ҒАЛАМНЫҢ СҰЛТАНЫ ПАЙҒАМБАРЫМЫЗ

Оның мүбәрәк нұрының жаратылуы

Аллаһу та’ала әр нәрседен бұрын, яғни ешнәрсе жаратпастан бұрын, сүйікті Пайғамбарымыз Мұхаммед алейһиссаламның мүбәрәк нұрын жаратты. Тәфсир және хадис ғалымдарымыздың көбі былай деп білдірді: «Хақ та’ала Өз нұрынан нәзік әрі ұлы бір гауһар жаратты. Осы гауһардан Ол бүкіл ғаламды ретімен жаратты. Бұл гауһарды „Нұр-и Мұхаммеди“ деп атайды. Барлық рухтар мен денелердің бастауы әрі қайнар көзі – осы гауһар».

«Сен болмасаң, сен болмасаң, Мен жаратылыстарды жаратпас едім!» Хадис құдси

Бір күні құрметті сахабалардан Жабир бин Абдуллаһ: «Йа, Расулаллаһ! Аллаһу та’ала әр нәрседен бұрын не жаратты?» – деп сұрады. Расулуллаһ былай деп жауап берді: «Әр нәрседен бұрын Ол Өз нұрынан сенің Пайғамбарыңның нұрын, яғни менің нұрымды жаратты. Ол кезде Ләуһ та, Қалам да, жәннат та, тозақ та, періште де, сәмауат (көктер) та, арз (жер) та, күн де, ай да, адамдар да, жындар да жоқ еді».

Адам алейһиссаламның жүрегі мен мүбәрәк денесі жаратылғаннан кейін, Нұр-и Мұхаммеди оның екі қасының арасына қойылды. Оған рух үрленгенде, Адам алейһиссалам маңдайында Шолпан жұлдызындай жарқырап тұрған бір нұр бар екенін сезді.

Адам алейһиссалам жаратылғанда, Хақ та’аланың оған Әбу Мұхаммед, яғни Мұхаммедтің әкесі деп тіл қатқанын илһам арқылы түсінді. Адам: «Йа, Раббым! Маған неге Әбу Мұхаммед күниесін бердің?» – деп сұрағанда, Аллаһу та’ала оған: «Ей, Адам! Басыңды көтер!» – деді. Адам алейһиссалам басын көтеріп қарағанда, Арш-и а’лада5 нұрмен жазылған сүйікті Пайғамбарымыздың (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) есімін – Ахмед есімін көрді. Сонда ол: «Йа, Раббым! Бұл кім?» – деп сұрады. Аллаһу та’ала: «Бұл – сенің ұрпағыңнан шығатын бір пайғамбар. Оның есімі көктерде – Ахмед, жерде – Мұхаммед. Егер ол болмағанда, Мен сені жаратпас едім. Жерді де, көктерді де жаратпас едім», – деді.6

Оның нұры таза маңдайлардан таза маңдайларға өтеді

Адам алейһиссалам жаратылғанда, оның маңдайына сүйікті Пайғамбарымыз Мұхаммед алейһиссаламның мүбәрәк нұры қойылды. Бұл нұр оның маңдайында жарқырай бастады. «Тәфсир-и Мазһари» кітабында білдірілгендей, ол Адам алейһиссаламнан бастап таза әкелер мен таза аналар арқылы өтіп, Пайғамбарымызға дейін келіп жетті. Аллаһу та’ала мұны аят кәримада7 мағынасы бойынша былай білдірді:

«Сен, яғни сенің нұрың, әрдайым сәжде етушілерден сәжде етушілерге ауысып, саған келіп жетті».8

Бір хадис шәрифте былай делінген: «Аллаһу та’ала адамдарды жаратты. Мені адамдардың ең жақсы бөлігінен жаратты. Сосын бұл бөліктердің ең жақсысын (Арабстанда) таңдады. Мені солардан жаратты. Сосын үйлердің, әулеттердің ең жақсысын таңдап, мені солардан дүниеге келтірді. Демек, менің рухым да, тәнім де – жаратылыстардың ең жақсысы. Менің тегім, ата-бабаларым – адамдардың ең жақсылары».

Тағы бір хадис шәрифте былай делінген: «Аллаһу та’ала әр нәрсені жоқтан бар етті. Барлық нәрсенің ішінен адамдарды жақсы көріп, оларды қадірлі етті; адамдардың ішінен таңдағандарын Арабстанға қоныстандырды. Арабстандағы таңдаулылардың арасынан мені таңдады. Мені әр заманның таңдаулы, ең жақсы адамдарының арасында болғызды. Демек, Арабстанда маған байланысты болғандарды жақсы көретіндер оларды мен үшін жақсы көреді. Оларға дұшпандық жасағандар маған дұшпандық жасаған болады».

