AƘIDAR AHLUS-SUNNA

Sharaɗi na farko na zama Musulmi shi ne yin imani. Imani madaidaici kuwa yana dogara ne a kan yin imani daidai da aƙidar Ahlus-Sunna. Aiki na farko na namiji da mace masu hankali, waɗanda suka kai balaga, shi ne su yi imani kamar yadda Shugabanmu Annabi (sallallahu alaihi wa sallam) ya yi imani kuma ya sanar. Annabinmu ya sanar da imani ɗaya kawai. Sahabbai masu girma duka sun yi imani kamar yadda ya sanar, ba su sami wani saɓani ba a aƙida (imani). Bayan wafatin Shugabanmu Annabi, mutane sun koyi Musulunci ta hanyar ji daga Sahabbai masu girma da tambayarsu. Dukkansu sun sanar da imani ɗaya. Ya wajaba a koyi ilimin imani da malaman Ahlus-Sunna suka rubuta a littattafansu, a kuma yi imani daidai da su. Kuɓuta daga azabar Wuta a Ranar Ƙiyama yana dogara ne a kan yin imani da abin da suka sanar. Waɗanda za su kuɓuta daga Wuta su ne kawai waɗanda suke bin tafarkinsu. Masu bin tafarkinsu ana kiransu (Sunni) ko (Ahlus-Sunna).

A cikin wani hadisi mai daraja an ce: “Al’ummata za ta rabu zuwa ƙungiyoyi saba’in da uku. Daga cikinsu ƙungiya ɗaya ce kawai za ta kuɓuta daga azabar Wuta, sauran kuwa za su halaka, su shiga Wuta.” Kowace ɗaya daga cikin waɗannan ƙungiyoyi saba’in da uku tana da’awar cewa tana bin Musulunci, kuma tana cewa ƙungiyar da aka sanar za ta kuɓuta daga Wuta ƙungiyarta ce. A cikin aya ta hamsin da uku ta Suratul Mu’minun da aya ta talatin da biyu ta Suratur Rum an ce, a ma’ana: “Kowace ƙungiya tana farin ciki, tana zaton tana kan tafarki madaidaici.” Amma Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) ya sanar da alamar ƙungiya ɗaya da za ta kuɓuta daga cikin waɗannan ƙungiyoyi daban-daban kamar haka: “Waɗanda suke cikin wannan ƙungiya su ne waɗanda suke kan tafarkin da ni da Sahabbaina muka bi.” Wanda bai ƙaunaci ko ɗaya daga cikin Sahabbai masu girma ba, ya rabu da Ahlus-Sunna. Wanda ba ya kan aƙidar Ahlus-Sunna kuwa kafiri ne, ko kuma Ahlul-Bidi’a, wato ɓatacce.

A imani, a aƙida, mazhaba ɗaya ce kawai.

A imani, a aƙida, ƙungiya ɗaya ce kawai ta gaskiya, wato mazhaba ɗaya ce kawai. Wannan mazhaba ita ce mazhabar Ahlus-Sunna wal-Jama’a. Domin Musulunci yana umartar dukkan mutane da imani ɗaya da aƙida ɗaya kawai.

Babu saɓani a cikin abubuwan da ake imani da su.

Shugabanmu Annabi alaihis-salam da kansa ne ya isar da (tabligh) tushen wannan imani da yadda ake imani. Annabinmu, wanda ya sanar wa mutane da Allahu Ta’ala, wanda Ya halicce su da kome, ya kuma sanar da yadda imani da Allahu Ta’ala, da abubuwan da Ya halitta, da umarninSa da haninSa zai kasance. A abubuwan da ake imani da su ya wajaba a bi dukkan Sahabbai masu girma. Domin a abubuwan da ake imani da su babu wani saɓani a tsakaninsu. Ainihin sharaɗin imani shi ne ƙaunar Allahu Ta’ala da waɗanda Yake ƙauna, zama aboki da su, da ƙiyayya da maƙiyanSa. A kan wannan, Shehu Muhammad Ma’sum ya ce: “Allahu Ta’ala Ya ce: ‘Ya Musa! Wane aiki ka yi saboda Ni?’ Shi kuma, da ya ce:

‘Ya Ubangijina! Na yi salla saboda Kai, na yi azumi, na ba da zakka, na kuma ambace Ka’, sai Allahu Ta’ala Ya ce: ‘Salla hujja (burhani) ce a gare ka. Azumi garkuwa ce da take kare ka daga Wuta. Zakka za ta zama maka inuwa a Ranar Mahshar, lokacin da kowa yake ƙuna da zafi. Zikiri ma zai zama maka nuri a cikin duhu a wannan rana. To, me ka yi saboda Ni?’ Musa alaihis-salam ya tambaya: ‘Ya Ubangijina! Mene ne aikin da yake saboda Kai?’ Allahu Ta’ala Ya ce: ‘Shin ka ƙaunaci wanda Nake ƙauna saboda Ni, ka kuma ɗauki maƙiyiNa a matsayin maƙiyi?’

“Al’ummata za ta rabu zuwa ƙungiyoyi saba’in da uku. Daga cikinsu ƙungiya ɗaya ce kawai za ta kuɓuta daga azabar Wuta, sauran kuwa za su halaka, su shiga Wuta” Hadisi mai daraja

Musa alaihis-salam ya fahimci cewa aikin da Allahu Ta’ala Yake ƙauna shi ne ƙaunar masoyanSa da rashin ƙaunar maƙiyanSa. Wato ƙaunar waɗanda masoyi yake ƙauna da ƙiyayya da maƙiyansa alamar ƙauna ce. Aya ta 4 ta Suratul Mumtahana, wadda ma’anarta: “Ibrahim da sahabbansa suka ce wa kafirai: mu mun nesanta daga gare ku da gumakanku; har sai kun yi imani da Allah Ɗaya, ƙiyayya za ta ci gaba a tsakaninmu. Wannan kyakkyawan halinsu ya kamata ya zama abin koyi a gare ku”, tana nuna cewa domin zama mai imani wannan ƙiyayya sharaɗi ce, ƙaunar maƙiyan Allah kuwa tana ɓata imani. Sahabbai masu girma, da suka sami daraja da samun hirar Manzon Allah, suna ƙaunar juna ƙwarai. Ba maƙiyan juna ba ne, maƙiyan kafirai ne. Aya ta 29 ta Suratul Fat’hi, wadda ma’anarta: “Su maƙiyan kafirai ne, masu tausayi ga juna”, tana tabbatar da maganarmu” (Shehu Muhammad Ma’sum, wasiƙa ta 29).

A babi na biyar na littafin “Kimiya-i Sa’adat” an rubuta kamar haka: Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya ce: “Tushen imani da mafi ƙarfin alamarsa shi ne ƙaunar Musulmi da rashin ƙaunar masu ƙiyayya da Musulmi.” Ma’anar umarnin Allah Maɗaukakin Sarki ga Isa alaihis-salam ita ce: “Ko da ka yi ibadun dukkan halittun da suke ƙasa da sammai, ba tare da ka ƙaunaci masoyaNa, ka kuma ƙi maƙiyaNa ba, ba za ta amfana da kome ba.” Kowane mumini bai kamata ya ƙaunaci maƙiyan Allahu Ta’ala ba, ya kamata ya ƙaunaci masu riƙo da Musulunci. Ya kamata ya nuna wannan a maganganunsa, kuma idan zai yiwu, a ayyukansa. Kada ya yi abota da masu saɓo da fasiƙai (masu aikata zunubi a fili), ya nesanci masu yawan fasiƙanci ƙwarai. Ya ƙara nesantar azzalumai, masu cutar da Musulmi. Amma waɗanda suka zalunce shi shi kaɗai, ya kamata ya yafe musu, ya yi haƙuri da zaluncinsu, wannan yana da kyau ƙwarai.1 Shugabanmu Annabi ya sanar da cewa tafarki madaidaici shi ne imanin da malaman Ahlus-Sunna suka sanar. To, ya kamata mu haɗu a kan Ahlus-Sunna, mu zama ƴan’uwa, mu ƙaunaci juna. Bai kamata a haɗa ƙungiyoyin bidi’a da mazhabobi huɗu na gaskiya na Ahlus-Sunna a aiki ba. Mazhabobin huɗu suna cewa juna suna kan tafarki madaidaici, suna kuma ƙaunar juna. Ƙungiyoyin bidi’a kuwa suna rarraba Musulmi. Malaman Musulunci sun sanar da haɗin baki cewa ba za a iya haɗa waɗannan mazhabobi huɗu na gaskiya ba. Allahu Ta’ala Yana son mazhabobi a aiki su kasance daban-daban, ba a haɗa su ba. Ta haka Yake sauƙaƙa addinin Musulunci. “Saɓanin da yake tsakanin malaman al’ummata rahama ne.” Wannan hadisi mai daraja yana sanar da cewa irin wannan saɓani mai amfani ne.

