YIN SALLA

Muhimmancin salla

Salla ita ce mafi girma, mafi muhimmanci, mafi kyawun umarni da Allahu Ta’ala Ya yi wa muminai falala da shi saboda ƙaunataccen Annabinmu. Salla ginshiƙin addini ce. Wanda ya yi sallarsa a kai a kai, daidai kuma cikakke, ya kafa addininsa, ya tsayar da ginin Musulunci. Wanda bai yi salla ba, ya rushe addininsa da ginin Musulunci. Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) ya ce: “Kan addininmu salla ce.” Kamar yadda babu mutum marar kai, haka babu addini marar salla.

Salla ita ce umarni na farko da aka farlanta a addinin Musulunci bayan imani. Allahu Ta’ala Ya farlanta salla ne domin bayinSa su bauta maSa Shi kaɗai. A cikin Alƙur’ani mai girma, a cikin ayoyi masu girma fiye da ɗari, an ce: “Ku yi salla!” A cikin wani hadisi mai daraja an ce: “Allahu Ta’ala Ya farlanta yin salla sau biyar a kowace rana. Wanda ya yi salla sau biyar a kowace rana, yana ba ta daraja kuma yana bin sharuɗɗanta, Allahu Ta’ala Ya yi alkawarin shigar da shi Aljanna.”

Salla ita ce mafi daraja a cikin dukkan ibadun da aka yi umarni da aikatawa a addininmu. A cikin wani hadisi mai daraja an ce: “Wanda bai yi salla ba, ba shi da rabo a Musulunci!” Haka kuma a cikin wani hadisi mai daraja an ce: “Bambancin da yake raba mumini da kafiri salla ce”, wato mumini yana yin salla, kafiri ba ya yi.

Yin salla shi ne yin tunanin girman Allahu Ta’ala, a fahimci ƙanƙantar kai a gabanSa. Wanda ya fahimci wannan yakan aikata alheri koyaushe. Ba ya iya aikata wata mugunta. Zuciyar wanda ya yi niyyar cewa yana a gaban Ubangijinsa sau biyar a kowace rana tana cika da ikhlasi. Kowane motsi da aka yi umarni da shi a cikin salla yana kawo wa zuciya da jiki amfanoni. Yin sallar jam’i a masallatai yana ɗaure zukatan Musulmi da juna. Yana samar da ƙauna a tsakaninsu. Suna fahimtar cewa su ƴan’uwan juna ne. Manya sukan zama masu tausayi ga ƙanana. Ƙanana ma sukan zama masu girmama manya. Mawadata sukan taimaki talakawa, masu ƙarfi kuma raunana. Masu lafiya, idan ba su ga marasa lafiya a masallaci ba, sukan neme su a gidajensu. Suna gasa domin su sami busharar hadisin nan mai daraja: “Wanda ya yi gaggawar taimakon ɗan’uwansa na addini, mataimakinsa Allahu Ta’ala ne.”

Salla tana hana mutane munanan abubuwa, miyagu da haramtattu. Tana zama kaffara ga zunubai. A cikin wani hadisi mai daraja an ce: “Salloli biyar kamar kogi ne da yake gudana a gaban ƙofar ɗayanku. Kamar yadda ba za a sami dauɗa a jikin mutumin da ya shiga wannan kogi ya yi wanka sau biyar a kowace rana ba, haka nan ƙananan zunuban waɗanda suke yin salloli biyar ana gafarta musu.” Salla ita ce, bayan imani da Allahu Ta’ala da ManzonSa, mafi ɗaukakar dukkan ayyuka da ibadu. Saboda haka ya kamata a yi salloli ana kiyaye farillansu, wajibansu, sunnoninsu da mustahabbansu. Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) ya ce a cikin wani hadisi mai daraja: “Ya ku al’ummata da Sahabbaina! Sallar da aka kiyaye aiwatar da ita baki ɗaya ita ce mafi ɗaukakar dukkan ayyukan da Allahu Ta’ala Yake so. Sunnar annabawa ce. Abin da mala’iku suke so ce. Nurin ma’arifa ce, na ƙasa da sammai. Ƙarfin jiki ce. Albarkar arziki ce. Hanyar karɓuwar addu’a ce. Mai ceto ce a wurin mala’ikan mutuwa [Malakul-maut]. Haske ce a kabari, amsa ce ga Munkar da Nakir. Inuwa ce a kan mutum a Ranar Ƙiyama. Garkuwa ce tsakaninsa da wutar Jahannama. Mai ƙetarar da gadar Siraɗi ce kamar walƙiya. Mabuɗin Aljanna ce. Rawani ce a kai a Aljanna. Allahu Ta’ala bai ba muminai wani abu mafi muhimmanci fiye da salla ba. Da akwai wata ibada da ta fi salla ɗaukaka, da Ya fara ba muminai ita. Domin daga cikin mala’iku wasu suna a tsaye (ƙiyam) koyaushe, wasu a ruku’u, wasu a sujada, wasu kuma a tashahhudi. Ya tattara dukkan waɗannan a cikin sallar raka’a ɗaya, Ya ba muminai kyauta. Domin salla kan imani ce, ginshiƙin addini ce, maganar Musulunci ce, kuma mi’irajin muminai ce. Nurin sama ce, kuma mai tsirarwa daga Wuta ce.”

Wata rana sallar la’asar ta Sayyidina Aliyu (radiyallahu anhu wa karramallahu wajhahu) ta wuce. Saboda baƙin ciki ya jefa kansa daga kan wani tudu ƙasa. Ya yi kuka yana nishi, ya yi kururuwa. Da Annabinmu Muhammadu Mustafa (sallallahu alaihi wa sallam) ya sami labarin wannan hali nasa, ya zo wurin Sayyidina Aliyu (radiyallahu anhu) tare da Sahabbansa. Da ya ga halinsa, Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam), Shugaban Halittu, shi ma ya fara kuka. Ya yi addu’a. Rana ta sake hawa sama. Shugabanmu Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya ce: “Ya Aliyu! Ɗaga kanka, har yanzu ana ganin rana.” Sayyidina Aliyu (radiyallahu anhu) ya yi farin ciki ƙwarai da wannan, ya yi sallarsa. Sayyidina Abubakar as-Siddiƙ (radiyallahu anhu), a wani dare, saboda yawan ibada da ya yi, barci ya rinjaye shi a ƙarshen dare. Sallar witiri ta wuce. A sallar asuba, ya bi Shugabanmu Annabi, ya zo gabansa a ƙofar masallaci ya yi kururuwa. Ya roƙa yana kuka: “Ya Manzon Allah! Ka taimake ni, sallar witirina ta wuce.” Shugabanmu Manzon Allah shi ma ya fara kuka. A kan haka sai Jibrilu alaihis-salam ya zo ya ce: “Ya Manzon Allah! Ka gaya wa Siddiƙ cewa Allahu Ta’ala Ya yafe masa.” Ɗaya daga cikin manyan waliyyai, Bayazid Bisɗami (ƙuddisa sirruhu), a wani dare barci ya rinjaye shi, bai iya farkawa domin sallar asuba ba. Ya yi kuka ya yi nishi har ya ji wata murya: “Ya Bayazid! Na yafe maka wannan kuskure naka. Saboda albarkar wannan kuka, Na ƙara ba ka ladar salla dubu saba’in.” Bayan ƴan watanni barci ya sake rinjayarsa. Shaiɗan ya zo ya riƙe ƙafarsa mai albarka, ya tashe shi. Ya ce: “Tashi, sallarka tana gab da wucewa!” Shehu Bayazid Bisɗami ya ce: “Ya kai la’ananne, yaya kake yin irin wannan aiki? Kai kana son sallar kowa ta kuɓuce masa, lokacinta ya wuce. Don me ka tashe ni?” Shaiɗan ya ce: “A ranar da sallar asuba ta kuɓuce maka, ka sami ladar salla dubu saba’in ta hanyar kuka. Yau, da na tuna da wannan, na tashe ka domin ka sami ladar salla ɗaya, kada ka sami ladar salla dubu saba’in!”