Хақ та’ала Адамды жаратқан кезде,
Адаммен безендірді бұл әлемді.
Періштелерге Адамға сәжде еттірді,
Жомарт Раббы оған көп лұтф берді.
Маңдайына Мұстафаның нұрын қойды,
«Біл, бұл – Хабибімнің нұры», – деді.
Сол нұр оның маңдайында тұрақтады,
Ұзақ заман онымен бірге қалды.
Сосын, біл, Хауаның маңдайына көшті,
Онда да талай ай, талай жыл тұрды.
Шит туды – нұр оған көшіп келді,
Оның маңдайында нұр жарқырап тұрды.
Ибраһимге, Исмаилға да жетті,
Қалғанын айтсам, сөз ұзарып кетер.
Осылай шынжырдың буынындай жалғасып,
Мұстафаға ауысқанша жалғаса берді.
Әлемдерге рақым болған ол келгенде,
Нұр соған барып, сонда тұрақтап қалды.
Оттан құтылуды тілесеңдер егер,
Ғашықпен, сағынышпен айтыңдар салауат!

«Сен, яғни сенің нұрың, әрдайым сәжде етушілерден сәжде етушілерге ауысып, саған келіп жетті» Шуара: 219

Жаратылған алғашқы адам Адам алейһиссалам Мұхаммед алейһиссаламның бөлшегін (зәрресін) алып жүргендіктен, оның маңдайында Пайғамбардың нұры жарқырап тұратын. Бұл зәрре хазреті Хауаға, одан Шит алейһиссаламға өтті, осылайша таза ер адамдардан таза әйелдерге, таза әйелдерден таза ер адамдарға өтіп отырды. Мұхаммед алейһиссаламның нұры да зәрремен бірге таза маңдайлардан таза маңдайларға өтті. Періштелер Адам алейһиссаламның жүзіне қашан қараса да, оның маңдайынан Мұхаммед алейһиссаламның нұрын көріп, ол үшін кешірім тілейтін (истиғфар ететін).

Адам алейһиссалам қайтыс боларда ұлы Шит алейһиссаламға былай деді: «Балам! Маңдайыңда жарқырап тұрған бұл нұр – соңғы Пайғамбар Мұхаммед алейһиссаламның нұры. Оны иманды, ибалы, таза әйелдерге тапсыр және ұлыңа да осылай өсиет ет!»

Мұхаммед алейһиссаламға дейін барлық әкелер ұлдарына осылай өсиет етті. Олардың әрқайсысы бұл өсиетті орындап, ең асыл, ең ибалы қыздарға үйленді. Нұр ер мен әйелдің таза маңдайлары арқылы өтіп, өзінің нағыз иесіне жетті. Расулуллаһтың аталарының бірінің екі ұлы болса немесе бір тайпа екі тармаққа бөлінсе, Пайғамбарымыз Мұхаммед алейһиссаламның нұры әрдайым ең мәртебелі әрі қайырлы тармақта болатын. Әр ғасырда оның атасы болған кісі жүзіндегі нұрдан танылып тұратын. Оның нұрын алып жүретін таңдаулы бір әулет бар еді; әр ғасырда осы әулеттен шыққан кісінің жүзі өте көркем әрі өте нұрлы болатын. Ол осы нұрымен бауырларының арасында ерекшеленіп тұратын, ол болған тайпа басқа тайпалардан жоғарырақ, мәртебелірек болатын.9

Пайғамбарымыз бір хадис шәрифінде былай деді: «Менің аталарымның ешқайсысы зина жасаған жоқ. Аллаһу та’ала мені таза, жақсы әкелерден және таза аналардан дүниеге келтірді. Аталарымның бірінің екі ұлы болса, мен олардың ең қайырлысында, ең жақсысында болатынмын». Адам алейһиссаламнан бері ұрпақтан ұрпаққа өтіп келген бұл нұр Тарухқа, одан ұлы Ибраһим алейһиссаламға, сосын ұлы Исмаил алейһиссаламға өтті. Оның да маңдайында күндей жарқыраған нұр ұрпағынан Аднанға, одан Мә’адқа, одан Низарға өтті. Низар туғанда әкесі Мә’ад ұлының маңдайындағы нұрды көріп, қуанды. Ол үлкен той жасап: «Мұндай ұл үшін бұл той – аз нәрсе», – дегендіктен, ұлының есімі Низар, яғни «аз нәрсе» болып қалды. Осыдан кейін нұр буыннан буынға ауысып отырып, өзінің нағыз иесі – пайғамбарлардың соңғысы (Хатәмул-Әнбия), сүйікті Пайғамбарымыз Мұхаммед алейһиссаламға келіп жетті.