A aƙida kuwa, Allahu Ta’ala Yana umartar haɗin kai. Ma’anar aya mai girma ta ɗari da uku ta Suratu Ali Imrana: “Ya ku waɗanda suka yi imani! Ku riƙe addinin Allah. Kada ku rabu da juna!” Ebüssüûd Efendi, yana bayanin wannan, ya ce: “Kada ku rarrabu kamar yadda Ma’abuta Littafi suka rarrabu, ku rabu da imani madaidaici! Kada ku rarrabu kamar yadda kuke faɗa da juna a Zamanin Jahiliyya!” Imam Ibn Hajar al-Makki ya ce: “Ma’abucin bidi’a shi ne mutumin da imaninsa ya bambanta da imanin Ahlus-Sunna. Duk wanda ya fitar da wani abu da Musulunci bai yarda da shi ba ya zama ma’abucin bidi’a.” (Al-Fatawal-Hadisiyya). Masu imani da aƙidar Ahlus-Sunna, Ahlus-Sunna ne; waɗanda ba su yi imani da ita ba kuwa ƴan bidi’a (Ahlul-Bidi’a) ne ko kafirai.

Allahu Ta’ala Ya yarda da Musulman da suka yi imani daidai da aƙidar Ahlus-Sunna. Yin imani haka yana da sharuɗɗa da yawa.

Wasu muhimman al’amura na aƙidar Ahlus-Sunna

1. Ya wajaba a yi imani da sharuɗɗan imani shida, wato samuwar Allahu Ta’ala da kaɗaitakarSa, rashin kamarSa da misalinSa, mala’ikunSa, littattafanSa, annabawanSa, rayuwar Lahira, da cewa Allahu Ta’ala ne Ya halicci alheri da sharri, kyakkyawa da mummuna. (An sanar da su a cikin addu’ar “Amantu”.) 2. Ya wajaba a yi imani da cewa Alƙur’ani mai girma, littafin ƙarshe na Allahu Ta’ala, kalamin Allahu Ta’ala ne. 3. Kada mumini ya yi shakka ko kaɗan a imaninsa. 4. Ya wajaba a ƙaunaci dukkan Sahabbai masu girma ƙwarai, waɗanda suka yi imani da Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam), suka sami darajar ganinsa yana raye. Kada a faɗi mummunar magana game da ɗaya daga cikin halifofinsa huɗu, Ahlul-Baitinsa da suke danginsa na kusa, da matansa masu daraja. 5. Dukkan Sahabbai masu girma ƴan Aljanna ne. (Rafidawa suna cewa: “Ban da biyar, dukkan Sahabbai kafirai ne.” Amma a cikin Alƙur’ani mai girma an ce dukkansu ƴan Aljanna ne.)2 6. Abubakar as-Siddiƙ shi ne mafi ɗaukakar Sahabbai masu girma.

