YAƘIN ƘARAMAR BADAR
Ana kuma kiran wannan yaƙi Badrul-Mau’id da Badrus-Sughra. Lokacin da Abu Sufyan, yana dawowa daga Uhud, ya ce: “Shekara mai zuwa mu sake yin yaƙi a Badar”, Sayyidina Faruƙ-i A’azam (radiyallahu anhu), bisa ishararar Habibi Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam), ya ba da amsa: “To, ya zama haka.” Abu Sufyan yakan tara sojoji, yana zuga Ƙuraishawa zuwa ga yaƙi da faɗa, amma a zuciyarsa ba ya so. Sai dai, don kada mutane su ce bai cika maganarsa ba, yakan ja gaban jama’a. A wannan lokaci Nu’aim ɗan Mas’ud Ashja’i ya zo Makka. Ya bayyana cewa rundunar Musulunci a shirye take don yaƙi, ya kuma siffanta ƙarfinta da ƙwarinta. Abu Sufyan ya ce masa: “Idan ka je Madina ka sa Muhammadu da Sahabbansa su fasa fitowa yaƙi, zan ba ka raƙuma ashirin ƴan shekara uku. Suhail ɗan Amr ya zama mai lamuni ga wannan alkawari nawa.” Nu’aim ya yarda. Ya zo Madina ya sanar da cewa rundunar kafirai tana da yawa ƙwarai. Wasu daga cikin Sahabbai suka yi wata-wata. Amma Abubakar da Umar (radiyallahu anhuma) suka je gaban Annabi suka ba da shawarar fita daga Madina. Shugabanmu Manzon Allah ya yi farin ciki ƙwarai da haka. Ya ce: “Na rantse da Allah, wanda raina yake a hannun ikonSa, lalle zan fita yaƙi.” Ya bar Abdullahi ɗan Rawaha a matsayin wakilinsa a Madina, ya ba Sayyidina Aliyu tuta.
A wannan lokaci mushrikan Makka, ƙarƙashin jagorancin Abu Sufyan, suka tashi zuwa Badar da sojoji dubu biyu domin hana yaɗuwar Musulunci. Shugaban Talikai, tare da jaruman Sahabbansa dubu ɗaya da ɗari biyar, ya riga su isa Badar. Da mushrikai suka ji cewa mujahidai sun riga su isa Badar, tsoro ya shiga zukatansu. Sun iya ci gaba ne kawai har zuwa Marruz-Zahran. Ba su sami ƙarfin halin fuskantar jaruman sojojin Musulunci ba. Tsoro ya shige su, suka mai da ƙarancin abinci na shekarar nan uzuri, suka koma Makka. Mutanen Makka suka yi musu ba’a, suka mai da su abin dariya.
Musulmi suna da dawakai biyu kawai, amma hajojinsu na kasuwanci suna da yawa. A Badar suka sayar da su da kuɗi masu yawa. Tsakiyar watan Zulƙa’ada ne. Suka sami riba mai yawa. Manzo Mafi Daraja, tare da Sahabbansa masu ɗaukaka, ya jira mushrikai a Badar kwana takwas. Sannan, cikin farin ciki da ɗaukaka, suka nufi Madina.
Yaƙin Zatur-Riƙa’
Wannan yaƙi ya faru a watan Muharram. Wani mutum da ya zo Madina don sayar da tumaki ya sanar da Musulmi cewa Banu Anmar da Banu Salama suna tara sojoji a kan Musulmi. Wannan labari ya isa ga Annabi (sallallahu alaihi wa sallam). Ya bar Sayyidina Usman a matsayin wakilinsa a Madina, ya fita daga Madina da rundunar mutum ɗari huɗu – ko kuma, a wata riwaya, ɗari bakwai – a daren Lahadi, ranar goma ga watan. Suka isa wurin da mushrikai suke. A wurin ba su sami kowa ba sai mata. Mazajen mushrikai sun gudu zuwa duwatsu. Don kada mushrikai su yi kwanton ɓauna su kai hari, aka washe waɗancan wurare, aka tsoratar da ƙabilun mushrikai da ke kewaye.1 Bayan kwana goma sha biyar a tafiyar yaƙi, suka koma Madina.
“Na rantse da Allah, wanda raina yake a hannun ikonSa, lalle zan fita yaƙi” Hadisi mai daraja
Yaƙin Muraisi’
Yaƙin Dumatul-Jandal
Shugabanmu Manzon Allah ya fita tafiyar yaƙi da runduna ta mutum dubu ɗaya a kan ƙabilun da suke zaune a Dumatul-Jandal, suke damun matafiya masu zuwa da dawowa daga Dimashƙ, suke kuma yi wa Madina al-Munawwara barazana. Ranar Litinin ce, wajen ƙarshen watan Rabi’ul-Awwal. Ya bar Siba’ ɗan Urfuɗa a matsayin wakilinsa a Madina. Da ƙabilun abokan gaba suka ji labarin zuwan rundunar Musulunci, suka gudu. Bayan an zauna a nan kwanaki kaɗan, aka koma Madina wajen ashirin ga watan Rabi’ul-Akhir.2
Yaƙin Muraisi’
Ana kuma kiran wannan yaƙi Yaƙin Banu Musɗaliƙ. Muraisi’ sunan rijiyoyin ruwa ne na ƙabilar Khuza’a a Ƙudaid, da kuma na katangar da aka gina domin kare wannan rijiya. Wurin nan a lokaci guda shi ne sansanin gaba na ƙabilar Banu Khuza’a.