Пайғамбарымыз бір хадис шәрифте былай деді: «Мен – Абдуллаһ, Абдулмутталиб, Хашим (Амр), Абду Манаф (Муғира), Қусай (Зәйд), Килаб, Мүррә, Ка’б, Лүуәй, Ғалиб, Фихр, Малик, Надр, Кинанә, Хузәйма, Мудрикә (Амир), Ильяс, Мудар, Низар, Мә’ад, Аднан ұлы Мұхаммедпін. Мен тиесілі болған жамағат қашан екіге бөлінсе де, Аллаһу та’ала мені міндетті түрде олардың ең қайырлы бөлігінде болғызды…»10

Тағы бір хадис шәрифте ол былай деді: «Аллаһу та’ала Ибраһим ұлдарынан Исмаилды таңдады. Исмаил ұлдарынан Кинанә ұлдарын таңдады. Кинанә ұлдарынан Құрайышты таңдады. Құрайыштан Хашим ұлдарын таңдады. Хашим ұлдарынан Абдулмутталиб ұлдарын таңдады. Абдулмутталиб ұлдарынан мені таңдады».11

Пайғамбарымыздың Аднанға дейінгі мәртебелі шежіресі мынадай:

Мұхаммед алейһиссалам Абдуллаһ Абдулмутталиб (Шәйба) Хашим (Амр) Абду Манаф (Муғира) Қусай (Зәйд) Килаб Мүррә Ка’б Лүуәй Ғалиб Фихр Малик Надр Кинанә Хузәйма Мудрикә (Амир) Ильяс Мудар Низар Мә’ад Аднан

Атасы хазреті Абдулмутталиб

Пайғамбарымыз (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) Құрайыш тайпасының Хашим ұлдары тармағынан. Оның әкесі – Абдуллаһ. Абдуллаһтың әкесі Шәйба еді. Пайғамбарымыздың атасы Шәйба Мәдинада туған. Әкесі Хашим қайтыс болғанда, Шәйба әлі бала еді. Бір күні ол Мәдинада нағашыларының үйінің алдында достарымен садақ атуды үйреніп жүрді. Оларды тамашалап тұрған үлкендер Шәйбаның маңдайында жарқыраған нұрдан оның бір мәртебелі адамның ұлы екенін аңғарып, таңырқап қалды.

Садақ ату кезегі Шәйбаға келгенде, ол садағын тартып, оқты нысанаға жіберді. Оқ дәл тигенде, ол толқып: «Мен – Хашимнің ұлымын. Әрине, менің оғым нысанаға тиеді!» – деп айқайлады. Оның бұл сөздерінен меккелік Хашимнің ұлы екенін түсінді. Ол кезде Хашим қайтыс болып кеткен еді.

Абду Манаф ұлдарының бірі Меккеге қайтқанда, Хашимнің бауыры Мутталибке: «Мәдинада тұратын бауырыңның ұлы Шәйба – өте ақылды бала. Оның маңдайында жұртты тамсандыратын бір нұр жарқырайды. Осындай қадірлі баланың сендерден алыста өмір сүруі дұрыс па?» – деді. Осыдан кейін Мутталиб дереу Мәдинаға барып, бауырының ұлы Шәйбаны Меккеге алып келді. Мекке көшелерінде «Бұл бала кім?» деп сұрағандарға ол: «Бұл – менің құлым», – деп жауап беретін. Осыдан кейін Шәйбаның есімі «Мутталибтің құлы» деген мағынаны беретін Абдулмутталиб болып қалды.12

«Балам! Маңдайыңда жарқырап тұрған бұл нұр – соңғы Пайғамбар Мұхаммед алейһиссаламның нұры. Оны иманды, ибалы, таза әйелдерге тапсыр және ұлыңа да осылай өсиет ет!» Адам алейһиссалам

Абдулмутталиб көкесі Мутталиб қайтыс болғанға дейін оның қасында болды. Абдулмутталибтің мүбәрәк денесінен жұпар иісі аңқып тұратын. Оның маңдайында Аллаһу та’аланың хабибі Мұхаммед алейһиссаламның нұры жарқырап, айналасына игілік пен береке таратып тұратын. Қашан Меккеде жаңбыр жаумай, жұт болса, меккеліктер Абдулмутталибтің қолынан ұстап, оны Сәбир тауына шығарып, дұға етуін өтініп жалбарынатын. Ол ешкімнің көңілін қалдырмай, Аллаһу та’аладан жаңбыр беруін сұрап дұға ететін. Хақ та’ала да Абдулмутталибтің маңдайында жарқыраған сүйікті Пайғамбарымыздың нұрының берекесімен оның дұғасын қабыл етіп, мол жаңбыр жіберетін. Осылайша Абдулмутталибтің қадірі мен беделі күннен-күнге арта түсті. Меккеліктер оны өздеріне басшы етіп сайлады. Оған ешкім қарсы шықпайтын, оның қол астына кіргендер тыныштық пен амандық табатын. Сол дәуірдің патшалары да Абдулмутталибтің ізгілігі мен ұлылығын мойындайтын. Тек Иран патшасы (кисра) ғана оны көре алмай, ашық та, жасырын да оған дұшпандық ететін. Абдулмутталиб ханиф, яғни мұсылман еді.13 Ол тәухид жолында еді, Аллаһтың барлығына және бірлігіне сенетін, Одан басқа ешбір ойы жоқ еді, әрі аталарынан ханиф болған Ибраһим алейһиссаламның дінінде еді. Сондықтан ол ешқашан пұттарға табынбады, тіпті олардың маңына да жоламады.