“Wanda bai yi salla ba, ba shi da rabo a Musulunci!” Hadisi mai daraja

Babban waliyyi Shehu Junaid Baghdadi ya ce: “Sa’a ɗaya ta duniya ta fi shekara dubu ta Ƙiyama. Domin a cikin wannan sa’a ɗaya ana iya aikata wani aiki na ƙwarai, karɓaɓɓe, a cikin waɗancan shekara dubu kuwa ba a iya yin komai.” Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya ce: “Wanda ya haɗa salla ɗaya da sallar da take biye da ita da gangan, zai ƙone a Wuta huƙba tamanin.” Huƙba ɗaya shekara tamanin ce ta Lahira. Rana ɗaya ta Lahira shekara dubu ce ta duniya. To, ya ɗan’uwana na addini! Kada ka ɓatar da lokacinka da abubuwan banza, marasa amfani. Ka san darajar lokacinka. Ka kashe lokacinka a kan mafi kyawun abubuwa. Ƙaunataccen Annabinmu ya ce: “Mafi girman masifu shi ne ɓatar da lokaci da abubuwa marasa amfani.” Ka yi sallolinka a lokacinsu, domin kada ka yi da-na-sani a Ranar Ƙiyama, ka kuma sami lada mai girma ƙwarai! A cikin wani hadisi mai daraja an ce: “Wanda bai yi salla ɗaya a lokacinta ba, ya bar ta zuwa ramuwa, ya mutu kafin ya rama ta, za a buɗe wa kabarinsa tagogi saba’in daga Wuta, kuma zai sha azaba har zuwa Ƙiyama.”

Wanda bai yi salla ɗaya a lokacinta ba da gangan, wato wanda bai yi baƙin ciki ba saboda bai yi salla ba yayin da lokacinta yake wucewa, yana fita daga addini, ko kuma yana tafiya ba tare da imani ba lokacin mutuwa. Ballantana waɗanda ba sa ma tuna salla a zuci, waɗanda ba sa ɗaukar salla a matsayin wajibi, me zai same su? Dukkan malaman mazhabobi huɗu sun sanar bisa haɗin kai cewa waɗanda ba sa ba salla muhimmanci, waɗanda ba sa ɗaukarta a matsayin wajibi, za su zama murtaddai, wato kafirai. A babin “Masifun harshe” na littafin “Hadiƙatun-Nadiyya” na Shehu Abdulghani Nabulusi, an rubuta cewa wanda bai yi salla ba da gangan, bai yi tunanin rama ta ba, kuma ba ya tsoron shan azaba saboda haka, shi ma zai zama murtaddi, wato kafiri.

Ga wane ne salla take farilla

Yin salla farilla ce ga kowane Musulmi, namiji da mace, mai hankali da ya shiga lokacin balaga. Domin salla ta zama farilla akwai sharuɗɗa uku:

1. Zama Musulmi. 2. Zama mai hankali. 3. Shiga lokacin balaga.

A addininmu, ƙananan yara da ba su da hankali, da ba su shiga lokacin balaga ba, ba a tambayarsu a kan yin salla. Amma wajibi ne iyaye mata da iyaye maza su koya wa ƴaƴansu ilimin addini, su sabar da su da yin ibada. Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) ya ce: “Dukkanku kamar makiyayin garke kuke! Kamar yadda makiyayi yake kare garkensa, haka ku ma ya kamata ku kare waɗanda suke a gidajenku da ƙarƙashin umarninku daga Wuta! Ya kamata ku koya musu Musulunci. Idan ba ku koyar ba, za a tambaye ku.” A cikin wani hadisi mai daraja kuma ya ce: “Dukkan yara suna zuwa duniya a kan hali da ya dace da Musulunci, shiryayye gare shi. Daga baya iyayensu mata da iyayensu maza sukan mai da su Kiristoci, Yahudawa da marasa addini.” To, aikin farko na kowane Musulmi shi ne ya koya wa ƴaƴansa Musulunci, karatun Alƙur’ani mai girma, yin salla, da sharuɗɗan imani da na Musulunci. Iyaye mata da iyaye maza da suke son ɗansu ya zama Musulmi, suke fatan ya sami hutawa da nutsuwa a duniya da Lahira, ya kamata su fara aiwatar da wannan aiki nasu. Yaron da ba a ba shi ilimin Musulunci da kyawawan ɗabi’u ba, mutanen da suke kan mummunan tafarki sukan ruɗe shi da sauri. Yakan zama mai cutarwa ga uwarsa da ubansa, ga ƙasarsa da al’ummarsa.

Mu a nan, mun sanar da al’amuran da suka shafi salla bisa mazhabar Hanafiyya, muna ɗauko su daga littattafan manyan malaman wannan mazhaba, muna sauƙaƙa su.

Sallolin da aka umarci Musulmi da yin su sun rabu uku: farilla, wajibi da nafila. 1. Sallolin farilla: farillan salloli biyar, raka’a biyu na farilla na sallar Juma’a da sallar jana’iza, salloli ne na farilla. (Sallar jana’iza farillar kifaya ce.) 2. Sallolin wajibi: sallar witiri, sallolin idi, sallar bakance da sallolin nafila da aka fara aka yanke a tsakiya. Rama sallar witiri da ta wuce ma wajibi ne.

3. Sallolin nafila: sunnonin salloli biyar, sallar tarawihi da sallolin da ake yi da niyyar samun lada, irin su sallar tahajjud, tahiyyatul-masjid, ishraƙ, duha, awwabin, istikhara da tasbihi, salloli ne na nafila. Wato ba a yi umarni da yin su ba. Wanda ba shi da bashin salla ta farilla da ta wajibi, ana ba shi lada a kan ibadunsa na nafila ma.

Salloli biyar

Annabinmu Muhammadu alaihis-salam ya ce: “Allahu Ta’ala Ya farlanta wa bayinSa yin salla sau biyar a kowace rana. Waɗanda suka yi alwala mai kyau, suka yi waɗannan salloli biyar a lokutansu, suka kuma kyautata ruku’unsu da sujadarsu, Allahu Ta’ala Yakan yafe musu, Ya gafarta musu.”

Salloli biyar raka’a arba’in ne. Daga cikinsu raka’a goma sha bakwai farilla ne. Raka’a uku wajibi ne. Raka’a ashirin kuma sunna ne. Ga yadda suke: 1. Sallar asuba: raka’a huɗu ce. Da farko ana yin raka’a biyu na sunna, sannan raka’a biyu na farilla. Wannan sunna tana da ƙarfi ƙwarai. Akwai masu cewa wajibi ce. 2. Sallar azahar: raka’a goma ce. Da farko ana yin raka’a huɗu na sunna ta farko, sannan raka’a huɗu na farilla, bayan farilla kuma raka’a biyu na sunna ta ƙarshe.

3. Sallar la’asar: raka’a takwas ce. Da farko ana yin raka’a huɗu na sunna, sannan raka’a huɗu na farilla.

4. Sallar magariba: raka’a biyar ce. Da farko ana yin raka’a uku na farilla, sannan raka’a biyu na sunna. 5. Sallar isha’i: raka’a goma sha uku ce. Da farko ana yin raka’a huɗu na sunna, sannan raka’a huɗu na farilla, sannan raka’a biyu na sunna ta ƙarshe, bayan haka kuma raka’a uku na sallar witiri.

