SEENSA

Bismillaahir-rahmaanir-rahiim.

Allaahu ta’aalaaf faaruun haa ta’u; qananii fi tola Inni kennuuf galanni dhuma hin qabne haa ta’u… Nabiyyii Isaa jaalatamaa, ilmaan namaa keessaa isa karaa hundaan caalaatti bareedaa, caalaatti gaarii fi caalaatti ol’aanaa ta’e Muhammad alayhis-salaam irratti, akkasumas Sahaabota isaa – warra fuula isaa bareedaa arguu fi dubbii isaa bu’aa qabeessa dhaga’uun kabajamanii, akkasiin ilmaan namaa hunda keessaa warra caalaatti gatii qaban ta’an – hunda irratti, warra faana isaanii hordofan irrattis du’aa fi salaamni haa jiraatu…

Wanti ilmaan namaa miidhagsu, bareechu, akka jaallatamanii fi kabajaman isaan godhu amala isaanii gaarii dha. Sadarkaan, aangoon, qabeenyi yookaan wanti biraa kamiyyuu bakka amala gaarii bu’uu hin danda’u.

Yaa isa uumamtoota hunda irra ol’aanaa! Yaa jaalallee Uumaa! Yaa sayyida nabiyyootaa, madda tolaa, ilmaan namaa keessaa isa caalaatti gaarii fi burqaa ol’aantummaa hundaa, Nabiyyii keenya ulfaataa! Isin faarsuu hin yaallu; barreeffamoota keenya isiniin gatii qabeessa goona.

Yaa Ergamaa Rabbii! Isin faarsuuf humna hin qabu,
Hundi keenya isiniif jecha uumamne.

Muhammad alayhis-salaam rasuula Allaahu ta’aalaa ti; sayyida, hogganaa ilmaan Aadam ti. Guyyaa Qiyaamaa, warra isa hordofuudhaan Jahannam jalaa ba’an hunda keessaa isa caalaatti arjaa dha.

Guyyaa Qiyaamaa inni dursee qabrii keessaa ka’a. Inni dursee shafaa’aa godha. Shafaa’aan isaa dursee fudhatama. Inni dursee balbala Jannataa rukuta. Balbalichi battaluma isaaf ni banama. Alaabaan “Liwaa’ al-Hamd” jedhamu harka isaa keessa ni jiraata. Aadam alayhis-salaam fi mu’minni bara isaa irraa kaasee hanga Qiyaamaatti dachii irratti dhufe hundi alaabaa kana jala ni jiraatu.

Hadiisa shariifa tokko keessatti akkana jedhe: “Guyyaa Qiyaamaa ani sayyida isaan duraa fi isaan boodaa ti. Dhugaa beeksisa; hin boonu.” Hadiisa shariifa biraa keessatti immoo: “Ani habiiba Allaahu ta’aalaa, jaalallee Isaa ti. Ani hogganaa nabiyyootaa ti. Boonuuf hin dubbadhu.”

Mawliidota afaanota Islaamaa adda addaatiin barreeffaman hunda keessatti, haati fi abbaan Nabiyyii keenyaa akka qulqulluu ta’an barreeffameera. Hadiisa shariifa “Bukhaarii-i Shariif” – kitaaba Qur’aana Kabajamaa booda isa caalaatti gatii qabeessaa fi isa caalaatti amanamaa ta’e – keessa jiru tokko keessatti Nabiyyiin keenya akkana jedhe: “Ani namoota jaarraa hundaa fi bara hundaa keessa jiraatan keessaa warra caalaatti gaarii, warra filatamoo irraa addunyaatti fidame.”

Inni yeroo hunda dhugaa dubbatu (alayhis-salaatu was-salaam) akkasumas akkana jedhe: “Ani nabiyyoota (alayhimus-salaam) keessaa isa dhumaa ti; hin boonu. Ani Muhammad, ilma Abdullaah ti. Allaahu ta’aalaan ilmaan namaa uume. Ana immoo ilmaan namaa keessaa isa caalaatti gaarii irraa uume. Allaahu ta’aalaan ilmaan namaa gareewwanitti qoode. Ana immoo isaan keessaa isa caalaatti gaarii keessa kaa’e. Achiis garee isa caalaatti gaarii kana gosootatti qoode. Ana gosa isa caalaatti gaarii keessa kaa’e. Achiis hawaasa sana manneenitti qoode. Ana mana isa caalaatti gaarii, jechuunis maatii isa caalaatti gaarii irraa addunyaatti fide. Ani ilmaan namaa keessaa isa caalaatti gaarii dha. Ani maatii isa caalaatti gaarii irraa ti. Guyyaa Qiyaamaa, yeroo namni hundi callisu, ani nan dubbadha. Yeroo namni tokkollee sochoo’uu hin dandeenye, ani isaaniif shafaa’aa nan godha. Yeroo namni tokkollee abdii hin qabne, ani oduu gammachiisaa isaanitti nan hima. Guyyaa sana tolli hundi, gargaarsi gosa hundaa fi furtuun balbala hundaa harka koo jira. Liwaa’ al-Hamd harka koo keessa jira. Ani ilmaan namaa keessaa isa caalaatti filatamaa, isa caalaatti arjaa, isa caalaatti gaarii dha. Guyyaa sana tajaajiltoonni kumaatamaan ajaja koo jala jiru. Guyyaa Qiyaamaa ani imaama nabiyyootaa, khaxiiba isaanii fi isa hunda isaaniitiif shafaa’aa godhu dha. Kana boonuuf hin dubbadhu. Dhugaa beeksisa. Dhugaa beeksisuun dirqama koo ti. Utuu kana hin dubbanne, dirqama koo hin raawwanne ta’a ture.”