Ол Қағбаның маңында Аллаһу та’алаға дұға етіп, Оған ғибадат ететін.

Зәмзәм

Бір күні түсінде бір кісі оған: «Ей, Абдулмутталиб! Тұр, Таййибаны қаз!» – деді де, көзден ғайып болды. Ертеңіне ол: «Тұр, Бәррәні қаз!» – деді. Үшінші күні сол кісі: «Тұр, Мәднунаны қаз!» – деп бұйырды. Түс тоқтамады. Төртінші күні сол кісі тағы да: «Ей, Абдулмутталиб! Тұр, Зәмзәм құдығын қаз!» – дегенде, Абдулмутталиб: «Зәмзәм деген не? Құдық қайда?» – деп сұрады. Әлгі кісі былай деді: «Зәмзәм – ешқашан азаймайтын және түбіне жету мүмкін емес су. Ол дүниенің төрт бұрышынан келген қажылардың барлығына жетеді. Ол Жәбрейіл алейһиссалам қанатымен ұрған жерден шыққан. Ол – Аллаһу та’ала Исмаил алейһиссалам үшін жаратқан су. Ол шөлдегендерді қандырады. Аштарды тойдырады, науқастарға шипа болады. Оның орнын айтайын. Құрбан шалғанда, қалдықтарын бір жерге төгеді. Сен сол жерде тұрғанда, қызыл тұмсықты бір қарға келеді.

Ол тұмсығымен жерді шұқиды. Қарға шұқыған жерден сен құмырсқаның илеуін де көресің. Дәл сол жер – Зәмзәмнің орны».14

Таңертең Абдулмутталиб ұлы Харисті ертіп, Қағбаға барды да, толқып күте бастады. Бір кезде түсте айтылғандай, қызыл тұмсықты қарға келіп, ондағы бір шұңқырға қонды да, тұмсығымен жерді шұқи бастады. Оның астынан құмырсқаның илеуі шықты. Абдулмутталиб пен ұлы Харис дереу сол жерді қаза бастады. Біраз қазғаннан кейін құдықтың аузы көрінді. Мұны көргенде Абдулмутталиб: «Аллаһу әкбар, Аллаһу әкбар!» – деп тәкбір айта бастады.

Құдықтың қазылуын басынан бері мұқият бақылап тұрған құрайыштықтар оған бұрылып: «Ей, Абдулмутталиб! Бұл – бабамыз Исмаилдың құдығы. Онда біздің де хақымыз бар. Сен бізді бұл іске ортақ етуің керек!» – деді. Абдулмутталиб болса дереу қарсы шығып: «Жоқ! Бұл іс – тек маған ғана берілген міндет», – деп жауап берді. Осыдан кейін құрайыштықтар: «Сен жалғызсың. Жалғыз ұлыңнан басқа ешкімің жоқ. Бізге бұлай қарсы тұра алмайсың!» – деді.

Зәмзәм құдығы

Мәсжид-и Харамның ішінде, Хажар-и Әсуад бұрышының қарсысында еді. Оның тастан қаланған шеңбері бар еді. Еденіне мәрмәр төселген әрі қабырғаларға қарай еңкіш еді. Абдулхамид хан I құдықты су өткізбейтіндей етіп жасатқан еді. Тарихтың құнды ескерткіші болған бұл әдемі өнер туындысы 1963 жылы қиратылды. Құдықтың аузы мен айналасындағы бірнеше метрлік алаң жер бетінен бірнеше метр төмен түсірілді. Кейінірек үсті толығымен жабылып, мәрмәр төселді. Қазір бұл құдық көрінбейді.

Сол кезде оның іші удай ашыды, өйткені оның ешкімі жоқ екенін бетіне басқан еді. Ол қолдарын көкке көтеріп: «Йа, Раббым! Маған он ұл бер. Егер осы дұғамды қабыл етсең, олардың бірін Қағбада құрбан етемін», – деп жалбарынды.15

Абдулмутталиб қазу ісінің қауіпті сипат алғанын, ақыр соңында қатты қақтығыстар болуы мүмкін екенін ойлады. Сондықтан ол қазуды тоқтатып, келісім жолын таңдады.

Ол бұл істі бір төрешінің шешуін қалады. Ақырында Шамда тұратын бір көріпкел бұған шара табады деген шешімге келісті. Құрайыштың игі жақсыларынан бір топпен жолға шықты. Жолда шөл мен ыстықтан қатты қиналған керуен жүре алмайтын халге жетті. Олар енді бір тамшы су үшін жан беруге дайын еді. Жалғыз тілектері осы болса да, күйдіргі шөлдің ортасынан су табу мүмкін емес еді.