Farillan salla

Farilla umarnin Allahu Ta’ala ne tabbatacce, da Yake son a aikata wani abu. Matuƙar ba a aiwatar da farillan wata ibada ba, wannan ibada ba ta zama sahihiya, daidai. Lokacin yin salla, farilla ne a cika sharuɗɗa goma sha biyu. Bakwai daga cikin waɗannan farillai suna wajen salla ne, biyar kuma a cikinta. Farillan da suke waje ana kiransu sharuɗɗa. Na ciki kuma ana kiransu rukunnai. [Wasu malamai sun ce kabbarar harama tana cikin salla ne. A wajen waɗannan, sharuɗɗan salla da rukunnanta kowanne shida ne.] Daga yawan sharuɗɗanta haka ake gane cewa salla babban aiki ce kuma mafi muhimmancin ibadu. Haka kuma, idan aka ƙara wajibanta, sunnoninta, mustahabbanta, makaruhanta da mufsidanta a kan waɗannan, ana fahimtar yadda bawa zai kasance a gaban Ubangijinsa, yadda ya kamata ya kasance. Bayi halittu ne gajiyayyu, raunana, marasa ƙarfi. A kowane numfashi suna buƙatar Allahu Ta’ala, wanda Ya halicce su. Salla ibada ce da take sanar da bawa gajiyawarsa.

“Wanda bai yi salla ɗaya a lokacinta ba, ya bar ta zuwa ramuwa, ya mutu kafin ya rama ta, za a buɗe wa kabarinsa tagogi saba’in daga Wuta, kuma zai sha azaba har zuwa Ƙiyama” Hadisi mai daraja

A) Sharuɗɗan salla

Farillan da suke wajen salla, wato sharuɗɗanta, bakwai ne. Su ne:

1. Tsarki daga hadasi

Wato, wanda ba shi da alwala ya yi alwala, mai janaba kuma ya yi wankan janaba.

Yadda ake yin alwala bisa mazhabar Hanafiyya

Domin yin alwala bisa sunna: 1. Lokacin fara alwala, ana wanke hannuwa har zuwa wuyan hannu sau uku. 2. Da hannun dama ana kurkura baki da ruwa sau uku. 3. Da hannun dama ana shaƙa ruwa a hanci sau uku, da hannun hagu kuma ana fyace. 4. Ana ɗebo ruwa a tafukan hannu, a wanke fuska (sau uku) daga goshi har ƙarƙashin haɓa, har zuwa gefunan kunnuwa. Wanke fuska sau ɗaya farilla ne. Lokacin da za a wanke fuska, ana yin niyya da zuciya. 5. Da hannun hagu ana wanke hannun dama (sau uku) har zuwa gwiwar hannu. 6. Da na dama ana wanke hannun hagu (sau uku) har da gwiwar hannu. Wanke hannuwa biyu, tare da gwiwoyin hannu, sau ɗaya farilla ne. 7. Bayan an wanke hannuwa biyu, ana sake jiƙa hannuwa, da wannan danshin kuma a shafi kai, wannan farilla ne. Daga baya ana shafa kunnuwa da ƙeya. Domin yin waɗannan uku na ƙarshe tare, ana jiƙa hannuwa biyu, a kowane hannu kuma a haɗe siraran yatsu uku da suke jere da juna, a sa hannuwa biyu a kai ta yadda cikin waɗannan yatsu zai kasance a gaban kai, a inda gashi yake farawa. Ya kamata ƙarshen waɗannan yatsu uku na hannuwa biyu su taɓa juna. Babban yatsa da yatsan shaida da tafukan hannu suna a sama, ba sa taɓa kai. Ana ja hannuwa biyu zuwa baya, yatsu uku-uku suna shafa kai. Idan hannuwa suka kai gefen gashi na baya, yatsu uku-uku suna rabuwa da kai, ana manna tafukan hannuwa biyu a kan gashin da yake gefen kai, ana ja su daga baya zuwa gaba, ana shafa gefunan kai. Sannan ana sa yatsun shaida a cikin kunnuwa, cikin manyan yatsu kuma a bayan kunnuwa, ana shafa kunnuwa daga sama zuwa ƙasa. Sannan ana sa bayan sauran yatsu uku a ƙeya, ana ja daga tsakiyar ƙeya zuwa ɓangarori biyu, ana shafawa. [Shafa kai ta wannan hanya farilla ne a mazhabar Malikiyya.] 8. Bayan an shafa wuya, ana wanke ƙafafu: da farko ƙafar dama, tare da idon sawu (sau uku), ana tsefe tsakanin yatsun ƙafa (khilali) da ƙaramin yatsan hannun hagu, ana farawa daga ƙaramin yatsa har zuwa babban yatsa. Sannan ƙafar hagu, tare da idon sawu (sau uku), ana tsefe tsakanin yatsun ƙafa, a wannan karo ana farawa daga babban yatsa zuwa ƙaramin yatsa, har ila yau da ƙaramin yatsan hannun hagu. Wanke ƙafafu biyu ta haka sau ɗaya, tare da ƙasusuwan idon sawu na ɓangarori biyu, farilla ne.

A cikin wani hadisi mai daraja an ce: “Duk wanda ya karanta ‘Inna anzalnahu’, wato Suratul Ƙadr, sau ɗaya bayan ya yi alwala, Allahu Ta’ala Yakan rubuta wannan mutum a cikin siddiƙai. Idan ya karanta sau biyu, Yakan rubuta shi a cikin shahidai. Idan ya karanta sau uku, za a tashe shi tare da annabawa.”

Haka kuma a cikin wani hadisi mai daraja an ce: “Duk wanda ya yi mini salati da sallama sau goma bayan ya yi alwala, Allahu Ta’ala Yakan gusar da baƙin cikin wannan mutum, Ya faranta masa rai, Ya karɓi addu’arsa.”

Abubuwan da suke ɓata alwala

Abubuwa bakwai suna ɓata alwala, su ne:

1. Abubuwan da suke fita ta gaba da ta baya. 2. Abubuwa masu najasa da suke fita ta baki: a) amai, idan ya cika baki; b) idan aka tofa, jini ya fi yawu yawa. 3. Abubuwan da suke fita daga fata: a) idan jini, mugunya da ruwan rawaya suka fito su kaɗai, suka gudana; b) idan aka tsotse jini ko ruwan rawaya na ƙurji ko na rauni da auduga. 4. Barci: idan mutum ya yi barci a kwance a gefe, ko ya jingina da gwiwar hannunsa, ko ya jingina da wani abu, alwala takan ɓaci. 5. Suma, hauka, kamuwa da farfaɗiya ko buguwa har mutum ya yi tangaɗi yayin tafiya, suna ɓata alwala. 6. Dariya mai ƙarfi a cikin sallar da take da ruku’u da sujada tana ɓata salla da alwala. Amma alwalar yaro ba ta ɓaci.

Murmushi a cikin salla ba ya ɓata salla, ba ya ɓata alwala. Idan waɗanda suke kusa suka ji dariya, ana kiranta ƙahƙaha (dariya mai ƙarfi). Idan shi kansa bai ji ba, ana kiranta tabassum (murmushi). 7. Mubasharat-i fahisha, wato namiji da mace su shafi al’auransu da juna tsirara, tana ɓata alwalar namiji da ta mace. Wanda ya san cewa ya yi alwala, daga baya ya yi shakka ko ta ɓaci, ana ɗaukarsa yana da alwala. Wanda ya san cewa alwalarsa ta ɓaci, daga baya ya yi shakka ko ya yi alwala, ya zama dole ya yi alwala.