7. Kada a ɗauki ibadu a matsayin wani ɓangare na imani. Kada a ɗauki muminan da suka yi imani da umarnin Allahu Ta’ala da haninSa, amma ba su aikata ba saboda kasala, a matsayin kafirai. (Ƴan Wahabiyya suna cewa: “Aiki ɓangare ne na imani, wanda bai yi salla ba kuma ya aikata haram kafiri ne.”) Imanin waɗanda ba sa ba haramun muhimmanci, waɗanda suke raina su, waɗanda suke yi wa Musulunci ba’a, yakan tafi. 8. Kada a kafirta waɗanda suke cewa su Ahlul-Ƙibla ne, waɗanda suke cewa sun yi imani da Allahu Ta’ala da AnnabinSa Muhammadu alaihis-salam, amma suke kan aƙida marar daidai; kada a ce su kafirai ne. Saboda haka ba a kafirta Ahlul-Ƙibla, ba a ce musu kafirai. (Amma ƴan Wahabiyya suna cewa kowa kafiri ne in ban da su.) 9. Ya kamata a yi salla a bayan kowane limami wanda ba a san ya aikata zunubi a fili ba. Wannan hukunci ya haɗa da sarakuna da gwamnonin da suke jagorantar sallar Juma’a da ta idi. 10. Bai kamata Musulmi su yi wa shugabanninsu da masu mulkinsu tawaye ba. Khuruji, wato tawaye, tayar da fitina ne, kuma yana kawo masifu iri-iri. Ya kamata a yi musu addu’ar su aikata ayyukan alheri, a kuma yi musu nasiha da harshe mai daɗi domin su bar fasiƙanci da ayyukan zunubi. 11. Lokacin alwala, a maimakon wanke ƙafafu, ko da babu wani uzuri ko lalura, shafa (mas’hu) a kan huffi (safar fata) da jiƙaƙƙen hannu sau ɗaya ya halatta ga namiji da ga mace. Ba a shafa a kan ƙafa tsirara da a kan safa ta yau da kullum. 12. Ya wajaba a yi imani da cewa Mi’irajin Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) ya kasance da ruhi da kuma jiki. Domin ya tafi Mi’iraji da ruhinsa mai albarka da jikinsa tare. Masu cewa: “Mi’iraji wani hali ne, wato a mafarki ya faru”, sun rabu da Ahlus-Sunna. 13. Imani ba ya ƙaruwa, ba ya raguwa. (Haskensa yana ƙaruwa, yana raguwa.) 14. Alƙur’ani mai girma ba halitta (abin halitta) ba ne.

“Tushen imani da mafi ƙarfin alamarsa shi ne ƙaunar Musulmi da rashin ƙaunar masu ƙiyayya da Musulmi” Imam Ghazali (rahmatullahi alaihi)

15. Allahu Ta’ala tsarkakakke ne daga wuri (munazzah). Wato cewa wani wuri shi ne wurin Allahu Ta’ala, da yin imani da haka, ba daidai ba ne. (Ƴan Wahabiyya suna cewa: “Allah yana sama ko yana kan Al’arshi.” Wannan kafirci ne.) 16. Tambayar kabari da azabar kabari gaskiya ne. Azaba a kabari za ta kasance ga ruhi da jiki. Ziyarar kabari ya halatta. Istighasa, wato zuwa kaburburan annabawa da waliyyai, a yi addu’a saboda darajarsu, a kuma nemi taimako daga gare su, ya halatta. (Ƴan Wahabiyya kuwa suna ce wa wannan shirka. Saboda haka suna ce wa ƴan Sunna da ƴan Shi’a mushrikai, wato kafirai.) 17. Allah ne kaɗai Ya san gaibu, idan Ya so, Yakan sanar wa annabawanSa da waliyyanSa ma. 18. Karamar waliyyai gaskiya ce. Karama ita ce al’amura na ban al’ajabi da suke faruwa ga ƙaunatattun bayin Allah, wato abubuwan da Allahu Ta’ala Ya ba da falala kuma Ya yi kyauta a wajen al’adarSa, wato a wajen dokokin kimiyyar fizik, kemistiri da ilmin halittu, kuma suna da yawa har ba a iya musu. 19. Wanda aka kashe da wanda ya kashe kansa duk sun mutu da ajalinsu. 20. Annabawa ba sa aikata zunubi. 21. A yau, kasancewa a cikin ɗaya daga cikin mazhabobi huɗu na gaskiya. 22. Na farko daga cikin annabawa Adamu alaihis-salam ne, na ƙarshe kuwa Muhammadu alaihis-salam ne. (Ƴan Wahabiyya suna musun cewa Adamu alaihis-salam, Idrisu alaihis-salam da Shisu alaihis-salam annabawa ne. Suna cewa annabi na farko Nuhu alaihis-salam ne. Wasu ƙungiyoyi da suke ce wa shugabanninsu manzo (annabi) ma suna cewa: “Nabi ba zai zo ba, amma rasul zai zo.” Saboda haka ma zindiƙai masu cewa “Ni manzo ne” suka ɓullo.) 23. Imani da ceto, Siraɗi, hisabi da mizani. 24. Ruhi ba ya mutuwa. Ruhukan matattu, kafirai da Musulmi, suna ji. 25. Imani da Dajjal da Dabbatul-Ard, waɗanda suke daga alamomin Ƙiyama, da zuwan Sayyidina Mahdi, da saukowar Isa alaihis-salam daga sama, da fitowar rana daga yamma, da sauran alamomin Ƙiyama da aka sanar.