Бәрі үмітін үзген бір сәтте Абдулмутталиб оларға: «Келіңдер, келіңдер! Жиналыңдар! Сендерге де, малдарыңа да жететін су таптым!» – деп айқайлады. Мұхаммед алейһиссаламның мүбәрәк нұрын маңдайында алып жүрген Абдулмутталиб су іздеп жүргенде, түйесінің аяғы үлкен бір тасқа ілініп, тас орнынан қозғалғанда, оның астынан су атқылап шыққан еді. Бәрі жүгіріп келді.

Олар судан қанып ішіп, қайта тірілгендей болды.

Абдулмутталибтің бұл ұлылығының алдында ұялып қалған құрайыштықтар: «Ей, Абдулмутталиб! Енді біздің саған айтар сөзіміз қалмады. Зәмзәм құдығын қазуға ең лайықты адам – сенсің. Бұл жөнінде сенімен енді таласпаймыз. Төрешіге барудың да қажеті қалмады, кері қайтамыз», – деді. Осыдан кейін олар Меккеге қарай жол тартты. Маңдайында жарқыраған нұрдың құрметіне Абдулмутталиб Зәмзәм құдығын қазып, оның суын шығару мәртебесіне ие болды.16

«Зәмзәм тойдырады әрі науқасқа шипа береді» Хадис шәриф

Құрбандыққа арналған ұл

Абдулмутталиб Зәмзәм құдығын қазғаннан кейін оның атақ-даңқы бұрынғыдан да арта түсті. Жылдар өтті. Хақ та’ала оның жүрегінің түбінен шыққан дұғасын қабыл етіп, Абдулмутталибке Харистен басқа он ұл және алты қыз берді. Ұлдарының есімдері Қусам, Әбу Ләһәб, Абдулқағба, Хажл, Зубәйр, Әбу Тәліп, Абдуллаһ, Ғайдақ, Дырар және Муқаууим еді (Хамза мен Аббас әлі туылмаған еді). Қыздары болса Сафия, Атика, Үммү Хаким Бәйда, Бәррә, Үмәймә және Әруа еді. Абдулмутталиб балаларының ішінде Абдуллаһты бәрінен артық жақсы көретін, өйткені өз маңдайындағы нұр Абдуллаһтың маңдайында жарқырай бастаған еді.

Бір күні Абдулмутталибке түсінде: «Ей, Абдулмутталиб! Нәзіріңді орында!» – делінді.

Таңертең Абдулмутталиб бір қошқарды құрбан етті. Түнде түсінде оған: «Бұдан да үлкенін құрбан ет!» – деп бұйырылды. Таңертең ол бір өгізді құрбан етті. Түсінде оған тағы да бұдан да үлкенін құрбан етуге бұйырылғанда, ол: «Бұдан да үлкені не?» – деп сұрады. Сонда оған: «Саған он ұл берілсе, ұлдарыңның бірін құрбан етуге нәзір еткен едің. Нәзіріңді орында!» – делінді.

Ертеңіне Абдулмутталиб балаларын жинап, жылдар бұрын жасаған дұғасы туралы айтты. Сосын ұлдарына олардың бірін құрбан етуі керек екенін білдірді. Ұлдарынан ешбір қарсылық көрмеді. Керісінше, олар: «Ей, әкеміз! Нәзіріңді орында! Қалағаныңды істеуге сен еріктісің!» – деп келісімдерін білдірді. Абдулмутталиб құрбан болатын ұлын анықтау үшін жеребе тастады. Жеребе ең жақсы көретін ұлына – маңдайында Аллаһу та’аланың хабибі Мұхаммед алейһиссаламның нұрын алып жүрген Абдуллаһқа түсті. Абдулмутталиб бір сәт теңселіп кетті, көзі жасқа толды. Ол Аллаһу та’алаға берген сөзін орындауы керек еді. Бір қолына пышақ, екінші қолына бауыр еті Абдуллаһты алып, Раббысына берген сөзін орындау үшін Қағбаға келді. Көзі жасты әке Абдуллаһты құрбан ету үшін барлық дайындықты аяқтады. Сол кезде Құрайыштың игі жақсылары таңырқап, болып жатқан оқиғаны бақылап тұрды.

Олардың арасынан Абдуллаһтың нағашысы: «Ей, Абдулмутталиб! Тоқта! Бұл ұлыңды бауыздауыңа біз еш келіспейміз. Егер сен мұндай іс істесең, бұл құрайыштықтар арасында әдетке айналады. Әркім ұлын құрбан етуге нәзір етіп, бауыздай бастайды. Мұндай іске жол ашушы болма! Раббыңды басқа жолмен разы ет!» – деді. Сосын: «Бір көріпкелден сұра, ол саған жол көрсетсін», – деп ұсыныс жасады.

Бұл сөзден кейін Абдулмутталиб Хайбарда тұратын Қутба (немесе Сәжак) атты көріпкелге барып, жағдайды айтты. Көріпкел: «Сендерде бір адамның құны (диясы) қанша?» – деп сұрады. «Он түйе», – деген жауап алған соң, ол: «Он түйе мен ұлыңыздың арасында жеребе тастаңыз. Жеребе ұлыңызға түссе, тағы он түйе қосыңыз және жеребе түйелерге түскенше осылай қоса отырып, жеребе тастай беріңіз», – деді.

