УМОВЫ, КАБ БЫЦЬ САПРАЎДНЫМ МУСУЛЬМАНІНАМ

Слова «іслам» па-арабску азначае «аддаць свой нафс, пакарыцца, дасягнуць выратавання», а таксама «мір». Імам Азам (рахімахуллаху таала) вызначыў іслам як «аддачу сябе загадам Усявышняга Аллаха і пакору ім».

Адсюль сам сабой вынікае, якім павінен быць добры мусульманін. Нашы вучоныя растлумачылі якасці, якія павінны быць у мусульманіна, так: добры мусульманін перш за ўсё чысты целам і душой.

Усявышні Аллах у розных месцах Святога Карана кажа: «Я люблю тых, хто чысты!» Мусульмане не ўваходзяць у мячэці і дамы ў абутку. Іх дываны і падлогі чыстыя, без пылу. У доме кожнага мусульманіна ёсць месца для мыцця. Іх цела, бялізна і ежа заўсёды чыстыя. Таму ў іх не бывае мікробаў і хвароб.

Сапраўдны мусульманін умее берагчы сваё здароўе. Ён не ўжывае спіртнога – харамнага напою і атруты. Ён не есць свініны, у якой шмат небяспек і якая абвешчана харамам і забаронена.

Наш Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) рознымі спосабамі ўсхваляў медыцынскія веды. Напрыклад, ён сказаў: «Веды бываюць двух відаў: веды пра цела і веды пра рэлігію». Гэта значыць, сказаўшы, што з усіх ведаў найнеабходнейшыя – рэлігійныя веды, якія ахоўваюць душу, і веды пра здароўе, якія ахоўваюць цела, ён загадаў перш за ўсё старацца, каб душа і цела былі бадзёрымі. Іслам загадвае вывучаць веды пра цела раней за рэлігійныя веды. Бо ўсё добрае можна рабіць толькі тады, калі цела здаровае. Наш уладар Прарок напісаў ліст візантыйскаму імператару Іраклію і запрасіў яго прыняць іслам. Іраклій адказаў на ліст і даслаў шмат падарункаў. Адным з іх быў лекар. Прыехаўшы, лекар сказаў: «Уладару! Імператар даслаў мяне, каб я служыў табе. Я буду бясплатна лячыць тваіх хворых!» Наш уладар Прарок прыняў гэта. Ён загадаў даць лекару дом. Кожны дзень яму насілі смачную ежу і пітво. Мінулі дні і месяцы. Ніводзін мусульманін да лекара не прыйшоў. Лекару стала сорамна, ён прыйшоў да Прарока і, просячы дазволу паехаць, сказаў: «Уладару! Я прыехаў сюды служыць. Да гэтага дня не прыйшоў ніводзін хворы. Я сядзеў без справы, еў, піў і адпачываў. Дазволь мне цяпер паехаць». Наш любімы Прарок сказаў: «Як сам вырашыш. Калі застанешся даўжэй, служыць госцю і частаваць яго – абавязак мусульман. А калі паедзеш – шчаслівай дарогі. Толькі ведай: калі б ты нават гадамі заставаўся тут, да цябе ніхто не прыйшоў бы. Бо мае асхабы не хварэюць! Рэлігія іслам паказала шлях, як не хварэць. Мае асхабы вельмі сочаць за чысцінёй. Яны нічога не ядуць, пакуль не прагаладаюцца, і ўстаюць з-за стала, яшчэ не насыціўшыся».

Гэта не значыць, што мусульманін ніколі не хварэе. Але мусульманін, які дбае пра сваё здароўе і чысціню, доўга застаецца здаровым. Ён не так лёгка захворвае. Смерць – ісціна. Ніхто не можа пазбегнуць смерці, і кожны памрэ ад той ці іншай хваробы. Але захаваць здароўе да таго часу можна толькі дзякуючы таму, што выконваеш загаданае ісламам і трымаешся чысціні. Як добры мусульманін дбае пра чысціню цела, так ён вельмі дбае і пра чысціню душы. Наш Прарок сказаў: «Я пасланы, каб давесці да дасканаласці добрыя якасці і пашырыць па свеце добры нораў». У святым хадзісе сказана: «Найвышэйшы іман у таго з вас, у каго найлепшы нораў». Нават іман вымяраецца норавам.