Imam A’azam ya ce: “Ya wajaba a yi imani da alamomin Ƙiyama ba tare da ta’awili (fassara ta dabam) ba.” Ma’anar wani hadisi mai daraja: “Ƙiyama ba za ta tashi ba har sai rana ta fito daga yamma. A lokacin kowa zai yi imani, amma imani ba zai ƙara amfani ba.” (Bukhari, Muslim)

26. A Lahira za a ga Allahu Ta’ala.

27. Kafirai za su dawwama a Wuta har abada, kuma azabarsu ba za ta sassauta ba, a maimakon haka ma za ta ƙara ƙaruwa.

28. A Ranar Ƙiyama annabawa da salihai, mutanen kirki, za su yi ceto. A kabari ruhuka suna jin abin da rayayyu suke aikatawa da abin da suke faɗa.

29. Karanta Alƙur’ani mai girma, ba da sadaka, har ma da aika ladar dukkan ibadunmu ga ruhukan matattu, yana amfanar su, yana zama dalilin sassauta azabarsu ko kawar da ita. Yin imani da dukkan waɗannan yana daga alamomin kasancewa a kan aƙidar Ahlus-Sunna. (An ɗauko waɗannan bayanai daga littattafan “Fiƙhul-Akbar”, “Nukhbatul-La’ali”, “Maktubat” na Imam Rabbani, “Riyadun-Nasihin” da “Fara’idul-Fawa’id”.)

A aiki, wato a ibadun da ake aikatawa, akwai mazhabobi huɗu na gaskiya. Sayyid Ahmad Ɗahɗawi ya ce a babin zaba’ih (yankan dabbobi) na hashiyar (sharhin) da ya rubuta wa littafin “Durrul-Mukhtar”: “A yau ya wajaba kowane Musulmi ya kasance a cikin ɗaya daga cikin mazhabobi huɗu. Wanda ba ya cikin ɗaya daga cikin mazhabobi huɗu ya rabu da Ahlus-Sunna. Wanda ya rabu da Ahlus-Sunna kuwa ɓatacce ne ko kafiri.”

Wasu daga cikin maƙiyan mazhaba irin su Ibn Hazm, Shaukani, Abduh, Rashid Rida da Siddiƙ Hasan, ta ɗaukar taƙlidi (bin mazhaba) a matsayin haram, wasu kuma ta yin talfiƙi (haɗa mazhabobi), sun ja Musulmi da yawa zuwa ɓata.

Limamanmu na mazhaba a aƙida da a aiki

Daga cikin Tabi’ai, waɗanda suka koyi Musulunci daga Sahabbai masu girma, da Taba’i Tabi’ai, waɗanda suka koya daga gare su, manyan limamai sun fito, waɗanda suka ɗaukaka a ilimin addini, suka kai darajar mujtahidi cikakke (muɗlaƙ).3 Su ma masu mazhaba ne a aiki, kuma hukunce-hukuncen da suka fito daga ijtihadin kowannensu ana kiransu mazhabar wannan malami. Mazhabar yawancin waɗannan malamai an manta da ita, saboda ba a rubuta ta a littattafai ba. Ijtihadin manyan limamai huɗu ne kaɗai ɗalibansu suka rubuta a littattafai suka adana, kuma suka yaɗu a tsakanin Musulmi. Waɗanda suka nuna wa dukkan Musulman da suke duniya tafarki madaidaici, suka kuma zama dalilin koyonmu tafarkin Muhammadu alaihis-salam ba tare da canji ko ɓarna ba, manyan mutane huɗu ne. Su ne limamanmu na mazhaba a aiki. Na farkonsu Imam A’azam Abu Hanifa Nu’uman ɗan Sabit ne (radiyallahu anhu). Yana daga cikin mafi girman malaman Musulunci. Shi ne shugaban Ahlus-Sunna. Na biyu Imam Malik ɗan Anas ne, na uku Imam Muhammad ɗan Idris Shafi’i, na huɗu kuma Imam Ahmad ɗan Hanbal (rahmatullahi alaihim ajma’in). A yau, wanda bai bi ɗaya daga cikin waɗannan limamai huɗu ba yana cikin babban haɗari. Ya karkace daga tafarki madaidaici.