A shekara ta biyar bayan Hijira, Haris ɗan Abu Dirar, shugaban ƴaƴan Musɗaliƙ, ya tara mutane masu yawa domin yaƙi da Shugabanmu Annabi. Zai ba su makamai ya yi tattaki a kan Madina. Da wannan labari ya isa ga ƙaunataccen Annabinmu, nan take aka fita tafiyar yaƙi a kan ƴaƴan Musɗaliƙ da rundunar mutum ɗari bakwai. Aka kafa sansani a bakin rijiyar Muraisi’. Da farko aka kira ƴaƴan Musɗaliƙ zuwa ga Musulunci. Ba su karɓa ba, suka fara yaƙi da harbin kibau. Sahabbai masu girma, suna aiwatar da umarnin Shugabanmu Manzon Allah: “Ku kai hari gaba ɗaya, ba zato!”, suka kashe mutum goma daga ƴaƴan Musɗaliƙ. Shugaban ƙabilar ya gudu ya tsira da ransa, amma ƴarsa Barra da mutum 600 daga ƙabilarsa suka faɗa kamu. Aka raba ganima. Barra ta fito gaban Shugabanmu Annabi ta ce: “Na yi yarjejeniya da ubangidan da na faɗa a rabonsa cewa zan sami ƴanci a kan zinariya tara. Ka taimake ni!” Shugabanmu Annabi, saboda jin ƙai, ya biya mata wannan buƙata tata, ya saye ta. Sannan ya ƴanta ta, ya mayar mata da ƴancinta. Da ƙaunataccen Annabinmu ya isar mata da saƙon Musulunci, sai ta musulunta. Shugaban Talikai, wanda ya yi matuƙar farin ciki da musuluntarta, a matsayin sakamako, ya ɗaukaka ta, ya aure ta (nikahi). Da Sahabbai masu girma suka ga haka, dukkansu suka ce: “Muna jin kunyar riƙe dangin uwarmu, wadda take cikin iyalin Manzon Allah, a matsayin bayi”, suka ƴanta fursunoninsu. Wannan aure ya zama sanadin ƴanta ɗaruruwan fursunoni.
Ƙaunataccen Annabinmu ya canja sunan matarsa mai albarka daga Barra zuwa Juwairiya. Game da uwarmu Nana Juwairiya, uwarmu Nana A’isha takan ce: “Ban taɓa ganin mace da ta fi Juwairiya alheri da albarka ba.”3
Yayin da rundunar Musulunci take bin hanyar Madina mai haske da nasara, ƙabilun mushrikai na kewaye sun firgita, sun fahimci yadda yake da hatsari a kuskura a kai wa Musulmi hari.
Wasu al’amura da suka faru a shekara ta biyar bayan Hijira
A lokacin dawowa daga Yaƙin Musɗaliƙ wata iska mai ƙarfi ta kaɗa. Sahabbai suka ɗauka cewa abokan gaba suna son zuwa Madina su yi washewa. Manzon Allah ya ce: “Kada ku ji tsoro. Madina wuri ne amintacce; a kowane lungunta akwai mala’iku masu tsaro. Sai dai a yau wani munafuki ya mutu. Shi ne Zaid ɗan Fura’a, abokin Ubayy ɗan Salul.”
“Ban taɓa ganin mace da ta fi Juwairiya alheri da albarka ba” Nana A’isha (radiyallahu anha)
A wannan yaƙi uwayen muminai Nana A’isha da Nana Ummu Salama ma sun tafi. Munafukai suka yi wa uwarmu Nana A’isha ƙazafi. Wasu Musulmi ma sun yaudaru da wannan ƙazafi. Ayoyi masu girma suka sauka, aka tona asirin ƙazafin munafukai, aka yabi Nana A’isha.4 Manzon Allah ya ce: “Bushara gare ki, ya A’isha! Allah Maɗaukaki Ya tsarkake ki. Ya shaida tsarkinki.” Annabi alaihis-salam ya tara Sahabbai a masallaci. Ya yi huɗuba, ya karanta ayoyi masu girma da suka sauka. Saboda albarkar waɗannan ayoyi masu girma, shakku ya ɓace daga zukatan muminai. Waɗanda suka kuskura suka yi wannan ƙazafi kuma aka yi musu hukuncinsu. A lokacin dawowa daga wannan yaƙi, ayar taimama ta sauka.5
Abin wuyan A’isha (radiyallahu anha) ya sake ɓacewa a wurin da ake kira Salsala. Wurin nan yana kusa da Madina. Suka jira a nan har sai an sami abin wuyan. A wurin babu ruwa. A wurin Sahabbai ma babu ruwa. Manzon Allah alaihis-salam yana barci a kan cinyar A’isha as-Siddiƙa. Sahabbai masu girma suka kai ƙarar rashin ruwa ga Sayyidina Abubakar. Shi kuma ya je wurin Manzon Allah, sai Manzon Allah alaihis-salam ya farka. Allahu Ta’ala Ya aiko da ayar taimama. Sahabbai suka yi taimama suka yi sallar asuba. Sannan suka ɗora A’isha (radiyallahu anha) a kan raƙumi. Da raƙumin ya tashi, aka sami abin wuyan.
Yau kai ne nurin duniya, kai ne kuma masoyin Allah;
Kada ka raba masoyanka da ƙofarka ko na ɗan lokaci.
Kada sunanka mai daraja ya rabu da harshena nan ko da ɗan lokaci:
Magani ne ga zuciyata mai ciwo; rai yana samun daɗi daga gare shi.
Ina fata kowane suna naka ya yi mini ceto daban:
Ahmad da Mahmud, Abul-Ƙasim, Muhammadu Mustafa.
Da yake an ce masa “Wash-Shams” da kuma “Wad-Duha”,
Me zai hana in kwatanta fuskarsa da goshinsa da rana da wata?
Kanûnî Sultân Süleymân (Muhibbî)