Чысціня душы для мусульманіна – галоўнае. Той, хто хлусіць, ашуквае, падманвае людзей, прыгнятае, чыніць несправядлівасць, не дапамагае адзінаверцам, ганарыцца і думае толькі пра ўласную выгоду, не можа лічыцца сапраўдным мусульманінам, колькі б ён ні рабіў пакланення. У першых трох аятах суры аль-Маун паводле сэнсу сказана: «О Мой Пасланнік! Ці бачыў ты таго, хто адмаўляе Дзень уваскрасення, крыўдзіць сірату і забірае яго права, не корміць беднага і не заахвочвае іншых рабіць беднаму дабро?» Пакланенне такіх людзей не прымаецца. У рэлігіі іслам устрымлівацца ад забароненага стаіць наперадзе выканання загадаў. Сапраўдны мусульманін перш за ўсё – поўны і дасканалы чалавек. У яго ўсмешлівы твар, ласкавая мова і праўдзівае слова. Ён не ведае, што такое гнеў.

Наш уладар Пасланнік Аллаха (саллаллаху таала алейхі ва саллям) сказаў: «Таму, каму дадзена мяккасць, дадзена дабро гэтага свету і вечнага свету».

Мусульманін вельмі сціплы. Ён выслухоўвае кожнага, хто да яго звяртаецца, і па магчымасці дапамагае. Мусульманін паважны і далікатны. Ён любіць сваю сям’ю і радзіму. У святым хадзісе сказана: «Любоў да радзімы – ад імана».

Якімі павінны быць Яго рабы, Усявышні Аллах тлумачыць у Святым Каране так. Высокі сэнс 63–69 аятаў суры аль-Фуркан такі: «Рабы Рахмана (гэта значыць дабрачынныя рабы Усявышняга Аллаха, які вельмі міласэрны да сваіх рабоў) ходзяць па зямлі сціпла і паважна. Калі невукі чапляюцца да іх, яны, кажучы ім добрыя словы, такія як (міру і дабрабыту вам), праўдзівасцю і мяккасцю сцерагуцца граху. Яны праводзяць ночы, робячы саджду і стоячы перад сваім Госпадам (здзяйсняючы намаз) (і ўсхваляючы Яго). Яны кажуць: „О наш Госпадзе! Аддалі ад нас кару Пекла! Сапраўды, кара яго вечная і пакутлівая. Сапраўды, якое ж гэта дрэннае месца і якая дрэнная стаянка!“ Калі яны выдаткоўваюць, то не марнатравяць і не скупяцца, а трымаюцца сярэдзіны паміж гэтым і нікога не пазбаўляюць яго права. Яны не прыпісваюць Усявышняму Аллаху супольнікаў. Яны не забіваюць нікога, адбіраючы жыццё, якое Усявышні Аллах зрабіў забароненым. (Яны караюць толькі вінаватых.) Яны не чыняць распусты». І ў 72–74 аятах: «Яны не сведчаць ілжыва. Яны пазбягаюць бескарысных і шкодных спраў. Калі ж выпадкова ўблытаюцца ў такую бескарысную і шкодную справу або ў справу, якую можна зрабіць толькі з цяжкасцю, яны адварочваюцца і з годнасцю адыходзяць. Калі ім нагадваюць аяты Усявышняга Аллаха, яны не робяць выгляду, што не бачаць і не чуюць, як сляпыя і глухія. Яны просяць: „О наш Госпадзе! Дай нам з нашых жонак і дзяцей праведных людзей (якія будуць нам спадчыннікамі, найлепшымі пераемнікамі), што будуць радасцю нашых вачэй! Зрабі нас правадырамі для тых, хто сцеражэцца ісці супраць Усявышняга Аллаха!“»

Акрамя таго, высокі сэнс другога і трэцяга аятаў суры ас-Сафф такі: «О вы, якія ўверавалі! Чаму вы кажаце тое, чаго не робіце? Тое, што вы кажаце „мы зрабілі“ пра тое, чаго не робіце, выклікае вялікі гнеў у Аллаха». Гэта паказвае, што калі чалавек дае зарок зрабіць тое, чаго не можа зрабіць, ці абяцае тое, чаго не можа выканаць, гэта робіць яго ў Аллаха дрэнным чалавекам.