Абдулмутталиб дереу Меккеге қайтып, көріпкелдің айтқанын істеді. Ол әр жолы түйелердің санын онға арттыра отырып, талай рет жеребе тастады. Жеребе әрдайым Абдуллаһқа түсті. Бірақ түйелердің саны жүзге жеткенде, жеребе түйелерге түсті. Көзін жеткізу үшін ол тағы екі рет жеребе тастады. Екі ретте де жеребе түйелерге түсті. Абдулмутталиб «Аллаһу әкбар! Аллаһу әкбар!» деп тәкбір айта отырып, түйелерді құрбандыққа шалды. Олардың етін өзі де, ұлдарының ешқайсысы да алмады. Еттің бәрін кедейлерге таратты.17

Адам алейһиссаламнан бері тағы бір оқиға – Исмаил алейһиссаламды құрбан ету оқиғасы белгілі. Пайғамбарымыздың тегі Исмаил алейһиссаламға барып тірелетіндіктен, ол: «Мен – екі құрбандықтың ұлымын», – деді.18

Әкесі хазреті Абдуллаһ

Екі дүниенің мырзасы Пайғамбарымыз Мұхаммед алейһиссаламның нұрын маңдайында алып жүрген Абдуллаһ туғанда, кітап иелері бір-біріне: «Ақырзаман Пайғамбарының әкесі Меккеде дүниеге келді», – деп хабар берді. Исраил ұлдарының қолында жүннен тоқылған бір шапан бар еді; ол Яхья алейһиссаламдікі еді, Яхья шәһид болғанда оны киіп жүрген еді, әрі оның мүбәрәк қаны сол шапанға тамған еді. Олардың кітаптарында: «Бұл қан қашан жаңарып, тама бастаса, ақырзаман Пайғамбарының әкесі дүниеге келеді», – деп жазылған еді. Міне, кітап иелері осы белгіні көріп, Абдуллаһтың туғанын түсінді. Олар қызғанып, оны талай рет өлтірмек болса да, Аллаһу та’ала Абдуллаһты маңдайындағы нұрдың берекесімен қорғады.

Абдуллаһ балиғатқа толғанда, көркем мінезімен де, келбетімен де адамдардың арасында ерекшеленіп тұрды. Әсіресе он сегіз жасқа толғанда, оның сұлулығы ел аузында аңызға айналды. Маңдайындағы нұр күндей жарқырап, оны көрген қыздардың еріксіз көңілі оған ауатын. Оның көркі мен атағы Мысырға дейін тарады.

Алыстан да, жақыннан да әркім оған қызын беру үшін жарысқа түсті. Талай патшалар Абдулмутталибке келіп, ұлына қыздарын алуды ұсынды. Бұл үшін кез келген құрбандыққа дайын екендерін де білдірді. Сондай-ақ екі жүзге жуық қыз Меккеге дейін келіп, Абдуллаһқа тұрмысқа шығуға ниетті екенін білдірген еді. Бірақ Абдулмутталиб олардың әрқайсысына орынды сөздермен бас тартып жауап беретін.

Өйткені Абдулмутталиб ұлына Ибраһим алейһиссаламнан бері ұстанып келе жатқан ата-бабаларының дініне берік, ең ибалы, ең асыл әрі ең көркем, ханиф, яғни мұсылман бір қыз іздеп жүрген еді.

Кітаптарында білдірілген ақырзаман Пайғамбарының өз қауымдарынан шықпайтынын түсінгенде, Исраил ұлдары қызғаныштан Абдуллаһты өлтіруге ант ішті. Ол үшін Меккеге қаруланған жетпіс адам жіберді. Олар қолайлы сәтті күте бастады. Ақыры бір күні Абдуллаһ қырға шыққанда, оларды ешкім көрмейді деп ойлаған бір сәтте, олар қылыштарын суырып, оған ұмтылды. Сол күні илаһи хикмет19 бойынша Абдуллаһтың туыстарынан Уәхб бин Абду Манаф та бірнеше серігімен аңға шыққан еді. Олар дәл сол сәтте Абдуллаһқа тап берген Исраил ұлдарын көрді. Туыстық намыспен олар Абдуллаһқа көмектесуге бел байлады. Бірақ қарсы жақ өте көп еді. Бұл қақтығыста олардың жеңілетіні анық еді. Ақыры олар насихат жолын таңдады. Оларға жақындағанда, олар бұл дүниеде ешкімге ұқсамайтын, қара торы аттарға мінген, қолдарына қылыш ұстаған көп адамның ғайыптан найзағайдай жетіп, тәкбір дауыстарымен Исраил ұлдарына шабуыл жасағанын, бәрін қылыштан өткізіп, көзден ғайып болғанын көрді. Уәхб бұл жағдайға таң қалып, Абдуллаһтың қалай қорғалғанын және оның Аллаһу та’аланың алдында қаншалықты қадірлі екенін түсінді.