Biyu daga cikin ɗaliban waɗannan limamai huɗu sun ɗaukaka ƙwarai a ilimin imani. Ta haka mazhaba a aƙida ta zama biyu. Imanin da ya dace da Alƙur’ani mai girma da hadisai masu daraja shi ne imanin da waɗannan biyu suka sanar. Waɗannan biyu ne suka yaɗa ilimin imani na Ahlus-Sunna, ƙungiyar da za ta kuɓuta (firƙatun-najiya), a duniya. Ɗaya Abu Mansur Maturidi ne, ɗayan kuma Abul-Hasan Aliyu Ash’ari (rahmatullahi alaihima). Waɗannan limamai biyu sun sanar da imani ɗaya. Ƴan bambance-bambance da suke tsakaninsu ba su da muhimmanci. A haƙiƙa ɗaya suke. Ana yabon malaman Musulunci a cikin Alƙur’ani mai girma da hadisai masu daraja. A cikin wata aya mai girma an ce, a ma’ana: “Shin masu sani da waɗanda ba su sani ba ɗaya suke?”4 A cikin wata aya mai girma kuma an ce, a ma’ana: “Ya ku Musulmi! Ku tambayi masu sani abin da ba ku sani ba!”5

“A yau ya wajaba kowane Musulmi ya kasance a cikin ɗaya daga cikin mazhabobi huɗu. Wanda ba ya cikin ɗaya daga cikin mazhabobi huɗu ya rabu da Ahlus-Sunna. Wanda ya rabu da Ahlus-Sunna kuwa ɓatacce ne ko kafiri” Sayyid Ahmad Ɗahɗawi (rahmatullahi alaihi)

A cikin hadisai masu daraja an ce:

“Allahu Ta’ala Yana yin rahama ga Musulman da suke koya wa mutane alheri, mala’iku da kowace halitta mai rai kuwa suna yi musu addu’a.”

“A Ranar Ƙiyama da farko annabawa, sannan malamai, sannan shahidai za su yi ceto.”

“Ya ku mutane, ku sani cewa ilimi ana koyonsa ta hanyar ji daga malami.” “Ku nemi ilimi. Neman ilimi ibada ce. Mai koyar da ilimi da mai koyonsa suna da ladar jihadi.”

“Koyar da ilimi kamar ba da sadaka ne. Koyon ilimi daga malami kamar yin sallar tahajjud ne.”

“Ladar koyon ilimi ta fi ta dukkan ibadun nafila. Domin yana da amfani ga kansa da kuma ga mutanen da zai koyar.”

“Wanda ya koya domin ya koyar da wasu, ana ba shi ladar siddiƙai.”

“Ilimi taska ce. Maɓallinsa tambaya da koyo ne.”

“Ku nemi ilimi, ku kuma koyar da shi.”

“Kowane abu yana da mabuɓɓuga. Mabuɓɓugar taƙawa zukatan arifai ne.”

“Koyar da ilimi kaffara ce ga zunubai.”

Daga kai har ƙafa ladabi ne, kunya,
Nurinsa haske ne ga duhu,
Shi ne Khatamul-Anbiya,
Ƙaunataccen Annabina.
Mabuɓɓugar annabta,
Ma’adanin rahama,
Mafakar gajiyayyu,
Ƙaunataccen Annabina.
A bayansa hatimin annabta,
Shi ne Annabi mafi tausayi,
Dalilin ceto,
Ƙaunataccen Annabina.
Hargitsin Mahshar,
Shi kaɗai ne mafakar da za ta kawo ƙarshensa,
Mai kawo labari daga can gaba,
Ƙaunataccen Annabina.