«Клянуся Усявышнім Аллахам: пакуль чалавек не будзе жадаць брату па веры таго, чаго жадае сабе, яго іман не будзе поўным» Святы хадзіс

Сапраўдны мусульманін вельмі паважае сваю рэлігію, маці і бацьку, настаўніка, начальніка, старэйшых у краіне і законы. Ён не займаецца непатрэбнымі справамі. Ён займаецца толькі карыснымі. Ён не гуляе ў азартныя гульні. Ён не марнуе свайго часу.

Сапраўдны мусульманін здзяйсняе пакланенне. Ён аддае Усявышняму Аллаху свой доўг удзячнасці. Пакланенне не робяць для выгляду або толькі каб знялася забарона. Пакланенне трэба здзяйсняць дзеля задавальнення Усявышняга Аллаха. Баяцца Усявышняга Аллаха – значыць моцна любіць Яго. Як чалавек не хоча засмуціць таго, каго вельмі любіць, і баіцца яго засмуціць, так і пакланенне Усявышняму Аллаху трэба здзяйсняць так, каб даказаць нашу любоў да Яго. Дары, якія Усявышні Аллах даў нам, такія вялікія, што мы можам аддзячыць за іх, толькі моцна любячы Яго і ўсёй душой пакланяючыся Яму.

Пакланенні бываюць розныя. Частка іх – паміж Усявышнім Аллахам і рабом. Тым, хто мае недахопы ў пакланенні Яму, Усявышні Аллах, магчыма, даруе. Захоўваць правы іншых – таксама пакланенне. Тым, хто чыніць зло іншым і на кім ляжаць чужыя правы, Ён ніколі не даруе, пакуль не даруюць уладальнікі гэтых правоў. У святых хадзісах сказана:

«Хто не літуецца над людзьмі, над тым не злітуецца Усявышні Аллах».

«Дапамагайце і прыгнятальніку, і прыгнечанаму, спыняючы прыгнёт».

«Калі з грошай, заплачаных за купленую кашулю, дзевяць дзясятых – халяль, а адна дзясятая – харам, Усявышні Аллах не прымае намазу, здзейсненага ў гэтай кашулі».

«Мусульманін – брат мусульманіна. Ён не прыгнятае яго. Ён спяшаецца яму на дапамогу. Ён не лічыць яго малым і ніжэйшым за сябе. Шкодзіць яго крыві, маёмасці, гонару і годнасці – харам».

«Клянуся Усявышнім Аллахам: пакуль чалавек не будзе жадаць брату па веры таго, чаго жадае, каб рабілі яму самому, яго іман не будзе поўным».

«Клянуся Аллахам: у таго, чый сусед не ў бяспецы ад яго зла, няма імана (гэта значыць ён не сапраўдны вернік)».

Каб дасягнуць шчасця, дабра і спакою ў гэтым свеце і выратавацца ад пакут у вечным свеце, трэба рабіць дзве рэчы.

Першая – выконваць загады Усявышняга Аллаха. Другая – устрымлівацца ад таго, што Ён забараніў. Другая важнейшая і карыснейшая за першую. Каб цалкам выканаць абавязак устрымлівацца ад забароненага, трэба не перабольшваць у тым, што мубах, гэта значыць дазволена, і не выходзіць за межы неабходнага. Бо празмернасць у мубах цягне чалавека да харамнага. Ісламскія вучоныя сказалі: «Калі тыя, хто грашыць, схіляюць галовы, гэта мілей, чым калі тыя, хто выконвае загады, хваляцца».