Wankan janaba (gusul)

Domin salla ta zama sahihiya, wato daidai, dole ne alwala da wankan janaba su kasance daidai. Ga kowace mace da namiji mai janaba, da matan da suka kuɓuta daga jinin al’ada (haila) da jinin haihuwa (nifasi), yin wankan janaba farilla ne idan a ƙarshen lokacin salla ya rage lokacin da zai isa yin wannan salla. Janaba tana samuwa ne da jima’i da kuma fitar maniyyi a mafarki (ihtilami). Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) yana cewa: “Mutumin da ya tashi domin yin wankan janaba, ana ba shi lada gwargwadon adadin gashin da yake jikinsa [wato mai yawa ƙwarai]. Ana gafarta masa zunubai gwargwadon haka. Darajarsa a Aljanna tana ɗaukaka. Ladar da za a ba shi saboda wankansa ta fi kowane abu da yake duniya alheri. Allahu Ta’ala Yakan ce wa mala’iku: ‘Ku dubi wannan bawaNa! Da dare, ba tare da kasala ba, ya tashi, yana tunanin umarniNa, yana yin wankan janaba. Ku shaida cewa Na yafe wa wannan bawaNa zunubansa, Na gafarta masa.’”

“Dukkan yara suna zuwa duniya a kan hali da ya dace da Musulunci, shiryayye gare shi. Daga baya iyayensu mata da iyayensu maza sukan mai da su Kiristoci, Yahudawa da marasa addini” Hadisi mai daraja

Farillan wankan janaba

Bisa mazhabar Hanafiyya, farillan wankan janaba uku ne: 1. Wanke cikin baki. Idan a cikin baki wani wuri ya rage ba tare da ya jiƙa ba, ko da gwargwadon tsinin allura ne, ko idan saman haƙora da ramin haƙori ba su jiƙa ba, wanka ba ya inganta.

2. Wanke hanci. Idan ruwa bai shiga ƙarƙashin busasshiyar dauɗar da take hanci ba, da ƙarƙashin taunannen gurasa da yake baki ba, wanka ba ya inganta.

A mazhabar Hambaliyya, wanke baki da hanci farilla ne a lokacin alwala da kuma a wanka. A mazhabobin Shafi’iyya, Malikiyya da Hambaliyya, yin niyya yayin wanka ma farilla ne.

3. Wanke kowane wuri na jiki. Wanke cikin cibiya, gashin baki, gira da gemu, da fatar da take ƙarƙashinsu, da gashin kai, farilla ne. Idan a farce, a leɓe, a fatar ido ko a kowane wuri na jiki akwai abubuwan da ba sa barin ruwa ya wuce [idan akwai fenti na farce (oje) a farce], ba a ɗauka cewa an yi wankan janaba ba.

Yadda ake yin wankan janaba

Bisa mazhabar Hanafiyya, wankan janaba bisa sunna ana yin sa haka:

1. Da farko ya kamata a wanke hannuwa biyu, ko da suna da tsabta, da al’aura, da wuraren da najasa take a jiki.

2. Sannan ya kamata a yi cikakkiyar alwalar salla, a yi niyyar wanka yayin wanke fuska. Idan ruwa ba ya taruwa a ƙarƙashin ƙafafu, ya kamata a wanke ƙafafu ma.

3. Sannan ya kamata a zuba ruwa a kan jiki duka sau uku. Da farko sau uku a kai, sannan a kafaɗar dama, sannan a kafaɗar hagu. A kowace zubawa ya kamata wannan ɓangare ya jiƙa sarai. A zubawa ta farko ya kamata a goge jiki. A wanka, idan ruwan da aka zuba a kan wata gaɓa aka gudanar da shi zuwa wasu gaɓoɓi, wurin nan ma yana tsarkaka. Domin a wanka ana ɗaukar jiki duka a matsayin gaɓa ɗaya. A lokacin alwala, idan wata gaɓa ta jiƙa da ruwan da aka zuba a kan wata gaɓa, ba a ɗaukarta a matsayin an wanke ta. Idan wanka ya cika, sake yin alwala makaruhi ne. Amma idan alwalar salla ta ɓaci yayin wanka, ya zama dole a sake yin ta.

Muhimmin bayani ga masu ciko da suturar haƙora

A mazhabar Hanafiyya, idan tsakanin haƙora da ramukan haƙora ba su jiƙa ba, wanka ba ya cika. Saboda haka, idan an yi wa haƙori sutura ko an yi masa ciko, wankan janaba ba ya inganta. Mutum ba ya kuɓuta daga janaba. Da yake ruwa ba ya shiga ƙarƙashin suturar haƙori da ciko da aka yi da zinariya, azurfa da wasu abubuwa marasa najasa, a wajen dukkan malaman mazhabar Hanafiyya wankan janaba ba ya halatta (ja’izi). Wanda ba ya iya aikata wata farilla ta mazhabarsa, ya zama dole ya yi koyi (taƙlidi) da wata mazhaba domin aikata wannan farilla kaɗai. Amma yayin yin wannan aiki, ya kamata ya cika sharuɗɗan da suka shafi alwala na mazhabar da ya yi koyi da ita ma. A mazhabobin Malikiyya ko Shafi’iyya, wanke cikin baki a wanka ba farilla ba ne.

Domin mutumin da yake mazhabar Hanafiyya, da ya yi wa haƙora sutura ko ciko, ya yi koyi da mazhabar Malikiyya [ko mazhabar Shafi’iyya], ya ishe shi ya tuna, a wanka, lokacin yin alwala da lokacin yin niyyar salla, cewa yana bin Imam Malik [ko Imam Shafi’i]. Wato, idan lokacin fara wankan janaba maganar “Na yi niyyar yin wankan janaba da bin mazhabar Malikiyya [ko mazhabar Shafi’iyya]” ta ratsa zuciyar mutum, wankan janabarsa yana inganta.

Mutumin da yake mazhabar Hanafiyya, wanda yake da sutura ko ciko a bakinsa, idan ya yi niyya haka, wankansa, wato wankan janabarsa, yana inganta. Yana kuɓuta daga janaba, ya zama mai tsarki. Idan ya yi koyi da mazhabar Malikiyya [ko Shafi’iyya], alwalarsa da sallolinsa suna inganta. Yana iya zama limami ga waɗanda ba su da sutura da ciko ma.

Farillan wankan janaba a sauran mazhabobi uku

A mazhabar Malikiyya:

1. Niyya,

2. Dalki,

3. Muwalat,

4. Tsefe gashin kai da gemu (khilali),

5. Wanke kowane wuri na jiki.

A mazhabar Shafi’iyya:

1. Niyya,

2. Wanke kowane wuri na jiki. [Idan aka ce a mazhabar Shafi’iyya farillan wanka uku ne, ana nufin tsarkake najasar da take jiki. Da yake idan an wanke jiki najasa ma tana tsarkaka, babu laifi a ce farillan wanka biyu ne.]

A mazhabar Hambaliyya: farillar wanka ɗaya ce, ita ce wanke jiki duka. Wannan ita ce rukunin wanka, wato farillar da take cikin wanka. Lokacin fara wanka, yin niyya da karanta basmala ma farilla ne. Da yake ana ɗaukar cikin baki da na hanci a matsayin wajen jiki, wanke waɗannan wurare ma farilla ne.

1. Yin niyya,

2. Karanta basmala,

3. Wanke cikin baki,

4. Wanke cikin hanci,

5. Wanke kowane wuri na jiki.

Farillan alwala a sauran mazhabobi uku

A mazhabar Malikiyya:

1. Niyya,

2. Wanke fuska,

3. Wanke hannuwa biyu,

“Mutumin da ya tashi domin yin wankan janaba, ana ba shi lada gwargwadon adadin gashin da yake jikinsa [wato mai yawa ƙwarai]. Ana gafarta masa zunubai gwargwadon haka. Darajarsa a Aljanna tana ɗaukaka” Hadisi mai daraja

4. Shafa kai duka [fata da gashin da suke daidai da tozon kunne suna cikin kai]. 5. Wanke ƙafafu biyu. 6. Muwalat [wanke gaɓoɓi a jere, ba tare da tsaiko ba],

7. Dalki [goge wurin da aka wanke].

A mazhabar Shafi’iyya:

1. Niyya,

2. Wanke fuska,

3. Wanke hannuwa biyu,

4. Shafa ɗan ƙaramin sashe na kai,

5. Wanke ƙafafu biyu,

6. Tartibi [wankewa bisa tsari].

A mazhabar Hambaliyya:

1. Niyya,

2. Karanta basmala,

3. Wanke fuska,

4. Wanke baki,

5. Wanke hanci,

6. Wanke hannuwa biyu,

7. Shafa kai duka [kunnuwa suna cikin kai],

8. Wanke ƙafafu biyu,

9. Tartibi. 10. Muwalat.

Taimama

Taimama tana nufin tsarkaka da ƙasa. Idan ba a sami ruwa domin yin alwala ko wankan janaba ba, ko a halin da akwai ruwa amma ba zai yiwu a yi amfani da shi ba, ana yin taimama da wani abu mai tsarki na jinsin ƙasa, kamar ƙasa mai tsarki, yashi, farar ƙasa da dutse. A mazhabar Hanafiyya ana iya yin taimama kafin lokacin salla ya shiga ma. A sauran mazhabobi uku, ba ta halatta (ja’izi) kafin lokaci ya shiga.

