
Mawlana Khalid al-Baghdadi
“Ewe Mola wangu! Wanyweshe (kabila la Bani Murra) mvua mpaka watosheke” Hadithi sharif
Kaaba al-Muazzama usiku