Устрымліванне ад грахоў таксама бывае двух відаў. Першае – устрымлівацца ад забароненага, звязанага з правамі Усявышняга Аллаха. Другое – устрымлівацца ад забароненага, у якім закранутыя правы рабоў. Другое важнейшае. Бо Усявышні Аллах ні ў чым не мае патрэбы і вельмі міласэрны. А людзі маюць вялікую патрэбу і скупыя. Наш уладар Пасланнік Аллаха (саллаллаху алейхі ва саллям) кажа:

«Той, на кім ляжыць чужое права, хто закрануў маёмасць і гонар стварэнняў, няхай да смерці папросіць прабачэння і разлічыцца! Няхай не ідзе з чужым правам на сабе ў дзень вечнага свету, калі ні грошы, ні маёмасць не будуць мець сілы! У той дзень пакланенні, якія ён зрабіў у гэтым свеце, будуць аддадзены ўладальніку права. Калі пакланенняў у яго няма або яны скончацца, на яго будуць ускладзены грахі ўладальніка права». Аднойчы Пасланнік Аллаха спытаў тых, хто быў побач: «Ці ведаеце вы, хто такі банкрут?» Яны сказалі: «Той, у каго скончыліся грошы і капітал». Тады ён сказаў: «Ведайце добра: банкрут – той, хто ў гэтым свеце хоць і здзяйсняў намаз, трымаў пост і даваў закят, але лаяў людзей, абгаворваў іх, прысвойваў чужую маёмасць, забіваў, біў і раніў. У вечным свеце яго савабы будуць аддадзены ўладальнікам правоў, а калі савабы скончацца, на яго ўскладуць грахі ўладальнікаў правоў, і ён будзе кінуты ў Пекла».

Хазрат Мухаммад Масум аль-Фарукі Сірхінды ў 110-м лісце другога тома кнігі «Мактубат» піша: «Учыніўшы грэх, трэба адразу пакаяцца. Пакаянне за тайны грэх – тайнае, за грэх, учынены адкрыта, – адкрытае. Нельга адкладаць пакаянне. Анёлы Кіраман катыбін не запісваюць грэх адразу. Калі чалавек пакаецца, грэх зусім не запісваецца. Калі не пакаецца, запісваюць. Джафар ібн Сінан (куддыса сіррух) сказаў: „Той, хто не пакаяўся ў граху, павінен пакаяцца да смерці“. Нельга выпускаць з рук вара (асцярожнасці) і таквы (багабаязнасці). Таква – гэта не рабіць таго, што яўна забаронена, а вара – не рабіць і сумніўнага. Устрымлівацца ад забароненага карысней, чым выконваць загаданае. Нашы вялікія казалі: „І добрыя, і дрэнныя робяць дабро. Але толькі сіддыкі, добрыя, устрымліваюцца ад граху…“ У святым хадзісе сказана: „Тыя, хто ў Дзень уваскрасення дасягне прысутнасці Усявышняга Аллаха, – людзі вара і зухду“. Яшчэ ў адным святым хадзісе: „Намаз таго, хто мае вара, прымаецца“, а ў іншым святым хадзісе сказана: „Быць з тым, хто мае вара, – пакланенне. Размаўляць з ім – такі ж саваб, як даць садаку“. У справах, у якіх сумняваешся, раіся са сваім сэрцам! Не рабі таго, ад чаго тваё сэрца ўздрыгвае! Не ідзі за сваім нафсам!»

«Мудрасць (хікмат) складаецца з дзесяці частак. Дзевяць з іх – у адасабленні (узлат). А адна – у тым, каб мала гаварыць» Святы хадзіс

У святых хадзісах сказана: «Справа, якая дае спакой нафсу і палёгку сэрцу, – добрая справа. Справа, якая распальвае нафс і хвалюе сэрца, – грэх». «Дазволенае – яснае, і забароненае таксама абвешчана. Пазбягайце сумніўнага. Рабіце тое, у чым вы не сумняваецеся!» Гэтыя святыя хадзісы паказваюць, што тое, у чым сумняваюцца і што цісне на сэрца, рабіць не трэба. А рабіць тое, у чым няма сумнення, – дазволена. У святым хадзісе сказана: «Тое, што Усявышні Аллах у Святым Каране абвясціў дазволеным, – дазволена. А тое, пра што Ён у Святым Каране не паведаміў, Ён даруе». Сутыкнуўшыся з чымсьці сумніўным, трэба пакласці руку на сэрца. Калі сэрца не пачне біцца мацней, гэта можна рабіць. Калі ж яно б’ецца значна мацней, рабіць не трэба. У святым хадзісе сказана: «Пакладзі руку на грудзі! Пры дазволеным сэрца спакойнае. Пры забароненым яно б’ецца. Калі засумняваешся – не рабі! Не рабі, нават калі людзі рэлігіі дадуць фатву!»