Farillan taimama

Farillan taimama uku ne: 1. Yin niyya. 2. Shafa cikin hannuwa biyu a ƙasa mai tsarki, a shafi fuska duka. 3. Bugun hannuwa a ƙasa mai tsarki, a shafi hannun dama da farko, sannan na hagu. Akwai kuma masu cewa farillan taimama biyu ne. Suna ɗaukar farilla ta biyu da ta uku a matsayin farilla ɗaya. Siffofin biyu duka daidai ne.

Taimama ɗaya ce ga alwala da wankan janaba.

Yadda ake yin taimama

1. Da farko ana yin niyyar tsarkaka daga janaba ko daga rashin alwala. Domin a iya yin salla da taimama, yin niyyar taimama kaɗai bai isa ba. Dole ne a yi niyyar yin taimama domin wani abu da yake ibada, misali, domin yin sallar jana’iza, sujadar tilawa, ko domin alwala, ko domin wankan janaba. Lokacin yin niyyar taimama, babu buƙatar raba alwala da wankan janaba. Da yin niyya domin alwala, mutum yana tsarkaka daga janaba ma. Da taimamar da aka yi niyyar tsarkaka daga janaba da ita ana iya yin salla. Babu buƙatar taimama ta biyu domin alwala.

2. Da hannayen riga na hannuwa biyu a naɗe sama da gwiwoyin hannu, a shafa cikin hannuwa biyu a ƙasa mai tsarki, a dutse, ko a bangon da aka shafe da ƙasa ko da farar ƙasa, ta yadda aƙalla yatsu uku za su taɓa, a shafi fuska sau ɗaya da tafukan hannu biyu, wato a shafe ta. Idan hannu bai taɓa wani wuri na fuska ba, ko da gwargwadon tsinin allura ne, ba a ɗauka cewa an yi taimama ba. Domin a iya shafa fuska sarai, da tafukan hannu a buɗe, yatsu huɗu a haɗe da juna, kuma ƙarshen dogayen yatsu biyu-biyu na hannuwa biyu suna taɓa juna, ana sa tafukan hannu a inda gashi yake farawa, a sauko a hankali zuwa haɓa. Ya kamata yatsu, a kwance, su shafe goshi, fatar ido, gefunan hanci biyu, saman leɓuna da sashen haɓa na fuska sarai. A wannan lokaci tafukan hannu ma suna shafe kumatu.

3. Bayan an sake shafa tafukan hannu biyu a ƙasa, an buga su da juna an kakkaɓe ƙura da ƙasa, da farko da cikin yatsu huɗu na hannun hagu a shafe ƙarƙashin hannun dama, daga ƙarshen yatsu zuwa gwiwar hannu, sannan a shafe cikin hannu, da tafin hannun hagu, daga gwiwar hannu zuwa tafin hannu, sannan kuma da cikin babban yatsan hagu a shafe bayan babban yatsan dama. Dole ne a cire zobe. Sannan, haka nan kuma, da hannun dama ana shafe hannun hagu. Dole ne a shafa tafin hannu a ƙasa. Ba dole ba ne ƙasa ko ƙura ta rage a hannu.

Abubuwan da suke ɓata taimama

Idan halin uzurin da ya wajabta taimama ya gushe, idan aka sami ruwa, da kuma a halayen da suke ɓata alwala da wankan janaba, taimama ma takan ɓaci.

Halayen jinin al’ada (haila) da jinin haihuwa (nifasi) na mata1

Haila jini ne da yake zuwa daga yarinya mai lafiya da ta cika shekara takwas ta shiga tara, ko daga macen da kwana goma sha biyar suka wuce tun daga minti na ƙarshe na al’adarta, kuma yake ɗaukar aƙalla kwana uku. Kowane launi in ba fari ba, da kuma wanda yake ruɗaɗɗe, ana kiransa jinin haila. Idan yarinya ta fara ganin haila, ta shiga lokacin balaga, ta zama a hukuncin mace, kuma za a tambaye ta a kan umarni da hane-hanen addini. Adadin kwanaki tun daga lokacin da aka ga jini har zuwa ranar da ya yanke ana kiransa lokacin al’ada. Mafi ƙarancin wannan lokaci kwana 3 ne, mafi yawansa kuma kwana 10. Wajibi ne kowace mace ta san adadin kwanakin al’adarta da lokacinta. Farilla ne ga uwa, idan babu uwa kuma ga kakanni mata, yayye mata, gwaggwanni da ƴan’uwan uwa mata, su sanar wa yarinyar da ta cika shekara takwas ilimin haila da nifasi.

“Domin addu’o’i da istigfari su karɓu, wajibi ne a yi salloli, a nisanci abubuwan haram, a kuma karanta su da alwala. Karanta istigfari da addu’o’i da alwala mustahabbi ne” Se’âdet-i Ebediyye

Nifasi yana nufin jinin haihuwa. Shi ne jinin da yake zuwa daga mace bayan haihuwa. Wannan jini ba shi da mafi ƙarancin lokaci. Lokacin da jini ya yanke, ya kamata a yi wankan janaba nan take. Mafi yawan lokacinsa kwana 40 ne. Idan kwana 40 suka cika, ko da jini bai yanke ba, takan yi wanka ta fara salla. Jinin da yake zuwa bayan kwana 40 istihada ne (wato uzuri).

Wajibi ne mata su haddace kwanakin nifasinsu (jinin haihuwa) ma. Istihada [jinin uzuri] ana kiran jinin da yake ƙasa da kwana 3, wato awa saba’in da biyu, ko da minti biyar ne ya rage; da wanda yake wuce kwana 10 ga wadda ta fara; da wanda yake wuce al’ada ga waɗanda ba sababbi ba, ya kuma wuce kwana 10; da jinin da yake zuwa daga mace mai ciki, mace da ta wuce shekara 55 (ayisa), da ƴanmata ƙasa da shekara tara.

Jinin istihada alamar rashin lafiya ce. Gudanarsa na dogon lokaci yana da haɗari, dole ne a je wurin likita. Macen da take cikin kwanakin istihada kamar mutum ne da hancinsa yake yawan zubar da jini: a wannan hali tana iya yin salla da azumi. Yayin da take cikin halin haila da nifasi, mace ba ta iya yin salla, ba ta iya yin azumi. Ba ta iya yin sujadar tilawa da sujadar godiya. Ba ta iya taɓa Alƙur’ani mai girma [Mushafi mai daraja]. Ba ta iya shiga babban masallaci (jami’i) da ƙaramin masallaci, ba ta iya ɗawafin Ka’aba. Ba ta iya saduwa da miji. Idan ta tsarkaka, takan rama azumanta, ba ta rama sallolinta. Mai janaba ko wanda ba shi da alwala da ya ji ayar sujada, yakan yi sujadar tilawa bayan ya tsarkaka. Amma mai haila da mai nifasi [mai jinin haihuwa], ko bayan ta tsarkaka, sujadar tilawa ba ta wajaba a kanta.