Үйіне келгенде, ол болған жағдайды әйеліне айтып берді. Екеуі де қыздарына тең жігіттің Абдуллаһ екенін мойындап, Әминаны соған беруге шешім қабылдады.

«Мен – екі құрбандықтың ұлымын» Хадис шәриф

Ал Абдулмутталиб Бәни Зухра тайпасының үлкені Уәхбтің қызы Әминаның сұлулығы, ибалылығы, ұяңдығы және діндарлығы туралы естіген еді. Шыққан тегі жағынан да олар туыс еді, рулары бірнеше ата жоғарыда тоғысатын. Ол ұлы Абдуллаһқа осы қызды айттыру үшін Уәхбтің үйіне барды. Абдулмутталиб Уәхбтің қызын ұлы Абдуллаһқа сұрағанда, Уәхб: «Ей, немере бауырым! Біз бұл ұсынысты сендерден бұрын алған едік», – деді де, бұрын өзі куә болған оқиғаны айтып берді, сосын былай деп қосты: «Әминаның анасы бір түс көрді. Оның айтуынша, үйімізге бір нұр кіріп, оның жарығы жерді де, көктерді де толтырыпты. Мен де бүгін түнде түсімде бабамыз Ибраһим алейһиссаламды көрдім. Ол маған: „Абдулмутталибтің ұлы Абдуллаһ пен қызың Әминаның некесін мен қидым. Сен де мұны қабыл ет!“ – деді. Бүгін таңертеңнен бері сол түстің әсерінен арыла алмай жүрмін. Олар қашан келер екен деп ойлап отыр едім». Бұл сөздерді естіген Абдулмутталибтің аузынан: «Аллаһу әкбар! Аллаһу әкбар!» – деген сөздер шықты.

Ақыры ол он сегіз жастағы ұлы Абдуллаһты Уәхбтің он төрт жастағы қызы Әминаға үйлендірді. Әмина мен Абдуллаһтың некесі туралы басқа да риуаяттар бар.20

Оның мүбәрәк нұры анасына өтеді

Әлем сардары Пайғамбарымыздың (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) мүбәрәк нұры анасына өткенде, қасқырлар мен құстар бір-біріне былай деп сүйінші хабар берді:

«Ғаламның мырзасының дүниеге келіп, оны мәртебелендіретін уақыты жақындады; ол – жер бетінің әмині21, заманның күні». Сол түні Қағбадағы барлық пұттар етпетінен құлады. Шайтандар әлсіреп, істерін істей алмай қалды. Періштелер Ібілістің тағын қиратып, теңізге лақтырды, ал Ібілістің өзін қырық күн жазалап азаптады. Сосын ол қашып, Әбу Қубайс тауына шығып, ащы айқай салды. Ібілістің бұл айқайын естіген барлық әскері оның айналасына жиналды. Ол оларға: «Сорларың қайнады! Мұхаммед алейһиссаламның туылуы жақындады. Бұдан былай Латқа да, Уззаға да табынбайды. Тәухид нұры бүкіл әлемге таралады», – деді. Сол түні барлық сиқыршылар мен көріпкелдер істерінде дәрменсіз қалды. Көріпкелдік тоқтады. Олардың сиқырлары әсерсіз қалды. Сол түні жер бетіндегілер көктен: «Ақырзаман Пайғамбарының мыңдаған жақсылықтар мен игіліктермен келетін уақыты жақындады», – деген бір дауыс естіді.

Ол кезде Мекке-и Мукаррамада жұт еді. Жылдар бойы жаңбыр жаумаған еді. Ағаштарда бір де жасыл жапырақ жоқ, өнімнен із қалмаған еді. Адамдар қиын жағдайға түсіп, не істерін білмей дағдарған еді. Сүйікті Пайғамбарымыздың мүбәрәк нұры хазреті Абдуллаһтан хазреті Әминаға өткеннен кейін соншалықты жаңбыр жауып, соншалықты мол өнім болды, тіпті сол жылды «молшылық жылы» деп атады. Хазреті Әмина оған жүкті болған тоғыз ай бойы ешбір ауырлық та, қиындық та көрмеді.

Әмина анамыздың жүктілігіне екі ай болғанда, күйеуі Абдуллаһ саудамен Шамға кеткен еді. Қайтар жолда ол ауырып қалды. Ол он сегіз немесе жиырма бес жасында Мәдинаның маңындағы Дарун-Нәбиғада, нағашылары – Нәжжар ұлдарының қасында қайтыс болды.22 Бұл хабар Меккеде естілгенде, бүкіл қала қайғыға батты.23

«Пайғамбарымыздың әкесі Абдуллаһ ұлы туылмай тұрып қайтыс болғанда, періштелер: „Йа, Раббымыз! Сенің Расулың жетім қалды“, – деді» Абдуллаһ ибн Аббас (радиаллаһу анһума)

Құрметті сахабалардан Абдуллаһ ибн Аббас (радиаллаһу анһума) былай деп баяндады: «Пайғамбарымыздың әкесі Абдуллаһ ұлы туылмай тұрып қайтыс болғанда, періштелер: „Йа, Раббымыз! Сенің Расулың жетім қалды“, – деді. Аллаһу та’ала: „Оның қорғаушысы да, көмекшісі де – Менмін“, – деді».