Той, хто мае іман, пазбягае малых грахоў, каб не ўпасці ў вялікія. Усе свае пакланенні і добрыя справы трэба лічыць недасканалымі. Трэба думаць, што не выканаў загадаў Усявышняга Аллаха цалкам. Абу Мухаммад Абдуллах ібн Маназіл (куддыса сіррух) сказаў: «Усявышні Аллах абвясціў розныя пакланенні. Ён загадаў цярпенне, праўдзівасць, намаз, пост і істыгфар (просьбу аб прабачэнні) на світанні. Істыгфар Ён назваў апошнім. Так рабу стала неабходна лічыць свае пакланенні і добрыя справы недасканалымі і прасіць за ўсё іх прабачэння і даравання».

Джафар ібн Сінан сказаў: «Калі тыя, хто робіць пакланенне і дабро, лічаць сябе лепшымі за тых, хто грашыць, гэта горш за грахі тых, хто грашыць».

Хазрат Алі Муртаіш пасля дваццатага дня шаноўнага месяца рамадан пакінуў ітыкаф (адасабленне ў мячэці) і выйшаў з мячэці. Калі яго спыталі: «Чаму ты выйшаў?», ён адказаў: «Убачыўшы, што хафізы чытаюць Каран, спяваючы (таганні), і хваляцца гэтым, я не мог заставацца ўнутры».

Трэба працаваць, каб зарабляць на пражытак сабе і сваёй сям’і дазволеным шляхам. Для гэтага трэба займацца гандлем і рамяством. Салаф ас-саліхін (рахматуллахі таала алейхім аджмаін) заўсёды так працавалі і зараблялі. Ёсць вельмі шмат святых хадзісаў, якія паведамляюць пра саваб дазволенага заробку. Калі хазрат Мухаммада ібн Саліма спыталі: «Ці нам працаваць і зарабляць, ці толькі рабіць пакланенне і спадзявацца на Аллаха (таваккул)?», ён сказаў: «Таваккул – гэта стан (хал) Пасланніка Аллаха, а працаваць і зарабляць – яго (саллаллаху алейхі ва саллям) сунна. Працуйце і спадзявайцеся на Аллаха!»

Абу Мухаммад ібн Маназіл сказаў: «Працаваць і спадзявацца на Усявышняга Аллаха лепш, чым пайсці ў адасабленне і толькі рабіць пакланенне». У ежы і пітве трэба трымацца сярэдзіны. Нельга есці так шмат, каб гэта выклікала млявасць. Але і нельга так устрымлівацца, каб не мець сілы на пакланенне. Шах Накшбанд (куддыса сіррух), адзін з вялікіх аўлія, сказаў: «Добра еш, добра працуй!» Карацей кажучы, усё, што дапамагае рабіць пакланенне і дабро, – добрае і дабраславёнае. Ва ўсякай добрай справе трэба сачыць за намерам. Пакуль няма добрага намеру, гэтай справы не трэба рабіць.

Трэба трымацца далей ад тых, хто не ідзе за ісламам, ад тых, хто робіць бідаты і грахі, і не сустракацца з імі. У святым хадзісе сказана: «Мудрасць (хікмат) складаецца з дзесяці частак. Дзевяць з іх – у адасабленні (узлат). А адна – у тым, каб мала гаварыць».

З такімі людзьмі трэба сустракацца толькі ў меру неабходнасці. Час забаў – пасля смерці. Трэба сустракацца з праведнымі, чыстымі мусульманамі (рахматуллахі таала алейхім аджмаін), быць ім карысным і атрымліваць ад іх карысць. Нельга марнаваць час на непатрэбныя, бескарысныя размовы.