Wajibi ne mace ta sanar wa mijinta cewa haila ta fara. Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) ya ce: “Macen da take ɓoye wa mijinta farawar haila da ƙarewarta, la’ananniya ce.” Idan haila da nifasi suka yanke, yin wanka nan take, a wanke jiki, umarnin Allahu Ta’ala ne, wato farilla ne.

Haila da nifasi a mazhabar Malikiyya

A mazhabar Malikiyya, jini ja, rawaya ko ruɗaɗɗe da yake gudana daga gaban yarinyar da ta kai shekara tara, ba tare da wani dalili ba, ana kiransa jinin haila. Da zarar ya fara gudana, haila ce. Idan ya ci gaba, abin da bai kai kwana 15 ba al’ada ne. Abin da ya wuce haka istihada ne. Idan al’adarta ta canza a wata na gaba, mafi yawan al’adunta da ƙari na kwana 3 haila ce. Abin da ya wuce haka, da abin da ya wuce kwana 15, istihada ne. Idan auduga (kursuf) ta bushe, ko ta jiƙa amma fara ce, ana gane cewa haila ta yanke. Jinin da yake zuwa bayan shekara 70 ba haila ba ne, istihada ne. Idan jini ya ci gaba da tsaiko-tsaiko, kwanakin da ya yanke ana ɗaukarsu masu tsarki. Mafi ƙarancin lokacin tsarki kwana 15 ne. Jinin da yake zuwa kafin kwana 15 istihada ne. Irin wannan lokaci na tsarki ba shi da iyaka. Idan ya yanke, ya sake farawa bayan kwana 15, haila ce. Jinin da yake zuwa kafin haihuwa haila ce. Jinin da yake zuwa idan aka fitar da yaro ta hanyar tsaga ciki ba nifasi ba ne. Mafi yawan lokacin nifasi kwana 60 ne. Idan jini ya yanke kwana 15, mace takan zama tsarkakakkiya (ɗahira). Wanda ya zo bayan haka haila ne.

Haila da nifasi a mazhabar Shafi’iyya

Mafi ƙarancin haila kwana 1 ne, mafi yawanta kuma kwana 15. Idan ya zo fiye da kwana 15, istihada ne [uzuri]. Lokacin tsarki kwana 15 ne.

Idan jini ya zo kafin kwana 15 su cika, wannan ba haila ba ne, istihada ne. Jinin da yake zuwa daga yarinya ƙasa da shekara 9 da ayisa [bayan shekara 60] ba haila ba ne; uzuri ne.

Mafi yawan lokacin nifasi kwana 60 ne. Mafi ƙarancinsa kuwa ba shi da iyaka. Jinin da yake zuwa daga mai ciki haila ne. Idan kwanakin tsarki tsakanin zub da jinin nifasi ba su kai kwana 15 ba, ana ɗaukarsu nifasi. Idan tsakanin jinin nifasi aka sami tsarki na kwana 15 ko fiye, hakan yana nufin nifasi ya ƙare. Babu buƙatar jiran kwana 60. Idan jini ya zo bayan kwana 15 ko fiye daga tsarki, wannan ba nifasi ba ne, jinin haila ne.

Haila da nifasi a mazhabar Hambaliyya

Mafi ƙarancin haila kwana 1 ne, mafi yawanta kuma kwana 15. Idan ya zo fiye da kwana 15, istihada ne [uzuri]. Domin haila ta biyu ta kasance, dole ne aƙalla kwana 13 su wuce a tsakani. Idan jini ya zo kafin kwana 13 su wuce, wannan ba haila ba ne, istihada ne. Jinin da yake zuwa daga yarinya ƙasa da shekara 9 da ayisa [bayan shekara 50] ba haila ba ne; uzuri ne.

Jinin da yake zuwa daga mai ciki ba haila ba ne, istihada ne. Mafi yawan lokacin nifasi, kamar a mazhabar Hanafiyya, kwana 40 ne. Mafi ƙarancinsa kuwa ba shi da iyaka. Yayin ganin nifasi, kwanakin da jini bai zo ba, tsarki ne: takan yi wanka, ta yi kowace ibadarta. Kwanakin da jini ya zo, takan bar sallarta da azuminta. Haka take ci gaba har zuwa kwana 40.

2. Tsarki daga najasa

Shi ne rashin najasa, dauɗa, a jiki, a tufafi da wurin da za a yi salla. Ɗankwali, hula, rawani, huffi (safar fata) da takalma ma ana ɗaukarsu tufafi. Sashen da ya rataya na mayafin da aka naɗe a wuya ana ɗaukarsa tufafi, domin yana motsi tare da mai salla, kuma idan wurin nan ba shi da tsarki, salla ba ta karɓuwa. Idan wurin da ake taka da wurin da ake sa kai na shimfiɗa suna da tsarki, ko da akwai najasa a wani wurinta, salla tana karɓuwa. Domin shimfiɗa ba ta manne da jiki kamar mayafi. Amma sallar wanda yake ɗauke da fitsari a cikin rufaffen kwalba ba ta halatta (ja’izi). Domin kwalba ba ita ce wurin da fitsari yake samuwa ba. [Daga nan ana fahimtar cewa bai halatta a yi salla ba yayin da a aljihu akwai rufaffen kwalban turaren ruwa (kolon), barasa (ispirto), ko na tanturdiyo, ko hankici mai jini ko tsumma mai najasa a cikin rufaffen akwati.] Wajibi ne wurin da ƙafafu biyu suke takawa da wurin da ake sujada su kasance masu tsarki. Salla a kan zane, gilashi ko nailan da aka shimfiɗa a kan najasa tana karɓuwa. Idan a sujada gefunan tufafi suka taɓa busasshiyar najasa, babu laifi.

“Macen da take ɓoye wa mijinta farawar haila da ƙarewarta, la’ananniya ce” Hadisi mai daraja

Istinja, istibra da istinƙa

Idan najasa ta fito daga sanannun wurare (ta gaba da ta baya), tsarkake waɗannan wurare ana kiransa istinja.

Istibra shi ne ɓatar da lokaci bayan yin fitsari, ko da yawo ko da wata hanya daban, har sai danshin mafitsara ya gushe. Istinƙa shi ne zuciya ta natsu cewa babu fitsarin da ya rage a hanyar fitsari, ko babu najasar da ta rage a jiki.

Mata ba sa yin istibra. Wajibi ne ga maza su yi istibra ta hanyar yawo, tari ko kwanciya a gefen hagu, wato kada su bar ɗiɗɗiga a hanyar fitsari. Bai kamata a yi alwala ba kafin a tabbata cewa babu ɗigon fitsari da ya rage. Idan ɗigo ɗaya ya zuba, alwala takan ɓaci, tufafi ma sukan ƙazantu. Idan ya zuba a kan tufafin ciki ƙasa da tafin hannu, sallar da aka yi da wannan alwala makaruhi ce. Idan ya zuba da yawa, salla ba ta karɓuwa. Masu wahalar yin istibra ya kamata su sa ɗan tsumin auduga ta tsiro gwargwadon ƙwayar sha’ir a hanyar fitsari. Auduga takan tsotse fitsarin da yake zuba. Sai dai ya kamata kada ƙarshen audugar ya rage a waje.