Utuu inni (alayhis-salaatu was-salaam) hin jiraanne, Allaahu ta’aalaan wanta tokkollee hin uumu ture; Rabbii (Rabb) ta’uun Isaa, Gabbaramaa (ma’buud) ta’uun Isaa ifa hin ba’u ture. Aadam alayhis-salaam utuu bishaanii fi biyyee gidduu jiruu, jechuunis utuu suphee isaa sukkuumamaa jiruu, Muhammad alayhis-salaam nabiyyii ture.

Muhammad alayhis-salaam mahbuuba (kan jaallatame) Allaahu ta’aalaa waan ta’eef, namni faana isaa hordofu sadarkaa mahbuubummaatti ol ka’a. Sababni isaas, muhibba, jechuunis namni jaallatu, nama amalli fi mallattoon jaalallee isaa keessatti argame kamiyyuu ni jaallata.

Namni Nabiyyii akkanaa – sayyida fi isa caalaatti ol’aanaa ilmaan namaa hundaa – itti amanee karaa isaa hordofu, dhugumaan ummatoota keessaa isa caalaatti gaarii ta’a. Oduun gammachiisaa isaaniif ta’e aayata 110ffaa Suuraa Aal Imraan, kan hiikni isaa “Isin ummatoota, jechuunis warra amantii qaban keessaa warra caalaatti filatamoo, warra caalaatti gaarii dha!” ta’e dha. Warri isatti hin amanne, isa hin hubanne, nama akka ofii isaanii ta’e isa yaadan ilmaan namaa keessaa warra caalaatti hamoo dha. Isaan aayata 97ffaa Suuraa at-Tawbaa, kan hiikni isaa “Warri lafa onaa keessa jiraatan, wallaaltonni onneen isaanii jabaate, sitti hin amanan. Baay’een isaanii munaafiqoota” ta’etu agarsiisa. Haala addunyaa har’aa keessatti, warri sunnaa isaa ol’aanaa (sunnat-i saniyya), jechuunis Islaamummaa hordofuun kabajaman hammam qananii qabu!

Janaab-i Haqq aayata 80ffaa Suuraa an-Nisaa keessatti, Muhammad alayhis-salaam, isaaf ajajamuun Isaaf ajajamuu akka ta’e beeksisa. Hiikaan: “Namni Rasuulaaf ajajame, Allaahu ta’aalaaf ajajameera” jedhame. Aayata 7ffaa Suuraa al-Hashr keessatti hiikaan: “Waan Ergamaan Koo isiniif fide fudhadhaa, waan inni isin dhowwe irraa fagaadhaa!” jedhame. Aayanni kabajamaan kun Islaamummaa hordofuun akka barbaachisu agarsiisa. Allaahu ta’aalaan aayata 4ffaa Suuraa al-Qalam keessatti hiikaan: “Dhugumaan ati amala guddaa (khuluq aziim) irra jirta” (Suuraa al-Qalam, 68:4) jedhe. Suuraa al-Ahzaab keessattis hiikaan: “Ergamaa Rabbii keessa fakkeenya gaarii [hordofamuu qabu] isiniif jira” (Suuraa al-Ahzaab, 33:21) jedhe.

Janaab-i Haqq rahmata Isaatiin ummata isaa nu gochuudhaan qananiiwwan keessaa isa hunda caalu nu ga’e. Isa hordofuu fi isaaf ajajamuun akka barbaachisu ifatti beeksise. Qananii guddaa kanaaf Rabbii keenya ol’aanaa hammam faarsinee galateeffannus xiqqaa dha.

Hojiin kun jireenya Nabiyyii keenya jaalatamaa Muhammad alayhis-salaam – qajeelchaa dhugaa ilmaan namaa hundaa –, amala isaa gaarii, mu’jizoota (dinqiiwwan) isaa fi ol’aantummaa isaa ni hima; isa hordofuun gammachuu amantii fi addunyaatiif dirqamoota hunda caalaa barbaachisoo ta’an keessaa tokko ta’uu isaa ni beeksisa.

Ofii keenyaaf, maatii keenyaaf, biyya keenyaa fi saba keenyaaf namoota bu’aa qabeessa ta’uu yoo barbaanne, Muhammad alayhis-salaam haa hordofnu. Addunyaa kana keessattis, addunyaa isa kaanii keessattis tasgabbii fi gammachuu akka arganuuf isa haa hordofnu.

Haqq ta’aalaan onnee hunda keenyaa jaalala Nabiyyii keenya jaalatamaa Muhammad alayhis-salaamiin guutee, karaa qajeelaa hayyoonni Ahl as-Sunnaa ibsan irra nu haa tursiisu! Aamiin!

Prof. Dr. Ramazan Ayvallı