Да ўсіх, добрых і дрэнных, трэба ставіцца з усмешкай. Нельга сеяць смуту (фітна) і набываць ворагаў. Трэба прытрымлівацца слоў Хафіза Шыразі: «Сябрам трэба гаварыць праўду, а з ворагамі абыходзіцца з усмешкай і ласкавым словам». Трэба дараваць тым, хто просіць прабачэння. Трэба быць добрым з усімі. Нельга пярэчыць нічыім словам і спрачацца. З усімі трэба гаварыць мякка, а не груба.

Шэйх Абдуллах Баял (куддыса сіррух) сказаў: «Тасаўвуф – гэта не намаз, пост і пакланенне па начах. Рабіць гэта – абавязак кожнага чалавека як раба Аллаха. Тасаўвуф – гэта не крыўдзіць людзей. Хто дасягнуў гэтага, той дасягнуў мэты».

Калі ў хазрат Мухаммада ібн Саліма спыталі, як адрозніць аўлія ад іншых людзей, ён сказаў: «Іх пазнаюць па тым, што словы іх мяккія, нораў добры, твар усмешлівы, дабрачыннасць шчодрая, па тым, што ў размове яны не пярэчаць, даруюць тым, хто просіць прабачэння, і міласэрныя да ўсіх».

Абу Ахмад Маккары сказаў: «Футуўват (шляхетнасць духу) – гэта рабіць дабро таму, хто цябе пакрыўдзіў, дарыць таму, каго не любіш, і ўсміхацца таму, хто табе дакучае».

Трэба мала гаварыць, мала спаць і мала смяяцца. Гучны рогат робіць сэрца цёмным. Трэба працаваць, але ўзнагароды чакаць ад Усявышняга Аллаха. Трэба знаходзіць радасць у выкананні Яго загадаў. Калі спадзяешся толькі на Яго, Ён дае ўсё, чаго ты пажадаеш. У святым хадзісе сказана: «Таму, хто спадзяецца толькі на Яго, Усявышні Аллах дае ўсё, чаго той пажадае, і робіць усіх людзей яго памочнікамі».

Яхья ібн Муаз ар-Разі сказаў: «Наколькі ты любіш Усявышняга Аллаха, настолькі ўсе любяць цябе. Наколькі ты баішся Усявышняга Аллаха, настолькі ўсе баяцца цябе. Наколькі ты служыш Усявышняму Аллаху, настолькі ўсе дапамагаюць табе. Не ганяйся за ўласнай выгадай».

Абу Мухаммад Абдуллах Рашы (рахматуллахі таала алейх) сказаў: «Найвялікшая заслона паміж Усявышнім Аллахам і чалавекам – тое, што чалавек думае пра свой нафс і спадзяецца на раба, такога ж бяссільнага, як ён сам. Трэба думаць пра тое, як здабыць любоў Усявышняга Аллаха, а не людзей». З жонкай і дзецьмі трэба быць ласкавым у словах і ўсмешлівым. Трэба быць з імі столькі, каб выконваць іх правы. Але прывязвацца да іх так, каб адвярнуцца ад Усявышняга Аллаха, нельга.

У рэлігійных справах нельга радзіцца з людзьмі рэлігіі, якія невукі і грэшнікі. Нельга быць разам з тымі, хто прывязаны да гэтага свету. Ва ўсім трэба ісці за суннай і пазбягаць бідату. У часы радасці нельга выходзіць за межы ісламу, а ў цяжкія хвіліны – губляць надзею на Усявышняга Аллаха. Нельга забываць, што поруч з кожнай цяжкасцю ёсць палёгка. Стан чалавека не павінен мяняцца ні ў радасці, ні ў бядзе; у дастатку і ў нястачы ён павінен заставацца аднолькавым. Нават у нястачы трэба адчуваць спакой, а ў дастатку – непакой. Змены падзей не павінны змяняць чалавека.