3. Sitirta al’aura (rufe al’aura)

Wuraren jikin mutum da buɗe su, nuna wa wani, da kallon wani gare su suke haram, ana kiransu al’aura. Al’aurar maza daga cibiya ce har ƙasa da gwiwa. Gwiwa al’aura ce. Sallar da aka yi waɗannan wurare suna a buɗe ba ta karɓuwa. Lokacin yin salla, rufe sauran sassan jiki (hannuwa, kai), (sa safa), sunna ne ga maza. Yin salla da waɗannan wurare a buɗe makaruhi ne a gare su. Ga mata, kowane wuri in ban da tafukan hannuwansu da fuskokinsu – bayan hannuwansu, gashinsu da ƙafafunsu – al’aura ne a mazhabobi huɗu duka. Saboda haka ne aka kira mata “al’aura”. Rufe waɗannan wurare farilla ne a gare su. Idan kashi ɗaya cikin huɗu na kowace gaɓa ta al’aura ta kasance a buɗe tsawon rukuni ɗaya, salla takan ɓaci. Idan ƙasa da haka ya buɗe, ba ta ɓaci. Sallar takan zama makaruhi. Yadin da yake siriri, wanda ake ganin siffar gaɓar da take ƙarƙashinsa ko launinta, kamar babu shi yake.

Ga mata, a wajen salla, yayin da suke su kaɗai, rufe tsakanin gwiwa da cibiya farilla ne, rufe bayansu da cikinsu wajibi ne, rufe sauran wuraren kuma ladabi ne.

4. Fuskantar alƙibla (istiƙbalul-ƙibla)

Shi ne yin salla ana fuskantar Ka’aba. Ɓangaren ginin Ka’aba da yake a birnin Makka al-Mukarrama ana kiransa alƙibla. Da farko alƙibla Ƙudus ce. Wata goma sha bakwai bayan Hijira, a tsakiyar watan Sha’aban, a ranar Talata, aka yi umarni da fuskantar Ka’aba.

Alƙibla ba ginin Ka’aba ba ne, filinta ne. Wato, tun daga ƙasa har zuwa Al’arshi, wannan sarari shi ne alƙibla. Saboda haka a ƙarƙashin teku da rijiyoyi, a kan manyan duwatsu da a cikin jiragen sama, ana yin salla ana fuskantar wannan ɓangare. Idan buɗaɗɗen kusurwa na kusan digiri 45 da yake tsakanin madaidaiciyar hanyar jijiyoyin ido biyu ya haɗu da Ka’aba, salla tana inganta.

5. Lokaci

Manzo Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) ya ce a cikin wani hadisi mai daraja: “Jibrilu (alaihis-salam) ya yi mini limanci kwana biyu a gefen ƙofar Ka’aba. Mu biyu mun yi sallar asuba lokacin da alfijir ya ɓullo, azahar lokacin da rana ta gusa daga tsakiya, la’asar lokacin da inuwar kowane abu ta zama daidai da tsawonsa, magariba lokacin da rana take faɗuwa [lokacin da gefenta na sama ya ɓace], isha’i kuma lokacin da shafaƙi ya yi duhu. A rana ta biyu kuma, mun yi sallar asuba lokacin da gari ya waye, azahar lokacin da inuwar kowane abu ta zama ninki biyu na tsawonsa, la’asar nan da nan bayan haka, magariba a lokacin da ake buɗe baki, isha’i kuma lokacin da kashi ɗaya cikin uku na dare ya wuce. Sannan ya ce: ‘Ya Muhammadu! Waɗannan su ne lokutan sallarka da na annabawan da suka gabata. Al’ummarka su yi kowace ɗaya daga cikin salloli biyar a tsakanin waɗannan lokuta biyu da muka yi salla.’”

Daga nan ma ana fahimtar cewa adadin sallolin da aka yi umarni da yin su a kowace rana biyar ne. Lokacin sallar asuba: tun daga ɓullowar alfijir, wato tun daga farawar fari a gabas, har zuwa fitowar rana.

Lokacin sallar azahar: yana farawa tun daga lokacin da inuwar abubuwa, bayan ta gajarta, ta fara tsawaita, kuma yana ci gaba har inuwa ta tsawaita gwargwadon tsawon abin kansa.

Lokacin sallar la’asar: yana farawa idan lokacin azahar ya ƙare, yana ci gaba har rana ta ɓace.

Amma bayan rana ta yi rawaya, wato idan ta kusanci layin sararin sama gwargwadon tsawon mashi, wato tun daga lokacin da minti 40 suka rage zuwa faɗuwar rana, yin kowace salla haram ne. Wato jinkirta sallar la’asar har zuwa wannan matsayi haram ne. Amma idan bai yi sallar la’asar ba, dole ne ya yi ta ko a haka, kafin rana ta faɗi.

Lokacin sallar magariba: yana farawa bayan rana ta ɓace, yana ci gaba har shafaƙi ya yi duhu, wato har ja da take yamma ta ɓace. Lokacin sallar isha’i: tun daga fitar lokacin sallar magariba, har zuwa hasken alfijir. Barin sallar isha’i, ba tare da uzuri ba, zuwa bayan tsakiyar dare a shari’ance, makaruhi ne.

Yin salloli kafin lokutansu ko bayansu haram ne. Babban zunubi ne. A kalandun bango da jaridar “Türkiye” ta shirya, an sanar da lokutan salla da na imsaki daidai.

“Mafi darajar ibadu ita ce sallar da aka yi a farkon lokacinta” Hadisi mai daraja

Lokutan karaha (lokutan makaruhi)

Lokutan da yin salla a cikinsu makaruhi tahrimi ne, wato haram, uku ne. Farillan da aka fara a cikin waɗannan lokuta uku ba sa inganta. Su ne: lokacin da rana take fitowa, lokacin da take faɗuwa da kuma a tsakiyar rana. A cikin waɗannan lokuta uku, sallar jana’izar da aka riga aka shirya, sujadar tilawa da sujadar sahwi ma ba sa halatta (ja’izi). Lokacin da rana take faɗuwa, sallar la’asar ta ranar nan kaɗai ake iya yi.

Kiran salla (azan) da iƙama

Azan yana nufin sanar wa kowa. Ga salloli biyar da sallolin ramuwa, da kuma a sallar Juma’a a gaban mai huɗuba (khaɗib), kiran salla sunna ce mu’akkada ga maza. Kiran salla da yin iƙama ga mata makaruhi ne. Ana kiran salla a wuri mai tsayi, domin a sanar wa mutane cewa lokaci ya yi. Yayin kiran salla, ɗaga hannuwa biyu, a sa yatsa ɗaya-ɗaya a ramin kunnuwa biyu, mustahabbi ne. Yin iƙama ya fi kiran salla falala. Ana kiran salla da yin iƙama ana fuskantar alƙibla. Yayin da ake yi, ba a magana, ba a amsa sallama. Ga yadda ake kiran salla: Allahu akbar (sau 4), Ash-hadu an la ilaha illallah (sau 2),

Ash-hadu anna Muhammadan Rasulullah (sau 2),

Hayya alas-salah (sau 2),

Hayya alal-falah (sau 2),

Allahu akbar (sau 2),

La ilaha illallah (sau 1).

A kiran sallar asuba kaɗai, bayan “Hayya alal-falah”, ana karanta (As-salatu khairun minan-naum) sau biyu. A iƙama kuwa, tare da dukkan kalmomin kiran salla, bayan “Hayya alal-falah” ana cewa (Ƙad ƙamatis-salah) sau biyu.

6. Niyya

Ana yin niyya yayin faɗar kabbarar buɗewa (iftitahi). Yin niyyar salla yana nufin ratsa a zuciya sunanta, lokacinta, alƙibla da bin limami.

Niyyar da aka yi bayan kabbarar buɗewa ba ta inganta, kuma wannan salla ba ta karɓuwa. Yayin yin niyya a farillai da wajibai, dole ne a san wace farilla ce da wane wajibi ne. Niyyar adadin raka’o’i ba dole ba ce. Yayin yin sunna, yin niyyar “salla” ya isa. Sallar jana’iza ana yin niyyarta da cewa: “Salla saboda Allah, salati ga Shugabanmu Annabi, addu’a ga mamaci, na bi limamin da yake nan.”