Әмина ханым күйеуінің қайтыс болғанына қатты қайғырды. Бір өлеңінде ол оның өліміне деген қасіретін былай жырлады:

Күтпеген бір сәтте ажалы алды оны,
Ал ол сондай жомарт, сондай мейірімді еді.

Піл оқиғасы

Піл оқиғасы

Расул-и әкрамның (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) дүниеге келуіне екі айдай уақыт қалған еді. Дәл сол кезде Піл оқиғасы болды. Адамдардың жан-жақтан топ-тобымен келіп, Қағбаны зиярат етуіне кедергі жасағысы келген Абраха – Хабаш патшалығының Йемендегі билеушісі – Византия императорының көмегімен Санада «Құлайс» деп аталатын үлкен бір шіркеу салдырды. Ол адамдардың осы шіркеуді зиярат етуін қалады. Бірақ арабтар бұрыннан Қағбаны зиярат ететіндіктен, бұл шіркеуге ешқандай құрмет көрсетпеді. Оған менсінбей қарады. Тіпті олардың бірі шіркеуді былғап кетті.

Бұл жағдайға ашуланған Абраха Қағбаны қиратуға бел буды. Ол үшін үлкен әскер жасақтап, Меккеге аттанды. Абраханың әскері Меккеге жақындағанда, жауынгерлер құрайыштықтардың малын тонай бастады. Олар Абдулмутталибке тиесілі екі жүз түйені де тартып алды. Абдулмутталиб Абрахаға барып, түйелерін қайтаруды сұрады. Абраха: «Мен сендердің қасиетті Қағбаларыңды қиратуға келдім. Сен оны қорғағың келмейді де, түйелеріңді сұрайсың ба?» – деді.

Абдулмутталиб: «Мен – түйелердің иесімін. Қағбаның да, әрине, Иесі бар. Оны Ол қорғайды», – деді. «Оны менен қорғайтын ешкім жоқ!» – деді Абраха да, түйелерді Абдулмутталибке қайтарып, оны жіберді. Сосын әскеріне Қағбаға қарай қозғалуға бұйрық берді. Абраханың әскерінде «Махмуда» атты бір піл бар еді; оны әскердің алдында жүргізетін, өйткені солай етсе, жеңіске жетеміз деп сенетін. Абраханың жол көрсетушілерінің бірі Нуқайл бин Ләбиб үлкен пілдің құлағына еңкейіп: «Ей, Махмуда, сен қиратуға бара жатқан үй – Аллаһу та’аланың үйі. Қазір шөк! Алға жүрме! Әйтпесе, қырыласың!» – деді. Абраха пілді Қағбаға бұрғанда, ол жерге шөгіп, қозғалмады. Ал оны Йемен жаққа бұрса, бірден жүгіре жөнелетін.

Осылайша Меккеге жақындап, шабуыл жасауға дәрмені жетпеген Абраха әскерінің үстіне Аллаһу та’ала әбабил, яғни тау қарлығашы деп аталатын бір топ құс жіберді. Бұл құстардың әрқайсысы ноқат немесе жасымық көлеміндей үш-үштен тас көтеріп келді: біреуі тұмсығында, екеуі аяқтарында. Оларды Абраха әскерінің үстіне тастады. Тастар жауынгерлердің басынан кіріп, оларды тесіп өтетін. Тас тиген әрбір жауынгер сол сәтте өлетін. Аят кәримада білдірілгендей, әскер жеп тасталған егін жапырағындай болды. Мұны көрген Абраха абыржып, қашпақ болды. Бірақ қаша алмады. Тастардың негізгі нысанасы сол еді, әрі тас оған да тиді. Ол қашқан сайын денесінің еті бөлшектеніп түсіп, өлді. Бұл оқиға Құран кәрімнің Фил сүресінде мағынасы бойынша былай білдірілген: «(Йа, Расулым! Қағбаны қиратпақ болған) піл иелеріне (пілдермен жабдықталған Абраха әскеріне) Раббыңның не істегенін көрмедің бе? Ол олардың (Қағба-и Муаззаманы қирату түріндегі) айла-амалдарын бос шығармады ма? Ол олардың үстіне топ-топ құстар жіберді. Ол құстардың әрқайсысы олардың үстіне балшықтан жасалып, отта күйдірілген тастар ататын. Ақырында Аллаһу та’ала оларды күйе жеген егін жапырағындай етіп жойды. (Оларды құрттар кеміріп, турап тастаған егін жапырақтарының күйіне келтірді.)»24

«Мен – түйелердің иесімін. Қағбаның да, әрине, Иесі бар. Оны Ол қорғайды» Шәйбатул-Хамд

Арабстан және оның айналасындағы мәдениет орталықтары