«Той, у каго вялікая сям’я і мала пражытку, хто добра здзяйсняе намазы і не абгаворвае людзей, будзе побач са мной у Дзень уваскрасення» Святы хадзіс

Замест таго каб глядзець на чужыя заганы, трэба бачыць свае ўласныя. Нельга лічыць сябе вышэйшым ні за якога мусульманіна. Кожнага мусульманіна трэба ставіць вышэй за сябе. Трэба верыць, што можаш дасягнуць шчасця дзякуючы малітве кожнага мусульманіна. Перад тымі, хто мае на табе права, трэба быць як раб. У святым хадзісе сказана: «Іман дасканалы ў мусульманіна, які робіць тры рэчы: служыць сваёй сям’і, сядзіць разам з беднымі (а не з жабракамі!) і есць разам са сваім слугой». У Святым Каране абвешчана, што гэтыя тры рэчы – прыкметы вернікаў. Трэба вывучаць жыццё Салаф ас-саліхін і імкнуцца быць падобнымі да іх. Нельга нікога абгаворваць, а таго, хто абгаворвае, трэба спыняць. (Калі за вочы гавораць пра чалавека тое, што пакрыўдзіла б яго, калі б ён пачуў, то, калі сказанае праўда, гэта гібат (абгаворванне), а калі хлусня – паклёп. Абодва – вялікія грахі.) Трэба зрабіць сваёй звычкай заклікаць да дабра і ўтрымліваць ад зла (амр біль-маруф і нахй ан аль-мункар).

У святым хадзісе сказана: «Той, у каго вялікая сям’я і мала пражытку, хто добра здзяйсняе намазы і не абгаворвае людзей, будзе побач са мной у Дзень уваскрасення». Мусульманін задавальняе патрэбы свайго брата-мусульманіна і радуе яго. Бо наш уладар Прарок сказаў: «Мусульманін – брат мусульманіна. Яны не крыўдзяць і не засмучаюць адзін аднаго. Калі хто дапаможа брату па веры ў якой-небудзь справе, Усявышні Аллах таксама палегчыць яго справу. Калі хто вызваліць мусульманіна ад цяжкасці і парадуе яго, Усявышні Аллах выбавіць яго ад цяжкасці ў найцяжэйшыя часіны Дня ўваскрасення. Калі хто прыкрые загану і памылку мусульманіна, Усявышні Аллах у Дзень уваскрасення прыкрые яго загану». «Калі хто становіцца памочнікам свайму брату па веры, Усявышні Аллах становіцца яго памочнікам».

«Усявышні Аллах стварыў некаторых сваіх рабоў для таго, каб яны задавальнялі патрэбы рабоў і дапамагалі ім. Тыя, хто мае патрэбу, звяртаюцца да іх (да гэтых рабоў). Для іх у вечным свеце не будзе страху перад карай».

«Калі хто пойдзе, каб зрабіць справу свайму брату па веры, за кожны крок яму даруецца шмат грахоў і даецца семдзесят савабаў. Так працягваецца, пакуль справа не будзе скончана. Калі справа зроблена, яму даруюцца ўсе грахі. Калі ён памрэ, робячы гэтую справу, то трапіць у Рай без допыту і пытанняў».

«Калі хто пойдзе да дзяржаўных людзей і будзе старацца, каб яго брат па веры атрымаў спакой ці вызваліўся ад цяжкасці, Усявышні Аллах у Дзень уваскрасення, калі ва ўсіх будуць слізгаць ногі на мосце Сірат, дапаможа яму хутка перайсці праз яго».

«Быць усмешлівым з братам па веры, вучыць яго добраму, стрымліваць яго ад зла, паказваць чужым людзям месца, якое яны шукаюць, прыбіраць з вуліцы камяні, калючкі, косці і іншыя падобныя шкодныя, брыдкія і брудныя рэчы, даваць іншым ваду – усё гэта садака» Святы хадзіс

«Справа, якую Усявышні Аллах любіць найбольш, – парадаваць верніка, даўшы яму адзенне, накарміўшы яго або задаволіўшы іншую яго патрэбу».