“Ga waɗanda suke yin salla da gafala, ba tare da ba ta muhimmanci ba, suke yin sallolinsu a gaban mutane da munafunci da riya, suke kuma barinta a kaɗaici, akwai azaba mai tsanani” Ma’un: 4–6

Yin niyyar zama limamin maza ba sharaɗi ba ne ga limami. Amma idan limami bai yi niyyar cewa “na zama limamin jama’ar da take nan” ba, ba ya samun ladar sallar jam’i. Idan ya yi niyyar zama limami, yana samun wannan lada ma. Dole ne limami ya yi niyyar “zama limamin mata”. Yayin yin ibadu, faɗa da baki kaɗai ba a kiransa niyya. Idan ba a yi niyya da zuciya ba, ibadu ba sa karɓuwa.

7. Kabbarar harama

Tana nufin fara salla da cewa “Allahu akbar”. Ana ɗaga hannuwa zuwa kunnuwa ta yadda tafukan hannuwa za su fuskanci alƙibla. Ƙarshen manyan yatsu suna taɓa tozon kunne. Yayin faɗar “Allahu akbar” ana sauko da hannuwa, idan an gama kuma hannuwa suna a ɗaure a ƙarƙashin cibiya. Mata suna yin kabbara ta hanyar ɗaga hannuwansu har zuwa kafaɗunsu, suna riƙe su a kan ƙirji, hannun hagu a ƙasa, na dama a sama; ba sa ɗaure wuyan hannu kamar maza.

B) Rukunnan salla

Farillan da suke cikin salla, wato rukunnanta, biyar ne. Su ne:

1. Tsayuwa (ƙiyam)

Na farko daga cikin rukunnan salla biyar shi ne ƙiyam. Ƙiyam yana nufin tsayuwa. Marar lafiya da ba ya iya tsayuwa yana yin salla a zaune. Marar lafiya da ba ya iya zama yana kwanciya rigingine, ya yi salla yana ishara da kansa. Ana sa masa matashin kai a ƙarƙashin kansa domin fuskarsa ta fuskanci alƙibla, ba sama ba. Yana tanƙwara ƙafafunsa. Ba ya miƙa su zuwa alƙibla. Yayin tsayuwa, ya kamata ƙafafu biyu su buɗe da juna gwargwadon faɗin yatsu huɗu.

2. Karatu (ƙira’a)

A kowace raka’a ta sunnoni da ta witiri, da kuma a raka’a biyu na farillai idan ana yin salla shi kaɗai, karanta aya ɗaya daga Alƙur’ani mai girma a tsaye farilla ne. Karanta gajeriyar sura ya fi lada.

Karanta Fatiha a matsayin karatu wajibi ne. A raka’a biyu na farko na farillai masu raka’a huɗu, karanta Fatiha da wata sura ta ƙari (zamm-i sura), ko aƙalla gajerun ayoyi uku, wajibi ne; a raka’a biyu na ƙarshe karanta Fatiha sunna ne. A kowace raka’a ta sallar witiri, wadda take wajibi, da ta sallolin sunna, karanta Fatiha da wata sura ta ƙari wajibi ne. Karanta Fatiha kafin sura, kuma sau ɗaya, shi ma wajibi ne. Idan aka manta ɗaya daga cikin waɗannan wajibai biyar da suka shafi Fatiha, ya zama dole a yi sujadar sahwi. A karatu, karanta fassarar Alƙur’ani mai girma bai halatta ba (ja’izi). Ana karantawa bisa asalinsa, da Larabci.

3. Ruku’u

A tsaye, bayan karatu, ana yin kabbara, a sunkuya zuwa ruku’u. A ruku’u maza suna buɗe yatsunsu, su riƙe gwiwoyinsu sosai, su riƙe bayansu da kansu a miƙe. A ruku’u ana cewa aƙalla sau uku “Subhana Rabbiyal-azim” (faɗa sau 3, 5, 7, 9 ko kuma 11 mustahabbi ne). A ruku’u ana riƙe hannuwa da ƙafafu a miƙe. Mata ba sa buɗe yatsunsu. Ba sa riƙe bayansu, ƙafafunsu da hannuwansu a miƙe.

Yayin tashi daga ruku’u zuwa ƙauma, faɗar “Sami’allahu liman hamidah” sunna ce ga limami da mai salla shi kaɗai. Jama’a ba sa faɗar wannan. Nan da nan bayan haka ana cewa “Rabbana lakal-hamd”, a tsaya a miƙe a ƙauma; sannan yayin sauka zuwa sujada ana cewa “Allahu akbar”, a sa a ƙasa da farko gwiwar dama, sannan ta hagu, sannan hannun dama, sannan na hagu, sannan hanci da goshi.

4. Sujada

A sujada ana cewa aƙalla sau uku “Subhana Rabbiyal-a’ala” (faɗa sau 3, 5, 7, 9 ko kuma 11 mustahabbi ne). Ya kamata yatsun hannu su kasance a haɗe da juna, suna fuskantar alƙibla, daidai da kunnuwa, kai kuma a tsakanin hannuwa biyu. Sa goshi a wuri mai tsarki, wato a kan dutse, ƙasa, katako ko shimfiɗa, farilla ne, kuma an ce sa hanci tare da shi wajibi ne. Sa hanci kaɗai ba tare da uzuri ba, bai halatta ba (ja’izi). Sa goshi kaɗai makaruhi ne.

Sa ƙafafu biyu a ƙasa, ko aƙalla yatsa ɗaya-ɗaya na kowannensu, farilla ne ko wajibi ne. Wato idan ba a sa ƙafafu biyu a ƙasa ba, salla ba ta karɓuwa ko kuma takan zama makaruhi. A sujada, tanƙwara yatsun ƙafa, a juya ƙarshensu zuwa alƙibla, sunna ne.

Maza suna riƙe hannuwa da cinyoyi a nesa da ciki. Sa hannuwa da gwiwoyi a ƙasa sunna ne. Riƙe diddigai a nesa da juna gwargwadon faɗin yatsu huɗu a ƙiyam, a haɗe kuma a ruku’u, a ƙauma da a sujada, sunna ne. Yayin sauka zuwa sujada, ja ƙafafun wando sama makaruhi ne, kuma ja su sama a naɗe su, a tsaya salla, makaruhi ne. Yin salla da hannayen riga, ƙafafun wando da gefunan riga a naɗe, a ninke, ko gajeru, makaruhi ne. Yin salla da kai a buɗe, saboda kasala ko ba tare da tunanin muhimmancin yin salla da kai a rufe ba, makaruhi ne. Rashin ba salla muhimmanci kuwa kafirci ne. Yin salla da tufafi masu dauɗa da tufafin aiki ma makaruhi ne.

5. Zaman ƙarshe (ƙa’ada-i akhira)

A raka’a ta ƙarshe, zama gwargwadon lokacin da zai isa karanta “At-tahiyyatu” farilla ne. Yayin zama, ba a yin nuni da yatsun hannu. Maza suna shimfiɗa ƙafar hagu a ƙasa, da ƙarshen yatsunta a juye zuwa dama. Suna zama a kan wannan ƙafa. Suna tokare ƙafar dama. Yatsunta suna taɓa ƙasa. Ƙarshen yatsunta suna kasancewa a ɗan tanƙware zuwa alƙibla. Zama haka sunna ne. Mata suna zama ta hanyar yin tawarruk, wato sa ɗuwawunsu a ƙasa. Cinyoyinsu suna kusa da juna. Suna fitar da ƙafar dama waje ta ɓangaren dama. Ƙafar hagu, da ƙarshen yatsunta a juye zuwa dama, tana kasancewa a ƙarƙashinsu.

Shin tunawa da masoyan Annabi ne,
A wurin da itatuwan salam suke, yake sa ka kuka?
Ko iskar Madina ce, faɗa, take sa ka kuka,
Ko walƙiyar da take haskawa da dare daga dutsen Idam?
Ƙasida-i Burda