«Калі хто зробіць верніку дабро, Усявышні Аллах створыць анёла. Гэты анёл увесь час робіць пакланенне. Саваб за яго пакланенні даецца таму чалавеку. Калі той чалавек памрэ і яго пакладуць у магілу, гэты анёл прыйдзе да яго магілы светлым і мілым. Убачыўшы анёла, чалавек адчуе палёгку і ўзрадуецца. „Хто ты?“ – спытае ён. Анёл адкажа: „Я – тое дабро, якое ты зрабіў такому-та чалавеку, і тая радасць, якую ты ўнёс у яго сэрца. Усявышні Аллах паслаў мяне, каб сёння парадаваць цябе, заступіцца за цябе і паказаць табе тваё месца ў Раі“».

«Дзякуючы свайму добраму нораву чалавек дасягае найвышэйшых ступеняў Раю. (Дадатковыя) пакланенні не могуць давесці чалавека да гэтых ступеняў. Дрэнны нораў цягне чалавека ў найніжэйшыя ямы Пекла». «Таму, хто ўсміхаецца, калі вітаецца (салям), даецца такі ж саваб, які атрымліваюць тыя, хто дае садаку».

«У Раі ёсць такія палацы, што той, хто ў іх знаходзіцца, бачыць любое месца, якое пажадае, і паказваецца ў любым месцы, дзе пажадае». Калі Абу Малік аль-Ашары спытаў: «Каму будуць дадзены такія палацы?», наш уладар Прарок адказаў: «Яны будуць дадзены тым, хто гаворыць ласкавыя словы, шчодры і хто, калі ўсе спяць, разважае пра існаванне і веліч Усявышняга Аллаха і моліцца Яму».

Сапраўдны мусульманін не верыць у забабоны. Ён не надае значэння чараўніцтву, прыкметам няўдачы, варажбе, замовам, амулетам з надпісамі не са Святога Карана, сінім пацеркам, прароцтвам і падобным рэчам, не верыць, што яны абавязкова падзейнічаюць, не ставіць свечак на магілах, не вяжа на іх дроту і нітак і не дае сябе ашукаць падманшчыкам, якія кажуць, што маюць карамат (цуд валі). Большасць гэтых памылковых і сапсаваных рэчаў, па сутнасці, прыйшла да нас з іншых рэлігій. Тым, хто чакае «карамату» ад некаторых людзей рэлігіі, вялікі ісламскі вучоны імам Раббані (рахімахуллаху таала) кажа так: «Людзі чакаюць ад людзей рэлігіі караматаў. У некаторых з іх караматаў няма, але яны бліжэй да Усявышняга Аллаха, чым іншыя. Найвялікшы карамат – вывучыць іслам і жыць паводле яго».

Святы Каран загадвае заўсёды звяртацца да людзей ласкавым словам і з разуменнем, нават калі яны іншай рэлігіі. У кнігах па фікху напісана, што крыўдзіць сэрца немусульманіна, называючы яго ў твар няверуючым ці бязбожнікам, – грэх і што таго, хто так кажа, трэба пакараць. Мэта – растлумачыць кожнаму веліч рэлігіі іслам. А гэты джыхад магчымы толькі праз ласкавае слова, цярпенне, веды і іман. Той, хто хоча пераканаць кагосьці ў нечым, павінен спачатку сам у гэта верыць. А вернік ніколі не губляе цярпення і не адчувае цяжкасцей, тлумачачы тое, у што верыць. Няма ніводнай рэлігіі, такой яснай і лагічнай, як іслам. Тое, што гэтая рэлігія – адзіная праўдзівая рэлігія, лёгка даказаць. Карацей кажучы, сапраўдны мусульманін – дасканалы чалавек, які мае ўсе добрыя якасці, паважны, высакародны, чысты целам і душой, годны даверу ва ўсіх адносінах. Калі б усе людзі прынялі рэлігію іслам, на свеце не засталося б ні зла, ні падману, ні вайны, ні гвалту, ні прыгнёту. Таму імкнуцца быць поўным і дасканалым мусульманінам і пашыраць іслам па ўсім свеце, тлумачачы яго асновы і тонкасці, – абавязак усіх мусульман.